30
🔶 زبان ایرانی
🔸 خربزه يا خيار بزرگ1
در زمانهاي باستاني در ايران خيار را «بوزه» ميخواندهاند چنانكه ما اين كلمه را در كتاب «فرهنگ پهلويك» مييابيم و اينست كه آن ميوهي معروف را هم «خربوزه» گفتهاند كه معني آن «خيار بزرگ» است. زيرا كه «خر» در پارسي بمعني بزرگ بسيار معروف بوده چنانكه در كلمههاي خرچنگ ، خرمگس ، خرمهره ، خرگوش ، و خرتوت و مانند اينها هنوز بازمانده.
از اينجا پيداست كه خربزه در آغاز پيدايش خود باين بزرگي نبوده و فرق بسيار با خيار نداشته است.
🔸 ياغي ، سركش و نافرمان
كلمهي «ياغي» در كتابها فراوان بكار رفته و در نگارشهاي ما نيز گاهي ميآيد. كساني دربارهي آن ميپرسند كه آيا عربي يا فارسي است. در پاسخ آنها مينگاريم كه «ياغي» مغول و تركي و بمعني دشمن است. رواج آن در فارسي هم از زمان مغول شده ولي ما آن را نه بمعني دشمن بلكه بمعني سركش يا نافرمان بكار ميبريم و چون كلمهي بيگانهايست و نيازي بآن نداريم چه بهتر كه از كار بردن آن خودداري نموده بجاي آن خود كلمههاي سركش و نافرمان را بكار بريم.
🔸 ارج
كلمهي ارج را كه ما در نگارشهاي خود بكار ميبريم كساني انگاشتهاند مگر ما آن را از پيش خود ساختهايم. اين نكته را بايد بگويم كه ما هرگز كلمهاي را از پيش خود نساخته و كلمهاي را تا در يكي از كتابهاي نويسندگان و گويندگان پيشين پيدا نكنيم بكار نميبريم. كلمهي ارج نيز گذشته از آنكه در كلمهي «ارجمند» اكنون هم فراوان بكار ميرود در نگارشهاي پيشينيان بسيار آمده و معني آن قدر و ارزش ميباشد. شمس كوتوالي گفته :
دل اگر نيست پسند تو بمن بازفرست
جان ندارد بر تو ارج بتن بازفرست
1ـ در چند سال پيش كه آقاي كسروي در زبانشناسي كار ميكرده از جمله نامهاي ميوهها را مورد درس ساخته و كتابچهاي بنام «ميوهنامه» تأليف كرده كه اين يادداشتها از آنجا آورده ميشود. (پيمان)
🔶 زبان ایرانی
🔸 خربزه يا خيار بزرگ1
در زمانهاي باستاني در ايران خيار را «بوزه» ميخواندهاند چنانكه ما اين كلمه را در كتاب «فرهنگ پهلويك» مييابيم و اينست كه آن ميوهي معروف را هم «خربوزه» گفتهاند كه معني آن «خيار بزرگ» است. زيرا كه «خر» در پارسي بمعني بزرگ بسيار معروف بوده چنانكه در كلمههاي خرچنگ ، خرمگس ، خرمهره ، خرگوش ، و خرتوت و مانند اينها هنوز بازمانده.
از اينجا پيداست كه خربزه در آغاز پيدايش خود باين بزرگي نبوده و فرق بسيار با خيار نداشته است.
🔸 ياغي ، سركش و نافرمان
كلمهي «ياغي» در كتابها فراوان بكار رفته و در نگارشهاي ما نيز گاهي ميآيد. كساني دربارهي آن ميپرسند كه آيا عربي يا فارسي است. در پاسخ آنها مينگاريم كه «ياغي» مغول و تركي و بمعني دشمن است. رواج آن در فارسي هم از زمان مغول شده ولي ما آن را نه بمعني دشمن بلكه بمعني سركش يا نافرمان بكار ميبريم و چون كلمهي بيگانهايست و نيازي بآن نداريم چه بهتر كه از كار بردن آن خودداري نموده بجاي آن خود كلمههاي سركش و نافرمان را بكار بريم.
🔸 ارج
كلمهي ارج را كه ما در نگارشهاي خود بكار ميبريم كساني انگاشتهاند مگر ما آن را از پيش خود ساختهايم. اين نكته را بايد بگويم كه ما هرگز كلمهاي را از پيش خود نساخته و كلمهاي را تا در يكي از كتابهاي نويسندگان و گويندگان پيشين پيدا نكنيم بكار نميبريم. كلمهي ارج نيز گذشته از آنكه در كلمهي «ارجمند» اكنون هم فراوان بكار ميرود در نگارشهاي پيشينيان بسيار آمده و معني آن قدر و ارزش ميباشد. شمس كوتوالي گفته :
دل اگر نيست پسند تو بمن بازفرست
جان ندارد بر تو ارج بتن بازفرست
1ـ در چند سال پيش كه آقاي كسروي در زبانشناسي كار ميكرده از جمله نامهاي ميوهها را مورد درس ساخته و كتابچهاي بنام «ميوهنامه» تأليف كرده كه اين يادداشتها از آنجا آورده ميشود. (پيمان)
✴️ حقایق زندگی (تکهی سیوششم)
🔶 چرا بجای سود زیان میبینیم؟..
(بخش 3 از 3)
🔸آن آسیبی كه مغول بایران رسانیده تا امروز جبران نشده. از چنان داستان بزرگی چگونه کسی بیك گوشهی بسیار پست و بیبهایش چسبد و از اثر آن بادبیات (یا بشعر سرایی) گفتگو كند؟!.
🔸🔸ما اگر از داستان مغول بگفتگو پردازیم باید این نكته را دنبال كنیم كه چگونهایرانیان بآن آسانی زبون مغولان گردیدند؟!.. ایران آن روز چه از حیث بزرگی و پهناوری و چه از حیث انبوهیِ مردم چند برابر ایران كنونی بود ، با اینحال چه علت داشت كه سیهزار سپاه یَمه و سوتای[دو سردار چنگیز] از آنسر كشور درآمدند و كشتاركنان از اینسر بیرون رفتند؟!.. آیا این درماندگی چه علت داشت؟!.. باید اینها را جستجو كرد و بدست آورد و مایهی عبرت گردانید. تاریخ آیینهی عبرتست. باید از حوادث آن درس زندگانی آموخت. باینهاست كه باید پرداخت. گفتگو از اینكه تشبیه زلف بمار در چه زمانی بوده چه سودی تواند داشت؟!..
اینست نمونهای از درسهایی كه شاگردان در دبیرستانها و دانشكدهها میخوانند. پیداست كه این درسها نه تنها سودی نمیدهد و خرد و فهم جوانان را برشد و نمو وانمیدارد زیانهایی نیز بآنها میرساند و خردها و فهمشان را از كار میاندازد. مَثل اینها مَثل آن كشتزاریست كه شما بجای گندم و جو و سیبزمینی ، علفهای هرزه در آن بكارید. نتیجهی این رفتار شما تنها آن نخواهد بود كه از سود كشاورزی بیبهره گردید و از رنج خود بهره برندارید ، گذشته از این ، یك زیانی هم درمیان خواهد بود و اینكه از نیروی زمین بسیار خواهد كاست. بلكه باید گفت : آن زمین مسموم گردیده دیگر بآسانی درخور كشت گندم و جو نخواهد بود.
جوانان كه گرانبهاترین سالهای زندگانی خود را با این چیزهای بیهوده بسر میبرند از یكسو چون همان چیزها را سرمایهای برای خود میپندارند با یك غروری بمیدان زندگانی درمیآیند و همچون كسان فریب خورده با همهی تهیدستی خود را توانگر و دارای سرمایه میشمارند و در نتیجهی همین غرور تن بآموختن حقایق زندگانی نمیدهند. از یكسو نیز چنانكه گفتیم این چیز[ها] مغزهای آنان را فرسوده گردانیده بیكاره میسازد.
🔸پس از همهی اینها ، جوانان چون بیرون میآیند بیكار نایستاده كتابها تألیف میكنند ، گفتارها مینویسند ، روزنامهها بنیاد میگزارند ، مجلهها بچاپ میرسانند ، و بدین وسیله همان آموختههای خود را با چیزهای دیگری كه از اندیشهی خود بآنها افزودهاند در بیرون پراكنده میگردانند. كوتاهسخن آنكه در بیرون دبیرستان و دانشكده نیز یك محیطی مانند آنچه در درون آنها بوده پدید میآورند كه دیگر راهی برای رهایی از آموختههای بیهوده باز نمیماند.
اینست راز آنكه در این پنجاهوشش سال از كوششهایی كه در راه بنیادگزاردن دبستانها و دبیرستانها و دانشكدهها رفته نتیجهی مطلوبه بدست نیامده و آنهمه امیدها مبدل بنومیدی گردیده.
این موضوع بسیار مهم و خود شایستهی آنست كه در این باره یك كتاب جداگانه تألیف گردد و من برای آنكه خوانندگان را نرنجانم باین اندازه بس كرده گفتار را بپایان میرسانم.
(پرچم روزانه شمارههای 97 و 98)
پایان
🔶 چرا بجای سود زیان میبینیم؟..
(بخش 3 از 3)
🔸آن آسیبی كه مغول بایران رسانیده تا امروز جبران نشده. از چنان داستان بزرگی چگونه کسی بیك گوشهی بسیار پست و بیبهایش چسبد و از اثر آن بادبیات (یا بشعر سرایی) گفتگو كند؟!.
🔸🔸ما اگر از داستان مغول بگفتگو پردازیم باید این نكته را دنبال كنیم كه چگونهایرانیان بآن آسانی زبون مغولان گردیدند؟!.. ایران آن روز چه از حیث بزرگی و پهناوری و چه از حیث انبوهیِ مردم چند برابر ایران كنونی بود ، با اینحال چه علت داشت كه سیهزار سپاه یَمه و سوتای[دو سردار چنگیز] از آنسر كشور درآمدند و كشتاركنان از اینسر بیرون رفتند؟!.. آیا این درماندگی چه علت داشت؟!.. باید اینها را جستجو كرد و بدست آورد و مایهی عبرت گردانید. تاریخ آیینهی عبرتست. باید از حوادث آن درس زندگانی آموخت. باینهاست كه باید پرداخت. گفتگو از اینكه تشبیه زلف بمار در چه زمانی بوده چه سودی تواند داشت؟!..
اینست نمونهای از درسهایی كه شاگردان در دبیرستانها و دانشكدهها میخوانند. پیداست كه این درسها نه تنها سودی نمیدهد و خرد و فهم جوانان را برشد و نمو وانمیدارد زیانهایی نیز بآنها میرساند و خردها و فهمشان را از كار میاندازد. مَثل اینها مَثل آن كشتزاریست كه شما بجای گندم و جو و سیبزمینی ، علفهای هرزه در آن بكارید. نتیجهی این رفتار شما تنها آن نخواهد بود كه از سود كشاورزی بیبهره گردید و از رنج خود بهره برندارید ، گذشته از این ، یك زیانی هم درمیان خواهد بود و اینكه از نیروی زمین بسیار خواهد كاست. بلكه باید گفت : آن زمین مسموم گردیده دیگر بآسانی درخور كشت گندم و جو نخواهد بود.
جوانان كه گرانبهاترین سالهای زندگانی خود را با این چیزهای بیهوده بسر میبرند از یكسو چون همان چیزها را سرمایهای برای خود میپندارند با یك غروری بمیدان زندگانی درمیآیند و همچون كسان فریب خورده با همهی تهیدستی خود را توانگر و دارای سرمایه میشمارند و در نتیجهی همین غرور تن بآموختن حقایق زندگانی نمیدهند. از یكسو نیز چنانكه گفتیم این چیز[ها] مغزهای آنان را فرسوده گردانیده بیكاره میسازد.
🔸پس از همهی اینها ، جوانان چون بیرون میآیند بیكار نایستاده كتابها تألیف میكنند ، گفتارها مینویسند ، روزنامهها بنیاد میگزارند ، مجلهها بچاپ میرسانند ، و بدین وسیله همان آموختههای خود را با چیزهای دیگری كه از اندیشهی خود بآنها افزودهاند در بیرون پراكنده میگردانند. كوتاهسخن آنكه در بیرون دبیرستان و دانشكده نیز یك محیطی مانند آنچه در درون آنها بوده پدید میآورند كه دیگر راهی برای رهایی از آموختههای بیهوده باز نمیماند.
اینست راز آنكه در این پنجاهوشش سال از كوششهایی كه در راه بنیادگزاردن دبستانها و دبیرستانها و دانشكدهها رفته نتیجهی مطلوبه بدست نیامده و آنهمه امیدها مبدل بنومیدی گردیده.
این موضوع بسیار مهم و خود شایستهی آنست كه در این باره یك كتاب جداگانه تألیف گردد و من برای آنكه خوانندگان را نرنجانم باین اندازه بس كرده گفتار را بپایان میرسانم.
(پرچم روزانه شمارههای 97 و 98)
پایان
✴️ امروز ما اگر بیندیشیم كه این فرهنگ آیا سودش بیشتر است یا زیانش ، از روی فهم و بینش باید بگوییم : زیانش فزونتر میباشد.
باین دلیل كه شما اگر یك جوان درسخوانده و دانشكده دیده را با یك روستایی سادهی بیسواد بسنجش گزارید و این بیندیشید كه آیا كدام یكی بزیستن شایندهتر است؟.. كدامیكی بتوده سودمندتر میباشد؟.. اگر از روی فهم و بینش بسنجید باید بگویید : آن روستایی شایندهتر و سودمندتر میباشد.
راست است آن روستایی خواندن و نوشتن نمیداند ، از آگاهیهایی كه برای هر كس در زندگانی دربایست[=لازم] است بیبهره میباشد ، بیشتر آنها هنوز زمین را روی گاو ماهی میشناسند ، هنوز زمینلرزه را نتیجهی تكان گاو میشمارند ، اگر از مرزهای ایران بپرسید آگهی درستی ندارند ، از دریاها و از رودها و كوههای جهان چیز درستی نمیدانند ، نافهمیهای دیگری هم بسیار میدارند ـ اینها همه كمیهای آنهاست ، عیبهای ایشان است.
لیكن با اینحال بدرد زندگانی بهتر میخورند ، بفراگرفتن حقایق زندگانی نزدیكتر میباشند. زیرا یك روستایی راه زندگانی را جز كوشیدن نمیداند ، و اینست همیشه میكوشد.
🔸از آنسوی با همهی دُژآگاهی ، دریافت ساده و نیروهای خدادادیش بحال خود میباشد اینست ، اگر بخواهیم حقایق را به او یاد دهیم خواهد پذیرفت و در برابرش ایستادگی نخواهد كرد پذیرفتن حقایق بكسی از آنان نخواهد برخورد.
🔸لیكن این جوانان درسخوانده بیشترشان (نه همگیشان) بكوشش آماده نمیباشند ، و چون درس خواندهاند بگندمكاری ، و درختنشانی ، دامپروری ، پشمریسی ، پارچهبافی ، رختدوزی ، خانهسازی ، و مانند اینها كه كارهای اساسی زندگیست گردن نمیگزارند و آنها را كمی خود میشناسند. بلكه بسیاری از آنان داد و ستد و بازرگانی را نیز ننگ میشمارند.
تنها كاری كه برای خود شاینده میشناسند پشت میز ادارهها نشستن و آموزگاری و روزنامهنویسی و اینگونه پیشههاست.
🔸🔸🔸
🔸چون در دبیرستان یا در دانشكده درسهایی میخوانند كه آنها را سرمایهی زندگی میشمارند (در حالی كه نیست و بیشتر آنها پوچ و بیهوده است) ، اینست چون از آموزشگاه بیرون میآیند گمان كمی بخود نمیبرند و نیازی بآنكه حقایق زندگانی را جستجو كنند نمیبینند ، بلكه اگر حقیقتی را از كسی شنیدند كه نمیدانستند بآنان برمیخورد ، و اینست بجای پذیرفتن به چَخِش[=مجادله] و ستیزه میپردازند و از آن كس میرنجند.
اینان از بدبختی بهتر میدانند كه ایران در همین حال آلودگی و گرفتاری بماند ، و هیچ كس بچارهی دردها برنخیزد زیرا برخاستن یك كسی را كه فهم و دانشش بیش از آنها باشد شكست خود میشمارند و اینست خرسندی بآن نمیتوانند داد.
این همان خوی پست جداسری و گردنكشی است كه بدبختانه این جوانان گرفتار آن شدهاند.
(پرچم روزانه شمارهی ۲۵۴)
باین دلیل كه شما اگر یك جوان درسخوانده و دانشكده دیده را با یك روستایی سادهی بیسواد بسنجش گزارید و این بیندیشید كه آیا كدام یكی بزیستن شایندهتر است؟.. كدامیكی بتوده سودمندتر میباشد؟.. اگر از روی فهم و بینش بسنجید باید بگویید : آن روستایی شایندهتر و سودمندتر میباشد.
راست است آن روستایی خواندن و نوشتن نمیداند ، از آگاهیهایی كه برای هر كس در زندگانی دربایست[=لازم] است بیبهره میباشد ، بیشتر آنها هنوز زمین را روی گاو ماهی میشناسند ، هنوز زمینلرزه را نتیجهی تكان گاو میشمارند ، اگر از مرزهای ایران بپرسید آگهی درستی ندارند ، از دریاها و از رودها و كوههای جهان چیز درستی نمیدانند ، نافهمیهای دیگری هم بسیار میدارند ـ اینها همه كمیهای آنهاست ، عیبهای ایشان است.
لیكن با اینحال بدرد زندگانی بهتر میخورند ، بفراگرفتن حقایق زندگانی نزدیكتر میباشند. زیرا یك روستایی راه زندگانی را جز كوشیدن نمیداند ، و اینست همیشه میكوشد.
🔸از آنسوی با همهی دُژآگاهی ، دریافت ساده و نیروهای خدادادیش بحال خود میباشد اینست ، اگر بخواهیم حقایق را به او یاد دهیم خواهد پذیرفت و در برابرش ایستادگی نخواهد كرد پذیرفتن حقایق بكسی از آنان نخواهد برخورد.
🔸لیكن این جوانان درسخوانده بیشترشان (نه همگیشان) بكوشش آماده نمیباشند ، و چون درس خواندهاند بگندمكاری ، و درختنشانی ، دامپروری ، پشمریسی ، پارچهبافی ، رختدوزی ، خانهسازی ، و مانند اینها كه كارهای اساسی زندگیست گردن نمیگزارند و آنها را كمی خود میشناسند. بلكه بسیاری از آنان داد و ستد و بازرگانی را نیز ننگ میشمارند.
تنها كاری كه برای خود شاینده میشناسند پشت میز ادارهها نشستن و آموزگاری و روزنامهنویسی و اینگونه پیشههاست.
🔸🔸🔸
🔸چون در دبیرستان یا در دانشكده درسهایی میخوانند كه آنها را سرمایهی زندگی میشمارند (در حالی كه نیست و بیشتر آنها پوچ و بیهوده است) ، اینست چون از آموزشگاه بیرون میآیند گمان كمی بخود نمیبرند و نیازی بآنكه حقایق زندگانی را جستجو كنند نمیبینند ، بلكه اگر حقیقتی را از كسی شنیدند كه نمیدانستند بآنان برمیخورد ، و اینست بجای پذیرفتن به چَخِش[=مجادله] و ستیزه میپردازند و از آن كس میرنجند.
اینان از بدبختی بهتر میدانند كه ایران در همین حال آلودگی و گرفتاری بماند ، و هیچ كس بچارهی دردها برنخیزد زیرا برخاستن یك كسی را كه فهم و دانشش بیش از آنها باشد شكست خود میشمارند و اینست خرسندی بآن نمیتوانند داد.
این همان خوی پست جداسری و گردنكشی است كه بدبختانه این جوانان گرفتار آن شدهاند.
(پرچم روزانه شمارهی ۲۵۴)
✴️ در پاسخ بدخواهان
میدانید نادانترین و زیانکارترین مردم کیانند؟.. آنان که بخواهند با نادانیها و دشمنیهای خود جلو خواست خدا را گیرند.
در پیمان و پرچم وارونهگویی نیست ، آن فهمهای شماست که وارونه گردیده.
🔸 یک پیشنهاد و آزمایش
دفتری که در تبریز بنام «تناقضات پیمان و پرچم» بچاپ رسیده و این دفتر در پاسخ آن میباشد ، در دیباچهی آن چنین گفته میشود : «نخست ـ در مطالب و القاآت اشخاصیست که دین اسلام را طریقهی خدایی و قرآن را کتاب الهی نمیدانند ، با این قبیل اشخاص باید طرز مناظره و مباحثه با طریق خاص انجام یابد ...».
کسانی ناآشنا که این جملهها را بخوانند خواهند پنداشت که نویسندگان این دفتر که شش و هفت تن (از ملایان و ملامانندان تبریز) بودهاند ، راستیرا کسانیند که اگر کسی باسلام و قرآن باوری نداشت آنان توانند با او بگفتگو پردازند و بایرادهایش پاسخهایی دهند. در حالی که ما نیک میدانیم که آن سخن جز لاف خشکی نیست. آن شش و هفت تن بمانند اگر همهی ملایان در یکجا گرد آیند نه آنند که پروای بیدینی کنند و در اندیشهی پاسخی باشند و نه آنکه چنین کاری از دست ایشان برآید. کالای ایشان جز حدیث و آیه و هنرشان جز تأویل 1 و دروغگویی نمیباشد. بهمین دلیل است که تاکنون صد کتاب در ایران و عراق و مصر و دیگر جاها در زمینهی بیدینی و مادّیگری نوشته شده و پراکنده گردیده و آنان بیکبار خود را به ناشنیدن زده و بروی خود نیاوردهاند. بلکه بسیاری از ایشان کتابهای دکتر شمیل و سلامه موسا را در کتابخانههای خود میدارند.
این چیزیست بسیار آشکار. با اینحال برای آنکه آزمایشی درمیان باشد ما بآنان یادآوری میکنیم که از چندی پیش در تهران کتابی بنام «عرفان و اصول مادّی» پراکنده شده که از نوشتههای جوان ناکام دکتر ارانی بوده. این کتاب بعنوان یک زمینهی فلسفی نوشته شده و نویسنده درپی دشمنی با دین نمیبوده. با اینحال چون فلسفه با دین آخشیج[=ضد] یکدیگر است ، نوشتههای آن کتاب یکسره با دین ناسازگار است. بلکه میباید گفت ریشهی دین را برمیاندازد و اگر بخوانید خواهید دید سخنها همه از روی دلیل است.
اینست ما به نویسندگان آن دفتر یادآوری میکنیم که این بار هم گرد آیند و پاسخی بآن بنویسند. پیشنهاد میکنیم که آنان نیز فهم و دانشی از خود نشان دهند. ما که میدانیم هیچ نخواهند توانست و آنچه نوشتهاند جز لاف نیست ولی این خط و نشان را میکشیم تا دیگران نیز بدانند.
1323 ـ دفتر پرچم
1ـ تأویل = سخنی را از معنای راست خود بیرون بردن ؛ گزارش ـ و
میدانید نادانترین و زیانکارترین مردم کیانند؟.. آنان که بخواهند با نادانیها و دشمنیهای خود جلو خواست خدا را گیرند.
در پیمان و پرچم وارونهگویی نیست ، آن فهمهای شماست که وارونه گردیده.
🔸 یک پیشنهاد و آزمایش
دفتری که در تبریز بنام «تناقضات پیمان و پرچم» بچاپ رسیده و این دفتر در پاسخ آن میباشد ، در دیباچهی آن چنین گفته میشود : «نخست ـ در مطالب و القاآت اشخاصیست که دین اسلام را طریقهی خدایی و قرآن را کتاب الهی نمیدانند ، با این قبیل اشخاص باید طرز مناظره و مباحثه با طریق خاص انجام یابد ...».
کسانی ناآشنا که این جملهها را بخوانند خواهند پنداشت که نویسندگان این دفتر که شش و هفت تن (از ملایان و ملامانندان تبریز) بودهاند ، راستیرا کسانیند که اگر کسی باسلام و قرآن باوری نداشت آنان توانند با او بگفتگو پردازند و بایرادهایش پاسخهایی دهند. در حالی که ما نیک میدانیم که آن سخن جز لاف خشکی نیست. آن شش و هفت تن بمانند اگر همهی ملایان در یکجا گرد آیند نه آنند که پروای بیدینی کنند و در اندیشهی پاسخی باشند و نه آنکه چنین کاری از دست ایشان برآید. کالای ایشان جز حدیث و آیه و هنرشان جز تأویل 1 و دروغگویی نمیباشد. بهمین دلیل است که تاکنون صد کتاب در ایران و عراق و مصر و دیگر جاها در زمینهی بیدینی و مادّیگری نوشته شده و پراکنده گردیده و آنان بیکبار خود را به ناشنیدن زده و بروی خود نیاوردهاند. بلکه بسیاری از ایشان کتابهای دکتر شمیل و سلامه موسا را در کتابخانههای خود میدارند.
این چیزیست بسیار آشکار. با اینحال برای آنکه آزمایشی درمیان باشد ما بآنان یادآوری میکنیم که از چندی پیش در تهران کتابی بنام «عرفان و اصول مادّی» پراکنده شده که از نوشتههای جوان ناکام دکتر ارانی بوده. این کتاب بعنوان یک زمینهی فلسفی نوشته شده و نویسنده درپی دشمنی با دین نمیبوده. با اینحال چون فلسفه با دین آخشیج[=ضد] یکدیگر است ، نوشتههای آن کتاب یکسره با دین ناسازگار است. بلکه میباید گفت ریشهی دین را برمیاندازد و اگر بخوانید خواهید دید سخنها همه از روی دلیل است.
اینست ما به نویسندگان آن دفتر یادآوری میکنیم که این بار هم گرد آیند و پاسخی بآن بنویسند. پیشنهاد میکنیم که آنان نیز فهم و دانشی از خود نشان دهند. ما که میدانیم هیچ نخواهند توانست و آنچه نوشتهاند جز لاف نیست ولی این خط و نشان را میکشیم تا دیگران نیز بدانند.
1323 ـ دفتر پرچم
1ـ تأویل = سخنی را از معنای راست خود بیرون بردن ؛ گزارش ـ و
✴️ زبان ایرانی 31
🔶 پیراستن زبان از واژههای بیگانه
موضوع «پيراستن زبان فارسي» و اينكه روزبروز از فزوني كلمههاي عربي كاسته شود پيشرفت بسيار كرده و ميتوان گفت كه ديگر همهي نويسندگان آبرومند اين روش را پذيرفتهاند. ليكن در جلو اين پيشرفت يك مانعي هست كه بايد چارهي آن كرد و آن اينكه چهبسا كلمههاي عربي كه فارسي آنها شناخته نيست و اينست كه كساني گير كرده ناگزير ميشوند همان كلمههاي عربي را بكار زنند.
برخي هم ناداني نموده كلمههايي از خود ميتراشند كه خطاي بسيار زشتي است.
ما براي آنكه دستي بسوي هواداران «پيراستن پارسي» دراز كرده باشيم اينك دري را در پيمان باز ميكنيم كه در هر شماره گفتگوهايي در اين زمينه شده يك رشته كلمههاي فارسي كه گفتيم نياز بشناختن آنها داريم ياد كرده شود.
*
1ـ ماهنامه ، مهنامه بجاي مجله**
اين پيشنهاد را آقاي فراهاني از سلطانآباد كردند و چون از هر باره درخور پسند بود ما آن را پسنديده بكار بستيم كه ازين پس هميشه بجاي «مجله» نام «مهنامه» خواهيم آورد.
با داشتن كلمههاي روزنامه و سالنامه بسي شايسته بود كه مجله نيز كه بيشتر ماه بماه انتشار مييابد «ماهنامه» ناميده شود. شايد كساني خرده بگيرند كه همهي مجلهها ماهنامه نيست بلكه پانزدهروزه هست و سهماهه هست و چهارماهه هست. ميگوييم :
«در نامگزاري اندك سازگاري بس» خود «روزنامه» بهترين مثل ميباشد زيرا چهبسا روزنامهها كه سه روز يك بار نشر مييابد يا در هفته يك روز چاپ ميشود و ايراد هم ندارد. كلمهي «ژورنال» اروپايي بمعناي «روزانه» ميباشد ولي بيشتر آن را بروزنامههاي هفتگي نام ميگزارند.
مثل ديگر «قهوهخانه» كه گفته ميشود نه آنست كه بايد در آنجا قهوه خورده بشود. در قهوهخانههاي امروزي چاي بيشتر خورده ميشود بلكه قهوه هيچ خورده نميشود.
2ـ باري بجاي لااقل ، اقلا
در عبارت «نفعي نرسانيدي اقلاً زيان مرسان» و مانندهاي آن بجاي اقلاً «باري» بايد گفت :
زنبور درشت بيمروت را گوي باري چون عسل نميدهي نيش مزن
در زبان تبريزيان اين كلمه هميشه بمعني درست خود بكار ميرود و پيداست كه يادگار آذري ميباشد.
ولي در عبارت «ازين سودا لااقل صد تومان نفع شما خواهد بود». و مانندهاي آن بجاي لااقل بايد «دستكم» يا «اگر هيچ نباشد» آورد.
«باري» گاهي نيز بجاي «به هر حال» بكار ميرود : «جوانمرد گفت اگر بخواهم بدهد يا ندهد و اگر بدهد منفعت كند يا نكند باري خواستن ازو زهر قاتل است » (گلستان).
🔶 پیراستن زبان از واژههای بیگانه
موضوع «پيراستن زبان فارسي» و اينكه روزبروز از فزوني كلمههاي عربي كاسته شود پيشرفت بسيار كرده و ميتوان گفت كه ديگر همهي نويسندگان آبرومند اين روش را پذيرفتهاند. ليكن در جلو اين پيشرفت يك مانعي هست كه بايد چارهي آن كرد و آن اينكه چهبسا كلمههاي عربي كه فارسي آنها شناخته نيست و اينست كه كساني گير كرده ناگزير ميشوند همان كلمههاي عربي را بكار زنند.
برخي هم ناداني نموده كلمههايي از خود ميتراشند كه خطاي بسيار زشتي است.
ما براي آنكه دستي بسوي هواداران «پيراستن پارسي» دراز كرده باشيم اينك دري را در پيمان باز ميكنيم كه در هر شماره گفتگوهايي در اين زمينه شده يك رشته كلمههاي فارسي كه گفتيم نياز بشناختن آنها داريم ياد كرده شود.
*
1ـ ماهنامه ، مهنامه بجاي مجله**
اين پيشنهاد را آقاي فراهاني از سلطانآباد كردند و چون از هر باره درخور پسند بود ما آن را پسنديده بكار بستيم كه ازين پس هميشه بجاي «مجله» نام «مهنامه» خواهيم آورد.
با داشتن كلمههاي روزنامه و سالنامه بسي شايسته بود كه مجله نيز كه بيشتر ماه بماه انتشار مييابد «ماهنامه» ناميده شود. شايد كساني خرده بگيرند كه همهي مجلهها ماهنامه نيست بلكه پانزدهروزه هست و سهماهه هست و چهارماهه هست. ميگوييم :
«در نامگزاري اندك سازگاري بس» خود «روزنامه» بهترين مثل ميباشد زيرا چهبسا روزنامهها كه سه روز يك بار نشر مييابد يا در هفته يك روز چاپ ميشود و ايراد هم ندارد. كلمهي «ژورنال» اروپايي بمعناي «روزانه» ميباشد ولي بيشتر آن را بروزنامههاي هفتگي نام ميگزارند.
مثل ديگر «قهوهخانه» كه گفته ميشود نه آنست كه بايد در آنجا قهوه خورده بشود. در قهوهخانههاي امروزي چاي بيشتر خورده ميشود بلكه قهوه هيچ خورده نميشود.
2ـ باري بجاي لااقل ، اقلا
در عبارت «نفعي نرسانيدي اقلاً زيان مرسان» و مانندهاي آن بجاي اقلاً «باري» بايد گفت :
زنبور درشت بيمروت را گوي باري چون عسل نميدهي نيش مزن
در زبان تبريزيان اين كلمه هميشه بمعني درست خود بكار ميرود و پيداست كه يادگار آذري ميباشد.
ولي در عبارت «ازين سودا لااقل صد تومان نفع شما خواهد بود». و مانندهاي آن بجاي لااقل بايد «دستكم» يا «اگر هيچ نباشد» آورد.
«باري» گاهي نيز بجاي «به هر حال» بكار ميرود : «جوانمرد گفت اگر بخواهم بدهد يا ندهد و اگر بدهد منفعت كند يا نكند باري خواستن ازو زهر قاتل است » (گلستان).