✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی هشتم)

🔸باید جدایی میانه‌ی نیک و بد گزاشت
(بخش 3 از 3)

پلوتارخ می‌نویسد : «این یا از آن جهت بود كه خدایان به نوجوانی و دلیری او بخشودند و نگهداری نمودند و یا از این جهت كه چون تازه‌جوان خوشروی و نیك‌اندامی‌بود دشمنان ، زیبایی او را دیده و از آن لختی و بی سپریش در شگفت شده از زخم زدن خودداری نمودند».

می‌نویسد : «پس از پایان جنگ ایفوران [1] بپاداش آن دلیری تاجی از گل باو دادند. ولی در همان هنگام بگناه اینكه بی‌زره بجنگ شتافته هزار درهم جریمه ازو گرفتند».

گواه سخن این جمله‌های آخریست. یك تن جوانی چون جانبازی كرده كار او را بی‌پاداش نمی‌گزارند و یك تاج گلی كه برای گُردان (قهرمانان) میدادند باو میدهند. ولی از آنسوی چون قانون را شكسته و بی‌زره بجنگ برخاسته بود این گناهش را فراموش نكرده از كیفرش چشم نمی‌پوشند. چون گفتیم یك توده‌ی زنده‌ای بودند خواستم این یك داستان را هم از آنان بگواهی آورم.

كنون شما حال توده‌ی خود را با این بسنجید. رفتاری را كه در این توده با نیكوكاران و بدكاران می‌شود بیاد آورید و با این داستان در ترازو گزارید. آنان چه كار میكردند و در این توده چه كار میكنند.

در اینجا نمیخواهم از دولت و رفتار او با بدكاران سخن رانم. آن بماند بگفتار دیگری. از مردم و رفتار آنان با بدكرداران پرسش میكنم.

🔸این خود توده است كه حس نفرت از بدیها و خشنودی از نیكیها را فراموش ساخته. این توده است كه می‌بینیم سخت بیمار است و همچون یك مرده پروای نیك و بد نمی‌نماید.

در چند شماره از پرچم كه ما از خائنان و از كسانی كه در پیشامد شهریور گریخته بودند سخن راندیم می‌بینیم كسانی آمده وساطت میكنند و چنین میگویند : «اینها باعث می‌شود كه از نان خوردن بیفتند». یك توده باید نابود گردد و بزیردست بیگانگان بیفتد برای آنكه یك مشت خائن نان بخورند.

در اینجاست كه می‌بینیم این بدبختان معنی درست هیچ چیزی را نمیدانند. در بیرون چنین دیده می‌شود كه اینان چشم دارند و گوش دارند و فهم دارند و خرد دارند و همه چیز را می‌فهمند ولی چون پای آزمایش بمیان می‌آید می‌بینیم بیچارگان فهم و خرد خود را باخته‌اند و گیج و سرگردان زندگی میكنند.

بدبختان این نمیدانند كه كارهای دولتی برای نان خوردن نیست برای انجام وظیفه است.
یك سرهنگ یا سرتیپ را میگیرند نه برای آنكه نان خورد. بلكه برای اینكه كشور را از دزدان و راهزنان و از دشمنان بیگانه نگه دارد و اگر نیاز افتاد جان خود را دریغ نگوید.

🔸همه‌ی كارهای دولتی چنین است و هیچیكی برای نان خوردن نیست. آن حقوقی كه بكاركنان دولت میدهند برای اینست كه گرسنه نمانند نه آنكه تنها درپی این حقوق و دیگر استفاده‌ها باشند.

اگر این سخن را از یك كس و دو كس شنیده بودیم پروا نمیكردیم. این عقیده‌ی بسیاری از مردم است و شما چون نگاه كنید اساساً در ایران هر كاری جز برای پول درآوردن و نان خوردن نیست.

كارهای دولتی بماند. واعظ كه خود را رهنما می‌شمارد و بمردم پند میدهند آن را یك شغلی برای خود گرفته و تنها درپی دخل میباشد. روزنامه‌نویسان كه خود را مربیان توده می‌شمارند جز فزونی فروش روزنامه‌های خود را نمی‌خواهند و جز دربند پول نمی‌باشند.

نمایندگی در مجلس یك كسبی گردیده و تنها برای ماهانه داوطلب نمایندگی می‌شوند. بلكه بمسائل علمی نیز سرایت كرده. مردك تاریخ مینویسد برای آنكه این و آن را خشنود گرداند و پول درآورد. كتابی بنام اخلاق مینویسد و تنها مقصودش آنست كه از فروش آن استفاده برد.

ولی اینها همه غلط است. باید پیش از همه كوشید و این اندیشه‌های غلط را از مغزها بیرون گردانید. باید نخست با اینها به نبرد پرداخت. باید در همه جا آشكاره گفت :
🔸كارهای دولتی برای نان خوردن نیست برای خدمت كردن بتوده است.

روزنامه‌نویسی برای پول‌اندوزی نیست. برای نوشتن حقایق و آگاه گردانیدن مردم است.

باید اینها را گفت و بروی آنها ایستادگی نشان داد. باید آن فلسفه‌ی غلط را از میان برداشت. این نتیجه‌ی آن فلسفه‌ی غلط و آن عقیده‌های پست مردم است كه یك رئیس امنیه راهزنان را دستگیر ساخته و پولی برای خود گرفته رها میگرداند. این نتیجه‌ی آنست كه یك سرلشگر یا یك سرتیپ همه چیز را با پول میفروشد و در اندك زمانی ثروت هنگفتی می‌اندوزد.

آقای سرتیپ از روزی كه رسیده جز در اندیشه‌ی پول‌اندوزی نبوده و بدینسان انبارها آكنده است. اینها همه نتیجه‌ی آن اندیشه‌ی غلط است.
(پرچم روزانه شماره‌های 38 و 39)

[1] : Ephor ، (افُر) راهبران اسپارت (جز پادشاه)

🔶 در پاسخ حقیقتگو

(تکه‌های 31 تا 35)

🔸 احمد کسروی

گنبد مشهد پس از به توپ بسته شدن بدست روسها در سال 1290 خورشیدی

✴️ زیارت (به مناسبت راهپیمایی اربعین) ـ تکه‌ی 2 از 7

🔸گفتاری از احمد کسروی

در همان مشهد از اینگونه داستانها بسیار رخ داده : در سال ١٣٢۴ [ق] که جنبش مشروطه درمیان می‌بود در مشهد گروهی از طلبه‌ها و دیگران از کمی نان بشورش برخاستند و در صحن گرد آمدند و حاجی‌محمدحسن نامی که نان و گوشت شهر را در «کنترات» می‌داشت تفنگچی بسر آنان فرستاد و چهل تن در همان صحن کشته شده از میان رفتند.
در سال ١٣٣٠[ق] که سیدمحمدیزدی با گروهی در صحن بستی[=متحصن] نشسته بازگشتن محمدعلی‌میرزا را می‌خواستند روسیان برای پراکندن ایشان توپ و شصت‌تیر بآنجا بستند و سالداتها1 بدرون رفته کسانی را کشتند و سیدمحمد را گرفته بیرون کشیدند. جاهای گلوله‌ی توپ در گنبد تا چند سال نمایان می‌بود.
آخرین داستان کشتار زمان رضاشاه است که گروه انبوهی در آنجا گرد آمده از دستور دولت درباره‌ی شاپو و روباز کردن زنان سر پیچیدند ، و چون دولت سپاه فرستاد چنانکه می‌گویند چند هزار تن کشته شده از میان رفتند.
در کربلا بارها کشتار و تاراج سختی رو داده و بارها آن صندوقها را شکسته و کنده‌اند :
در سال ٨۵٨ [ق] مولاعلی پسر سیدمحمدمُشَعشَع بآنجا دست یافت و تاراج و کشتار سختی کرد و کسان بسیاری را بند کرده با خود برد.
در سال ١٢١۶ [ق] چون وهابیان بآهنگ تاراج و کشتار به عراق تاخته بودند در روز عاشورا بآن شهر ریخته در شهر و در پیرامون بارگاهها بکشتار پرداختند و بخانه‌ها آمده دست بزنان و دختران یازیدند و بچگان شیرخوار را سر بریدند و صندوقها را شکستند و گورها را کندند و در چند ساعت نزدیک به هفت‌هزار تن را از مجتهدان و سادات و دیگران کشته بارگاهها را تاراج کرده فیروزانه بازگشتند.
بار دیگر در سال ١٢۶٠ [ق] نجیب‌‌پاشا والی بغداد لشکر بسر آن شهر آورد که با توپ و تفنگ آنجا را بگشادند و سه ساعت بکشتار پرداخته نه‌هزار تن را بخاک انداختند. در ناسخ‌التواریخ می‌نویسد : «در بقعه‌ی سیدالشهداء و حضرت عباس خونها از ناس براندند و در این دو بقعه‌ی مبارکه اسب و شتر بستند و هر مال و خزانه که در آن بلد یافتند به غارت برگرفته و الواحی که در روضه‌ی مطهره بود خُرد و درهم شکستند». در کتابی می‌نویسد : «از سردابی که در زیر رواق عباس علیه‌السلام است بیش از سیصد تن کشته بیرون آمد».
در نجف در همان سال ٨۵٨ [ق] مولاعلی پسر سیدمحمدمشعشع دست بآنجا یافت و بارگاه را ویران گردانید و سپاهیانش چوب صندوق را در پختن خوراک بکار بردند.
یکی نمی‌پرسد : پس چرا در این خونریزیها معجزه‌ای از آن گنبدها دیده نشده؟!. آیا بیشرمی نیست که با این داستانهای تاریخی شما هر زمان دروغ دیگری درباره‌ی معجزه ساخته بیرون ریزید؟!..
شگفتست که وهابیان در آن تاخت خود به عراق ، نخست آهنگ نجف کردند. ولی چون این شهر باروی استوار می‌داشت دست یافتن نتوانستند و آنجا را گزارده آهنگ کربلا کردند و بآن کشتار و تاراج پرداختند. شیعیان از همان داستان نجف عنوانی بدست آورده «معجزه‌‌ای» ساختند. «یکی از صلحا» در خواب امیرالمؤمنین را دید که کفهای دستش سیاه شده و چگونگی را پرسید. پاسخ داد : «پس آن توپها را از شهر که بازمی‌گردانید؟!».

پابرگی : 1ـ سالدات = سرباز (به روسی) ـ و
از کتاب داوری ـ گفتار 2

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (تکه‌ی 1 از 7)
نخست : اینان خودسرند و زیان آن را نمی‌دانند و خودسری و جدا جدا اندیشیدن را فزونی خود می‌شمارند. اینان آن نمی‌دانند یك مردمی كه در یكجا می‌زیند باید یكدل و یكزبان باشند تا نیك همدست گردند و نیروهای خود را یكی گردانیده توده‌ای پدید آورند ، و اگر خودسر باشند و هر كسی چیزهای دیگری اندیشد و بدلخواه شیوه‌ی زندگانی دیگری پیش گیرد زندگی نابسامان گردد و هرگز یكدلی و یكزبانی روی ندهد. نادانی نگرید : اگر ده تن همراه شوند و چنان خواهند بسفری روند ناگزیر باشند كه دستوری برای سفر گزارند و همگی پیروی از آن كنند و هرگز روا نشمارند كه هر یكی خودسر باشد و بدلخواه خویش رفتار كند. اینان می‌خواهند در زندگانی كه بیست ملیون و سی ملیون در آن همبازند راهی درمیان نباشد و خودسر و خودخواه زیست كنند.
اینان خودسر می‌زیند و گردن بهیچ راهی نمی‌گزارند و با این حال اگر زیانی از كسی بینند ناله می‌آغازند و گله كم نمی‌كنند. یكی نمی‌گوید : ای گمراهان اگر آدمی خودسر باید بود و خودسری نیكست چه جای گله و ناله می‌باشد؟!. بارها دیده شده فلان مرد می‌آید و می‌نشیند و هرچه سخن از نیك و بد توده و آلودگیهای مردم می‌رود می‌شنود و بی‌پروایی می‌نماید و باشد كه از درون فیلسوفانه باین سخنان می‌خندد. ولی یك روز می‌بینی شتابزده می‌آید و می‌نشیند و بی‌آنكه كسی بپرسد از پولدوستی و نادرستی فلان پزشك و بهمان دوافروش بگله و ناله می‌پردازد و در پرگویی اندازه نمی‌شناسد (1) ، و می‌گوید : «چرا نیك نمی‌شوند؟!. مگر آدم نیستند؟!.» بیچاره می‌پندارد نیك شدن آسانست و یكی همین كه آدمی بود باید نیك باشد. بیچاره نمی‌داند آدمی دارای خوی آز است و چون خودسر بود و راهی و راهنمایی نبود آن گونه خویها بسركشی برخیزد و نتیجه این باشد كه نه تنها پزشك و داروفروش ، بلكه بیشتر مردم پروای نیك و بد نكرده و از هر راهی كه بود بگرد آوردن پول پردازند. نمی‌داند همان خوی پست خودخواهی كه در توست و نمی‌گزاردت گردن براستیها گزاری خوی پست دیگری بنام آز در پزشك و داروفروش است كه نمی‌گزاردشان دربند سود و زیان همگان باشند.
اینان می‌خواهند آزاد باشند و اگر دلشان خواست ، بهوس و تنها برای خودنمایی بدآموزیهای اروپا را بنویسند و پراكنده كنند ـ زندگی را سراسر نبرد خوانند ، و نیك و بدی در جهان نشناسند ، و به خرد پشت پا زنند ، و هر چیزی را كه مایه‌ی نیكی مردم تواند بود براندازند ـ این نادانیها را بنمایند و با اینهمه چشم دارند كه مردم چون بایشان می‌رسند نیك باشند و بشیوه‌ی مردمی رفتار كنند. داستان اینان داستان آن خاندان نادانیست كه كشتزاری كه دارند دربند آبیاری آن نباشند و هرگاه كه خواستند بر روی كشتها ببازی برخیزند و آنها را لگدمال كنند و با اینهمه چشم دارند كه بار از آن كشتزار بردارند.
دوم : دانشهایی كه از كهنه و نو ، و سودمند و بیسود ، بدرس خواندن و یا از اینجا و از آنجا فراگرفته‌اند بآنها می‌نازند و به پشتگرمی آنهاست كه خود را دانا می‌شمارند و از پیروی بكسی و پذیرفتن سخنی بی‌نیاز می‌دانند. بلكه بسیاری درپی پند دادن و راه نمودن بدیگران می‌باشند. كار بجایی رسیده كه كسی كه هنرش چامه‌بافیست و چند چامه‌ای بافته ، و یا كسی كه تاریخچه‌ی زندگانی یك چامه‌بافی را نوشته ، یا جوانی كه یك رمانی پرداخته ، یا مردی كه كتابچه‌ای در كف‌بینی چاپ كرده ، بهمین مایه خود را دانا می‌شمارد و گردن بهیچی نمی‌گزارد. جوانان كه از دبیرستانها بیرون می‌آیند كمی در خود سراغ نمی‌دارند و نیازی بفراگرفتن دانش دیگری برای زندگانی نمی‌شناسند. بویژه آنان كه باروپا رفته و بازگشته‌اند كه خود را برتر از دیگران می‌پندارند و چنان می‌دانند كه همه چیز را یاد گرفته و بازآمده‌اند.

(1) : این داستان مردیست كه از آشنایان بوده و برای مثال در اینجا آورده شده.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
12) آنتونيوس‌ ـ تکه‌ی 29

🔸 برخي نيز گفته‌اند : در دو جا از بازوي كلئوپترا نشان ضعيفي از گزيدگي پيدا بوده و گويا اين نشان است كه قيصر اعتماد نموده. زيرا در نمايشي كه او بنام فيروزي خود داد پيكره‌ی (صورت) كلئوپترا نشان داده مي‌شد با يك افعي كه بر بازوي او چسبيده. اين است سخن‌هاي گوناگوني كه در اين باره گفته شده. قيصر با آنكه از خودكشي كلئوپترا سخت ناخرسند بود او را بنيكي ستوده از مردانگي و غيرت او شگفتي مي‌نمود و اينبود دستور داد كه جنازه‌ی او را با شكوه شاهانه از زمين بردارند و در پهلوي آنتونيوس بخاك سپارند. نيز دستور داد آن دو زن همراهان او را با احترام زير خاك كردند. كلئوپترا سي و نه سال داشت كه بيست و دو سال آن را خويشتن پادشاه بود و چهارده سال هم در فرمانروايي آنتونيوس شريك او بود. آنتونيوس را برخي پنجاه و سه ساله و برخي پنجاه و شش ساله نوشته‌اند. تنديسه‌هايي كه او داشت همه را برانداخته نابود ساختند. اما تنديسهاي كلئوپترا آسوده ماند. زيرا آرخيبوس1 كه يكي از هواداران آن زن بود دوهزار تالنت به قيصر داده خواستار گرديده آن تنديسه‌ها را همچون تنديسه‌هاي آنتونيوس نابود نگردانند.
آنتونيوس از سه زن خود هفت فرزند بازگزاشت كه تنها بزرگترين ايشان انتولوس2 بفرمان قيصر كشته گرديده همه‌ی آن ديگران را اوكتاويا پرستاري كرده بزرگ ساخت. كلئوپترا كه دختر آنتونيوس از كلئوپترا بود به يوبا3 كه يكي از بهترين پادشاهان بود به زني داده شد. آنتونيوس كه پسر او از فلويا بود بزرگ شده چندان ارجمندي در نزد قيصر يافت كه اگر بگويم آگريپا در آن دستگاه درجه‌ی نخست و پسران لويا درجه‌ی دوم را داشتند بيگفتگو درجه‌ی سوم ازآن اين آنتونيوس بود.4

پایان کتاب
1ـ Archibius
2ـ Antyllus
3ـ Juba
4ـ پلورتارخ داستان ديگر فرزندان آنتونيوس را يكايك گفته كه ما نيازي بآوردن آن داستانها نديديم. مقصود پلوتارخ پيش از همه فهمانيدن اين نكته است كه اوكتاويا با آنهمه بدرفتاري كه از آنتونيوس ديد باز از پرستاري فرزندان او چشم نپوشيد و هر يكي را بجايگاهي رسانيد.

✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی نهم)

🔸 سال نو فرامیرسد
(بخش 1 از 1)

سال كهن 1320 بپایان آمده سال نوین 1321 فرامیرسد.
سال نوین فرامیرسد چنین پیداست كه یك سال پرآشوب و رنجی خواهد بود و ما نیز در سهم خود رنجهایی خواهیم دید و سختیهایی خواهیم كشید.

شیوه‌ی همگانیست كه در این هنگام بدوستان و آشنایان دعا گویند و پیام «شادباش» فرستند. ما بجای شادباش و دعا میگوییم : بیایید ای ایرانیان ، این سال را برای خود سال نیكی و فیروزی گردانیم.

🔸با این گرفتاریها ما را جای «شادی» نیست. دعا هم از ما نخواهند پذیرفت. ولی در دست خود ماست كه در این یك سال چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان آن را سال نیكی و فیروزی سازیم.

با این آشفتگیها كه در جهانست ، و با این جنگها و خونریزیها كه در شرق و غرب درگرفته ، ناگزیر است كه با سختیهایی دچار خواهیم بود. و سال دیگر در چنین روزی اگر پشت سر برگردیم و نگاهی كنیم خواهیم دید یك سال پررنجی را گذرانیده‌ایم و هیچ نتیجه‌ای در دست نداریم. ولی اگر به نیكیها كوشیم نتیجه‌ای را در دست خواهیم داشت و از رنجکشی چندان افسوس نخواهیم خورد ، و این یك مایه‌ی سرفرازی برای ما خواهد بود كه در چنان هنگام پرآشوبی به پیشرفت پرداخته چند گامی را بجلو برداشته‌ایم. من بجای «شادباش» این پیام را میفرستم.

🔸بدانید ای ایرانیان ، ما بدیم كه از جهان بدی می‌بینیم. در این دستگاه جدایی میان این و آن نیست. خدا یك دسته را برای زبردستی و یك دسته را برای زیردستی نیافریده. این نتیجه‌ی حال و كار خود توده است كه گرفتار گردیده.

بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچاره‌ی دردها كوشیم.

خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.

🔸درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكنده‌اند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید می‌بندند ، هر كسی خود را راهنما می‌شمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.

نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایه‌ی جملگی این ، ناآشنایی بحقایق است.

🔸من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گام‌هایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.

من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمی‌شناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم :
🔸این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند.

دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را بباز كردن یك راهی بكوشیم.

آنان كه بخود مغرورند و این گفته‌های ما بآنان سنگین می‌افتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 50)

✴️ زیارت (به مناسبت راهپیمایی اربعین) ـ تکه‌ی 3 از 7

گفتاری از احمد کسروی

ببینید اندازه‌ی نادانی را. بجای آنکه ببینند که نجف چون بارو می‌داشت از آسیب دور مانْد ، و کربلا چون نمی‌داشت آن آسیب را یافت ، و از همینجا پی به آمیغها[=حقایق] برده بدانند که در این جهان هر کاری جز از راهش نتواند بود و از آن گورها و گنبدها هوده‌ای نتواند برخاست ، بدانسان کوردرونی نشان داده دروغی بآن رسوایی ساخته بیرون داده‌اند.
اکنون سخن در آنست که اگر درباره‌ی همین زیارت با ملایان و دیگران بگفتگو پردازیم ، نخست ایستادگی خواهند نمود و بپاسخ خواهند برخاست و سپس که درماندند ، یک سنگر پس نشسته چنین خواهند گفت : «ما امامان را خدا نمی‌دانیم. آنان در نزد خدا ارجمندند و ما بآنان توسّل می‌کنیم (میانجی می‌گردانیم) ...».
می‌گویم : بت‌پرستی جز همین نیست. بت‌پرستان قریش نیز در برابر بنیادگزار اسلام همین بهانه را آورده می‌گفتند : «ما باینها بندگی می‌کنیم که بخدا نزدیکتر شویم».1 یا می‌گفتند : «اینها میانجی‌های مایند».2 می‌باید گفت : «بت‌پرستان همگی یک گروهند و بهانه‌هاشان همیشه یکیست».
چون این را هم شنیدند باز یک سنگر پس نشسته چنین خواهند گفت : «بالاخره آنها بزرگان مایند ، مگر شما بسر خاک بزرگانتان نمی‌روید؟!» بدینسان در یک نشست چند رنگی بکیش خود خواهد داد.
می‌گویم : «آری آنها بزرگان شمایند. بنیادگزاران کیشتان بوده‌اند. ولی این در کجای جهانست که برای بزرگی گنبدهای زرین و سیمین افرازند و آن دستگاه را چینند و از صدها فرسنگ بدیدنش رفته بآن کارها پردازند؟!.. آنگاه مگر ما از کتابهای شما و از زیارتنامه‌هاتان آگاه نیستیم و نمی‌دانیم که چه ستایشهای گزافه‌آمیز از مردگان هیچ‌کاره می‌کنید؟!.. نمی‌دانیم که آن مردگان را یاوران خدا و گردانندگان جهان می‌شناسید؟!.
هشتم : داستان گریه و زاری بکشتگان کربلا ایراد بزرگ دیگری می‌باشد. یک داستان بایستی رخ ندهد. پس از آنکه رخ داده از گریستن چه سود تواند بود؟!.. یک داستانی را عنوان کردن و بزمهای سوگواری برپا گردانیدن ، گریستن و گریانیدن با خِرد چه می‌سازد؟!..
اینکه گفته‌اند : «هر که بگرید و بگریاند و خود را گریان وانماید بهشت بَرو بایا گردد» بایستی پرسید : چرا؟!.. گریستن یا گریانیدن چیست که خدا بآنها چنین پاداش بزرگی دهد؟!.. آنگاه شما این سخن را از کجا می‌گویید؟!.. شما را بخدا چه راهی بوده؟!.. ای بیخردان مگر خدا اسکندر ماكدونی است که یک هفستیونی را دوست دارد و چون او مُرد ، مردم را چند ماه بسوگواری وادارد؟!..
حسین‌بن‌علی به طلب خلافت برخاست و نتوانست و کاری از پیش نبرد. لیکن مردانگی بسیار ستوده‌ای از خود نشان داد ، و آن اینکه زبونی ننموده کشته شدن خود و فرزندان و یارانش را ، از گردن گزاردن به یزید و ابن‌زیاد بهتر دانسته مردانه پافشاری کرد و خود و پیروانش کشته گردیدند.
این کار او بسیار ستوده بوده. ولی هرچه بوده بوده. هزاروسیصد سال گریستن چه معنی دارد؟!.. بآن نمایشهای بسیار بیخردانه‌ی ‌محرم و صفر چه توان گفت؟!..
این داستانهای زیارت و گریه با آن حدیثهاشان از راه دیگری نیز درخور ایراد است. اینها ریشه‌ی دین را کندن و آن را از میان بردنست. در جایی که با یک زیارت همه‌ی گناهان آمرزیده شود و با یک گریه بهشت بایا گردد ، کسی چرا از خوشیهای سزا و ناسزا بازایستد؟!.. چرا فلان حاجی آزمندانه انبارداری نکند؟!.. چرا بَهمان ستمگر خونها نریزد؟!.. چرا آزمندان به پول‌اندوزی نکوشند؟!.. چرا مردان دنبال زنان بیگانه نیفتند؟!.. سران شیعه در آن کوششهای سیاسی خود پروای هیچی نکرده هرچه خواسته گفته و هرچه خواسته کرده‌اند. ولی ما آیا می‌توانیم چشم از کارهای سراپا زیان ایشان پوشیم؟!..

پابرگیها :
1ـ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِیقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى.
2ـ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللَّهِ
از کتاب داوری ـ گفتار 2

✴️ در پاسخ حقیقتگو

🔸 37ـ زیانکاریهایی که روگردانان از دین دارند (تکه‌ی 2 از 7)
در جایی كه این دانشها یا فراگرفته‌ها را با راه زندگانی پیوستگی نیست و اینها نه چیزیست كه كسی را در زندگی رستگار گرداند. نمی‌گویم آن دانشها همه بیهوده است. چنین سخنی چه رواست؟! ما خود هواخواه دانشها می‌باشیم و همیشه گفته‌ایم و در اینجا هم می‌گوییم : دانشهای طبیعی و ریاضیات و پزشكی و این گونه چیزها بسیار ارجمند است و ما در زندگی نیازمند آنها هستیم. چیزی‌ كه هست راه زندگی جز از اینهاست ، بلكه می‌باید گفت : از این دانشها هنگامی سود توان برداشت كه توده بشاهراه زندگی افتد و رو بسوی پیشرفت روانه گردد. در یك توده‌ی سرگردان و بیراه از دانشها جز زیان سودی برنخیزد.
شما ببینید : یك سپاه انبوهی كه توپچیان و بمب‌اندازان و دیگر هنرمندان [1] میان خود می‌دارند هنگامی توانند از هنرهای ایشان بهره بردارند كه سپاه بسامان و در زیر دست یك سرداری باشد و یكدل و یكزبان بكار درآید ، وآنگاه دوست از دشمن شناخته با دشمنان به یك جنگ سودمندی برخیزد. یك سپاه نابسامان و پراكنده‌دل از هنرهای سپاهیان خود جز زیان چه سودی تواند برداشت؟!.
اینان نمی‌دانند كه پشت سر این دانشها كه فراگرفته‌اند دانش دیگری هست كه معنی جهان و زندگی را می‌آموزد و راه آسایش و خرسندی را یاد می‌دهد و آن دانش از همه گرانمایه‌تر می‌باشد و پیداست كه باین آسانی آن را نخواهند پذیرفت ، و بلكه چنان كه دیده‌ایم بسیاری بیفرهنگانه از در ریشخند خواهند درآمد ، و ما ناگزیریم درماندگیها و لغزشهای ایشان را كه در این چند سال دیده‌ایم یادشان آوریم.
نخست داستان اروپاییگری را یادشان خواهیم آورد. اگر فراموش نشده همه‌ی اینان از دانشهای خود آن نتیجه را می‌گرفتند كه شرقیان باید هرچه در اروپاست بگیرند و از هر باره پیروی با اروپاییان نمایند و این را همیشه آشكاره می‌گفتند ، و در گفتگو از نیك و بد همیشه دلیلشان آن می‌بود كه فلان‌چیز در اروپا نیز چنین است و یا چنانست ، و پیشوایان چاره‌ی شرق را جز در آن نمی‌دیدند كه مردم از درون و بیرون و از تن و جان اروپایی گردند ، و چون در خود اروپا سختیهایی پیش آمده و میوه‌های تلخ آن زندگانی كم‌كم رسیده بود و خود اروپاییان گاهی بگله و ناله برمی‌خاستند ، اینان در شرق درباره‌ی آن سختیها چنین می‌گفتند : «چه باید كرد تمدن این چیزها را با خود دارد. در یك توده تمدن هرچه بیشتر سختیها بیشتر باشد». این بود معنایی كه بزندگانی اروپا و بسختیهای آن می‌دادند ، و همگی بر این بودند كه شرقیان ناگزیرند زندگانی اروپا را (كه تمدن همانست) از آغاز تا انجام بگیرند و بآن سختیها كه اروپاییان دچار گردیده‌اند اینان نیز دچار گردند و بنام تمدن در برابر آنها شكیبایی نمایند.
این بود نتیجه‌ای كه اینان از دانشها و آگاهیهای خود گرفته بودند و ما نشان دادیم آن خطاست. ما نشان دادیم كه شرقیان باید دانشهای اروپا را گیرند ، و افزارهایی را كه برای زندگانی یا از بهر جنگ ساخته‌اند گیرند ، ولی در راه زندگی نباید پیروی بآنان ننمایند. نشان دادیم كه اروپاییان خود در این راه گمراهند و گزندها از آن گمراهی می‌بینند و خواهند دید. نشان دادیم كه برای زندگانی آیینی از روی خرد باید بود. این سخنان بر ایشان ناگوار می‌افتاد و بهیاهو برمی‌خاستند. ولی چون پاسخی نمی‌داشتند ناگزیر خاموش شدند.
این را برای مثل یاد می‌كنم و در اینجا درپی آن نیستم كه از اروپاییگری نكوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها كارهاییست كه در جای خود كرده شده و خواهد شد. چنانكه گفتیم اینان چون نمی‌خواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمی‌كنند كه بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را كنار می‌گیرند ما می‌خواهیم لغزشهای ایشان را برخشان كشیم. می‌خواهیم از آن پنداری كه گریبانگیرشان شده بكاهیم و این بفهمانیم كه بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی كه لغزشهای اروپاییان را باز می‌كند ، دانشی كه راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد می‌دهد.

[1] : هنر معنی فن و صنعت نیز دارد. کسروی بیشتر بآن معنی بکار برده. ـ و

✴️ به آگاهی خوانندگان میرسانیم چون گفتارهای پلوتارخ به پایان رسید از امروز به آوردن گفتارهای زبان ایرانی به خامه‌ی احمد کسروی آغاز میکنیم.

1
✴️ زبان ایران

1ـ زبان يك موضوع علمي است [تکه‌ی 1 از 2]

هنوز پيش از دوره‌ي مشروطه در ايران گاهي گفتگوي زبان فارسي و پيراستن آن از كلمه‌هاي عربي بميان مي‌آمد. پس از مشروطه كه جاني بايران دميده شده جنبشي در اين سرزمين پديد آمد ، رواج اين گفتگو بيشتر گرديد كه هر چندگاهي يك بار در روزنامه‌ها و مجله‌ها سخن از آن بميان مي‌آيد‌.

ولي كسي تاكنون اين موضوع را از روي قواعد علمي دنبال ننموده و هرچه نوشته شده يك رشته پندارهايي بوده كه هر كسي آنچه پنداشته برشته‌ي نگارش كشيده است‌.

ليكن اهميت موضوع بيش از آن مي‌باشد كه باين گفتگوهاي بي‌بنياد بسنده نموده دري از قواعد علمي بروي آن باز كرده نشود‌. اين گفتگوها با حال امروزي ، زبان فارسي را ويرانتر از ويران خواهد ساخت‌.
🔸زيرا كساني كه هواخواه پيراستن زبان فارسي و بيرون كردن كلمه‌هاي عربي از آن مي‌باشند عنواني بر اين منظورِ خود جز تعصب ايرانيگري ندارند و برخي از ايشان كه از حقيقت ناآگاهند اين درآميختگي فارسي را بكلمه‌هاي عربي نتيجه‌ي درآمدن اسلام بايران مي‌دانند و اينست كه درميان گفتگو از بدگويي درباره‌ي عرب و اسلام خودداري نمي‌نمايند يا بهواداري زردشتيگري برمي‌خيزند‌. از اينجا كساني هم بتعصب اسلام و عرب بدشمني آنان برخاسته با پيراستن فارسي از كلمه‌هاي عربي مخالفت مي‌نمايند و تا مي‌توانند در نوشته‌هاي خود بر فزوني كلمه‌هاي عربي ميكوشند‌.

برخي از اين مخالفان هم كساني‌اند كه از هر سخن تازه‌اي مي‌رمند و تا بارها آن را نشنوند راه مغز خود را بروي آن باز نمي‌دارند‌. يا كساني‌اند كه چون درس عربي خوانده‌اند و براي آنكه مبادا پس از برداشتن كلمه‌هاي عربي از زبان فارسي مصرفي براي عربي‌داني خود پيدا نكنند بنگاهداري آن كلمه‌هاي عربي مي‌كوشند‌.

زيان بيشتر اين دوتيرگيها و دشمنيها از آنجاست كه هر دسته‌اي شيوه‌ي جداگانه براي فارسي‌نويسي خود برگزيده و چه‌بسا كه در يك روزنامه يا يك مجله بدو نگارش پهلويِ هم برمي‌خوريم كه اگر باهم بسنجيم كمتر شباهتي دارند‌. از اين حال اگر جلوگيري نشود فارسي را به هرج و مرج بسيار بدي خواهد كشانيد‌.
من چنانكه از گفتارهايم پيداست هوادار پيراستن فارسي هستم و براي همين موضوع است كه اين گفتارها را مي‌نويسم‌.

🔸با اينهمه من از نگارشهايي كه كساني بعنوان «پارسي سره» در برخي روزنامه‌ها مي‌نگارند سخت بيزارم و اين نگارشها را جز ننگي براي زبان فارسي نمي‌شمارم‌. چرا كه بنياد آنها هوس و ناداني است و اگر رشته‌ي كار را بدست اين هوسها و نادانيها بسپاريم زبان را پاك از سامان انداخته دچار هرج [و] مرج سختي خواهند گردانيد‌.

در گام نخست بايد دانست كه درآميختن زبان فارسي با كلمه‌هاي عربي با ناداني و بلهوسي پاره‌اي از ايرانيان مسلمان بيشتر ارتباط دارد تا با رواج اسلام در ايران بلكه بايد گفت كه هيچ گونه ارتباطي ميانه‌ي اسلام و اين موضوع پيدا نيست‌.

چنانكه من اين سخن را درميان گفتارهاي خود بشرح بازخواهم راند‌. امروز هم پيراستن زبان پارسي از كلمه‌هاي عربي هرگز برخوردي بر مسلماني ايرانيان نخواهد داشت‌. اين يك موضوع علمي است كه

🔸هر زباني بايد كلمه‌هاي خود را داشته باشد وگرنه استقلال خود را از دست خواهد داد‌. چنانكه فارسي امروزي ما استقلال خود را از دست هِشته كه اگر كسي ياد گرفتن آن را بخواهد نمي‌تواند تنها بخواندن دستور فارسي و آموختن كلمه‌هاي فارسي بسنده كند بلكه ناگزير است كه صرف و نحو عربي را هم خوانده و مقدار گزافي از كلمه‌هاي عربي را نيز بياد خود بسپارد و خود پيداست كه چنين زباني استقلال ندارد‌.

اين براي بسياري از زبانها روي داده كه در نتيجه‌ي يك رشته پيشامدهاي تاريخي با زبان ديگري آميختگي پيدا نموده و استقلال خود را از دست داده سپس بار ديگر باستقلال خود بازگشته‌. يكي از اين زبانها كه نگارنده مي‌شناسم زبان تركي (عثماني) و ديگري زبان ارمني است‌.

تركي را مي‌دانيم كه با كلمه‌هاي عربي و فارسي درآميخته و بحالي افتاده بود كه در هر نوشته بيش از يك‌چهارم يا يك‌پنجم كلمه‌ها تركي نبود و اينست كه تركان از سالها بپيراستن زبان خود پرداخته‌اند و كوشش فرونمي‌گزارند. ليكن آنچه مي‌شنويم براي اين كار راه علمي پيش نگرفته‌اند و بيم آن مي‌رود كه نتيجه‌ي درستي از اين كوششهاي خود بدست نيارند‌.

زبان ارمني هم در زمان صفويان در ايران با فارسي و تركي درآميخته بحال فارسي و تركي افتاده بود ولي نويسندگان ارمني كم‌كم آن را پيراسته‌اند كه امروز ديگر عيبي در آن پيدا نيست‌.

🔸فارسي را نيز بايد از اين حال درآميختگي درآورده باستقلال خود رسانيد‌. ولي راه آن نوشتن «پارسي سره» نيست‌. بلكه چنانكه گفتيم اين نگارشها فارسي را ويرانتر از ويران خواهد ساخت‌.

✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی دهم)

🔸 کیفر بدخواهان را باید خود توده دهد (بخش 1 از 1)

كسانی میگویند : افسرانی كه از جنگ گریخته بودند و شما نكوهشها نوشتید چه نتیجه‌ای داد؟!.. دولت چه ترتیب اثری كرد؟!.. میگویم شگفت از شماست كه همه چیز را از دولت میخواهید؟!.. یك دولتی كه با صد گرفتاری بروی كار می‌آید شما میخواهید خشم یا خشنودی توده را نیز او اظهار كند.

همین خود اشتباهی از شماست. دولت گرفتاریها و سرگرمیهای بسیاری دارد و شما می‌بینید كه داستان شهریورماه همچنان سربسته مانده و تاكنون در پیرامون آن پرسشی یا بازخواستی از كسی نشده.

بگزارید آن بماند و كسانی كه خیانت آشكار كرده‌اند شما آنها را بد بدانید ، در همه جا بدیهاشان بگویید ، در خیابان سلام ندهید و سلامشان نگیرید. در نشستها اگر دیدید پستیهاشان برخشان كشید.
🔸اینها كیفریست كه باید از سوی توده به پست‌نهادان و خائنان داده شود.

اینكه ما در پرچم یاد آنها كردیم و خیانتهاشان نوشتیم نخست خود آن نوشتن یك كیفریست. اینكه نام یك سرلشگری یا سرتیپی یا سرهنگی در روزنامه بزشتی برده شود و خائن خوانده گردد و او پاسخی نتواند همین خود كیفری میباشد.

دوم خواست ما این بود كه مردم بدانند و آنان را خوار دارند و بی‌احترامی ‌نمایند. ما بیش از همه هوشیار گردانیدن توده را میخواهیم.
🔸توده باید در هركاری خشم یا خشنودی خود را اظهار دارد.

یكی از آشنایان بنزد من آمده میگوید : شما چرا از سرلشگر معینی نام نبردید؟!. گفتم : داستان او را نمیدانم. من در پشت سر پیشامد شهریورماه بسفر شیراز و بوشهر رفتم و اینست از بسیار داستانها ناآگاهم. گفت : این سرلشگر كار زیردریایی كرده. زیرا همینكه غائله رخ داد ناگهان از ارومی[=ارومیه] ناپدید گردیده فردا از ملایر سر درآورده. دسته‌های زیردست این سرلشگر است كه پس از گریختنِ فرمانده ، چون خود را بی‌سرپرست یافته‌اند به تركیه پناهیده‌اند.

گفتم : من این را نشنیده بودم و راستی را داستان شگفتی است. باید در پرچم این را هم بنویسیم. باید این نام را هم بر آن «فهرست سیاه» بیفزاییم. گناههای اینها كوچك نیست. اینان بیست سال در این كشور بنام سرهنگ و سرتیپ و سرلشگر حقوقهای گزاف گرفته ، و اتومبیلهای دولتی سوار شده ، و رختهای گرانبها پوشیده ، و همیشه دسته‌هایی را در زیرِ دست داشته بودند ـ اینها برای آن بود كه روزی بیاید و اینان جانفشانی كنند و بنگهداری كشور كوشند. كنون چنان روزی رسیده و هر یك از اینها باندازه‌ی یك تابین[=سرباز ساده] یا یك فرد عادی ، مردی و دلیری از خود نشان نداده‌اند. گذشته از آنكه خود گریخته‌اند زیردستان را بی‌سرپرست گزارده‌اند ، تفنگ و افزار باشرار داده‌اند ، چنانكه نوشته‌ایم برخی از ایشان پستنهادانه دزدی هم كرده‌اند.

اینها نه گناهانیست كه چشم‌پوشی شود. دولت اگر محظوری دارد و پیشامدهای شهریور ماه را سربسته میگزارد بگزارد. خود مردم كه محظوری ندارند و باید اینان را گناهكار و روسیاه شناسند و از هر احترامی بآنان خودداری نمایند. بلكه اگر وظیفه‌شناسی درمیانست
🔸باید خویشان و كسان آنان هم این رفتار را بكنند.

لیكن در اینجا دو نكته هست كه باید رعایت شود : یكی آنكه این داستانها خوب روشن گردد و هر كسی كه آگاهیهای درستتری دارد بنویسد و برای ما بفرستد. زیرا ما از زبانها چیزهایی می‌شنویم ولی بهتر است روشنتر از این بدانیم. بهتر است قضایا با جزئیات آن در روزنامه نوشته شود كه مردم بهتر داوری كنند.اینست ما خواستاریم كه هر كسی كه در این پیشامدها بوده و داستان را از نزدیك تماشا كرده دانسته‌های خود را بنویسد و برای ما بفرستد كه اگر خواست بنام خود او وگرنه بنام یك نام دیگری در روزنامه بچاپ رسانیم.

همچنین اگر یكی از خود آن افسران پیشامد را بنویسد و مقصودش این باشد كه حقایق را بگوید و از خود دفاع كند ما از چاپ نوشته‌ی او بازنخواهیم ایستاد.

نكته‌ی دیگر آنكه ما بآن افسران بفهمانیم كه این نوشتنها و بدگوییها بنام دشمنی شخصی نیست ، از راه رشك بمقام شما نمی‌باشد.

نویسنده‌ی این گفتارها با هیچ یكی از سرلشگر محتشمی و سرلشگر مطبوعی و سرلشگر معینی و سرتیپ قهرمانی و سرتیپ پوریا آشنایی ندارد و یك بار هم باشد آنان را ندیده. از آنسوی كسی كه در آرزوی افسری باشد نیست. این كینه و دشمنی نتیجه‌ی آن كردار زشتی است كه در شهریور ماه از شما سرزده ، و می‌بینید كه ما نه تنها شما را دنبال میكنیم از دیگران نیز نام میبریم.

از آقای علی‌اصغر اعتصام فرماندار مراغه تاكنون چند بار نام برده‌ایم. رئیس شهربانی آن شهر را بارها یاد كرده‌ایم.

👇

در شماره‌ی گذشته در یك گفتاری نام آقای اردلان (استاندار تبریز در شهریور) آورده شد و ما تاكنون ندانسته بودیم كه این آزادیخواه كهن نیز از گریزندگانست. نمیدانستیم این مرد هفتاد ساله نیز از مرگ ترسیده و روز سختی از وظیفه و مردمی و همه چیز چشم پوشیده و از تبریز رو بگریز آورده. نمیدانستیم كه این مرد بی‌ارزش كه از آغاز جوانیش همیشه در كارهای دولتی بوده و تاكنون صد برابر بهای خود را از كیسه‌ی این توده دریافت داشته روز آزمایش از جانفشانی گردن كشیده و یك شهر بزرگی را كه بنگهداری او سپرده شده بود گزارده و خود از میان بیرون رفته. نمیدانستیم این مرد خوشنما كه در تبریز هر كه را میدیده میهن‌پرستی را پیش میكشیده و با اصرار و پافشاری بنام باشگاه پول میگرفته ، خود كمترین عقیده را بمیهن‌پرستی نداشته و در برابر اندك ترسی گزارده و گریخته ، این بدتر كه همان مرد گریزنده را همینكه به تهران رسیده برای بیكار نماندن به اسپهان فرستاده‌اند كه دانسته نیست از آنجا كی خواهد گریخت؟!

به هر حال شما می‌بینید كه ما از همگی نام میبریم و همین دلیل است كه مقصود دشمنی شخصی نیست. اینست میخواهیم بشما یك پیشنهادی كنیم و آن اینكه بخود جسارت داده بگناه خود خَستُوان[= معترف] گردید و آنگاه بجبران كوشید. نمیدانم راه جبران چه باشد ، خودتان بیندیشید كه از چه راه جبران توانید كرد و از چه راه این لكه‌ی ننگ را از دامن خود و خاندانتان پاك توانید كرد؟..

آیا میتوانید از داراییهای گزافی كه برخی از شماها گرد آورده‌اید چشم بپوشید و آن را در یک راه نیكی بسود توده بكار برید؟.. میتوانید سركوب اشرار یك بخشی از كشور را بعهده گیرید و داوطلبانه و جانبازانه بچنان كاری شتابید؟.. به هر حال یك چنین راهی نیز بروی شما باز است و میتوانید خود را از این ننگ رها گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 51)

امان‌الله اردلان از جوانی به کارهای دولتی درآمد. از زمان مشروطه تا سال 57 (بیش از هفتاد سال) او دهها شغل دولتی از فرمانداری ، چند دوره نمایندگی مجلس ، خزانه‌داری ، مدیرکلی ، استانداری چندین استان ، نزدیک به ده بار وزارت و سفارت تا سناتوری مجلس سنا داشته است.