🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 23

🔸 داستانهاي تيمون بسيار است باين اندازه بسنده مي‌كنيم. كانيديوس اينزمان نزد آنتونيوس رسيده نابودي سپاه را در آكتيوم خبر آورد. در همان زمان خبرهايي نيز رسيد كه هيرود پادشاه یوديا با چند لگيون بسوي قيصر رفته و همچنين ديگر پادشاهان و شاهزادگان همگي ازو برگشته‌اند كه جز از مصر جاي ديگر براي او بازنمانده. ليكن اين خبرها بجاي آنكه مايه‌ی اندوه آنتونيوس باشد باعث دل‌آسودگيش مي‌گرديد و تو گويي از اين پيشامدها سبكبارتر مي‌شد. بهرحال از آن گوشه‌گيري در دريا كه خود او «تيمونگري» مي‌ناميد دست كشيده بشهر درآمد و كلئوپترا او را در كوشك خود پذيرفته بار ديگر باده‌خواريها و شادكاميها از سر گرفتند و بدستاويزهاي گوناگوني پياپي جشن برپا ساخته سراسر شهر را بجوش و جنبش درآوردند1 ، از آنسوي كلئوپترا بكار شگفتي دست زده درمانهاي زهرناك را از هرگونه گرد آورده و هر يكي را مي‌آزمود تا بداند كدام يكي كم‌آزارتر است و براي آزمايش زندانيان كشتني را برمي‌گزيد. از آن كار اين نتيجه را برداشت كه هر زهر كه زودكش است آزار آن تندتر و بيشتر مي‌باشد و زهرهايي كه آزار كم كردن دارد كار آن هم كند مي‌باشد. سپس بآزمايش جانوران گزنده پرداخت كه آنها را بجان جانوران ديگر انداخته و با چشم خود گزيدن آنها را تماشا مي‌نمود. اين كار همه روزه‌ی او بود تا بدين نتيجه رسيد كه هيچ جانور زهرداري بپاي افعي مصري نمي‌رسد. چه او چون كسي را مي‌زند نه پيچ و تابي پيداست و نه ناله‌اي از او شنيده مي‌شود بلكه بخواب سنگيني رفته و عرق خوشايندي بر رخساره‌ی او مي‌نشيند و حواس او كم‌كم از كار مي‌افتد بي‌آنكه هرگز دردي بفهمد و رنجي ببرد بلكه همچون آدم خواب‌رفته از بيدار كردن رنجيده مي‌شود.
در اين ميان هر دوي آنها آنتونيوس و كلئوپترا فرستادگان به آسيا نزد قيصر فرستادند. كلئوپترا خواهش مي‌كرد كه پادشاهي مصر بنام فرزندان او شناخته شود. آنتونيوس هم خواستار بود كه قيصر باو اجازه دهد در مصر همچون يك مرد زندگي بسر دهد و اگر آن را روا نشمرد اجازه‌ی رفتن به آتن بدهد و چون بيشتري از دوستان او كنار گرفته و چند تني كه مانده بود درخور اعتماد نبودند از ناچاري ايوفرنيوس2 آموزگار فرزندان خود را روانه‌ی اين سفر گردانيد. آلكساس3 از مردم لائوديكيا كه بسفارش تيماگنيس4 در روم با آنتونيوس آشنايي يافت و نزد او چندان احترام داشت كه هيچ يوناني ديگر نداشت و از اين جهت هميشه ابزار كار كلئوپترا بود كه هر هنگام كه انديشه‌ی پاكدلانه‌اي در دل آنتونيوس پيدا شده و بياد اوكتاويا مي‌افتاد و كلئوپترا آن حال را درمي‌يافت بدستياري آلكساس بچاره مي‌كوشيد. اين مرد را آنتونيوس نزد هيرود فرستاده بود كه نگزارد او هم روگردان شود. ولي آلكساس خيانت كرده نزد هيرود بماند و باعتماد هواداري او بي‌باكانه بجلو قيصر درآمد. ليكن هيرود هواداري ازو نتوانست و قيصر همينكه او را ديد فرمان داد بندش نموده بكشور خود فرستادند و در آنجا بدستور قيصر نابودش گردانيد. آلكساس اين كيفر خيانت خود را زماني يافت كه آنتونيوس هنوز زنده بود.
باري قيصر هيچگونه اعتنايي بپيام آنتونيوس و درخواست او نكرده تنها به كلئوپترا پاسخ داده چنين پيام فرستاد كه اگر شما آنتونيوس را كشته يا از مصر بيرون برانيد اميدوار همه‌گونه مهر از جانب من ‌توانيد بود. نيز همراه اين فرستادگان يكي را از آزادكردگان خود بنام ثورسوس5 به مصر فرستاد و اين مرد هوشياري بود و نيك مي‌دانست كه از جانب سردار جوان نزد زني فرستاده شده كه همه‌گونه غرور از جواني و زيبايي خود دارد و مي‌دانست بايد چگونه رفتار نمايد. با اينهمه پذيرايي باشكوهي كه كلئوپترا ازو كرد و اين نوازشهايي كه نمود باعث رشك و خشم آنتونيوس گرديد و اينبود كه او را گرفته و چوب زد و با آن حال نزد قيصر بازفرستاده باين مضمون ‌نامه باو نوشت : «رفتار پست و ناشايسته‌ی اين مردم مرا بخشم آورد. من در چنين هنگامي شكيبا نمي‌توانم بود. با اينهمه اگر اين كار شما را خشمناك گرداند چون آزاد كرده‌ی من هيپارخوس6 در دست شماست مي‌توانيد باو تازيانه زده خود را با من يكسان گردانيد.» ولي كلئوپترا از آن تهمت بيزاري جسته هميشه مي‌كوشيد رشك و خشم آنتونيوس را فرونشاند و همواره پاس او را داشت. در روز زاييده شدن خود جشني كه گرفت درخور حال بخت‌برگشتگي خودشان بود. ولي چون روز زاييده شدن آنتونيوس رسيد جشن بسيار پرشكوهي گرفت كه بيشتر ميهمانان چون فرونشستند بيچيز بودند و چون پس از جشن از آنجا برخاستند توانگر بودند.


1ـ پلوتارخ در اينجا داستانهايي آورده كه ما از ياد آنها چشم پوشيديم.
2ـ Euphronius
3ـ Alexas از مردم ‌Laodiea كه جايي در يونان بوده.
4ـ Timagenes
5ـ Thyrsus
6ـ Hipparchus

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی سوم)

🔸چشم‌پوشی از بدان تلخترین میوه‌ها را خواهد داد

در شماره‌ی پریروز نوشتیم : «از بدان چشم نباید پوشید». این زمینه بسیار مهم است و اینك دنباله‌ی آن را مینویسیم :

🔸اگر از بدان چشم پوشیده شود چند نتیجه‌ی زشتی را درپی خواهد داشت ، زیرا از یكسو همان بدان جری گردیده ترك آن بدیها نخواهند گفت ، و از این گذشته صدها كسان دیگری پیروی از آنان خواهند نمود. از یكسو هم نیكان نومید گردیده بنیكی كمتر خواهند گرایید.

مثلاً در همان داستان شهریور ماه چنانكه نوشتیم یك دسته از افسران نه تنها وظیفه‌ی خود را فراموش كرده و از گام نخست جز در اندیشه‌ی گریز نبوده‌اند ، بیباكانه در چنان هنگام گرفتاری بسودجویی پرداخته بنادرستیهایی دست زده‌اند.

چنانكه میگویند : آقای سرلشگرمطبوعی فرستاده در همان هنگام از بانك 180 هزار ریال [كمابیش بهای یك خانه در تهران بوده] پول گرفته و با خود آورده و در چنان هنگامی او و چند تن دیگر از سركردگان جز در اندیشه‌ی حمل اثاثیه‌ی خود نبوده و كامیونهای سپاه را باین كار خود تخصیص داده‌اند.

ولی چند تنی از سركردگان از سرهنگ‌هاشمی و سرهنگ‌جان‌پولاد و دیگران غیرتمندانه بوظیفه‌ی خود پرداخته و در نتیجه‌ی آن گزندها دیده و زیانها كشیده‌اند. یك دسته از افراد نظامی غیرتمندانه ایستادگی نشان داده و كشته شده‌اند.

از مأمورین دیگر آقای استاندار و فرماندار و رئیس شهربانی كه وظیفه‌شان نگهداری شهر[تبریز] بود همان روز نخست گریخته جان بدر برده‌اند. پیداست وقتی كه آنان نبودند كلانتریها و پاسبانان نیز نبوده‌اند و در چنان هنگامی شهر بیكبار بی‌نگهدار مانده ، و چون بیم تاراج و آشوبهای دیگری میرفته دو سه تنی از آقایان محمدعلی آذر و محمدعلی اخباری ، جوانمردی نموده و بیرون آمده و برای ایمنی و آسایش بگفتگوهایی پرداخته‌اند. آقای بلوری ناگزیر شده رئیس شهربانی گردیده. آقای صلحی بجای بازرگانی باداره كردن شهر پرداخته همچنین دیگران كه هر كسی باندازه‌ی خود جوانمردی كرده و كارهایی را كه بگردن استاندار و فرماندار و سرشهربانیِ گریخته بوده بعهده گرفته‌اند.

آیا باید از اینها چشم پوشید و آن بدان و این نیكان را بیك دیده دید؟!.. داستان گریز سرلشگرمحتشمی را از خراسان بشكلی میگویند كه آدم از شنیدن آن سرافكنده میگردد. مسئولیت لشگریِ یك استان بزرگی را در عهده داشته و همینكه خطر رو نمود جز در اندیشه‌ی جان و دارایی خود نبوده و باری در آن باره هم متانتی از خود نشان نداده.

در مراغه چنانكه نوشتیم یك یا دو روز پیش از درآمدن سپاه مهاجم ، فرماندارْ شهر را گزارده و گریخته. رئیس شهربانی بازمانده و بروی وظیفه‌ی خود پافشاری نموده. ولی كلانتر گریخته و از میان رفته و پاسبانان پراكنده شده‌اند.

این كار رئیس شهربانی ، سیداسدالله فقری ، دلیل غیرت و مردانگی اوست. باآنكه در مراغه خانه یا زن و فرزند نداشته كه پا بسته‌ی آنها باشد محض بنام وظیفه‌شناسی ایستاده و به نگهداری شهر كوشیده. ولی جای افسوس و دریغ است كه پس از رسیدن سپاه مهاجم كشته شده.

در چنان هنگامی كه در شهر بیم تاراج میرفته ، آقایان ضیاء و وثوق و دیگران پیش افتاده‌اند و كمیسیونی برپا كرده‌اند و پولها برای پرداختن بپاسداران بازار از میان خود گرد آورده‌اند. باین ترتیب آن روزهای سخت را گذرانیده‌اند تا پس از آرامش دوباره فرماندار و دیگران برگشته‌اند.

آیا باید از اینها چشم پوشید؟!.. آن كسانی كه این وظیفه‌ناشناسی‌ها را كرده‌اند چون در مجلسی می‌نشینند بیشتر از دیگران خودستایی مینمایند و همیشه از بدی توده شكایت میكنند. آیا نباید گفت : پس این رفتار شما چیست؟!..

اگر نگویید و از اینان بازپرسی نكنید گذشته از آنكه خود گستاختر گردند و همین رفتار پست را شیوه‌ی خود گیرند ، هزاران دیگران پیروی از ایشان نمایند ، و دیگر مرد غیرتمندی همچون اسدالله فقری كه در راه انجام وظیفه خود را بكشتن داده پیدا نشود.

شگفت است كه كسانی میگویند : «پس نبایستی جان خود را حفظ كنند؟! ». بیخردی را نگرید. اینان نمیدانند كه
🔸كسی كه بكار توده می‌پردازد نباید از جان خود بترسد. نباید بنام نگهداریِ جان از وظیفه گردن پیچد.

بكسی كه فرمانداری داده و هزاران كسان را زیردست او گردانیده‌اند ، بكسی كه فرماندهی داده و اختیار جان هزارها سپاهی را بدست او سپرده‌اند ، این رتبه و جایگاه را مفت باو نسپرده‌اند. این برابر جانفشانی‌هاییست كه او باید كند و اگر نیاز افتاد از جان خود نترسد. شما از یك فرد نظامی ، از یك تابین[= سرباز ساده] فداكاری میخواهید. در حالی كه او همیشه زیردست است و كمترین حقوق را میبرد. ولی خودتان با آن رتبه و آن حقوق گزاف ، خود را مكلف بفداكاری نمی‌شناسید؟..

برخی هم ایراد دیگری گرفته میگویند : از گفتن و نوشتن چه نتیجه تواند بود؟!.. باینها كه كیفر نمیدهند.
👇

میگویم : همین نوشتن و گفتن خود یك كیفریست. بزرگترین كیفر همینست كه شما جدایی میانه‌ی آنان با نیكان گزارید و آنان را خوار دارید و از احترامشان بكاهید. شما در نوبت خود این كار را بكنید و دربند آن نباشید كه كیفری میدهند یا نمیدهند.

امروز یك درد بزرگی در توده‌ی ایران همینست. همینست كه
🔸حس نفرت از بدیها و قدردانی از نیكیها سست گردیده. ما نوشتیم كه نیك و بد از میان رفته. كنون باید بگوییم : حس دریافت نیك و بد نیز از میان رفته.

🔸ما می‌بینیم كسانی صد پستی میكنند و باز درمیان مردم با سرفرازی زندگی مینمایند و از كسی بی‌احترامی نمی‌بینند.

از روزی كه ما بنوشتن پرچم آغاز كرده‌ایم یكی از گرفتاریهای ما همینست. می‌آیند و میگویند «از فلان كس بد نوشته‌اید خوب نشده» ، آن وقت سری تكان داده میگویند : «دوست ماست». یا میگویند : «شما بد مینویسید او هم برمیدارد دشنام میدهد». یا میگویند : «امروز مردم باین چیزها مقید نیستند. شما هم خود را بزحمت نیندازید».

اینهاست سخنانی كه هر روز می‌شنویم و ما برای همه‌ی آنها یك پاسخ داریم ، و آن اینكه آیا میخواهید در این جهان سرفراز و آزاد زندگانی كنید و از این ذلت و بدبختی رها گردید یا نه؟.. اگر نمیخواهید بیكبارگی بروید درپی خوشیهای خود باشید ، و اگر میخواهید باید راهش را پیدا كنید. راه آن این نیست كه پیش گرفته‌اید.

🔸برای آزاد زیستن و سرفراز بودن شرطهایی هست و یكی از مهمترین آنها اینست كه جدایی میانه‌ی نیك و بد گزارید و از بدان نفرت كنید. رفیق بازی كردن و عاطفه‌های بیهوده بخرج دادن با زندگانی شرافتمندانه نخواهد ساخت.

یك دسته هوسبازانی را كه بدنهادانه دشمنی با كشور و توده‌ی خود میكنند باید بد دانست و بد نوشت. اگر آنان دشنام دهند این بدنهادی دیگری از آنان خواهد بود.
🔸دشنام بخود دشنام دهنده باز گردد نه بدیگری.

بالاخره مگر باید از ترس دشنام از خیانتهای ایشان چشم پوشید؟!.. مگر باید از ترس دشنام ، گردن باسارت و بدبختی داد؟!..

به هر حال شما نخواهید توانست در زندگانی یك قاعده‌ی تازه‌ای بگزارید. نخواهید توانست با طبیعت مخالفت ورزیده بآن غلبه كنید.

🔸این یك قاعده‌ی طبیعیست كه مردمی كه جدایی میانه‌ی نیكان و بدان نگزارند و از بدان و خیانتكاران نفرت و بیزاری ننمایند روی رستگاری نخواهند دید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 20)

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 34ـ نتیجه‌های شومی که از یک پندار برخاسته
من از كیشهای پراكنده كه سراپا از خرد و دانش بكنار است چشم می‌پوشم و یك گرهی را كه در رشته‌ی خود دین پدید آورده بودند یادآوری می‌نمایم : شما نیك می‌دانید كه از قرن دوم اسلام تا زمان ما چندین ملیون علماء آمده‌اند و رفته‌اند و از چند هزار تن از ایشان كتابها بازمانده است و اینان همگی «نبوت» یا پیغمبری را از ریشه‌ی دین دانسته و چون بگفتگو از آن پرداخته‌اند نشان راستگویی یك پیغمبر را كارهای نیارَستنی یا «معجزه» شماره‌اند و در كتابهای خود صدها و هزارها داستان از نیارَستنیهای پیغمبران بنگارش آورده‌اند ، و این را چندان استوار شمارده‌اند كه هر كسی ناگزیر بوده آن داستانها را باور بنماید و اگر نه پیغمبری را هم باور ننماید. این سخن بهمانسان تا زمان ما رسیده. در جایی كه در زمان ما دانشها پیش رفته و از هر باره بیپایی داستانهای نیارَستنی روشن گردیده. امروز دانشهای طبیعی و تاریخ و خرد همگی یكزبان دروغ بودن آن داستانها را میرساند.
آیا نتیجه‌ی این چه بایستی بود؟!. بیگمان آن بایستی بود كه مردم چون آن داستانها را دروغ می‌شناسند پیغمبری یا پیغمبران را نیز كه دلیلش همانها شمرده شده باور ننمایند و چون آن را باور نكردند بچیزهای دیگر دین نیز بدگمان باشند و رو گردانند. این نتیجه‌ایست كه بایستی رو دهد و خود رو داده بود و مردمان بهمین انگیزه و از آنكه دین از هر باره از خرد و دانش بدور بود دسته دسته از دین می‌گریختند و آن را بازیچه‌ای بیش نمی‌شماردند. آنگاه علماء یا هواداران دین كه اگر بشماریم بچند صد هزار می‌رسند و اگر حاخامها و كشیشها را كه در این زمینه با آنان همدست و همدردند بیفزاییم از چند ملیون بیشتر می‌شوند همگی در كار خود درمانده بودند. زیرا اینان اگر از آن داستانها چشم پوشیدندی دلیل دیگری برای پیغمبران نداشتندی و آن داستانها نیز درست‌شدنی نبود. اینبود بسیاری از آنان بخاموشی گراییده دم نمی‌زدند و بسیاری نیز بیش از این نمی‌توانستند كه بر روی آن داستانها ایستادگی نمایند و از خرد و دانش چشم پوشیده و از در پافشاری درآیند ولی پیداست كه از این نتیجه بدست نمی‌آمد و هرچه آنان ایستادگی بیشتر می‌نمودند مردم بیشتر می‌رمیدند. راستی هم اینست كه بیشتری از خود آنان نیز از دین رمیده بودند ولی چون روزیشان از این راه است ناگزیر جنب و جوشی نشان می‌دادند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 24

🔸 در اين ميان نامه‌هاي پياپي از آگريپا به قيصر مي‌رسيد كه در آنها بودن قيصر را در روم لازم مي‌شمرد. از اين جهت قيصر جنگ با آنتونيوس را تا سپري شدن زمستان بتأخير انداخت و چون زمستان بپايان رسيد خود او از راه سوريا و سركردگاش از راه آفريكا بلشكركشي پرداختند. و چون شهر پيلوسيوم1 را بگشادند خبري پراكنده شد كه به دلخواه خود آن را بدست قيصر داده‌اند و اين كار برضايت كلئوپترا بوده. ولي كلئوپترا بيزاري جسته براي رفع بدگماني زن و فرزندان سلئوكوس2 را بدست آنتونيوس داد كه بكشد. در اين هنگام كلئوپترا در پهلوي پرستشگاه ايسيس گورها و بناهاي بلند بس شگفت‌انگيزي مي‌ساخت كه چون بانجام رسيد همه‌ی گنجينه‌هاي خود را از زر و سيم و زمرد و مرواريد و عاج و چوبهاي خوشبوي با مقدار فراواني از هيمه و چوب بآنجا برد. از اين جهت قيصر ترس داشت كه مبادا او از نوميدي گنجينه‌ها را آتش زده با خود بسوزاند و اينبود كه در پيشرفت خود بسوي شهر هميشه احتياط آن را داشت كه به كلئوپترا اميدهايي بدهد. نشيمن او در هيپودرومي3 بود كه در آنجا روزي آنتونيوس حمله بر سر وي برده سوارگان او را تا خندق ايشان پس نشاند و با چهره‌ی خندان و باز بكوشك كلئوپترا بازگشته با همان رخت جنگ او را ديدار كرده و از روي او بوسيد و يكي از همراهان خود را كه در آن حمله مردانگيها كرده بود به كلئوپترا نشان داده ستايش از مردانگي او نمود. كلئوپترا يك زره سينه و يك خود زرين بآن مرد پاداش داد. ولي او آنها را گرفته و همان شب بسوي قيصر گريخت.
پس از اين آنتونيوس دوباره پيغام به قيصر فرستاده او را براي جنگ تن به تن دعوت نمود. قيصر پاسخ داد : شما بايد راه ديگري براي مردن پيدا كنيد. آنتونيوس انديشيد كه بهترين راه براي او مرگ سرفرازانه در جنگ است و اينبود كه دل بكوشيدن نهاد كه چه در دريا و چه در خشكي آخرين كوشش را بكند. گفته‌اند هنگام شام بنوكران خود چنين می‌گفت : امشب آزادانه با من رفتار كنيد و باده را بيشتر بدهيد چه شايد ديگر نتوانيد چنين كاري بكنيد. شايد فرداشب نوكر كس ديگري خواهيد بود و تن من بر روي خاك خواهد خوابيد. دوستان او كه در پيرامونش بودند از اين سخنان مي‌گريستند. او دلداري داده مي‌گفت : باين جنگ كه در آن مرگ سرفرازانه را بيشتر خواهانم تا فيروزمندي و آسودگي ، شما را همراه خود نخواهم برد.
فردا چون روشني درآمد آنتونيوس دسته‌هاي پياده را از شهر بيرون برده بر روي پشته‌اي آنان را نگاهداشت و چون از آن بالا نگاه مي‌كرد ناگهان كشتيهاي خود را ديد كه بسوي كشتيهاي قيصر مي‌روند و تماشا مي‌كرد كه چگونه آنها بكشتيهاي قيصر نزديك شدند و با پاروهاي خود سلام به قيصر دادند و چون پاسخ از او گرفتند هر دو دسته يكي شده روي بسوي شهر روان گرديدند. در همان هنگام سوارگان او نيز بسوي قيصر رفتند و پيادگان كه در جلو او جنگ مي‌كردند شكست خوردند. آنتونيوس بشهر بازگشته دادزنان مي‌گفت : كلئوپترا كه من در راه دلبستگي باو اينهمه دشمن پيدا كرده‌ام از من برگشته با دشمنانم سازش نموده. كلئوپترا از ترس آنكه مبادا از نوميدي قصد جان وي كند ازو گريخته بآن بناي تازه‌ساخته‌ی خود رفت و درهاي آن را كه آهن‌كوب و بسيار استوار بود و از بالا بپايين مي‌افتاد پايين انداخته خود را در آنجا پنهان گردانيد و كساني را نزد آنتونيوس فرستاد كه بگويند كلئوپترا مرد. آنتونيوس اين شنيده و باور كرده داد زد : «آنتونيوس! ديگر چرا دير مي‌كني!؟ بهانه كه داشتي و مي‌توانستي زندگي را دوست بداري آن هم رفت!» اين گفته بدرون اتاق خود رفت و در آنجا رخت و ابزار جنگ را از تن درآورده خود را سبكبار گردانيده گفت : غم آن را ندارم كه از تو دورم زيرا اينك بتو خواهم رسيد ولي غم آن را دارم كه چرا يك سردار در دليري كمتر از يك زن باشد. يكي از نوكران وفادار خود را بنام ايروس4 پيش از آن سوگند داده بود كه هر زمان كه خودش بگويد او را بكشد و اين هنگام او را خوانده دستور كشتن خود را داد. ايروس شمشير كشيده قصد آن كار كرد ولي ناگهان برگشته شمشير را بشكم خود فروبرد و بر روي پاهاي او افتاد. آنتونيوس نگاهي كرده چنين گفت : خوب كردي ايروس دلير ، بآقاي خود ياد دادي آنچه را كه خودش دليري نمي‌كرد.» اين بگفت و شمشير را بشكم خود فروبرد و خود را بروي تختخواب انداخت. ولي زخم زود كشنده نبود كه چون دراز كشيد خون هم بايستاد و اينبود كه بار ديگر بخود آمده و از آنان كه در پيرامونش بودند لابه خواستار گرديد او را آسوده گردانند. ولي آنان همه بگريختند و او را تنها بگزارند. در اين ميان كه او دست و پا زده فرياد مي‌كرد ديومیدي5 دبير كلئوپترا رسيده و از كلئوپترا دستور داشت كه اين را نزد وي ببرد.


1ـ Pelosium
2ـ Seleucus
3ـ Hippodrome
4ـ Eros
5ـ Diomede

اشغال ایران در شهریور 1320

✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی چهارم)

🔸بهار در كار فرارسیدنست
(بخش 1 از 2)

زمستان گذشت و بهار در كار فرارسیدنست. یك بهاری كه خدا میداند چه‌ها رو خواهد داد. چنانكه میدانیم این زمستان را همه‌ی دولتها بتداركات جنگی پرداخته‌اند كه از بهار بكار جنگ برخیزند. و اینك بهار نزدیك گردیده.
...
ما اگر آرزومند باشیم كه در چنین زمانی بیكبار آسوده بمانیم آرزوی خامی كرده‌ایم. از آنسوی ایران بارها جنگ دیده یك بار دیگر نیز ببیند. اینها باكی ندارد.
آنچه باك دارد و مایه‌ی نگرانی میباشد حال خود كشور است. از این رهگذر است كه ما در ترس هستیم و بنوشتن این گفتار برخاسته‌ایم.

🔸پیشامدهای شهریور ماه یك نمونه‌ای بود كه در این كشور چگونه بنیاد اجتماعی سستست ، و چگونه پایه‌ی اخلاقی پست است.

از آن پیشامدها باید عبرت گرفته و برای آینده بی‌باك و بی‌پروا ننشست.
در آن داستان ما دیدیم بسیاری از كاركنان عالیمقام دولت پابندی بوظیفه‌ی خود ننموده و تو‌گویی در یك كشور بیگانه ای مأموریت داشتند كه همینكه خطر نمودار شد مردم را گزاردند و خود بگریختند. افسران بزرگ و سران لشگر ، هم گریختند و هم نادرستی كردند و همه‌ی اسلحه و افزار بدست اشرار دادند.

اینها بماند. اینها را بارها گفته‌ایم. ما در تهران دیدیم همینكه خبری رسید كه جنگی رخ داده در اندك زمانی نان كمیاب گردید. قند و شكر و نفت و ذغال و دیگر دربایستهای زندگی نایاب شد. دكانهای سَقَط فروشان[خرده‌فروش چای و قند و ادویه و پاره‌ای از خشكبار] و بقالان و قنادان تهی گردید. نرخها دو برابر بالا رفت. مردان و زنان در جلوی دكانها ازدحام كردند و همدیگر را لگدمال ساختند ، اتوبوسها از كار افتاد و آمد و شد بریده گردید.

با آنكه در اینجا خطر كم بود بلكه خطری نبود خاندانها بكوچ پرداختند. توانگران سوار اتومبیلها (اتومبیل‌های اداری یا شخصی) گردیده رو باسپهان و شیراز نهادند. كجا میرفتند؟ ـ و چرا میرفتند؟... خودشان نیز نمیدانستند. سراسیمه‌وار رو بگریز نهاده بودند.

در تهران هر روز دروغهای رنگارنگی ساخته پراكنده میگردانیدند ، هر كسی به پیشامد معنای دیگری میداد و پیرایه‌های دیگری می‌بست. همچون وحشیان دست و پا گم كرده نمیدانستند چه باید كرد.

🔸اگر جنگ بیست روز امتداد می‌یافت در تهران مردم از گرسنگی میمردند و صد حادثه‌ی ناگوار رخ میداد.

این در پایتخت كشور بود. از اینجا پیداست كه بیرونها چه حالی داشته. در جایی كه مردم پایتخت این رفتار را میكردند چه شگفتی داشته كه در بیرونها بیكبار رشته گسیخته گردد و هرج و مرج رخ نماید؟! چه شگفتی داشت كه روستاییانِ گرمرود براه‌آهن ریزند و چوبها و تخته‌های آن را كشیده ببرند؟!.. چه شگفتی داشت كه لران و شاهسونان بیدرنگ بتاراج و راهزنی پردازند؟!.. چه شگفتی داشت كه كردان بكشتار و خونریزی برخیزند؟!.

این حالی است كه من نمیدانم آن را چگونه تصویر نمایم. و از زشتی آن با چه زبانی سخن رانم!

🔸تو گویی درمیان این مردم كمترین رابطه‌ای بازنمانده و هر كسی جز دربند خود نیست. تو گویی این كشور مال این مردم نمیباشد و هیچگونه دلبستگی بآن ندارند. تو گویی یك گروه پراكنده‌ی ویلگردیند كه از راه باین سرزمین رسیده‌اند و هیچ رابطه‌ای درمیان نمیباشد.

این چیزیست كه باید باكش داریم و درپی چاره‌اش باشیم. شما چنین انگارید بهاری رسیده و خدا نخواسته جنگ تا بایران رسیده. آیا با این كسان و با اینحال سرنوشت این كشور چه خواهد بود؟!. دیگر چیزها بكنار آذوقه و خواروبار چه صورتی پیدا خواهد كرد؟!. داستان كوچ و گریز توانگران و اتومبیل‌داران چه رنگی پیدا خواهد نمود؟!
اینها چیزهاییست كه باید اندیشیم و درپی چاره‌اش باشیم ـ چه جنگ بكشور ما برسد و چه نرسد یك سالهای پر تكان و آشوبی را در پیش داریم و باید خود را آماده‌ی آن گردانیم. خواهید گفت چگونه خود را آماده گردانیم؟

آینده را جز خدا نمیداند. ما بیقین نمیدانیم در بهار یا در تابستان آینده چه خواهد بود. ولی یك سال بیمناكیست. جنگ دولتها بیك دوره‌ی بسیار سختی خواهد رسید و آتش آن گام بگام بما نزدیكتر خواهد گردید. بلكه اگر بسخنان رادیوی ویشی [1] گوش دهیم یكی از میدانهای جنگ «آسیای میانه»[خاورمیانه؟] خواهد بود.

این بیمها درمیانست و از آنسوی حال خود كشور بیشتر بیم‌آور است. زیرا گذشته از سستیِ تشكیلات دولت و پابند نبودن بیشتری از مأمورین بوظیفه‌ی خود كه دیدیم و آزمودیم ، در خود توده مرض نومیدی پیدا شده و هر یكی از راه دیگری نسبت بكشور و میهن خود بیعلاقگی نشان میدهند ، و

🔸هر كسی برآنست كه جز در اندیشه‌ی خود نباشد.

این بدترین دردیست كه در یك توده پیدا می‌شود. چنین توده‌ای ، آن هم در چنین زمانی ، سرنوشتش جز لگدمالی و نابودی نتواند بود.

[1] : حكومت فرانسه در دوره‌ی جنگ جهانی دوم كه پس از شكست از آلمان هیتلری زیردست او بود.
👇

این نومیدیها و بیعلاقگیها علتهای گوناگون دارد كه ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم. اینها یك رشته دردهای كهنه‌ایست كه از بس درمان نشده و مانده جایگیر گردیده.

🔸كسانی سرچشمه‌ی بداخلاقی‌ها و آلودگیهای مردم را در بیست سال گذشته[دوره‌ی رضاشاه] جستجو میكنند. ولی این خود لغزشیست و این آلودگی‌ها بسیار كهنست و در بیست سال گذشته یك چیزهای كمی بآنها افزوده گردیده.[2]

هرچه هست ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم ، و از آنسوی چاره‌ی آنها نیز باین آسانی و باین زودی نشدنیست. امروز با این حالی كه جهان پیدا كرده و با این آینده‌ی بیمناكی كه ما داریم راه چاره تنها یك چیز است و آن اینكه نیكان و علاقه‌مندان بكشور و توده در هر كجا كه هستند جدا گردند و دست بهم داده دسته‌ای پدید آورند و مقصد و راه یكی گردانند و نگهداری كشور و توده را بگردن گرفته در آن راه پاكدلانه جانفشانی نمایند.

[2] : در بیشتر نوشته‌های كسروی تاریخچه‌ی این آلودگیها و بدبختیها نوشته شده. خواننده برای نمونه می‌تواند به كتاب «ما چه میخواهیم؟» نگاه كند.

🔶 در پاسخ حقیقتگو

(تکه‌های 26 تا 30)

🔸 احمد کسروی

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 35ـ یک بهانه‌جویی شگفت (تکه‌ی 1 از 2)
شما در گفتار خود پس از آنكه به نارسایی خرد خَستُوان شده‌اید چنین می‌نگارید : «چنانكه آنچه را امروزه با وسایل طبیعی می‌بینیم از سیر بالای هوا و حرف زدن از مشرق بمغرب و صدها مانند آن را هرگاه كسی در صد سال یا هزار سال پیش بمردم می‌گفت او را دیوانه می‌پنداشتند و حال آنكه امروزه در مرئی و منظر همه كس است».
این یگانه پاسخی است كه باندیشه‌ی ملیونها علماء و حاخامها و كشیشها رسیده است ولی این بسیار بیهوده است و هر كسی آن را شنود جز دلیل درماندگی پاسخده نخواهد شمرد و از همین پاسخ جای آنست كه همه به دین بخندند. زیرا بگفته‌ی خودتان اینها همه از راه طبیعی انجام می‌گیرد و چیزی بیرون از آیین طبیعت نیست در حالی كه شما نیارَستنی آن كارها را می‌گویید كه بیرون از آیین طبیعت باشد و بی‌آنكه افزاری بكار رود انجام گیرد. آیا این كجا و آن كجا؟!. همان دانشهای طبیعی كه تلگراف و تلفن و آیروپلان[=هواپیما] را پدید آورده خود می‌گوید كه نشدنیست از سنگ شتر درآید ، نشدنیست آفتاب پس از فرورفتن بازگردد ، نشدنیست از انگشت چشمه روان شود. اینها چیزهاییست كه هرگز نخواهد بود. وانگاه تلگراف و تلفن و مانندهای آن را ما با دیده می‌بینیم و در زندگانی خود بكار می‌بریم و این چه پیوستگی با داستانهایی دارد كه كسانی ساخته‌اند و تاریخ نیز آنها را دروغ می‌شمارد؟!.
عیب آن داستانها تنها این نیست كه خرد نمی‌پذیرد. دانشها نیز از آن بیزار است. تاریخ هم دروغ بودن آنها را می‌رساند. شما بتاریخ ارج نمی‌گزارید ، و اگر كسی پرسید : «اگر اینها راست است چرا تاریخ ننوشته؟!.» پاسخ می‌دهید : «مگر تاریخ همه‌چیز را نوشته است؟!.» ولی این خطای دیگری از شماست. زیرا این راست است كه تاریخ همه‌چیز را ننوشته ولی داستانهایی همچون مرده زنده ساختن ، و شتر از سنگ درآوردن ، و خورشید فرورفته را بازگردانیدن نه چیزیست كه تاریخ آن را فراموش كند.
درباره‌ی دانشها نیز این خطای زشتی است كه كسی بگوید چون تلگراف و تلفن و آیروپلان كه صد سال پیش كسی باور نكردی اختراع گردیده پس باید هیچ چیزی را «نشدنی» نشمرد و هر كسی هرچه گفت باور نمود. این زشتترین نتیجه‌ایست كه كسانی از دانشها بردارند ، و از زشتترین كارهاست كه شماها برای پیشرفت دادن به یك رشته پندارهای بیپا بچنین سخنانی برخیزید.
همه چیز بر كنار : آنهمه نیارَستنیها كه در كتابها بنام پیغمبر اسلام نوشته‌اند من نشان دادم كه قرآن آشكاره از آنها بیزاری می‌جوید و شما آن را ببینید كه هزاران و صدهزاران علماء تاکنون آن را نمی‌دانسته‌اند و همگی ایشان معجزه یا نیارَستنی را یكی از دلیلهای راستی آن پیغمبر شمارده‌اند.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 25

🔸 آنتونيوس همينكه دانست كلئوپترا زنده است به پيرامونيان خود لابه مي‌كرد كه زودتر او را به وي برسانند و چون او را بروي دستهاي خود بآنجا رسانيدند كلئوپترا در را باز نكرد بلكه طنابهايي را از آن بالا فرو هشت كه آنتونيوس را با آنها بستند و خود او بهمدستي دو زن كه همراه داشت و جز از آنان كس ديگري را بدرون راه نمي‌داد بكشيدن پرداخت. كساني كه در آنجا بوده‌اند مي‌گويند حال دلگدازتر از آن نمي‌توان ديد. زيرا تن خون‌آلود آنتونيوس بريسماني بسته شده و او كه نزديك بود جان بسپارد با اين حال دستهاي خود را بسوي كلئوپترا دراز مي‌كرد و با اندك توانايي كه در تن خود سراغ داشت خويشتن را بسوي بالا تكان مي‌داد. از آنسوي كلئوپترا و آن زنان با دلي سوزان با دشواري بسيار ريسمان را بالا مي‌كشيدند و گاهي كه دستهاي آنان سست مي‌شد كساني كه در پايين ايستاده بودند فرياد برآورده آنان را بزورنمايي وامي‌داشتند. و چون بالايش كشيدند كلئوپترا بروي تختش خوابانيد و خويشتن رختهايش را پاره كرده بروي او مي‌انداخت. گاهي با دو دست بر سينه كوبيده و گاهي با خون او رخساره‌ی خود را گلگون مي‌ساخت. او را آقاي خود شوهر خود امپراتور خود مي‌خواند و چندان دلسوزي مي‌نمود كه تو گويي گرفتاريهاي خويش را فراموش ساخته. آنتونيوس باو دلداري داده آرامش ساخت و سپس باده خواست كه بنوشد و اين يا از تشنگي بود و يا آنكه مي‌پنداشت باده او را آسوده خواهد گردانيد. و چون آن را بخورد به كلئوپترا پند مي‌داد كه كارهاي خود را با قيصر آبرومندانه پردازد و از همه پيرامونيان او تنها به پروكوليوس1 اعتماد نمايد. نيز مي‌گفت : باين حال من نگاه كرده دل خود را مسوزان. آن گذشته را كه نيرومندترين سردار بودم بياد آورده دل آرام بدار. كنون هم كه افتاده‌ام مرد گمنامي نيستم يك مرد رومي هستم كه زبون رومي ديگري گرديده‌ام.
همان هنگام كه آنتونيوس جان مي‌سپرد ناگهان پروكوليوس از نزد قيصر بفرستادگي رسيد. زيرا زماني كه آنتونيوس خود را زخمي ساخت و او را نزد كلئوپترا بردند يكي از پاسبانان او بنام ديركتائيوس2 شمشير او را برداشته نهان كرد و چون فرصت بدست آورد از آنجا گريخته نزد قيصر رفت و آن شمشير را همراه برد. نخستين كسي كه خبر خودكشي آنتونيوس را به قيصر رسانيد او بود و آن شمشير را بگواهي نشان داد. قيصر آن را شنيده خود را بخلوتگاه چادر كشيد و در مرگ كسي كه با او خويشي پيدا كرده و در كار فرمانروايي انباز او و پيش از آن هميشه در جنگها و بيمها همدوش وي بود اشك از ديده فروريخت. سپس بنزد دوستان خود بيرون آمده نامه‌هايي را كه به آنتونيوس نوشته و پاسخهايي را كه ازو دريافته بود با خود آورده و همه را براي آنان بخواند كه چگونه او همه نرمي كرده و مهر نشان مي‌داده ولي آنتونيوس همه درشتي كرده و دشمني نشان مي‌داده است. سپس پروكولئوس را روانه ساخت كه از هر راهي كه مي‌تواند كلئوپترا را زنده بدست آورده بزير اختيار خود بگيرد. زيرا هنوز از رهگذر گنجينه‌ها دل‌نگراني داشت وآنگاه زنده بدست آوردن او را نشان بزرگي كار خود مي‌پنداشت. كلئوپترا سخت مي‌پاييد كه خود را بدست پروكولئوس نسپارد و اينبود او از درون آن جايگاه از پشت دري استوار بسته شده و پروكوليوس از بيرون جلو همان در ايستاده با هم بگفتگو پرداختند خواهش وي اين بود كه پادشاهي مصر را بفرزندان او بازگزارند. پروكوليوس باو دلداري مي‌داد كه خود را نباخته و هميشه بمهر و دلسوزي قيصر اميدوار باشد. سپس هم دقتي در چگونگي آن جايگاه كرده بازگشت.


1ـ Proculeius
2ـ Dercetaeus

رضاشاه در دیدار با سران ارتش.

از راست یکم سرلشگر ضرغامی است. کسی که به همدستی سرلشگر احمدنخجوان و خائنان دیگری ، رسوایی مرخص کردن سربازان و خالی کردن پادگانها را در گیرودار جنگ با متفقین بمیان آورد و مایه‌ی شکست ایستادگی ارتش در برابر نیروهای انگلیس و روس شد.
این دو سرلشگر را رضاشاه میخواست دیوان حرب برپا کرده به جرم خیانت به کشور بمحاکمه کشد که متفقین به او مجال چنان کارهایی را ندادند.