🔶 بمناسبت درگذشت پاکمرد عرب
🔸 امروز (5 آبان) سرسال درگذشت بنیادگزار اسلام است. این مرا برانگیخت که از خودم بپرسم که چرا باید روز درگذشت یا زایش کسی سوگواری یا جشن باشد؟! اساساً اگر ما بخواهیم اهمیت کسی را نشان بدهیم و ازو قدردانی کنیم راهش چیست؟ چرا باید روز زایش یا درگذشت کسی یادآوری بشود؟!.
🔸 تا آنجا که من میدانم حقیقت اینست که زنده نگاه داشتن نام یک بزرگی برای آنست که از کار یا کارهای بزرگی که کرده قدرشناسی شود و یک روز برای یادآوری آن نیکی و کار بزرگی که کرده ویژه گردانیده شود. این نتیجه آن را خواهد داد که شور برخاستن بکارهای بزرگ و سودمند در دل مردم ریشه دواند.
🔸 پس پیداست که باید خود آن کار یادآوری شود و از نیکی و کار بزرگی که نیکمردی یا نیکزنی کرده قدرشناسی شود و نتیجهی آن کار بازنموده شود ، نه یادآوری روز زایش یا درگذشت او.
🔸 بنیادگزار اسلام در روزگار تاریک گمراهی و نادانی عرب برخاسته ، تودهی عرب را که پراکنده و دشمن یکدیگر بودهاند از آن حال پست روزگار جاهلیت بیرون آورده ، دوسخنیها (اختلافات) را از میان ایشان برداشته ، ایشان را آدمیگری آموخته ، شایندهی (لایق) زندگانی آدمیانه گردانیده ، همه را یک توده گردانیده در شاهراه اسلام گرد آورده است. و سرانجام جهانیان را چند گامی در راه آدمیگری پیش آورده. اینها و مانند اینهاست که باید یادآوری شود. از بزرگداشت و یادآوری روز زایش یا مرگ چه سود تواند بود؟!.
🔸 پیدایش برانگیختگان برای پیشبرد خواستهای خداست و باید بآنچه که برانگیختگان میگویند و میآموزند و راهی که مینمایند پروا شود نه خود ایشان. این خود گمراهی بزرگیست که کسانی برانگیختگان را والاتر پنداشته بجای ارج گزاردن بگفتهها و آموختههای ایشان ، بخود ایشان پرداخته گرامیشان دارند. این بدان میماند که نامهرسانی نامهای آورده و داده ، مردم بجای آنکه نامه را گرفته و خوانده از راهنماییهای درون نامه آگاه و بهرهمند گردند ، بخود نامهرسان پرداخته او را گرامی دارند و هر سال یادش تازه گردانند.
🔸 آری ، برانگیختگان ارجمند و گرامیند نه از آنرو که نام برانگیختگی دارند یا بپندار برخی کسان گوهر (ذات) والاتری دارند بلکه از اینرو که در راه پیشبرد خواستهای خدا کوششها کرده ، رنجها و سختیها کشیده ، گزندها دیده ، یک شاهراه رستگاری بروی مردمان باز کردهاند. از اینجاست که دارای قدر میباشند. آنچه ارجمندست پیشرفت خواست خداست و همهی کوششها درین راه باید بود و همه باید باین پروا کرد.
🔸 خواست خدا (دین راست و پیشرفت آن) چیست؟!.. خواست خدا شناختن و گرامی داشتن مردگان هزاروسیصد ساله یا دوهزار ساله یا هر کسی دیگر نیست. بجز خدا کسی را در دین جایگاه نیست. خواست خدا آنست که ایرانیان «بدانند که این سرزمینی که خدا بایشان داده چگونه آباد گردانند و از آن سود جویند و همگی باهم آسوده زیند و خاندانهایی به بینوایی نیفتند و کسانی گرسنه نمانند و دیهی ویرانه نماند و زمینی بیبهره نباشد». هرچه جز اینها بیرون از دین و خود بیدینی است.
🔸 گذشته از همهی اینها ، پاکمرد عرب با آن جایگاه برانگیختگی و ارجمندی که داشته خود را جز یک تن آدمی نمیدانسته است. در قرآن در دو جا گفته : «أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ» (فصلت : 6 ؛ کهف : 110) معنی : «من یک تن آدمیای همچون شمایم.» با چنین سخن آشکار ، چرا کسانی او را از جایگاه خود بدر برند و بجای آنکه براهنماییها و آموختههایش ارج گزارند همهی ارج را بخود او گزارند؟!.
🔸 دین شناختن معنی جهان و زندگانی ، و پی بردن بحقایق زندگانی ، و زیستن بآیین خرد است. کسانی که میخواهند معنی دین و اهمیت و والاتری آن را بدانند کتاب «وَرجاوندْبنیاد» را بدست آورده بخوانند.
🔸 امروز (5 آبان) سرسال درگذشت بنیادگزار اسلام است. این مرا برانگیخت که از خودم بپرسم که چرا باید روز درگذشت یا زایش کسی سوگواری یا جشن باشد؟! اساساً اگر ما بخواهیم اهمیت کسی را نشان بدهیم و ازو قدردانی کنیم راهش چیست؟ چرا باید روز زایش یا درگذشت کسی یادآوری بشود؟!.
🔸 تا آنجا که من میدانم حقیقت اینست که زنده نگاه داشتن نام یک بزرگی برای آنست که از کار یا کارهای بزرگی که کرده قدرشناسی شود و یک روز برای یادآوری آن نیکی و کار بزرگی که کرده ویژه گردانیده شود. این نتیجه آن را خواهد داد که شور برخاستن بکارهای بزرگ و سودمند در دل مردم ریشه دواند.
🔸 پس پیداست که باید خود آن کار یادآوری شود و از نیکی و کار بزرگی که نیکمردی یا نیکزنی کرده قدرشناسی شود و نتیجهی آن کار بازنموده شود ، نه یادآوری روز زایش یا درگذشت او.
🔸 بنیادگزار اسلام در روزگار تاریک گمراهی و نادانی عرب برخاسته ، تودهی عرب را که پراکنده و دشمن یکدیگر بودهاند از آن حال پست روزگار جاهلیت بیرون آورده ، دوسخنیها (اختلافات) را از میان ایشان برداشته ، ایشان را آدمیگری آموخته ، شایندهی (لایق) زندگانی آدمیانه گردانیده ، همه را یک توده گردانیده در شاهراه اسلام گرد آورده است. و سرانجام جهانیان را چند گامی در راه آدمیگری پیش آورده. اینها و مانند اینهاست که باید یادآوری شود. از بزرگداشت و یادآوری روز زایش یا مرگ چه سود تواند بود؟!.
🔸 پیدایش برانگیختگان برای پیشبرد خواستهای خداست و باید بآنچه که برانگیختگان میگویند و میآموزند و راهی که مینمایند پروا شود نه خود ایشان. این خود گمراهی بزرگیست که کسانی برانگیختگان را والاتر پنداشته بجای ارج گزاردن بگفتهها و آموختههای ایشان ، بخود ایشان پرداخته گرامیشان دارند. این بدان میماند که نامهرسانی نامهای آورده و داده ، مردم بجای آنکه نامه را گرفته و خوانده از راهنماییهای درون نامه آگاه و بهرهمند گردند ، بخود نامهرسان پرداخته او را گرامی دارند و هر سال یادش تازه گردانند.
🔸 آری ، برانگیختگان ارجمند و گرامیند نه از آنرو که نام برانگیختگی دارند یا بپندار برخی کسان گوهر (ذات) والاتری دارند بلکه از اینرو که در راه پیشبرد خواستهای خدا کوششها کرده ، رنجها و سختیها کشیده ، گزندها دیده ، یک شاهراه رستگاری بروی مردمان باز کردهاند. از اینجاست که دارای قدر میباشند. آنچه ارجمندست پیشرفت خواست خداست و همهی کوششها درین راه باید بود و همه باید باین پروا کرد.
🔸 خواست خدا (دین راست و پیشرفت آن) چیست؟!.. خواست خدا شناختن و گرامی داشتن مردگان هزاروسیصد ساله یا دوهزار ساله یا هر کسی دیگر نیست. بجز خدا کسی را در دین جایگاه نیست. خواست خدا آنست که ایرانیان «بدانند که این سرزمینی که خدا بایشان داده چگونه آباد گردانند و از آن سود جویند و همگی باهم آسوده زیند و خاندانهایی به بینوایی نیفتند و کسانی گرسنه نمانند و دیهی ویرانه نماند و زمینی بیبهره نباشد». هرچه جز اینها بیرون از دین و خود بیدینی است.
🔸 گذشته از همهی اینها ، پاکمرد عرب با آن جایگاه برانگیختگی و ارجمندی که داشته خود را جز یک تن آدمی نمیدانسته است. در قرآن در دو جا گفته : «أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ» (فصلت : 6 ؛ کهف : 110) معنی : «من یک تن آدمیای همچون شمایم.» با چنین سخن آشکار ، چرا کسانی او را از جایگاه خود بدر برند و بجای آنکه براهنماییها و آموختههایش ارج گزارند همهی ارج را بخود او گزارند؟!.
🔸 دین شناختن معنی جهان و زندگانی ، و پی بردن بحقایق زندگانی ، و زیستن بآیین خرد است. کسانی که میخواهند معنی دین و اهمیت و والاتری آن را بدانند کتاب «وَرجاوندْبنیاد» را بدست آورده بخوانند.
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 3
بارها گفتهایم ما برای دین استوارترین بنیاد را گزاردهایم. زیرا معنی درست آن را بدست دادهایم. چیزهایی كه ما دین مینامیم همه راستی است و همه بسود جهان میباشد. كسانی اگر بخواهند یک ایراد بآن نتوانند گرفت. چنین كاری در تاریخِ دین بیمانند است و ما این را هنگامی انجام دادهایم كه دانشها پیشرفت بیاندازه كرده و هیاهوی مادّیگری بهمه جا رسیده و دین بسیار زبون شده بود. هنگامی انجام دادهایم كه در جهان چند گونه اندیشه برای زندگی پیدا شده و از هر اندیشهای صدها و هزارها دانشمندان هواداری مینمودند.
كنون دینداران چه این كار را از من شناسند و یا بخواست خدا دانند به هر دو حال باید خرسندی نمایند و همدستی و یاوری كنند. ولی ما میبینیم كسانی دشمنی مینمایند تنها باین نام كه ما یادی از امامان ایشان نمیكنیم و با كیش شیعی همراهی نشان نمیدهیم. بلندی نام خدا ، و رستگاری جهانیان ، و آبادی جهان ، همه در نزد آنان بیارج است ، و تنها بنگهداری دستگاهی میكوشند كه در پندارهای خود برای امامان چیدهاند.
برخی از آنان بكارهایی میپردازند كه جز دیوانگی نتوان شمرد. مثلاً سخنانی را كه ما مینویسیم میگویند : «در اخبار هم هست». دروغ باین بزرگی را به رخ ما میكشند. شما نیک اندیشید كه اینان چه نتیجهای از این كار خود میخواهند. یک مردی با خرد باید هر كارش برای یک نتیجه باشد. شما از اینان بپرسید چه نتیجهای از این كار میخواهید؟!.. چه سودی از این مردمآزاری چشم میدارید؟!.. ای دروغگو ، اگر اینها در اخبار هست چرا علماتان نمیگفتند؟! چرا خوار و زبون ، خود را بگوشهای كشیده در برابر هیاهوی اروپاییگری و مادّیگری خاموش مینشستند؟!..
نیک بدان میماند كه بشهری دشمن رو آورده و همهی خاندانها را بیم فراگرفته ، و شما كه با كسانی دست بهم داده بجلوگیری میكوشید و جنگ سختی میكنید ، در گرماگرم كار ناگهان یكی از پست سر دامن شما را بكشد و چون رو گردانید ببینید چنین میگوید : «این تفنگی كه در دست شما است فلان خویشاوند من ساخته است!» این را میگوید و بخود میبالد. آیا شما باین مرد هوسباز چه خواهید گفت؟!..
ببینید : دانشها پیش رفته و مردمان همگی از آنها سود میجویند : صدها نادانسته را میدانند ، زمین و آفتاب و ستارگان را بهتر میشناسند ، افزارهای شگفتانگیز میسازند ، زندگی را باشكوهتر میگردانند ، كشور خود را آبادتر و نیرومندتر میگردانند ، كسی اگر دیندار است از همین دانشها توانایی و دانایی خدا را هرچه بهتر میشناسد ـ هر دستهای از راه دیگری از آن دانشها سود میجویند. ولی اینها تا دیری ایستادگی مینمودند و میجنگیدند : «اینها با احادیث مخالف است» ، «معصوم چنین خبری نداده» و كنون برگشته چنین میگویند : «اینها تمام در اخبار هست» ، و آنگاه میگردند و از كتابها یک حدیثی پیدا میكنند و آغاز و انجامش را میاندازند و یک جایش را كه اندکنزدیكی با خواستشان میدارد یا با گزارش [1] توان نزدیک گردانید گرفته و به رخ جهانیان میكشند ، و یک چنین بازیچهی خنکی را «دین» میشناسند.
ما از اینها داستانهایی دیدهایم كه نوشتنش را دوست نمیداریم. ولی از آنسوی میبینیم تا ننوییسم چاره نخواهد شد و اینست ناگزیر گردیده برخی را مینویسیم :
مردی از قم گفتاری فرستاده كه ما در پیمان بچاپ رسانیم : «تاریخچهی زندگانی شاه سید احمد». مینویسد : فلان هنگام به قم آمد و فلان اندازه زندگی كرد. «عنین بود و دو چشمش نیز از آبله تباه گردید» آنگاه مینویسد : «اشخاصی كه بمرض سختی مبتلا باشند ، چون بمشهدِ او ملتجی شوند و توسل جویند شفا یابند».
مردی كه در زندگانی خود به دو درد بدی دچار بوده و چاره نمیتوانسته ، دانسته نیست چگونه پس از مردن به هر بیماری بهبود میدهد؟!.. آیا این نیرو درو از كجا پیدا شده؟!.. چنین گفتار بسیار پوچ و بیمزه و بیخردانه را مینویسد و میفرستد كه ما در پیمان بچاپ رسانیم. آنگاه مردی با این نافهمی و نادانی خود را دانا میشمارد و میآید و مینشیند و همسرانه با من گفتگو میكند و از خدا و دین و زندگانی سخن میراند و هرگز گمان كمی[=نقص] بخود نمیبرد.
از آن عالم مراغهای خشنود باید بود. در برابر نوشتههای ما بسخنانی پرداخته. این نشان نیكی اوست. هستند بسیاری كه بكینه و دشمنی برمیخیزند و از زباندرازی و دروغ بازنمیایستند ، و اینها را در راه آن كیش خود سزا میشمارند.
[1] ـ گزارش = تأویل ، بیرون بردن سخنی از معنی راست خودش. ـ و
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 3
بارها گفتهایم ما برای دین استوارترین بنیاد را گزاردهایم. زیرا معنی درست آن را بدست دادهایم. چیزهایی كه ما دین مینامیم همه راستی است و همه بسود جهان میباشد. كسانی اگر بخواهند یک ایراد بآن نتوانند گرفت. چنین كاری در تاریخِ دین بیمانند است و ما این را هنگامی انجام دادهایم كه دانشها پیشرفت بیاندازه كرده و هیاهوی مادّیگری بهمه جا رسیده و دین بسیار زبون شده بود. هنگامی انجام دادهایم كه در جهان چند گونه اندیشه برای زندگی پیدا شده و از هر اندیشهای صدها و هزارها دانشمندان هواداری مینمودند.
كنون دینداران چه این كار را از من شناسند و یا بخواست خدا دانند به هر دو حال باید خرسندی نمایند و همدستی و یاوری كنند. ولی ما میبینیم كسانی دشمنی مینمایند تنها باین نام كه ما یادی از امامان ایشان نمیكنیم و با كیش شیعی همراهی نشان نمیدهیم. بلندی نام خدا ، و رستگاری جهانیان ، و آبادی جهان ، همه در نزد آنان بیارج است ، و تنها بنگهداری دستگاهی میكوشند كه در پندارهای خود برای امامان چیدهاند.
برخی از آنان بكارهایی میپردازند كه جز دیوانگی نتوان شمرد. مثلاً سخنانی را كه ما مینویسیم میگویند : «در اخبار هم هست». دروغ باین بزرگی را به رخ ما میكشند. شما نیک اندیشید كه اینان چه نتیجهای از این كار خود میخواهند. یک مردی با خرد باید هر كارش برای یک نتیجه باشد. شما از اینان بپرسید چه نتیجهای از این كار میخواهید؟!.. چه سودی از این مردمآزاری چشم میدارید؟!.. ای دروغگو ، اگر اینها در اخبار هست چرا علماتان نمیگفتند؟! چرا خوار و زبون ، خود را بگوشهای كشیده در برابر هیاهوی اروپاییگری و مادّیگری خاموش مینشستند؟!..
نیک بدان میماند كه بشهری دشمن رو آورده و همهی خاندانها را بیم فراگرفته ، و شما كه با كسانی دست بهم داده بجلوگیری میكوشید و جنگ سختی میكنید ، در گرماگرم كار ناگهان یكی از پست سر دامن شما را بكشد و چون رو گردانید ببینید چنین میگوید : «این تفنگی كه در دست شما است فلان خویشاوند من ساخته است!» این را میگوید و بخود میبالد. آیا شما باین مرد هوسباز چه خواهید گفت؟!..
ببینید : دانشها پیش رفته و مردمان همگی از آنها سود میجویند : صدها نادانسته را میدانند ، زمین و آفتاب و ستارگان را بهتر میشناسند ، افزارهای شگفتانگیز میسازند ، زندگی را باشكوهتر میگردانند ، كشور خود را آبادتر و نیرومندتر میگردانند ، كسی اگر دیندار است از همین دانشها توانایی و دانایی خدا را هرچه بهتر میشناسد ـ هر دستهای از راه دیگری از آن دانشها سود میجویند. ولی اینها تا دیری ایستادگی مینمودند و میجنگیدند : «اینها با احادیث مخالف است» ، «معصوم چنین خبری نداده» و كنون برگشته چنین میگویند : «اینها تمام در اخبار هست» ، و آنگاه میگردند و از كتابها یک حدیثی پیدا میكنند و آغاز و انجامش را میاندازند و یک جایش را كه اندکنزدیكی با خواستشان میدارد یا با گزارش [1] توان نزدیک گردانید گرفته و به رخ جهانیان میكشند ، و یک چنین بازیچهی خنکی را «دین» میشناسند.
ما از اینها داستانهایی دیدهایم كه نوشتنش را دوست نمیداریم. ولی از آنسوی میبینیم تا ننوییسم چاره نخواهد شد و اینست ناگزیر گردیده برخی را مینویسیم :
مردی از قم گفتاری فرستاده كه ما در پیمان بچاپ رسانیم : «تاریخچهی زندگانی شاه سید احمد». مینویسد : فلان هنگام به قم آمد و فلان اندازه زندگی كرد. «عنین بود و دو چشمش نیز از آبله تباه گردید» آنگاه مینویسد : «اشخاصی كه بمرض سختی مبتلا باشند ، چون بمشهدِ او ملتجی شوند و توسل جویند شفا یابند».
مردی كه در زندگانی خود به دو درد بدی دچار بوده و چاره نمیتوانسته ، دانسته نیست چگونه پس از مردن به هر بیماری بهبود میدهد؟!.. آیا این نیرو درو از كجا پیدا شده؟!.. چنین گفتار بسیار پوچ و بیمزه و بیخردانه را مینویسد و میفرستد كه ما در پیمان بچاپ رسانیم. آنگاه مردی با این نافهمی و نادانی خود را دانا میشمارد و میآید و مینشیند و همسرانه با من گفتگو میكند و از خدا و دین و زندگانی سخن میراند و هرگز گمان كمی[=نقص] بخود نمیبرد.
از آن عالم مراغهای خشنود باید بود. در برابر نوشتههای ما بسخنانی پرداخته. این نشان نیكی اوست. هستند بسیاری كه بكینه و دشمنی برمیخیزند و از زباندرازی و دروغ بازنمیایستند ، و اینها را در راه آن كیش خود سزا میشمارند.
[1] ـ گزارش = تأویل ، بیرون بردن سخنی از معنی راست خودش. ـ و
.
13
🔶 زبان ایرانی
🔸 7ـ پهناوري يك زبان دليل نيكي آن زبان نيست [تکهی دو از دو]
وآنگاه بايد از علمهاي حكمت و نجوم سررشته داشته و در بازيهاي نرد و شطرنج ورزيده بوده باشد تا معني عبارتهاي «بمركز طبيعي خود ميل نمود» و «كوكب بخت در احتراق و قمر طالع گرفتار محاق» و «از موضوع و محمول اين قضيه آگاهي ندارم و آن را قضيه لاضروريه نميشمارم» و «نرد مخالفت ميباخت» و «در ششدر حيرت افتاد» و «با يك حركت اسب شاه را مات نمود» و صدها اين گونه عبارتها را كه فراوانست دريابد.
نيز بايد از مثلهاي عربي آگاهي داشته و افسانههاي خضر و آصفبنبرخيا و حاتم طائي و افسانهي انگشتر سليمانبنداود و ظلمات رفتن اسكندر و ليلي و مجنون و وامق عذرا و بسيار مانند اينها را بياد خود بسپارد تا از دريافت معني اين عبارتها : «مرا در اين كار ناقه و جملي نيست» و «خدا تو را عمر خضر كرامت فرمايد» و «جناب آصفجاهي فرمودند» و «انگشتر سلیمان بدست دیو افتاد» و «سكندر اين ظلمات منم كه از آب حيات محروم خواهد بود» و «مجنون عصر خود بود» و صدها مانندهاي اينها كه نگارشها و كتابها را پر گردانيده درنماند.
همچنين بايد رنگ و خاصيت هر يك از زعفران و لاجورد و عصفر و ارغوان و نيل و زنگار و قير و كافور و لعل و زمرد و بيجاده و مرجان و فيروزه و مرواريد و نقره و سيماب و استبرق و عقبري را بشناسد. بايد بداند كه رومي سفيد و زنگي سياه است. تفاوت شهد و شرنگ را هميشه بياد سپارد.
بداند كه عطارد ستارهي دبيران است و هر كجا كه «عطارد انتساب» گفتند دبير مقصود است. بهرام ستارهي جنگجويان است و «بهرام صولت» لقب جنگجو ميباشد. نيز مسيح مردهزندهكُن بوده و اينست كه «مسيح الزمان» يا «مسيحادم» جز لقب يك طبيب نميتواند بود. داستان موساي پيغمبر و معجزههاي او را شناخته بداند كه «يد بيضا كردن» بمعني «استادي نمودن در كاري» ميباشد. بداند كه جامهي بنيعباس و پیروان ایشان سياه بوده و اين عبارت كه «زمانه كسوت عباسيان دربر نمود» بجاي «شب فرارسيد» بكار ميرود.
اينست زباني كه يكمشت نويسندگان نادان براي ايران درست كردهاند ـ زباني كه ميتوان زشتترين و دشوارترين زبانش ناميد. اين زبان تنها شايستهي سخنبازي وصاف و ميرزامهديخان و همكاران ايشان تواند بود و هرگز شايستهي آن نيست كه زبان مردمي همچون ايرانيان باشد.
چنين زباني ازآنِ روزنامهنگاران ميسزد كه با جملههاي زشت و ننگين آن ستونهاي روزنامهي خود را پر كنند. ما اين نكته را نگفتيم كه زباني كه وصاف و جويني و ميرزامهديخان و ديگران در مدت هزار سال ساخته بودند چون پس از آغاز مشروطه بدست روزنامهنگاران و رُماننويسان و ترجمانهاي نيمهسواد ادارهها افتاد آن را ويرانتر از ويران گردانيدند. زبان بلاديدهي ايران اينش كم بود كه يك عده بيسواداني هم برخيزند «ناجي» را بجاي «منجي» و «مكفي» را بجاي «كافي» و «جزء لايتجزي» را بعوض «جزء لاينفك» بكار برده ، «قطاع الطريق» را كه خود جمع است «قطاع الطريقها» جمع بندند. اين مانده بوده كه كلمههاي غلط «ملت» و «بينالمللي» و «متخصص» و «حساس» و عبارتهاي ساختگي و سنگين «اجتماعيون عاميون» و «اجتماعيون مليون» ، «كماليون» ، «هيتلريون» را بر روي غلطهاي ديگر بيفزايند.
من در پايان گفتار عبارتهايي را از يك روزنامه بنمونه ميآورم تا دانسته شود اينان چه آتشي بزبان ايران ميزنند و چگونه براي پر كردن ستونهاي خود پرواي هيچ گزندي را بكشور و مردم خود نمينمايند :
«از ابتداي مسافرت خويش بهيچ وجه صفحه را در آلمان نديدم كه حتا تصور كلبههاي رقتبار محلات حومههاي شهرهاي ما را ايجاد نمايد. من بكلي خيره و مبهوت شدهام. ولي اين قبيل مقايسات مرا دچار كسالت ميسازد. زيرا بالاخره اينهمه اقدامات كاملهي قابل تحسين ظاهراً بدون صرف مليونهاي نامعدود بعمل نيامده است. و آنوقت ملتي كه اينهمه مصارف را بكار برده اظهار ميدارد كه قادر بتأديهي قروض خود در مقابل عالم نيست.»
🔶 زبان ایرانی
🔸 7ـ پهناوري يك زبان دليل نيكي آن زبان نيست [تکهی دو از دو]
وآنگاه بايد از علمهاي حكمت و نجوم سررشته داشته و در بازيهاي نرد و شطرنج ورزيده بوده باشد تا معني عبارتهاي «بمركز طبيعي خود ميل نمود» و «كوكب بخت در احتراق و قمر طالع گرفتار محاق» و «از موضوع و محمول اين قضيه آگاهي ندارم و آن را قضيه لاضروريه نميشمارم» و «نرد مخالفت ميباخت» و «در ششدر حيرت افتاد» و «با يك حركت اسب شاه را مات نمود» و صدها اين گونه عبارتها را كه فراوانست دريابد.
نيز بايد از مثلهاي عربي آگاهي داشته و افسانههاي خضر و آصفبنبرخيا و حاتم طائي و افسانهي انگشتر سليمانبنداود و ظلمات رفتن اسكندر و ليلي و مجنون و وامق عذرا و بسيار مانند اينها را بياد خود بسپارد تا از دريافت معني اين عبارتها : «مرا در اين كار ناقه و جملي نيست» و «خدا تو را عمر خضر كرامت فرمايد» و «جناب آصفجاهي فرمودند» و «انگشتر سلیمان بدست دیو افتاد» و «سكندر اين ظلمات منم كه از آب حيات محروم خواهد بود» و «مجنون عصر خود بود» و صدها مانندهاي اينها كه نگارشها و كتابها را پر گردانيده درنماند.
همچنين بايد رنگ و خاصيت هر يك از زعفران و لاجورد و عصفر و ارغوان و نيل و زنگار و قير و كافور و لعل و زمرد و بيجاده و مرجان و فيروزه و مرواريد و نقره و سيماب و استبرق و عقبري را بشناسد. بايد بداند كه رومي سفيد و زنگي سياه است. تفاوت شهد و شرنگ را هميشه بياد سپارد.
بداند كه عطارد ستارهي دبيران است و هر كجا كه «عطارد انتساب» گفتند دبير مقصود است. بهرام ستارهي جنگجويان است و «بهرام صولت» لقب جنگجو ميباشد. نيز مسيح مردهزندهكُن بوده و اينست كه «مسيح الزمان» يا «مسيحادم» جز لقب يك طبيب نميتواند بود. داستان موساي پيغمبر و معجزههاي او را شناخته بداند كه «يد بيضا كردن» بمعني «استادي نمودن در كاري» ميباشد. بداند كه جامهي بنيعباس و پیروان ایشان سياه بوده و اين عبارت كه «زمانه كسوت عباسيان دربر نمود» بجاي «شب فرارسيد» بكار ميرود.
اينست زباني كه يكمشت نويسندگان نادان براي ايران درست كردهاند ـ زباني كه ميتوان زشتترين و دشوارترين زبانش ناميد. اين زبان تنها شايستهي سخنبازي وصاف و ميرزامهديخان و همكاران ايشان تواند بود و هرگز شايستهي آن نيست كه زبان مردمي همچون ايرانيان باشد.
چنين زباني ازآنِ روزنامهنگاران ميسزد كه با جملههاي زشت و ننگين آن ستونهاي روزنامهي خود را پر كنند. ما اين نكته را نگفتيم كه زباني كه وصاف و جويني و ميرزامهديخان و ديگران در مدت هزار سال ساخته بودند چون پس از آغاز مشروطه بدست روزنامهنگاران و رُماننويسان و ترجمانهاي نيمهسواد ادارهها افتاد آن را ويرانتر از ويران گردانيدند. زبان بلاديدهي ايران اينش كم بود كه يك عده بيسواداني هم برخيزند «ناجي» را بجاي «منجي» و «مكفي» را بجاي «كافي» و «جزء لايتجزي» را بعوض «جزء لاينفك» بكار برده ، «قطاع الطريق» را كه خود جمع است «قطاع الطريقها» جمع بندند. اين مانده بوده كه كلمههاي غلط «ملت» و «بينالمللي» و «متخصص» و «حساس» و عبارتهاي ساختگي و سنگين «اجتماعيون عاميون» و «اجتماعيون مليون» ، «كماليون» ، «هيتلريون» را بر روي غلطهاي ديگر بيفزايند.
من در پايان گفتار عبارتهايي را از يك روزنامه بنمونه ميآورم تا دانسته شود اينان چه آتشي بزبان ايران ميزنند و چگونه براي پر كردن ستونهاي خود پرواي هيچ گزندي را بكشور و مردم خود نمينمايند :
«از ابتداي مسافرت خويش بهيچ وجه صفحه را در آلمان نديدم كه حتا تصور كلبههاي رقتبار محلات حومههاي شهرهاي ما را ايجاد نمايد. من بكلي خيره و مبهوت شدهام. ولي اين قبيل مقايسات مرا دچار كسالت ميسازد. زيرا بالاخره اينهمه اقدامات كاملهي قابل تحسين ظاهراً بدون صرف مليونهاي نامعدود بعمل نيامده است. و آنوقت ملتي كه اينهمه مصارف را بكار برده اظهار ميدارد كه قادر بتأديهي قروض خود در مقابل عالم نيست.»
✴️ حقایق زندگی (تکهی بیست ودوم)
🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 1 از 3)
چون در گفتارهایی كه در پیرامون اندیشههای پراكنده نوشتیم نام «جبریگری» برده گفتیم : بسیاری هم عقیده باین دارند و آدمیان را در زندگانی ناچار میشمارند ، كسانی از خوانندگان میپرسند : «پس نظر شما دربارهی قضا و قدر چیست؟...» میگویم : «نپرسید نظر شما دربارهی قضا و قدر چیست ؟...» حقیقت قضا و قدر را بپرسید.
🔸یكی از لغزشها در ایرانیان آنست كه میپندارند در جهان حقایقی نیست و هر كس از روی گمان یا پندار یك چیزهایی میفهمد و آن نظریست كه او دارد. مثلاً ما این سخنانی را كه دربارهی درماندگی ایرانیان و علت آن مینویسیم ، كسانی خوانده چنین میگویند : «این هم یك نظریست».
بارها دیدهایم كه یك موضوعی را كه نوشته و دلیلها برایش آوردهایم یك كسی ضد آن را نوشته و آورده و چنین خواسته كه ما بچاپ رسانیم ، و چون گفتهایم : «این نوشتهی شما بضد آنست كه ما خود نوشتهایم» پاسخ داده : «آن یك نظریهای بود این هم یك نظریهایست».
🔸همین خود نشان نافهمی و بیچارگی ایرانیانست. چنین میپندارند در جهان حقایقی نیست. ولی باید بدانند جهان پر از حقایق میباشد. هر موضوعی را كه شما بگیرید یك حقیقتی دارد كه باید جُست و بدست آورد و پیروی از آن كرد.
مثلاً دربارهی شعر در ایران سخنان بسیاری گفتهاند. گاهی آن را وحی خواندهاند. گاهی سحر نامیدهاند گاه از صنایع مستظرفه شمردهاند. ولی حقیقتش آن بود كه ما نوشتیم. باین دلیل كه شما هیچ ایرادی بآن گفتهها نتوانید گرفت. بخوانید و جمله بجمله بسنجید : آیا بكدام یكی ایرادی دارید؟!..
دربارهی «قضا و قدر» نیز یك حقیقتی هست كه باید آن را پرسید و آن را جست. ما نیز حقیقت آن را خواهیم نوشت. كسانی كه استناد به قضا و قدر میكنند میخواهند بگویند : «ما در زندگانی اختیاری نداریم. آنچه میشود بخواست خدا میشود» میگویند «خدا آیندهی هر كسی را به پیشانی او نوشته. یكی را خوشبخت و یكی را بدبخت گردانیده». كتابهای ایران پر از این سخنانست.
ولی اینها بسیار غلط است. شما آشكاره میبینید كه ما در زندگانی دارای اختیاریم. ما در كارهای زندگانی اختیار داریم ، ولی از آنسوی گاهی مانعی به پیش ما تواند آمد كه باید آن را نیز از میان برداریم و یا از راه دیگری بجبران پردازیم. مثلاً شما كه یك زمینی دارید ، اختیار آن در دست شماست كه درختها بكارید و آبادش گردانید و یا همچنان خشك و ویرانه نگه دارید. چیزی كه هست اگر درخت بكارید شاید خشكسالی پیش آید و آب بدست نیاید و آن درختها خشك گردد. این یك مانعیست كه پیش تواند آمد. ولی شما میتوانید آن مانع را هم از میان بردارید ، بدینسان كه رنج كشیده با آب چاه درختها را سیراب گردانید. یا اگر درختها خشك شد سال دیگر دوباره بكارید.
شما میخواهید از اینجا تا به قم سفری كنید و یك اتومبیلی گرفته آماده میگردید. این در دست شماست. ولی شاید در همان روز برف سنگینی آمده راه را میبندد و جلو شما را میگیرد. این مانعیست كه در اختیار شما نبوده ، ولی شما میتوانید دو روز صبر كرده پس از باز شدن راه روانه گردید. در همهی كارها چنینست.
این چیزیست كه آشكاره میبینید. پس چه معنی دارد كه بگویید : «ما در زندگی اختیار نداریم»یا خود را به بدبختی انداخته بگویید : «خدا چنین خواسته بود» یا بگویید : «به پیشانیم چنین نوشته بوده». این سخنان بسیار غلطست. بسیار غلطست كه شاعری بگوید :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو درِ اختیار نگشاده است
در جهان به همه كس در اختیار گشاده است ، و هر مردی یا هر مردمی خواهد توانست خود را از گرفتاری و بدبختی رها گرداند. این بهانهی تنبلان و سستنهادانست كه چون یك گرفتاری پیدا كردند بجای آنكه از راهش بكوشند و بآن چاره كنند بیغیرتانه با این بهانهها دل خوش گردانند و از جبین گره گشایند. نیز بسیار غلطست كه دیگری بگوید :
گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی
هر كس باندازهی كوشش و كاردانی خود از زندگانی بهره برمیدارد و اگر مانعی پیش میآید باید آن مانع را هم از میان برداشت. اینكه برای هر كسی یك روزی مقرر شده و بیش از آن نتواند بدست آورد دروغ بسیار بیجاست.
🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 1 از 3)
چون در گفتارهایی كه در پیرامون اندیشههای پراكنده نوشتیم نام «جبریگری» برده گفتیم : بسیاری هم عقیده باین دارند و آدمیان را در زندگانی ناچار میشمارند ، كسانی از خوانندگان میپرسند : «پس نظر شما دربارهی قضا و قدر چیست؟...» میگویم : «نپرسید نظر شما دربارهی قضا و قدر چیست ؟...» حقیقت قضا و قدر را بپرسید.
🔸یكی از لغزشها در ایرانیان آنست كه میپندارند در جهان حقایقی نیست و هر كس از روی گمان یا پندار یك چیزهایی میفهمد و آن نظریست كه او دارد. مثلاً ما این سخنانی را كه دربارهی درماندگی ایرانیان و علت آن مینویسیم ، كسانی خوانده چنین میگویند : «این هم یك نظریست».
بارها دیدهایم كه یك موضوعی را كه نوشته و دلیلها برایش آوردهایم یك كسی ضد آن را نوشته و آورده و چنین خواسته كه ما بچاپ رسانیم ، و چون گفتهایم : «این نوشتهی شما بضد آنست كه ما خود نوشتهایم» پاسخ داده : «آن یك نظریهای بود این هم یك نظریهایست».
🔸همین خود نشان نافهمی و بیچارگی ایرانیانست. چنین میپندارند در جهان حقایقی نیست. ولی باید بدانند جهان پر از حقایق میباشد. هر موضوعی را كه شما بگیرید یك حقیقتی دارد كه باید جُست و بدست آورد و پیروی از آن كرد.
مثلاً دربارهی شعر در ایران سخنان بسیاری گفتهاند. گاهی آن را وحی خواندهاند. گاهی سحر نامیدهاند گاه از صنایع مستظرفه شمردهاند. ولی حقیقتش آن بود كه ما نوشتیم. باین دلیل كه شما هیچ ایرادی بآن گفتهها نتوانید گرفت. بخوانید و جمله بجمله بسنجید : آیا بكدام یكی ایرادی دارید؟!..
دربارهی «قضا و قدر» نیز یك حقیقتی هست كه باید آن را پرسید و آن را جست. ما نیز حقیقت آن را خواهیم نوشت. كسانی كه استناد به قضا و قدر میكنند میخواهند بگویند : «ما در زندگانی اختیاری نداریم. آنچه میشود بخواست خدا میشود» میگویند «خدا آیندهی هر كسی را به پیشانی او نوشته. یكی را خوشبخت و یكی را بدبخت گردانیده». كتابهای ایران پر از این سخنانست.
ولی اینها بسیار غلط است. شما آشكاره میبینید كه ما در زندگانی دارای اختیاریم. ما در كارهای زندگانی اختیار داریم ، ولی از آنسوی گاهی مانعی به پیش ما تواند آمد كه باید آن را نیز از میان برداریم و یا از راه دیگری بجبران پردازیم. مثلاً شما كه یك زمینی دارید ، اختیار آن در دست شماست كه درختها بكارید و آبادش گردانید و یا همچنان خشك و ویرانه نگه دارید. چیزی كه هست اگر درخت بكارید شاید خشكسالی پیش آید و آب بدست نیاید و آن درختها خشك گردد. این یك مانعیست كه پیش تواند آمد. ولی شما میتوانید آن مانع را هم از میان بردارید ، بدینسان كه رنج كشیده با آب چاه درختها را سیراب گردانید. یا اگر درختها خشك شد سال دیگر دوباره بكارید.
شما میخواهید از اینجا تا به قم سفری كنید و یك اتومبیلی گرفته آماده میگردید. این در دست شماست. ولی شاید در همان روز برف سنگینی آمده راه را میبندد و جلو شما را میگیرد. این مانعیست كه در اختیار شما نبوده ، ولی شما میتوانید دو روز صبر كرده پس از باز شدن راه روانه گردید. در همهی كارها چنینست.
این چیزیست كه آشكاره میبینید. پس چه معنی دارد كه بگویید : «ما در زندگی اختیار نداریم»یا خود را به بدبختی انداخته بگویید : «خدا چنین خواسته بود» یا بگویید : «به پیشانیم چنین نوشته بوده». این سخنان بسیار غلطست. بسیار غلطست كه شاعری بگوید :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو درِ اختیار نگشاده است
در جهان به همه كس در اختیار گشاده است ، و هر مردی یا هر مردمی خواهد توانست خود را از گرفتاری و بدبختی رها گرداند. این بهانهی تنبلان و سستنهادانست كه چون یك گرفتاری پیدا كردند بجای آنكه از راهش بكوشند و بآن چاره كنند بیغیرتانه با این بهانهها دل خوش گردانند و از جبین گره گشایند. نیز بسیار غلطست كه دیگری بگوید :
گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی
هر كس باندازهی كوشش و كاردانی خود از زندگانی بهره برمیدارد و اگر مانعی پیش میآید باید آن مانع را هم از میان برداشت. اینكه برای هر كسی یك روزی مقرر شده و بیش از آن نتواند بدست آورد دروغ بسیار بیجاست.
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 4
مردی هست كه پیمان را از سال نخست آن خوانده است ، و كنون شما اگر دربارهی خدا بپرسید و دلیل برای هستی او بخواهید همان نوشتههای پیمان را خواهد گفت. اگر از روان و جاویدانی آن گفتگو كنید همان نوشتههای مهنامه را بمیان خواهد آورد. در هر زمینه كه بخواهید جز گفتههای ما را نخواهد گفت. كسی كه همهی دانشش از مهنامه است بارها دیدهایم همینكه یک چیزی را نپسندیده نامههای تندی نوشته و بیفرهنگی دریغ نگفته.
بارها از خود پرسیدهام : این مرد از ما چه میخواهد؟! چرا این اندازه گستاخی و بیشرمی مینماید؟!.. این اندازه نیكیناشناسی و خیرهرویی در آدمی چگونه تواند بود؟!.. سپس اندیشیدهام این مرد چون امامانی را همهكارهی جهان ، و خود را بستهی آنان میشناسد ، بهمین پشتگرمیست كه چنین گستاخ و خیرهرو گردیده ، و خود در راه بزرگ گردانیدن آن امامان هر بدی را نیک میشمارد. اینان كسانیند كه در كتابهاشان نوشتهاند : «روز قیامت ولایت امیرالمؤمنین را در یك كفهی ترازو ، و عبادت و اعمال ثقلین [1] را در كفهی دیگر آن گزارند و كفهی ولایت سنگینتر باشد» كسانی كه ترازوشان چنین است چه جای شگفت است كه اینهمه كارهای گرانمایهی پیمان را بچیزی نشمارند و سر هر ایراد بیخردانهای از در بیفرهنگی آیند؟!..
شما تنها این داستان «ولایت» را گیرید .. آیا این دستگاه خدا را بهم زدن نیست؟!.. آیا نیک و بد و پاداش و کیفر را از میان بردن نیست؟!.. مردمی كه با چنین اندیشهی كجی بزرگ گردند آیا توانند راست و دروغ و نیک و بد را از هم شناسند؟!. آیا توانند بكارهای بزرگ و نیک كسان ارج گزارند؟!.. آیا توانند در زندگی رستگار گردند؟!.. این بیخردی چه جدایی میدارد با آنكه یک دروغگویی لوحی نویسد و در آن چنین گوید : «هر كه این لوح را بخواند مزد صد شهید یابد»؟!. [2]
مردی بارها نزد من آمده و دربارهی كیش خود گفتگو كرده و گله نموده ، و پس از همه میبینم چنین میگوید : «آقا شما كیش ما را جدا از اسلام میشمارید؟!.. این كه همان اسلام است و ما هم كه موحدیم. نهایت امیرالمؤمنین چون زحمت بسیار كشیده ازو قدردانی مینماییم» چون نمیتواند دل از گمراهیهای خود بكَند میپندارد با پردهكشی و دروغگویی چاره توان كرد. صدها كوشش كه در راه نیكی توده كرده شود در پیش اینها هیچست و پس از هزاروسیصد سال میخواهد از زحمتهای امیرالمؤمنین ارجدانی نماید. بدبخت میپندارد زندگانی بازیچه است كه هرچه دلش خواست كند و یک نامی نیز برویش گزارد.
اینها را در پاسخ كسانی مینویسیم كه میگویند : «چه زیان دارد اگر مردم بامامانی باور دارند؟!.. میگویم : این زیان را میدارد كه بتپرست میگردند و خداشناس نمیتوانند بود. این زیان را میدارد كه به پندارهای بیهودهای دل بسته و از زندگانی و همه چیز بازمیمانند و خوار و زبون میگردند. این زیان را میدارد كه به نیكیهایی كه كرده میشود ارج نمیتوانند گزاشت و راست و دروغ از هم نمیتوانند شناخت. اینها زیانهای بسیار بزرگیست.
آن پرسش كه آقای شكوهیان از عالم مراغهای كرده بسیار بجا بوده. از این پرسشها و گفتگوها همشه باید كرد. اینها باید بمیان آید و این پندارهای بیهوده تكانی خورد. چیزی كه هست باید از چَخِش [3] خودداری نمود و هیچگاه رشتهی پاسداری را از دست نداد.
[1] ـ ثقلین = جن و انس (آدمیان و جنها) ـ و
[2] ـ اشاره به «لوح احمد» نوشتهی حسینعلی بهاء است. ـ و
[3] ـ چخش (همچون جهش) = مجادله ؛ چخیدن (همچون پریدن) = مجادله کردن. ـ و
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 4
مردی هست كه پیمان را از سال نخست آن خوانده است ، و كنون شما اگر دربارهی خدا بپرسید و دلیل برای هستی او بخواهید همان نوشتههای پیمان را خواهد گفت. اگر از روان و جاویدانی آن گفتگو كنید همان نوشتههای مهنامه را بمیان خواهد آورد. در هر زمینه كه بخواهید جز گفتههای ما را نخواهد گفت. كسی كه همهی دانشش از مهنامه است بارها دیدهایم همینكه یک چیزی را نپسندیده نامههای تندی نوشته و بیفرهنگی دریغ نگفته.
بارها از خود پرسیدهام : این مرد از ما چه میخواهد؟! چرا این اندازه گستاخی و بیشرمی مینماید؟!.. این اندازه نیكیناشناسی و خیرهرویی در آدمی چگونه تواند بود؟!.. سپس اندیشیدهام این مرد چون امامانی را همهكارهی جهان ، و خود را بستهی آنان میشناسد ، بهمین پشتگرمیست كه چنین گستاخ و خیرهرو گردیده ، و خود در راه بزرگ گردانیدن آن امامان هر بدی را نیک میشمارد. اینان كسانیند كه در كتابهاشان نوشتهاند : «روز قیامت ولایت امیرالمؤمنین را در یك كفهی ترازو ، و عبادت و اعمال ثقلین [1] را در كفهی دیگر آن گزارند و كفهی ولایت سنگینتر باشد» كسانی كه ترازوشان چنین است چه جای شگفت است كه اینهمه كارهای گرانمایهی پیمان را بچیزی نشمارند و سر هر ایراد بیخردانهای از در بیفرهنگی آیند؟!..
شما تنها این داستان «ولایت» را گیرید .. آیا این دستگاه خدا را بهم زدن نیست؟!.. آیا نیک و بد و پاداش و کیفر را از میان بردن نیست؟!.. مردمی كه با چنین اندیشهی كجی بزرگ گردند آیا توانند راست و دروغ و نیک و بد را از هم شناسند؟!. آیا توانند بكارهای بزرگ و نیک كسان ارج گزارند؟!.. آیا توانند در زندگی رستگار گردند؟!.. این بیخردی چه جدایی میدارد با آنكه یک دروغگویی لوحی نویسد و در آن چنین گوید : «هر كه این لوح را بخواند مزد صد شهید یابد»؟!. [2]
مردی بارها نزد من آمده و دربارهی كیش خود گفتگو كرده و گله نموده ، و پس از همه میبینم چنین میگوید : «آقا شما كیش ما را جدا از اسلام میشمارید؟!.. این كه همان اسلام است و ما هم كه موحدیم. نهایت امیرالمؤمنین چون زحمت بسیار كشیده ازو قدردانی مینماییم» چون نمیتواند دل از گمراهیهای خود بكَند میپندارد با پردهكشی و دروغگویی چاره توان كرد. صدها كوشش كه در راه نیكی توده كرده شود در پیش اینها هیچست و پس از هزاروسیصد سال میخواهد از زحمتهای امیرالمؤمنین ارجدانی نماید. بدبخت میپندارد زندگانی بازیچه است كه هرچه دلش خواست كند و یک نامی نیز برویش گزارد.
اینها را در پاسخ كسانی مینویسیم كه میگویند : «چه زیان دارد اگر مردم بامامانی باور دارند؟!.. میگویم : این زیان را میدارد كه بتپرست میگردند و خداشناس نمیتوانند بود. این زیان را میدارد كه به پندارهای بیهودهای دل بسته و از زندگانی و همه چیز بازمیمانند و خوار و زبون میگردند. این زیان را میدارد كه به نیكیهایی كه كرده میشود ارج نمیتوانند گزاشت و راست و دروغ از هم نمیتوانند شناخت. اینها زیانهای بسیار بزرگیست.
آن پرسش كه آقای شكوهیان از عالم مراغهای كرده بسیار بجا بوده. از این پرسشها و گفتگوها همشه باید كرد. اینها باید بمیان آید و این پندارهای بیهوده تكانی خورد. چیزی كه هست باید از چَخِش [3] خودداری نمود و هیچگاه رشتهی پاسداری را از دست نداد.
[1] ـ ثقلین = جن و انس (آدمیان و جنها) ـ و
[2] ـ اشاره به «لوح احمد» نوشتهی حسینعلی بهاء است. ـ و
[3] ـ چخش (همچون جهش) = مجادله ؛ چخیدن (همچون پریدن) = مجادله کردن. ـ و
.
14
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
زبان پارسي كه قرنهاست بدست كساني بوده كه آن را خوار داشته و نكو دانستن آن را هنري نميشماردهاند از اينجا غلطهاي انبوهي بر آن زبان راه يافته. اين غلطها بجاي خود پس از دورهي مشروطه كه راه كتابها و نوشتههاي اروپايي بايران باز شده و كساني بترجمهي آنها برخاستهاند از اين راه نيز يك رشته غلطهاي ديگر بزبان فارسي درآمده و اين غلطهاست كه ما تازه ميناميم.
اگرچه غلط چه تازه و چه كهنه عيب يك زبان است و بايد بتصحيح آنها كوشيد ولي اين غلطهاي تازه زشتتر و زنندهتر است و كتابها و نوشتههاي امروزي ما را فراگرفته اينست که ما در مجله جايي براي گفتگو از اين كلمات باز ميكنيم كه از جمله يادداشتهاي آقاي كسروي را در اين باره چاپ نموده و اگر ديگران نيز يادداشتهايي فرستادند با نظر آقاي كسروي چاپ خواهيم كرد.
1ـ سيت يا سگز و سگ(1)
در زمان هخامنشيان و پيش از ايشان مردمي بنام «سكز» يا «سكث» در پيرامون ايران ميزيستهاند. اين مردم بسيار انبوه بوده و بيشتر بتاراج و تاخت و تاز ميپرداختهاند(2). چنانكه داستان تاختهاي ايشان در آسيا و اروپا در كتابهاي باستان معروف است و آنچه ما ميدانيم ايشان هم دستهاي از آرينژادان بودهاند.
در هر حال نام ايشان سگز يا سگث بوده و اين نام است كه در لاتين و يوناني Scythe شده. اما در زبان ايرانيان داريوش در نوشتههاي خود آنان را «سگ» (با فتح سين و گاف) يا «سگا» مينامد ، و چون دستهاي از آن مردم در زمانهاي ديرتر در سيستان نشيمن گرفتهاند آن زمين بنام ايشان سگستان يا سجستان خوانده شده كه سپس گاف يا جيم تبديل به ياء يافته «سيستان» گرديده (با فتح سين و كسر ياء) و ما امروز بتحريف سيستان ميخوانيم. نيز در كتابهاي پيشين مييابيم كه كسي را كه سيستاني بوده «سگزي» ميناميدهاند و از اينجا هم ميدانيم كه شكل ديگر نام نيز تا قرنهاي درازي از ميان نرفته و معروف بوده است. به هر حال نام آن مردم در فارسي «سگ» يا «سگز» است.
ولي از سوي ديگر چون در زبان فرانسه بسياري از حروف يوناني را تغيير ميدهند و كلمهي Scythe يوناني نيز بزبان ايشان «سيت» خوانده ميشود ترجمهكنندگان بيسواد اين نام محرف فرانسهاي را در نوشتهها و كتابهاي خود معمول ساختهاند و كساني ميپندارند كه آن مردم جز اين نام را نداشته و گروهي از تركان بودهاند.
1ـ چون اين آخرها بمناسبت پيدا شدن دو لوحه از داريوش كلمهي سيت در روزنامهها تكرار شده و آن را نام مردمي از تركان پنداشتهاند اينست كه پيش از همه يادداشت اين كلمه را چاپ ميكنيم تا رفع اشتباه از مردم شده بدانند كه درست كلمه و معني آن چيست.
2ـ از جمله در زمان پادشاهي هوخشتر پادشاه ماد بود كه دستههاي انبوهي از آن مردم از راه شمال بايران آمده در آذربايگان و شمال ايران تاخت و تاراج بسيار كردند و بيستوهشت سال در آن سرزمينها بودند تا هوخشتر با تدبير بيرونشان راند. بعقيدهي برخي مورخان باستان مردم «مسكت» كه در آن سوي رود ارس نشيمن داشتهاند و كوروش پادشاه معروف هخامنشي در جنگ با ايشان كشته شد نيز دستهاي از سگان يا سگزان بودهاند.
🔶 زبان ایرانی
🔸 غلطهاي تازه
زبان پارسي كه قرنهاست بدست كساني بوده كه آن را خوار داشته و نكو دانستن آن را هنري نميشماردهاند از اينجا غلطهاي انبوهي بر آن زبان راه يافته. اين غلطها بجاي خود پس از دورهي مشروطه كه راه كتابها و نوشتههاي اروپايي بايران باز شده و كساني بترجمهي آنها برخاستهاند از اين راه نيز يك رشته غلطهاي ديگر بزبان فارسي درآمده و اين غلطهاست كه ما تازه ميناميم.
اگرچه غلط چه تازه و چه كهنه عيب يك زبان است و بايد بتصحيح آنها كوشيد ولي اين غلطهاي تازه زشتتر و زنندهتر است و كتابها و نوشتههاي امروزي ما را فراگرفته اينست که ما در مجله جايي براي گفتگو از اين كلمات باز ميكنيم كه از جمله يادداشتهاي آقاي كسروي را در اين باره چاپ نموده و اگر ديگران نيز يادداشتهايي فرستادند با نظر آقاي كسروي چاپ خواهيم كرد.
1ـ سيت يا سگز و سگ(1)
در زمان هخامنشيان و پيش از ايشان مردمي بنام «سكز» يا «سكث» در پيرامون ايران ميزيستهاند. اين مردم بسيار انبوه بوده و بيشتر بتاراج و تاخت و تاز ميپرداختهاند(2). چنانكه داستان تاختهاي ايشان در آسيا و اروپا در كتابهاي باستان معروف است و آنچه ما ميدانيم ايشان هم دستهاي از آرينژادان بودهاند.
در هر حال نام ايشان سگز يا سگث بوده و اين نام است كه در لاتين و يوناني Scythe شده. اما در زبان ايرانيان داريوش در نوشتههاي خود آنان را «سگ» (با فتح سين و گاف) يا «سگا» مينامد ، و چون دستهاي از آن مردم در زمانهاي ديرتر در سيستان نشيمن گرفتهاند آن زمين بنام ايشان سگستان يا سجستان خوانده شده كه سپس گاف يا جيم تبديل به ياء يافته «سيستان» گرديده (با فتح سين و كسر ياء) و ما امروز بتحريف سيستان ميخوانيم. نيز در كتابهاي پيشين مييابيم كه كسي را كه سيستاني بوده «سگزي» ميناميدهاند و از اينجا هم ميدانيم كه شكل ديگر نام نيز تا قرنهاي درازي از ميان نرفته و معروف بوده است. به هر حال نام آن مردم در فارسي «سگ» يا «سگز» است.
ولي از سوي ديگر چون در زبان فرانسه بسياري از حروف يوناني را تغيير ميدهند و كلمهي Scythe يوناني نيز بزبان ايشان «سيت» خوانده ميشود ترجمهكنندگان بيسواد اين نام محرف فرانسهاي را در نوشتهها و كتابهاي خود معمول ساختهاند و كساني ميپندارند كه آن مردم جز اين نام را نداشته و گروهي از تركان بودهاند.
1ـ چون اين آخرها بمناسبت پيدا شدن دو لوحه از داريوش كلمهي سيت در روزنامهها تكرار شده و آن را نام مردمي از تركان پنداشتهاند اينست كه پيش از همه يادداشت اين كلمه را چاپ ميكنيم تا رفع اشتباه از مردم شده بدانند كه درست كلمه و معني آن چيست.
2ـ از جمله در زمان پادشاهي هوخشتر پادشاه ماد بود كه دستههاي انبوهي از آن مردم از راه شمال بايران آمده در آذربايگان و شمال ايران تاخت و تاراج بسيار كردند و بيستوهشت سال در آن سرزمينها بودند تا هوخشتر با تدبير بيرونشان راند. بعقيدهي برخي مورخان باستان مردم «مسكت» كه در آن سوي رود ارس نشيمن داشتهاند و كوروش پادشاه معروف هخامنشي در جنگ با ايشان كشته شد نيز دستهاي از سگان يا سگزان بودهاند.
✴️ حقایق زندگی (تکهی بیست وسوم)
🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 2 از 3)
🔸خدا هیچ كسی را یا هیچ مردمی را برای بدبختی و خواری نیافریده. ولی یك مردمی كه باین نادانیها افتند و بجای كوشش و چارهجویی دلهای خود را با این سخنان پوچ شاد گردانند بیگمان بدبخت و خوار خواهند گردید. این نتیجهی نادانیهای خودشانست. خواست خدا كه در این زمینه هست همین میباشد.
چنانكه بارها گفتهایم این سخنان یادگار زمان سلجوقیان و مغولانست. در آن زمانها در ایران چند رشته گمراهیهای ریشهبرانداز پدید آمد كه یكی از آنها جبریگری بود ، و همین گمراهیهاست كه یك تودهای بآن بزرگی را در زیر پای مغول لگدمال گردانید. سپس كه مغولان در این سرزمین بنیاد پادشاهی نهادند و بازماندهی ایرانیان را بنده و زیردست خود گردانیدند ، بیچارگان بجای آنكه از گذشته عبرت گیرند و آن بدبختی را نتیجهی نكوشیدن و سستی نمودن دانسته ، این زمان سستی از خود دور گردانند و كینهی مغولان را در دل پرورده در یك روزِ فرصتی بر آنان شورند و ریشهشان براندازند ، بیدردانه با این اندیشههای پست و بیپا كه باید «بهانهی بیغیرتی» نامید دلهای خود را خوش گردانیده بازماندهی احساسات را نیز از میان بردند.
در كتابها دربارهی قضا و قدر صدها سخنان پوچ نوشته بجاهای بسیار دوری رفتهاند. روزی در مجلسی كسی در این باره پرسشی كرد من سخنانی را كه در گفتار دیروزی نوشتهام باو بازگفتم. دیدم نپذیرفت و چنین پاسخ داد : «آخر علماء و فلاسفه در این باره حرفهای بسیاری دارند». گفتم : علما و فلاسفه بیكار بودهاند و دلشان خواسته سخنانی بیهوده گویند. ما را چه كار با ایشانست. چیزیست بسیار روشن : شما اگر زمینی را شخم كنید و تخم پاشید و آبیاری كنید گندم خواهید داشت و اگر نكنید نخواهید داشت. اگر درختی بكارید و سالها آن را بپرورید میوه خواهید چید. اگر شب چراغ روشن گردانید در روشنایی خواهید نشست ، و اگر نگردانید در تاریكی خواهید ماند. در همهی كارها چنینست. یك تودهای كه بیست یا سیملیون در یكجا میزیند اگر یكدل و یكزبان باشند و در راه نگهداری كشور دست بهم دهند و افزار كار آماده گردانند فیروز خواهند درآمد ، وگرنه بزیر دست دیگران افتاده بروز سخت خواهند افتاد. مردم فرانسه كه امروز دچار یك بدبختی گردیدهاند اگر بفداكاریهایی برخیزند نجات خواهند یافت وگرنه همچنان در زیرِ دست آلمان خواهند ماند. همین مردم ایران كه بدینسان خوار و زبون گردیدهاند اگر باین آلودگیهای خود چاره كنند و این پراكندگی را از میان برداشته یكدل و یكزبان گردند بآزادی و سرفرازی خواهند رسید وگرنه در این بدبختی و خواری خواهند ماند. اینها چیزهاییست بروشنی آفتاب. دیگر چه نیازی بگفتههای علما و فلاسفه است؟!..
در مجلس دیگری باز این گفتگو میرفت یكی گفت : «مسئله باین آسانی نیست. علما حرفهای بسیاری دارند». گفتم چه حرفهایی دارند؟.. درماند و پاسخی نتوانست و دانسته شد از كسانیست كه بسخن نافهمیده بیشتر بها دهند تا بسخن روشن و فهمیده.
بسیاری از اینان یك كلمهی «قضا و قدر» شنیده و بیآنكه معنای درستی از آن بفهمند به دل سپاردهاند و باین آسانی نمیخواهند از آن دست بردارند. روزی با كسانی باز این سخنان میرفت و من به یكایك پرسشهای آنان پاسخ میدادم و دلیلها یاد میكردم و پس از آنكه بهمهی گفتههاشان پاسخی دادم و همگی درماندند یكی از آنان سر برآورد و چنین گفت : «بالاخره نمیشود كه منكر قضا و قدر شد». من بیاد آن افتادم كه در سی سال پیش كه موضوع كروی بودن زمین و گردش آن بدور آفتاب درمیان ایرانیان تازه انتشار مییافت و در بیشتر مجلسها این گفتگو بمیان میآمد یك روزی در مجلسی این سخن میرفت و یك دانشمندی با زبان ساده چگونگی زمین و گردش آن را شرح میداد پس از یك ساعت سخنرانی یك حاجی ریش سفیدی از یك گوشهی مجلس زبان بگشاد و چنین گفت : «بالاخره گاوماهی [1] را كه نمیشود منكر شد». این نیز آن رفتار را میكرد.
گفتم : چرا نمیشود منكر قضا و قدر شد؟!.. دوتا كلمهی عربیست شنیدهاید و یك توهمیست در دل جا دادهاید هر دو را میتوانید رها كنید و فراموش سازید. قضا و قدر جز توهمی نیست.
گفت : «این عقیدهی ماست چطور رها كنیم؟!..» گفتم : میدانم عقیدهی شماست. ولی چون بیپا و بیهوده است باید رها كنید. گفت : ما میگوییم : «كارها دست خداست». گفتم : آری كارها دست خداست. ولی همان خدا بشما در زندگانی اختیار داده كه هر كاری را از راهش انجام دهید. اینكه شما بچارهی دردهای خود نمیكوشید و همچون كودكان هر دستهای پی هوسهای دیگری میباشید ، و چون در نتیجهی این بدیهای خود زبون و خوار میگردید و از بیگانگان توسری میخورید میگویید : «خواست خدا چنین بوده». خدا از چنین عقیدهای بیزار است. خدا نفرین میفرستد بآن مردم بیغیرتی كه بكار از راهش نكوشند و از خدا توقع كنند كه كارهای آنان را درست گرداند.
👇
🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 2 از 3)
🔸خدا هیچ كسی را یا هیچ مردمی را برای بدبختی و خواری نیافریده. ولی یك مردمی كه باین نادانیها افتند و بجای كوشش و چارهجویی دلهای خود را با این سخنان پوچ شاد گردانند بیگمان بدبخت و خوار خواهند گردید. این نتیجهی نادانیهای خودشانست. خواست خدا كه در این زمینه هست همین میباشد.
چنانكه بارها گفتهایم این سخنان یادگار زمان سلجوقیان و مغولانست. در آن زمانها در ایران چند رشته گمراهیهای ریشهبرانداز پدید آمد كه یكی از آنها جبریگری بود ، و همین گمراهیهاست كه یك تودهای بآن بزرگی را در زیر پای مغول لگدمال گردانید. سپس كه مغولان در این سرزمین بنیاد پادشاهی نهادند و بازماندهی ایرانیان را بنده و زیردست خود گردانیدند ، بیچارگان بجای آنكه از گذشته عبرت گیرند و آن بدبختی را نتیجهی نكوشیدن و سستی نمودن دانسته ، این زمان سستی از خود دور گردانند و كینهی مغولان را در دل پرورده در یك روزِ فرصتی بر آنان شورند و ریشهشان براندازند ، بیدردانه با این اندیشههای پست و بیپا كه باید «بهانهی بیغیرتی» نامید دلهای خود را خوش گردانیده بازماندهی احساسات را نیز از میان بردند.
در كتابها دربارهی قضا و قدر صدها سخنان پوچ نوشته بجاهای بسیار دوری رفتهاند. روزی در مجلسی كسی در این باره پرسشی كرد من سخنانی را كه در گفتار دیروزی نوشتهام باو بازگفتم. دیدم نپذیرفت و چنین پاسخ داد : «آخر علماء و فلاسفه در این باره حرفهای بسیاری دارند». گفتم : علما و فلاسفه بیكار بودهاند و دلشان خواسته سخنانی بیهوده گویند. ما را چه كار با ایشانست. چیزیست بسیار روشن : شما اگر زمینی را شخم كنید و تخم پاشید و آبیاری كنید گندم خواهید داشت و اگر نكنید نخواهید داشت. اگر درختی بكارید و سالها آن را بپرورید میوه خواهید چید. اگر شب چراغ روشن گردانید در روشنایی خواهید نشست ، و اگر نگردانید در تاریكی خواهید ماند. در همهی كارها چنینست. یك تودهای كه بیست یا سیملیون در یكجا میزیند اگر یكدل و یكزبان باشند و در راه نگهداری كشور دست بهم دهند و افزار كار آماده گردانند فیروز خواهند درآمد ، وگرنه بزیر دست دیگران افتاده بروز سخت خواهند افتاد. مردم فرانسه كه امروز دچار یك بدبختی گردیدهاند اگر بفداكاریهایی برخیزند نجات خواهند یافت وگرنه همچنان در زیرِ دست آلمان خواهند ماند. همین مردم ایران كه بدینسان خوار و زبون گردیدهاند اگر باین آلودگیهای خود چاره كنند و این پراكندگی را از میان برداشته یكدل و یكزبان گردند بآزادی و سرفرازی خواهند رسید وگرنه در این بدبختی و خواری خواهند ماند. اینها چیزهاییست بروشنی آفتاب. دیگر چه نیازی بگفتههای علما و فلاسفه است؟!..
در مجلس دیگری باز این گفتگو میرفت یكی گفت : «مسئله باین آسانی نیست. علما حرفهای بسیاری دارند». گفتم چه حرفهایی دارند؟.. درماند و پاسخی نتوانست و دانسته شد از كسانیست كه بسخن نافهمیده بیشتر بها دهند تا بسخن روشن و فهمیده.
بسیاری از اینان یك كلمهی «قضا و قدر» شنیده و بیآنكه معنای درستی از آن بفهمند به دل سپاردهاند و باین آسانی نمیخواهند از آن دست بردارند. روزی با كسانی باز این سخنان میرفت و من به یكایك پرسشهای آنان پاسخ میدادم و دلیلها یاد میكردم و پس از آنكه بهمهی گفتههاشان پاسخی دادم و همگی درماندند یكی از آنان سر برآورد و چنین گفت : «بالاخره نمیشود كه منكر قضا و قدر شد». من بیاد آن افتادم كه در سی سال پیش كه موضوع كروی بودن زمین و گردش آن بدور آفتاب درمیان ایرانیان تازه انتشار مییافت و در بیشتر مجلسها این گفتگو بمیان میآمد یك روزی در مجلسی این سخن میرفت و یك دانشمندی با زبان ساده چگونگی زمین و گردش آن را شرح میداد پس از یك ساعت سخنرانی یك حاجی ریش سفیدی از یك گوشهی مجلس زبان بگشاد و چنین گفت : «بالاخره گاوماهی [1] را كه نمیشود منكر شد». این نیز آن رفتار را میكرد.
گفتم : چرا نمیشود منكر قضا و قدر شد؟!.. دوتا كلمهی عربیست شنیدهاید و یك توهمیست در دل جا دادهاید هر دو را میتوانید رها كنید و فراموش سازید. قضا و قدر جز توهمی نیست.
گفت : «این عقیدهی ماست چطور رها كنیم؟!..» گفتم : میدانم عقیدهی شماست. ولی چون بیپا و بیهوده است باید رها كنید. گفت : ما میگوییم : «كارها دست خداست». گفتم : آری كارها دست خداست. ولی همان خدا بشما در زندگانی اختیار داده كه هر كاری را از راهش انجام دهید. اینكه شما بچارهی دردهای خود نمیكوشید و همچون كودكان هر دستهای پی هوسهای دیگری میباشید ، و چون در نتیجهی این بدیهای خود زبون و خوار میگردید و از بیگانگان توسری میخورید میگویید : «خواست خدا چنین بوده». خدا از چنین عقیدهای بیزار است. خدا نفرین میفرستد بآن مردم بیغیرتی كه بكار از راهش نكوشند و از خدا توقع كنند كه كارهای آنان را درست گرداند.
👇
[1] : به پندار پیشینیان زمین تخت بوده بروی شاخ گاوی میباشد و آن گاو هم پای بر گردهی یک ماهی دارد و ماهی نیز بروی آب دریاست. آن را گاوماهی گفتهاند.