پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 5


دیگری از نامه‌ها از آقای مهدیه از تبریز است كه برای یكی از دوستان خود در تهران فرستاده و در آن چنین می‌نویسد : «دیروز در نشستی صحبت از پیمان بمیان آمد. كسانی چنانكه عادتشانست بد گفتند ، جواب شنیدند. بالاخره یكی از حاجیها گفت مرام او را نمی‌دانم ، قرآن را قبول دارند یا نه؟.. اگر قبول دارند قرآن می‌گوید نوح اینقدر عمر كرده ، عیسا هنوز زنده است ، عصای موسا اژدها شده. در اینصورت امام غایب هم درست است. و اگر قرآن را قبول ندارد و یا كلام خدا نمی‌داند آن را بنویسد. گفتم پاسخ این را داده است و شما خبر ندارید. در همین شماره‌ی آخر این موضوع را نوشته است. شما با منطق كار ندارید. شما با منطق دشمنی می‌كنید ، با این دلیل كه نوشته‌های پیمان را مرتباً نمی‌خوانید و از دهان این و آن چیزهایی شنیده‌اید كه یا ناقص است یا غلط. با اینحال در اینجا و آنجا نشسته هایهوی می‌كنید. من بایستی جواب ندهم. جواب شما آنست كه یا پیمان را بخوانید و یا هیچ نگویید. این رفتاری كه اكنون دارید عاقلانه نیست».

می‌گویم : بسیار پاسخ بجایی داده شده. آن حاجی یک تن نیست. یك دسته رفتارشان همینست كه بی‌آنكه پیمان را بخوانند بدگویی می‌كنند و من می‌خواهم بگفته‌های آقای مهدیه چند سخنی بیفزایم :

نخست : هفت سالست ما بدینسان می‌كوشیم و همیشه می‌گوییم هر كه را سخنی هست بنویسد ، و در برابر چنین كاری یك دسته تنها بآن بس می‌كنند كه دور ایستند و بد گویند و زباندرازی نمایند. من پرسم : آیا این بدی نیست؟! مردم‌آزاری نیست؟!.. بهتر است از خودشان بپرسیم : آقای حاجی! آیا این رفتار شما دور از آیین آدمیگری نیست؟!..

اینان هر كدام پنجاه یا شصت سال می‌دارند و خود را دانا می‌شمارند ، ولی ای‌كاش از همه‌ی دانشها تنها این را داشتندی كه گردن نگزاردن براستیها از بدترین گناههاست.

اینان یک دسته‌ای هستند كه بهمه چیز از كشور و توده و قانون و میهن‌دوستی و كوششهایی كه در راه نیرومندی كشور كرده می‌شود ریشخند می‌كنند. تو گویی یك دسته بیگانگانیند كه از بیرون باین كشور آمده‌اند و اینست به هر چیزی می‌خندند. خواهید گفت : پس خودشان چه كار می‌كنند؟.. می‌گویم : ملابازی ، سیدبازی ، یک رشته نمایشهای دیندارانه‌ی ریایی ، پس از همه خودخواهی و خودفروشی ، این دسته خود تاریخچه و داستانی می‌دارند كه ما را در اینجا فرصت گفتگو نیست و امیدمندیم سال دیگر در یكی از شماره‌ها آن را بنویسیم.

دوم آقای حاجی دستور می‌دهد كه ما یا قرآن را نپذیریم و یا داستان امام ناپیدا را هم پذیریم. چه دستور نابجایی! كسی كه كالایش تنها خودخواهی و گردنكشی باشد ، و با داشتن مایه‌ی اندكی خود را دانا شمارد ، و در این هفت سال كه ما پیمان را می‌نویسیم و صد راز ارجداری را درباره‌ی دین و خدا و جهان بی‌پرده گردانیده‌ایم بخواندن آنها نزدیک نیاید ناگزیر اندازه فهم و خرد او این باشد : «یا فلان افسانه را بپذیرید یا بگویید قرآن هم دروغ است» دوباره می‌گویم : چه دستور ناسزایی.

بیش از این بنكوهش نمی‌پردازم ، و چون جایش رسیده می‌خواهم درباره‌‌ی قرآن و این بخش از آیه‌های آن سخنانی نویسم. در این باره یک تاریخچه و داستانی هست ، و پس از آن می‌باید به یک رشته سخنانی كه بسیار دربایست است درآییم.


.
15
🔶 زبان ایرانی

🔸 غلطهاي تازه

2ـ سيروس ، كامبيز ، كوروش ، كمبوجيا
كوروش نام پادشاه نخستين از خاندان هخامنشيان است كه در هزار و چهارصد سال و اندي پيش فرمانروايي داشته‌اند. این پادشاه پاكدل و نيكوكار بوده و چنانكه نگاشته‌اند با زيردستان پدرانه رفتار مي‌نموده و در شهرهايي كه مي‌گشاده از كشتار و تاراج دست نگاه ميداشته و چون پس از گشادن شهر معروف بابل جهودان را كه در آن شهر اسير بودند آزاد كرده روانه‌ي فلسطين گردانيد اينست كه نام نيك او در توريت و ديگر كتابهاي جهودان بازمانده‌.
اما نزد ايرانيان اگرچه تاريخ هخامنشيان از ميان رفته و اين نام نيز فراموش شده بود ولي پس از خواندن نوشته‌هاي سنگي بيستون و همدان و تخت جمشيد كه تاريخ آن خاندان زنده گرديده نام آن پادشاه نيكوكار را نيز در آن نوشته‌ها بسيار مي‌يابيم1 ليكن بر زبان ايرانيان نامي از آن پادشاه نمانده مگر بر روي دو رود شمال و جنوب ايران‌.
شرح اين سخن آنكه در زمان هخامنشيان دو رود بزرگ يكي در شمال (در قفقاز) و ديگري در جنوب (در فارس) بنام آن پادشاه «كوروش» خوانده مي‌شد كه كم‌كم آن نام را سبك كرده «كور» گفته‌اند. رود جنوبي تا زمان اسلام نيز اين نام را داشته كه مؤلفان عرب «كر» ساخته‌اند سپس در زمان عضدالدوله نام آن «بند امير» گرديده‌. اما رود شمالي هنوز هم «كور» خوانده مي‌شود و همان است كه از ميان تفليس ميگذرد.
پس شكل نخستين و ديرين كلمه «كوروش» (واو نخست معروف و واو دوم مجهول) بوده چنانكه در توريت و نوشته‌هاي سنگي است و شكل كنون آن هم «كور» است چنانكه در رود تفليس است.2 ولي يونانيان كه اين كلمه را برگرفته‌اند شين آن را سين كرده كوروس Cyros خوانده‌اند3 و در زبان فرانسه از روي تغييرهايي كه فرانسويان در حروف يوناني مي‌دهند از جمله اينكه y در يوناني صداي «او» دارد در فرانسه صداي «اي» پيدا ميكند و c كه در يوناني صداي «ك» دارد در فرانسه صداي سين مي‌يابد از روي اين تغييرها آن نام ايراني هم «سيروس» گرديده و ترجمه‌كنندگان بيسواد و بيخبر از همه جا همان كلمه‌ي تحريف يافته‌ي فرانسه‌اي را بپارسي درآورده و در كتابها و روزنامه‌ها مشهور ساخته‌اند و از نوشته‌هاي ايشان بزبان مردم افتاده كه امروز شايد كسان بسياري پسران خود را سيروس ناميده باشند.4
اما كامبيز پارسي درست آن هم چنانكه در نوشته‌هاي سنگي است «كمبوجيا» يا «كمبوجي» (با زبر باء) است. آن نيز بيوناني رفته و از آنجا بفرانسه افتاده و با دست ترجمه‌كنندگان باين شكل غلط بايران آمده.5

1ـ در آن نوشته‌ها شكل نام اندك تفاوتي دارد و چنانكه عقيده‌ي بسياري از استادان خط هخامنشي است بايد آن را «كوراش» (با زير را و پيش حمزه) خواند.
2ـ شايد كساني ميانه‌ي اين كلمه و كلمه‌ي كور بمعني نابينا فرق نگزارند ولي «كور» نابينا با واو مجهول است بدانسان كه در زبان تبريزيان و برخي شهرهاي ديگر خوانده مي‌شود.
3ـ چون از روي دليلهايي مي‌دانيم كه ميانه‌ي شمال و جنوب ايران در زمانهاي باستان درباره‌ی برخي حرفها دوگونگي بوده از جمله شين‌هاي شمال را در جنوب سين مي‌گفته‌اند چنانكه شميران و سميرم و فرشته و فرستادن يادگار اين دوگونگي است از اينجا مي‌توان پنداشت كه كوروش را هم در جنوب با سين مي‌خوانده‌اند و يونانيان از روي آن لهجه برداشته‌اند.
4ـ در تهران خيابان سيروس و مدرسه‌ي متوسطه‌ی سيروس و چاپخانه‌ي سيروس هست كه بايد عوض شود.
5ـ آقاي پيرنيا (مشيرالدوله) در تاريخ خود كه يكي از مؤلفات گرانمايه و در زمينه‌ي خود بي‌همال است بسياري از اين غلطهاي تازه را تصحيح فرموده‌اند.
از جمله اين سه غلط «سيت» و «سيروس» و «كامبيز» در آنجا تصحيح يافته. روزنامه‌ها كه ترجمه‌ي دو لوح داريوش را چاپ كردند باري مي‌توانستند كه بكتاب آقاي مشيرالدوله نگاه كرده آگاهي كه مي‌بايست بدست بياورند و اشتباه بآن بزرگي نكنند.
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست وچهارم)

🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 3 از 3)

🔸شما مگر چشم ندارید و نمی‌بینید كه مردمان جهان چگونه میكوشند؟! چه شده كه میخواهید شما نكوشید و نتیجه بردارید؟!.. شما چه امتیازی در دستگاه خدا دارید؟!.. مگر خدا تنها ازآنِ شماست؟!.. مگر انگلیسی و آلمانی را شیطان آفریده؟!..

بارها دیده‌ام در گفتگو از این زمینه كسانی شعر پایین را بمیان آورده می‌پرسند :
مِی خوردن من حق ز ازل میدانست گر می نخورم علم خدا جهل بود

میگویم : این شعر برای ریشخند سروده شده. شما داستان خراباتیان را نمیدانید. اینان یك دسته‌ای بودند بخدا و بجهان آفرینش ایرادهایی میگرفتند و چون با دین دشمنی می‌نمودند به هر عقیده‌ی دینی ریشخند میكردند. مثلاً چون ملایان میگفتند : «خدا هرچه بوده و خواهد بود از پیش میدانست» اینان در پاسخ آن بریشخند گفته‌اند : «پس این می خوردن ما را هم خدا میدانسته و ما اگر نمی‌خوردیم علم خدا درست نمی‌آمد». هرچه هست مقصود جز ریشخند نبوده. ما باید یكی هم داستان این خراباتیان را در چند گفتاری در پرچم بنویسیم تا اینها روشن گردد.

از آنسوی این شعر جز مغالطه نیست. آیا آن كس بهمین بهانه زهر میخورد؟!.. آیا می‌شد كه زهر را جلوش بگزارند و بگویند این را بخور زیرا اگر نخوری علم خدا درست نمی‌آید؟!..

چنانكه گفتم اینها بیكارانی بودند و می‌نشستند و باین سخنان مفت و بیهوده می‌پرداختند.

ما میگوییم درباره‌ی دانش خدا به هیچ سخنی نباید پرداخت. این چیزیست كه كسی بآن راه ندارد. اما درباره‌ی باده (شراب) یا هر چیز دیگری اگر زیان ندارد بخورند و كسی را هم ایرادی نخواهد بود ، نیازی بشعر و غزل هم نخواهد داشت. اگر زیان دارد بدستور خرد باید از آن پرهیز كرد و هیچ بهانه‌ای نیاورد. مردك تو را بدانش خدا چه كار است؟!.. تو در اندیشه‌ی تندرستی خود باش ، در اندیشه‌ی زندگانی خود باش.

گاهی نیز دیده‌ام درباره‌ی «بخت» می‌پرسند. میگویم : «بخت» بآن معنی كه شما میگویید جز پندار نیست. ما «بخت» را نتیجه‌ی كارهای هر كسی میدانیم ، هر كسی یا هر توده‌ای در نتیجه‌ی كارها و حالهای خود نیكبخت یا بدبخت میگردد. اما اینكه كسانی خوشبخت آفریده شده باشند كه همیشه از زندگی خوشی بینند و نكوشیده نتیجه بردارند و كسان دیگری بعكس آنها همیشه بدی بینند و از كوششهای خود نیز نتیجه برندارند ـ ما از چنین چیزی آگاه نمی‌باشیم و آن را جز یك پنداری نمی‌شناسیم.

این از ناتوانی روانهاست كه كسانی همینكه از تصادفات چند بار زیان بردند چنین دانند كه یك چیزی در طبیعت هست كه با وی دشمنی میكند و برعكس اگر چند بار از تصادفات سود بردند بخود مغرور گردیده چنین پندارد كه یك چیز نهانی با وی یاوری میكند. داستان بخت از اینجا پیدا شده.
(پرچم روزانه شماره‌های 86 و 87)
✴️ مایه‌ی بدبختی ایرانیان اندیشه‌های پراكنده‌ایست كه در مغزها جا دارد.

این اندیشه‌های پریشان و گمراهست كه اراده‌ها را سست و خردها را بیكاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت می‌سازد.

سپس دلیل آورده گفته‌ایم : سرچشمه‌ی كارهای آدمی مغز اوست.

مغز است كه بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بكار می‌اندازد.

از آنسوی مغز تابع اندیشه‌هاییست كه در آن جا میگیرد.

✴️ این اندیشه‌هاست كه مغز را اداره میكند.

پس از این مقدمه گفته‌ایم باعث اینكه ایرانیها بدینسان سست‌اراده و بیچاره‌اند سخنان پراكنده‌ی ضد هم میباشد

و مثل آورده گفته‌ایم : در این توده از یكسو سروده می‌شود : «بجز از كِشته ندروی» و از یكسو گفته می‌شود : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده»

یا گفته می‌شود : «گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی».

امروز از یكسو ما میخواهیم مردم را بكوشش واداریم و از یكسو كتابها پراست از تعلیمات جبریگری.

از یكسو ما میگوییم : باید كوشید و كشور خود را نگه داشت و از یكسو كتابها پر است از اینكه با كوشش بجائی نتوان رسید : «بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست».

از یكسو ما میگوییم : باید در اندیشه‌ی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم از سوی دیگر گوشها پر است با این شعر و مانند آن : «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبّرد رگی تا نخواهد خدای».

✴️ میگوییم : آیا باور كردنیست كه این همه سخنان كه بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بی‌اثر بماند؟!..

✴️ آیا باور كردنیست كه سخنانی كه ما بنام میهن‌پرستی و كوشش می‌نویسیم اثر خود را بكند ولی اینها نكند؟!..

(پرچم روزانه ش 124)
✴️ جبریگری : باور به قضا و قدر

🔸کوشاد کانال : بدنبال گفتارهای پرچم در پیرامون کارها و پیشه‌ها ، از سه روز پیش گفتاری هم در زمینه‌ی قضا و قدر و جبریگری آورده شد تا گمراهیهایی که در زمینه‌ی بیهوده بودن کوشش و باور نداشتن به اختیار آدمی در کارهایش درمیان توده رواج دارد، نشان داده شود. در بازپسین بخش آن ، شعری که باورمندان به جبریگری به آن بسیار استناد میکنند به گفتگو گزارده خرده‌هایی به آن گرفته شده بود. با اینکه گفتار تنها به شعر پرداخته و به شاعر کاری نداشته ولی چون شعر از خیام بوده و سپس هم نکوهشی از پافشاری خیام و حافظ بر جبریگری آوردیم ، اینبود کسانی یادداشتهای تندی نوشته‌اند. یکی هم نوشته : باور نمی‌دارد کسروی چنین سخنی گفته باشد! اینست بجا دانستیم امروز در این باره سخن را گشاده‌تر رانیم.

برخی کسان تو گویی میان خواندن و پاسخ نوشتن ، نیازی به اندیشیدن نمی‌بینند. همینکه سخنی را برخلاف دانسته‌های خود می‌یابند بی‌آنکه پروا کنند شرط خرد آنست که : سخنی را که نخست بار می‌شنوند باید نیک شنوند و دریابند و در پیرامونش اندیشیده پس از سنجش به سخن درآیند ، این را بدیده نگرفته به خرده‌گیری و بدزبانی می‌پردازند. نخست باید بدیده گیرند که نویسنده برای هر سخنش یک یا چند دلیل آورده. سپس از خود بپرسند : من که میخواهم پاسخ نویسم چه دلیلی دارم؟! آیا بی‌دلیل به پاسخ برخاستن نشان بیخردی نیست؟!

کسانی که می خواهند به این سخنان کسروی پاسخ دهند، پیش از آن باید باین نکته بیندیشند که از این سخنان کمابیش هشتاد سال می‌گذرد و درین سالهای دراز ادیبان بنامی بوده‌اند که بیش از من تعصب خیام و حافظ را داشته بگردن آنها بوده که به این خرده‌‌گیریها پاسخ گویند ، باری جستجو کنم ببینم آیا پاسخی به این سخنان داده‌اند. آیا چه دلیلی آورده‌اند؟!. چگونه است که این زمینه‌ی گفتگو هنوز باز می‌باشد؟!

یکی از یاران ما نیز به این زمینه از گوشه‌ی دیگری پرداخته و گفتار زیر را فرستاده است :
✴️جبریگری و خراباتیگری ایرانیان از دید انگلیسیها

شیل وزیر مختار انگلیس در ایران دوره‌ی ناصرالدین شاه قاجار ، در پاسخ به نقشه‌ی پیشنهادی یک مهندس انگلیسی برای کشیدن یک خط راه آهن که از اروپا آغاز شود و از ایران بگذرد و به هند برسد ، به بدگویی از ایرانیان پرداخته و در یکجا چنین نوشته :

«...از دولت و ملت ایران نباید انتظار کمک مالی داشت از آنکه دولت فقیر است و ملت عاری از نیروی فعال و مآل اندیش. هر ایرانی میگوید دم غنیمت است و باید فکر امروز را کرد...» (1)

کارکنان دستگاه استعماری انگلیس در نامه نگاریهای میان خود ، سستی و پستی همت ایرانی را که نتیجه‌ی بدآموزیهایی است که اشعار حافظ و خیام سرشار از آنهاست ، نکوهش می‌نمایند ولی هرگاه روی سخن ایشان مردم ایران باشد از آنجا که این بدآموزیها برای زیردست ساختن یک کشور و پیشرفت خواستهای استعماری آنها سودمند است ، بدآموز گمراهی چون خیام را «نابغه» می‌ستایند تا بدینسان یک توده‌ای را فریب داده و در گمراهی و نادانی نگهدارند.

در اینجا یادآوری این نکته دربایست است که همچنانکه کسروی - راهنمای آزادگان - نوشته
«مقصود از خیام در این گفتار و دیگر نگارشهای پیمان خیام رباعی‌گوست كه امروز صدها رباعی بنام او شهرت یافته نه خیام ریاضی‌دان نیشابوری و این سخن برای آن می‌گوییم كه ما یقین نداریم این رباعیها از خیام نیشابوری باشد بلكه سخت دشوار می‌شماریم كه ازو باشد.
خیام نیشابوری در زمان ملكشاه سلجوقی می‌زیست و در آن زمان در ایران هنوز خردها تا این اندازه پست نبوده كه كسی لب بچنین سرسامهایی باز كند. اگر هم یك تن چنین كاری می‌كرد ناگزیر می‌شد كه گفته‌های خود را پنهان دارد وگرنه مردم خون او را هدر می‌شماردند. آنچه ما می‌پنداریم این رباعیها یادگار زمان مغول است كه خردها بی‌اندازه پست گردیده و كسان بی‌عار و بی‌رگ فراوان پدید آمده بود. سراینده‌ی آنها نیز كسی یا كسانی از خراباتیان آسمان‌جل بی‌سر و پا بوده كه با دریوزه‌گردی یا از راههای پست دیگر روزانه یك درهمی بدست آورده و در میخانه‌ها والمیده مست و بیخود «ادبیات» می‌بافتند. بهر حال این رباعیها از هر كه هست اوست كه ما خیام می‌نامیم و نكوهش ازو دریغ نمی‌داریم.»
مهنامه پیمان ، سال 2، شماره‌ی 6 ، سات 376 (206376)

(1) امیرکبیر و ایران ، فریدون آدمیت ، تهران ، انتشارات خوارزمی ، چاپ 7 ، فصل 21 ، سات 417
✴️ این نیرنگبازانِ آزمند

اروپاییانِ آزمند ، گمراهیهای شرقیان را همیشه ستوده‌اند چرا که میدانند توده‌ی شرقی «چشم بر دهان آنان دوخته دارند». این در ایران نه یک چیز تازه‌ای بلکه دست کم از زمان فتحلعی‌شاه قاجار تاکنون چنین بوده :
🔸«اروپاییان از سالها کوشیده‌اند که شرقیان را در نادانیها و دُژخوییهایی که میداشته‌اند و میدارند پایدار گردانند» (داوری ، ص 64 از 106)
آن ستایش‌های بیگانگان از «مفاخر ملی» مانند سعدی و حافظ و خیام و مولوی نیز از همین راهست. چیزی که هست ستایش از صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری اکنون چنان زهرش کارگر افتاده که افسوسمندانه ، بسیاری از درسخواندگان و برجستگان توده نیز همچنان در این فریبِ غیرتکش بسر می‌برند که تو گویی براستی این شاعرانِ گمراهِ ایران‌سوز «مفاخر‌ملی» مایند.

🔸«آن كسان چه كرده‌اند كه بزرگ شده‌اند؟! آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ می‌شود؟! آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را می‌نمایند؟! میگویم :‌ شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست.» (پرچم روزانه شماره‌ی 126)

از بی بی سی فارسی جز این چه باید چشم داشت؟! این همان دستگاه تبلیغاتی است که در سرنگونی دو شاه پهلوی بزرگترین سهم را داشته. یک بار همزمان با تجاوز بخاک ایران و نقض بیطرفی آن (1320) برای مشروع جلوه دادن این تجاوز، رادیو دهلی و رادیو بی بی سی (رادیو لندن) فارسی بکار پرداختند و با تبلیغات و زشتگویی از رضاشاه زمینه براندازی او را فراهم ساختند. رضاشاهی که هر عیبی داشت ولی مردی میهن پرست بود که سیاستهای ایرانخواهانه‌ی مستقلی در پیش گرفته بود و دامن وی از تهمتها و دروغهای رادیو دهلی و بی بی سی فارسی (مانند دزدیدن جواهرات سلطنتی) پاک بود. یک بار دیگر رادیو بی بی سی فارسی در داستان ملی شدن نفت ایران روی پلید خود را نشان داد و یادگار ننگینی در تاریخ ایران از خود بازنهاد و بار دیگر در سال 1357 فراموش نشده که چگونه به تحریک مردم پرداخته و زمینه برانداختن محمدرضاشاه و بهم خوردن ایران را فراهم ساخت.

ستایشهای بی بی سی فارسی از خیام نیز از همین شمار است. چندی پیش در گفتاری باین نشانی (https://t.me/pakdini/10047) تشویق آشکار او را از نمایشهای محرم در همین کانال نشان دادیم. اکنون در این برنامه هم شما می‌بینید که از یک نیرنگ دیگری سود می‌جوید. چگونگی آنکه بیشتر مردم خیام ریاضی‌دان و اخترشناس و شاعر را یک کس میدانند. شعرهای خیام که باید آن را «زهر شیرین» و «سرسام آهنگین» دانست چون معنیهایش چندان رسواست که با اندک اشاره‌ای مردم زیانمندیش را درمی‌یابند، بی‌بی‌سی میکوشد با بزرگنمایی دانش ریاضی و اخترشناسی او ، پرده بروی شعرهای زیانمندش بکشد. ولی همچنانکه کسروی نوشته این گمان هست که رباعیهای بدآموزی که بنام خیام شهرت یافته از شاعر یا شاعرانی جز از خیام دانشمند باشد. با این حال، اگر هم یقین باشد که این شعرها از همان خیام ریاضی دان است، این دلیل نخواهد بود که از بدآموزی و زیانهای چنین رباعیهایی چشمپوشی نماییم.

نیرنگ دیگر بی بی سی اینست که چون میداند ایرانیان هنوز زبون اروپاییگری (پیروی بیچون و چرا از رفتار و اندیشه‌های اروپاییان) هستند ، در این فیلم میکوشد پیاپی از ترجمه‌ی رباعیات او به زبانهای دیگر و انجمن خیام سخن براند و از خواندن شعرهای او از زبان بیگانگان و دیگر جلوه‌های هنری سود جوید و به ایرانیان سست روان تلقین کند : «در جایی که غربیان اینهمه شیفته‌ی شاعر شما هستند ، دیگر اندیشه و تردید در معنی شعرهایش جایز نیست و بداشتن چنان شاعری سرفراز باشید.»
به گفته‌ی کسروی آن بزرگمرد گرانمایه : «... اينان دوست ميدارند كه همه‌ی شرقيان همچون حافظ باشند كه بيك كنج خرابات بس كرده با باده و ساده روز گذرانند و جهان و دارايي آن را بآزمندان اروپا و آمريكا بازگزارند ، دوست ميدارند كه همه‌ی شرقيان پيروي از حافظ و خيام كرده كوشش و تلاش را بيهوده شمارند ، دوست ميدارند كه شرقيان بدستور خراباتيان جهان را هيچ و پوچ شمارند و دم را غنيمت دانسته در انديشه‌ی گذشته و آينده نباشند ، دوست ميدارند آنان خودشان پياپي ماشينها سازند ، افزارهاي گوناگون جنگي پديد آورند ، از جوانان ، سربازان و هوانوردان و چتربازان پرورند ، ولي شرقيان همچون حافظ و خيام و سعدي جز درپي سخنبازي و قافيه‌پردازي نباشند. خودشان اگر يك دشمني رخ نمود زنان و مردان دست بهم داده شرق و غرب را بتكان آورده در چند جا فرونت[=جبهه] برانگيزند. ليكن شرقيان دست بدامن شكيبايي زنند و چنين خوانند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قديمند کز اثر صبر نوبت ظفر آيد
يا گناه را بگردن خدا انداخته چنين گويند :
گر رنج پيشت آيد گر راحت اي حكيم نسبت مكن بغير كه اينها خدا كند
تنها حافظ و ديوان او نيست ، اين شرقشناسان هرچه را كه مايه‌ی درماندگي يك مردمي تواند بود از ديوانهاي حافظ و خيام و سعدي و مولوي و از صوفيگري و خراباتيگري و كيشهاي گوناگون و مارپرستي و گاوپرستي و جوكيگري و روضه‌خواني و مانند اينها مي‌ستايند و برواجش مي‌كوشند. زيرا همينها براي اروپا بيش از مليونها سپاه كار ميكند. همان ديوان حافظ به تنهايي بيش از يك مليون سپاه بكار آنان ميخورد. داستان آنان با اين رفتار خود داستان آن ماهيگيرانيست كه نمي‌خواهند بخود رنج دهند و ماهيها را يكايك گيرند ، و ميخواهند كاري كنند كه صد صد و هزار هزار شكار كنند ، و اينست بآب زهر مي‌ريزند كه ماهيان بخورند و گيج شده خود را بكنار زنند ، و آنان پياپي گرفته روي هم چينند. در جايي كه مي‌توان توده‌هايي را با بدآموزيها گيج و درمانده گردانيد ، كه مليونها و صدمليونها را زبون و زيردست خود ساخت چرا نكنند؟!..» (حافظ چه میگوید؟ سات 29 از 31)

از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن فردا که نیامدست فریاد مکن
بر نامده و گذشته بنیاد مکن حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
آری اروپا و آمریکا باید از امروز برای پنجاه بلکه سد سال دیگر جهان نقشه کشند و برنامه آماده سازند ولی ایرانیان باید از تاراج سرمایه های خود در گذشته بدست آزمندان غربی و ستمهایی که برایشان رفته یادی نکنند و برای فردا نیز اندیشه ندارند، تنها حالی خوش بوده و دم را غنیمت شمارند تا همیشه وابسته و زبون بمانند و دشمنان بر گرده شان سوار گردند.
16
🔶 زبان ایرانی

🔸 غلطهاي تازه

3ـ فلات ، پشته
پلاتو Plateau در زبانهاي اروپا كلمه‌ايست كه در جغرافي معروف و مقصود از آن بلندي بسيار بزرگي بر روي كره‌ي زمين است. مثلاً سرزميني كه از نزديكيهاي هندوستان تا خوزستان و عراق و از كنار درياي هند تا كوهستان قفقاز مي‌كشد و بلندتر از زمينهاي پيرامون خود مي‌باشد يك پلاتو است و چون اين سرزمين از باستان زمان نشيمن ايرانيان بوده بنام ايشان پلاتوي ايران خوانده مي‌شود.
علم جغرافي بدانسان كه ميان روميان و يونانيان رواج داشته نزد ايرانيان رواج نداشته اينست كه اين معني معروفِ ايرانيان نبوده و نام خاصي از پارسي ندارد. ولي مي‌توان كلمه‌اي نزديك بآن پيدا كرده نام گزارد چنانكه در مانندهاي آن بدينسان نامگزاري شده است.1
در فارسي جاي بلند را پشته مي‌نامند. آن معني جغرافي را نيز بايد «پشته» خواند. بعبارت ديگر بجاي كلمه‌ي پلاتوي اروپايي در فارسي بايد «پشته» گفت. چنانكه بجاي كلمه‌هاي Defile و Mouthe و Source و Cape كه اينها نيز نامهاي جغرافي هستند «گردنه» و «دهانه» و «چشمه» و «دماغه» مي‌گوييم كه با كلمه‌ي پشته از هر باره يكي است.2
ليكن ترجمه‌كنندگان بجاي آن كلمه‌ي فلات را معروف ساخته‌اند. بايد پرسيد اگر مقصود خود آن نام اروپايي است چرا تغييرش داده‌ايد؟ يا اگر مقصود كلمه‌ي فلات عربي است اين كلمه بمعني بيابان بي‌آب است چه ربط بآن معني مقصود دارد؟! اگر كساني ارتباطي ميانه‌ي آن كلمه‌ي اروپايي و اين كلمه‌ي عربي پنداشته‌اند اين پندار پاك بيجاست. خود نويسندگان عرب كه آنان نيز آن معني جغرافي را از زبانهاي اروپايي گرفته‌اند بجاي كلمه‌ي پلاتو «الهضبة» يا «النجد» ميگويند ، كلمه‌ي فلات هيچ گونه نسبت يا شباهت با معني مقصود ندارد.
جاي شگفت است كه اين كلمه را پيدا كرده در چنين جايي بكار برده‌اند. شگفتتر از آن پيشرفت اين غلط است كه كسي تاكنون ايرادي بر آن نگرفته و هر كسي بي‌آنكه توجهي كند آن را بكار برده. در حالي كه فلات بمعني بيابان بي‌آب بسيار معروف بوده و هست. از اينجا مي‌توان پي برد كه پس از مشروطه چه هرج و مرجي در جهان نگارش و چيزنويسي روي داده است.
به هر حال اين كلمه كه در روزنامه‌ها و كتابها معروف گرديده غلط آشكاريست.3

1ـ چنانكه خود كلمه‌ي پلاتو نيز در زبانهاي اروپايي همين حال را داشته كه نخست به معني هر جاي هموار بلندي بوده سپس به معني مقصود جغرافي معروف گرديده.
2 ـ «كاف» يا «ها» كه در آخر نامهاي پارسي مي‌آيد معنيهاي بسيار دارد كه از جمله بمعني مانندگي (تشبيه) است. چنانكه در كلمه‌هاي ريشه ، لبه ، دندانه ، زبانه ، گوشه ، پايه ، ميخك ، پشمك و بسيار مانند اينها. در پشته و گردنه و دماغه و دهانه و چشمه نيز اين معني مقصود است. «گريوه» كه با «گردنه» بيك معني ولي كهنتر از آن است در آنجا نيز «گريو» بمعني گردن و ها آخر بمعني مانندگي است. گريو بمعني گردن در پهلوي معروف است در پارسي امروزي گذشته از «گريوه» كلمه‌ي گريبان هم كه در اصل «گريوپان» بوده يادگار آن زمان است.
3ـ افسوس داريم كه اين غلط در كتاب آقاي پيرنيا تصحيح نشده.
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 6


کانال : دیروز چون نامه‌های برخی خوانندگان ما را ناچار به آوردن گفتارهایی در پیرامون خیام شاعر و شعرهای سراسر زهرآلود او و پشتیبانی بیگانگان ازو گردانید ، اینست این بخش از گفتار «گفتگو چگونه باید کرد» به امروز کشید.

اما تاریخچه : در هشت یا نه سال پیش كه من می‌خواستم بكوشش آغاز كنم چند دشواری در پیش می‌بود كه می‌بایست آسان گردد. یكی از آنها همین بخش آیه‌های قرآن (داستان عصای موسا و زندگی نوح و مانند اینها) می‌بود.

ما می‌خواستیم مردم جهان را بشناسند و هر چیزی را چنانكه هست بدانند ، و یكی از گفتگوها این خواستی بود كه «طبیعت كارخانه‌ی خداست ، و آیین طبیعت را خدا نهاده. اینست می‌باید آن را شناخت و همیشه در كارها بدیده گرفت و بچیزهای بیرون از آیین طبیعت باور نداشت و در كارها دل بآنها نبست». این یك زمینه‌ی بسیار ارجداری بود كه می‌بایست ما روشن گردانیم. از آنسو می‌دیدیم یك رشته داستانهای بیرون از آیین طبیعت در قرآن آورده شده و ناگزیر دشواری پدید می‌آمد.

می‌بایست پیش رویم تا یكایک دشواریها آسان گردد و گام بگام پیش می‌آمدیم. لیكن در سالهای دوم و سومِ پیمان كسانی را دیدیم كه همینكه چیزی را با فهم خود ناسازگار می‌یابند ایراد می‌گیرند. ما می‌گفتیم : بیرون از آیین طبیعت چیزی نتواند بود ، اینان آن داستانهای قرآن را دستاویز گرفته بایراد می‌پرداختند و گاهی تندیها می‌نمودند. دیدیم داستان بس شگفتی است : كسانی كه خود چیزی نمی‌دانند و كاری نمی‌توانند بما دیده‌بانی می‌نمایند. بدینسان كه از نوشته‌های پیمان هرچه را كه بدلخواه خود می‌بینند خشنود می‌گردند و هرچه را كه بدلخواه نمی‌بینند بخشم و تندی می‌پردازند. دیدیم اینان می‌پندارند كه ما برای پیشرفت پندارها و باورهای آنان می‌كوشیم.

خواستیم اندكی بیدارشان گردانیم. چگونگی را بازنمودیم كه یك دشواری بزرگی درمیانست ، و پیشنهاد كردیم كه كنون كه شما نمی‌گزارید ما از راهش گره را بگشاییم و پیاپی خرده می‌گیرید پس خودتان پاسخ دهید ، و یك سال برای این كار فرصت دادیم. این بار دیدیم بدتر نمودند. زیرا پیمان را بدخواه قرآن ستوده بیشرمانه بهیاهوی برخاستند ، و تا روضه‌خوانهای بیسواد و نافهم بدگوییها نمودند. مردانی كه اگر هزار تنشان گرد آیند یك گفتاری همچون گفتارهای پیمان نتوانند نوشت خود را هماورد[=حریف] مهنامه گردانیده بیاوه‌گوییها پرداختند.

كسانی بسخنانی برخاستند كه جز نمونه‌ی نافهمی‌شان نیست. مثلاً رو بما گردانیده چنین گفتند : «آیا داستان عصای موسا دروغ است؟!.. پس پیغبر دروغ گفته؟!..» نادانان نمی‌دانستند كه این دشواری را ما پدید نیاورده‌ایم و خود پدید آمده ، و از آنسوی دنبال‌كننده‌ی آن كسانی می‌باشند كه به پیغمبران باوری نمی‌دارند و شما كه از این راه می‌آیید و چنان پرسشی می‌نمایید بی‌باكانه پاسخ دهند : «آری دروغ گفته».

كسان دیگری با تاریخ و دانشها دشمنی آغاز كرده و چنین گفتند : «غلط كرد علم ، غلط كرد دانش.» ، و این ندانستند كه جدایی كه میانه‌ی دین با دانشها باشد نتیجه‌ی آن از میان رفتن دین خواهد بود و بدانشها زیان نخواهد رسید.

دیدیم اینان بهیچ چیزی پابندی نمی‌نمایند و كسانی نیستند كه گرهی از كار بگشایند و اگر نگشادند باری بخاموشی گرایند. بهتر دانستیم كه آنان را بخودشان واگزاریم و راه خود را دنبال كنیم و این دشواری را نیز آسان گردانیم. چیزی كه هست برای این كار می‌بایست از یك راه بسیار دوری آغاز كنیم و گام بگام پیش آییم تا برسیم بآنجا كه اینها آسان گردد. گشاده‌تر گویم : می‌بایست معنی بسیار چیزها را دیگر گردانیم تا به نتیجه رسیم و برای این كار بزمان درازی نیاز می‌داشتیم.


.
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست وپنجم)

🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (بخش 1 از 2)

تاكنون بارها گله كرده‌ایم كه ایرانیان معنی «دانستن» را هم نمیدانند. همین داستان «قضا و قدر» یك مثل نیكی برای این موضوع میباشد.

شما اگر در مجلسی بنشینید و چنین گفتگو كنید : «در زندگانی هر كسی باید بكوشد تا نتیجه بردارد. اگر كسی نكوشد و یا راه كوشش را نداند ناچار در زندگی بسختی خواهد افتاد. همچنین توده‌ها آنهایی كه نكوشند و یا راه كوشش را ندانند بزیردستی می‌افتند و بدبخت میگردند». اینها را كه سراپا حقایقست شرح دهید ، خواهید دید شنوندگان همگی از درون دل «بلی» میگویند و سرها را برای تصدیق تكان میدهند ، خواهید دید یكی سری تكان داده میگوید : «بلی ؛ لیس للانسان الا ما سعی». آن یكی دهان پرباد كرده شعر میخواند :
دهقان سالخورده چه خوش گفت با پسر كای نور چشم من بجز از كشته ندروی

آن دیگری با لحن فیلسوفانه می‌سراید : «هر كسی آن دِرَود عاقبت كار كه كِشت». چهارمی بنطق پرداخته میگوید : «بلی آقا ! این نتیجه‌ی كوشش است كه آلمان را بآن مقام رسانیده نتیجه‌ی كوشش است كه انگلیسها بیك نصف كره حكومت میكنند». آن دیگری میگوید : «من درباره‌ی سعی و عمل مقاله‌ای نوشته‌ام». این میگوید : «من بتازگی یك قصیده‌ای سروده‌ام». اینها را میگویند و چنین می‌فهمانند كه ما اینها را میدانیم و عقیده‌مند میباشیم.

در حالی كه نمیدانند و باوری هم ندارند. سخنانیست شنیده و فراگرفته‌اند ، ولی نفهمیده و باور هم نكرده‌اند. زیرا
🔸كسی كه یك چیز را باور كرده ضد آن را نپذیرد.
شما اگر علم هیئت خوانده و داستان زمین و آفتاب و دیگر كرات را بدانسان كه در این علم است یاد گرفته و باور كرده‌اید ، دیگر هیچگاه بافسانه‌ی گاوماهی گوش نخواهید داد. اگر ببینید در كتابی آن را نوشته آن كتاب را دور خواهید انداخت. شما اگر از بهداشت آگاهید و این را باور كرده‌اید كه آدمی چون بیمار شد باید از راه پرهیز و درمان بچاره كوشد دیگر سخنی بضد آن نخواهید پذیرفت و اگر دیدید در كتابی چنین نوشته : «در بیماری چاره [1] و درمان تأثیر ندارد» مؤلف آن كتاب را نادان شمارده آن را دور می‌اندازید. معنی دانستن و باور كردن همینست.

كنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان میگوییم : شما اگر باور كرده‌اید «در زندگی باید كوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلكه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!..

« اَلعبدُ یُدَبِّرَ وَ اللهُ یُقَدِّرَ» [2] ، « تُريدُ وَ اُريدُ وَ لايَكُونُ اِلاّ ما اُريدُ »[3].
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بكاردانی [4] نیست جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از كمان همی‌گذرد از كماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور كه ندانی زكجا آمده‌ای خوش باش ندانی بكجا خواهی رفت

🔸كتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را می‌پذیرید؟!.. اگر داستان كوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..

شما اگر بكوشش و نتیجه‌ی آن باور دارید ، پس چگونه است كه می‌شنوید شاعری مردم را به تنبلی میخواند و بآنان درس بیغیرتی داده میگوید : «می خور كه ندانی ز كجا آمده‌ای» یا میگوید : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمی‌آید و بدشمنی و جلوگیری نمی‌پردازید؟!.. این یك بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.

[1] : همانا «چاره» لغزش و «پرهیز» درست است. ما بدانسان که بوده آوردیم.
[2] : معنی : بنده چاره‌اندیشی میکند و(لی) خدا تقدیر میکند.
[3] : معنی : (از زبان خدا) تو مى‌خواهى ، من هم مى‌خواهم ، ولى جز آنچه من مى‌خواهم نشود.
درمیان مردم عامی نیز این سخنان هست : «الرزق علی‌الله» ، «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمی‌شود تغییر داد» و مانندهای اینها.
[4] : اصل : بکامرانی. که غلط چاپی می‌نماید. گذشته از آن ، همین بیت در نوشته‌های دیگرِ نویسنده بدانسان که آوردیم آمده.