پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ زبان ایرانی 38

🔶 پیراستن زبان از واژه‌های بیگانه

26ـ پيكره بجاي صورت ، عكس
اين كلمه را كه ما برگزيده و در پيمان و تاريخ آذربايگان بكار مي‌بريم شرح آن اينست كه اصل كلمه در پهلوي «پتگر» بوده چنانكه در همه‌ي نوشته‌هاي سنگي كه در فارسي و ديگر جاها از پادشاهان ساساني بازمانده در همه‌ي آنها زير صورتهاي پادشاهان اين كلمه را بمعني صورت بكار مي‌برد.
در زبان ارمني شكل باستان آن كلمه را نگاه داشته‌اند كه بجاي صورت «بادگار» مي‌گويند‌. سپس در فارسي شكل كلمه عوض شده ولي معني درست آن هنوز شناخته بوده چنانكه فردوسي در بسيار جا آن را بمعني صورت بكار برده. از جمله ميگويد :
يكي شير پيكر درفش بنفش درخشان گهر درميان درفش
همو گويد :
يكي گرگ پيكر درفش از برش به ابر اندر آورده زرين سرش
مقصودش آنست كه درفش با صورت شير يا گرگ بر روي خود داشته است.
ولي سپس كلمه از معني درست خود اندكي لغزيده كه كنون بيشتر بمعني تن و كالبد بكار ميرود. از اينجا ما «هائي» بر آخر آن افزوديم. زيرا كه هاء معنيهاي بسيار دارد كه از جمله‌ي آنها مانندگي است (تشبيه) و بدينسان هم يك كلمه‌ي نويني در دست داريم كه جز از كلمه‌ي «پيكر» است كه اكنون بمعني تن و كالبد مي ‌باشد و هم اصل معني كلمه را زنده ساختيم. سپس چون موضوع را در انجمني كه در دانشسراي برين1بنام پيراستن زبان پارسي برپا مي‌شود و دسته‌اي از دانشوران در آن انجمن شركت دارند بگفتگو آورديم همگي آن را پسنديده و پذيرفتند ، بجاي خود كه يك يادآوري بجايي كردند و آن اينكه كلمه‌ي Figure كه در فرانسه بكار ميرود و كلمه‌ي Picture كه در انگليسي است هر دو آنها با كلمه پتكر پهلوي يا پيكر فارسي از يك ريشه است. بعبارت ديگر يك كلمه است كه بشكلهاي گوناگون بكار برده مي‌شود و معني آن در همه‌ي زبانهاي فرانسه و انگليسي و ارمني صورت ميباشد پس در فارسي نيز بايد بِهمان معني بكار رود چيزي كه هست براي نكته‌اي كه گفتيم بهتر است كه بجاي پيكر «پيكره» بگوييم.

27ـ تنديس2 بجاي مجسمه
اين كلمه در فرهنگها معروف است و معني زيرلفظي آن «تن‌مانند» ميباشد. چيزي كه هست در فرهنگها آن را گاهي بمعني صورت و گاهي بمعني مجسمه آورده‌اند. ولي ما معني درست آن را مجسمه مي‌فهميم و چون كنون را بچنين كلمه‌اي كه تنها بمعني مجسمه باشد نياز بيشتر داريم و كلمه‌ي مجسمه از غلطهاي رسواي زمان ماست از اين جهت اين كلمه را بايد تنها بمعني مجسمه بكار برد.

1ـ اين كلمه باين شكل چاپ شده و گويا غلط چاپي است و باشد كه خواست از آن دانشسراي تهران مي‌بود. (حسین یزدانیان)
2ـ كسروي در كلمه‌ي تنديس «هاء» افزوده و در نوشته‌هاي بعدي خود تنديسه بكار برده است. (حسین یزدانیان)
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی چهل‌ویکم)

🔶 یکی از دشواریها (بخش 2 از 2)

هیچ تردیدی نیست كه باید بحقوق كاركنان دولت افزوده شود. بخصوص بحقوق آنهایی كه در رتبه‌های پایین هستند ، و پول بسیار كمی میگیرند. چه اگر افزوده نشود و باینحال بماند بیگمان نتیجه‌های نیكی در دست نخواهد بود.

اگر باینها نیازی هست و خواسته می‌شود كارهایی را انجام دهند ، باید باندازه‌ی كافی ماهانه بایشان داد و اگر نیازی نیست باید رهاشان ساخت كه در اندیشه‌ی زندگانی خود باشند. با حال كنونی هم آنها در سختی خواهند بود و هم كارها به نتیجه‌ای نخواهد رسید.

از آنسوی دولت نیز نخواهد توانست ببودجه بیفزاید. زیرا یك درآمد نوینی درمیان نیست. بگفته‌ی یكی از وزیران دولت میخواهد از بودجه بكاهد ، نه اینكه بآن بیفزاید. اینست باید راههای دیگری اندیشیده شود تا این دشواری آسان گردد.

دولت باید بپاره‌ای صرفه‌جوییهایی پردازد و آنچه از آن راه بدست می‌آید بكاركنان كم حقوق دهد. برای صرفه‌جویی راههای بسیاری هست كه من اینك برخی را یاد میكنم :

1ـ از خرجهای بیهوده جلوگیری شود. در اداره‌ها خرجهای بیهوده بسیار است و یك رقم آن اتومبیلهای سواریست كه برای رؤسای ادارات خریداری شده. در این باره بارها در روزنامه‌ها یادآوری شد و جای افسوسست كه آقایان وزیران گوش ندادند. امروز این حال كاركنان اداراتست كه یك دسته‌ی انبوهی از آنها خرجهای ضروری زندگانی را راه نمیتوانند انداخت و یك دسته‌ی دیگر زنها و فرزندانشان با اتومبیل دولتی بگردش میروند.

من نمیدانم دولت چه فلسفه‌ای برای نگهداری این اتومبیل‌ها می‌اندیشد؟.. اگر میگوید مایه‌ی آبروی دولت است میگوییم این در حالیست كه داشته باشید و بتوانید بهمه‌ی كاركنان باندازه‌ی نیاز حقوق دهید. در آن صورتست كه این اتومبیلها مایه‌ی آبروی دولت تواند بود. در اینحال كه دسته‌ی انبوهی از كاركنان ادارات بحال بینوایی افتاده‌اند و دوست و دشمن همگی بحال ایشان آگاهست آیا باز اتومبیل‌سواری رؤسای بلندپایه مایه‌ی آبرو تواند بود؟!..

چنانكه شنیده شده نزدیك بپانصد تا اتومبیل‌های سواری بادارات داده شده. كنون ملاحظه كنید كه با این گرانی لاستیك و دیگر افزارها چه پول گزافی در این راه صرف می‌شود. این هنوز ـ یك رقم خرجهای بیهوده است كه من چون میدانم نوشتم. بیگمان رقمهای دیگر نیز هست.

2ـ دوم برخی اداره‌های بیهوده الغاء ‌شود. من چند روز پیش كانون بانوان را یاد كردم. مانندهای آن بسیار است كه اگر الغاء شود و كسانی كه بیهوده و ناسزا حقوق میبرند بیرون رانده شوند از این راه هم مبلغ گزافی صرفه‌جویی خواهد شد.

3ـ بكسانی كه از چند جا حقوق میگیرند تنها از یكجا حقوق داده شود. این یكی از داستانهای شگفتیست كه كسان بسیاری ـ نمیدانم در سایه‌ی پررویی و بیشرمی و یا در نتیجه‌ی خویشاوندی با آقایان وزیران یا به هر علت دیگری ـ از چند جا حقوق میگیرند. یكی از آشنایانم چند روز پیش از این نامهای چند تن از نمایندگان مجلس را می‌شمرد كه از اداره‌ها نیز حقوق میگیرند و من در شگفت شدم. زیرا با ماهی پنج‌هزار ریال چه جای آنست كه كسی با تشبث یك حقوقی نیز برای خود از جای دیگری درست گرداند.

آیا این كار با راهزنی بوئراحمدیها چه تفاوتی دارد؟!.. این كار از دزدی كجایش جداست؟!.. ای نامردان مگر بچاپ‌بچاپ است كه بدینسان بیباك و بی‌پروا دست بمال دولت یازیده‌اید؟!..

بسخن بیش از این دامنه نمیدهم. این یكی از دشواریهاییست كه باید چاره شود و ما برخی پیشنهادهایی كردیم. ولی اگر دولت بخواهد و در اندیشه‌اش باشد راههای دیگر پیدا خواهد كرد. چیزی كه هست ما می‌بینیم اهمیتی باین موضوع داده نمی‌شود. ولی ما این را مهم می‌شماریم و اینست باین یادآوری برخاسته‌ایم. اگر كسان دیگری هم از روی بینش و آگاهی گفتارهایی فرستند ما در پرچم چاپ توانیم كرد.

(پرچم روزانه شماره‌های 124 و 125)


.
✴️ اسراف از کیسه‌ی مردم

🔹 سفر احمدی‌نژاد به نیویورک برای شرکت در نشست مجمع عمومی سازمان ملل

به نقل از نامه‌ی رئیس کمیسیون اصل نود (بهمن 1392) :
ـ در مجموع 84 نفر در سفر هیات اعزامی همراه رئیس جمهور بودند که شامل هیات اصلی، هیات همراه، اعضای خانواده، گروه خبری، گروه حفاظت و سایر عوامل دست اندرکار می گردد.
ـ از 84 نفر مسافر نیویورک، 27 نفر با گذرنامه سیاسی و 57 نفر با گذرنامه خدمت اعزام شده اند.
ـ از 57 نفر اعزامی با گذرنامه خدمت، حدود 43 نفر از مدیران و کارکنان ریاست جمهوری و 14 نفر از بستگان و اعضای خانواده رئیس جمهور ، معاونین و دیگران مدیران ارشد بوده اند.
ـ سفر افراد غیرمسئول در هیات اعزامی ضرورت نداشته و حضور همسران و اعضای خانواده آنان نیز فاقد توجیه می باشد.
ـ حضور زنان مقامات همراه رئیس جمهور در حالی صورت گرفته است که طبق عرف بین المللی تنها همسران رئیس جمهور در چنین اجلاس هایی حضور می یابند.
ـ از میان همراهان رئیس جمهور ، اسامی افراد زیر دیده می شود :
همسر رئیس جمهور،
همسر بقایی،
همسر رحیم مشایی،
همسر ثمره هاشمی،
علیرضا احمدی نژاد فرزند رئیس جمهور،
حسنا احمدی نژاد فرزند رئیس جمهور،
رضا رحیم مشایی فرزند رحیم مشایی،
امیر رضا بقایی فرزند بقایی
ـ رئیس جمهور و همراهان در سفر سه روزه به نیویورک، در دو طبقه از هتلی در نیویورک مستقر شده بودند. هزینه هر شب اقامت هر اتاق 2 تخته از این هتل 4 ستاره در ماه سپتامبر 2012، از 400 تا 700 دلار اعلام شده بود.
ـ با توجه به تنگناهای اقتصادی و مشکلات ارزی ناشی از تحریم ها که از سال 1391 کشورمان با آن مواجه می باشد، تحمیل هزینه های کلان ارزی و غیر ضرور، کاری غیرعادلانه و تحمیل فشار مالی سنگین بر مردم است و با شعار عدالت و مهرورزی دولت منافات دارد.
ـ سفرهای غیرموجه در حالی صورت می گیرد که در نهاد ریاست جمهوری از تیرماه 1387، هیاتی متشکل از نماینده رئیس جمهور، معاونان وزارتخانه های اطلاعات و امور خارجه و همچنین دو نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر بر سفرهای خارجی کارکنان دولت نظارت می نماید.
محمدعلی پورمختار
رییس کمیسیون اصل نود
https://www.tabnak.ir/fa/news/322114/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%86%DB%8C%D9%88%DB%8C%D9%88%D8%B1%DA%A9
✴️ روزنامه ایران روز اول تیرماه ۱۳۹۵ در گزارشی اعلام کرد که طبق اسناد موجود، در دولت احمدی‌نژاد «پاداش‌های یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومانی، ۶۸۰ میلیون تومانی و ۴۵۶ میلیون تومانی» به هیئت مدیره بانک‌ها و شرکت‌های دولتی پرداخت می‌شده ‌است.

✴️ مصطفی کواکبیان نماینده‌ی تهران در مجلس گفت : «آماری از حدود سه هزار فیش بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان وجود دارد که قانونی نیست، البته ۳۰۰ فیش هم بالای ۵۰ میلیون تومان داریم که پوشش قانونی ندارد».
✴️ در پاسخ بدخواهان

🔶 نشست یکم 8

این سخن را باید بهتر از این روشن گردانید : شیعیگری از قرآن دور است و در میانه ناسازگاریهای بسیاری هست. مثلاً قرآن گفته : «فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ»1 ، شیعیگری می‌گوید : «حُبُّ عَلِیٍّ حَسَنَةٌ لَا یَضُرُّ مَعَهَا سَیِّئَةٌ»2. قرآن از زبان پیغمبر اسلام گفته : «إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ»3 ، شیعیگری از زبان امامان خود می‌گوید : «إِنَّ اَللهَ خَلَقَنَا مِنْ أعْلَی عِلِّیِّین»4. قرآن بارها گفته در نزد خدا میانجیگری نتواند بود ، در شیعیگری میانجیگری یکی از پایه‌هاست. قرآن پرستش بکسی را جز خدا بت‌پرستی شمارده ، در شیعیگری پرستش باین و آن از پایه‌هاست. داستان «امامت» که بنیاد آن کیش است در سراسر قرآن عنوانی نمی‌دارد.
با این جدایی ما چگونه توانیم از آنان گفتگو درباره‌ی قرآن پذیریم؟!. اگر یک صوفی یا یک بهائی درباره‌ی قرآن با ما سخن راند ، آیا ما نخواهیم گفت شما از قرآن دورید و این گفتگو بشما نرسد!. آیا نخواهیم گفت : پیش از آنکه بقرآن برسیم ما را با شما سخنانی هست که باید به پایان برسد.
شما می‌دانید که ما گفتگو را برای نتیجه می‌کنیم. اینهمه رنجها را بخود هموار می‌گردانیم که این کیشهای بیپا و پراکنده را از میان برداریم. اکنون ما اگر از یک شیعی یا از یک صوفی گفتگو درباره‌ی قرآن پذیریم پیداست که از نتیجه دور خواهیم ماند. دیگران نیز همان رفتار را خواهند کرد. ما بهر کیشی که ایراد گرفتیم آن را گزارده برای «مغالطه» از قرآن و اسلام بگفتگو خواهند برخاست. قرآن و اسلام سپری بهمگی آنان خواهد بود.
ما درباره‌ی شیعیگری کتابی جداگانه بچاپ رسانیده صد ایراد بیشتر بآن کیش گرفته‌ایم.5 یک مرد شیعی اگر بهانه‌جو نیست باید آن را بخواند و بیندیشد ، که اگر ایرادها را راست نمی‌یابد پاسخ دهد و دلیل بیاورد. و اگر راست می‌یابد گردن گزارد و براه آید و این بخَستُود که تاکنون در گمراهی می‌بوده است و نمی‌دانسته ، و آن هنگامست که می‌تواند درباره‌ی قرآن با ما بسخن پردازد و هر پرسشی دارد بپرسد. این خود دغلکاریست که یک شیعی آن ایرادها را نادیده انگارد و درباره‌ی قرآن بما ایراد گیرد یا بگفتگو پردازد. باز می‌گویم : این قرآن را سپر گردانیدنست. این برفتار معاویه در جنگ صِفّین پیروی کردنست.
شعار و چند تن همراهان او نیز باید بگویند آیا شیعه‌اند یا نه؟!. اگر شیعه‌اند باز می‌پرسم : چرا به کیش خود نمی‌پردازید؟!. چرا بکتاب «داوری» پاسخ نمی‌دهند؟! در آن کتاب از زمینه‌های بزرگی ، همچون جُستار[=مبحث] امامت و داستان امام ناپیدا و دعوی حکومت کردن ملایان ، سخن رانده شده که هم از دیده‌ی شیعیگری بسیار تکان‌آور است و هم از دیده‌ی زندگانی نتیجه‌ی گفتگو بسیار بزرگ می‌باشد. شیعیان چرا بآن نپردازند و هوش و فهم خود را در برابر آن بکار نیندازند؟!..

1ـ هر که باندازه‌ی ذره‌ای نیکی کند آن را ببیند و هر که باندازه‌ی ذره‌ای بدی کند آن را ببیند. [سوره‌ی زلزال (99) ؛ آیه‌های 7 و 8]
2ـ با دوستداری علی هیچ گناهی زیان ندارد. [بحار ، جلد 9 ، ص 401]
3ـ من یک آدمی همچون شمایم. [سوره‌ی فصلت (41) ، آیه‌ی 6 و سوره‌ی کهف (18) ، آیه‌ی 110]
4ـ خدا ما را از آب و گل والاتری آفریده. [کافی ، جلد 1 ، ص390]
5ـ کتاب «داوری» (شیعیگری) ـ و
✴️ زبان ایرانی 39

🔶 چند خرده‌گيري در زمينه‌ی زبان

هميشه اين در بروي خوانندگان پيمان باز است. ولي بايد خرده گرفت و سخن گفت. نكوهش بيجا يا سخنان نيش‌دار خرده‌گيري نيست.
* * *
(1)
خرده‌گيري پايين از قم رسيده كه نخست آن را آورده سپس بجواب مي‌پردازيم :
اولاً عجب دارم كه شما بر حسب عقيده‌ي خودتان كه عبارت حكم آينه دارد و بايد طوري باشد كه مورد توجه نشود چنانچه در موقعي كه انسان خودش را در آن مشاهده ميكند مورد التفات نيست با وجود اين كلمه‌هاي متروكي را استعمال مي‌فرماييد كه انسان بآن آشنا نيست نه بنده آشنا نباشم مقصود مردمان فعلي ايران است اگر بخواهيم فرمايش سركار را اجرا كنيم كه عبارت را حكم آينه بدهيم بايد لغت متعارف را بكار ببريم نه از آن طرف فرنگي‌مآب و متعرب بشويم نه از اين طرف لغات متروك فرس را استعمال كنيم.
ثانياً بعضي قسمتها نوشته شده است كه مناسب با مقام فضل شما نيست مثل اينكه در صفحه‌ي 52 شماره‌ی 16 [سال يكم پيمان] بر آن عباراتي كه از آن روزنامه نقل فرموده‌ايد اعتراض شده است كه «حقايق صحيحه چه معني دارد. اگر صحيحه نباشد كه حقيقت نيست» عرض مي‌كنم توصيف حقايق بصحت براي تنبيه است چنانكه گويي سركار عالي. نمي‌شود گفت سركار اگر عالي نباشد كه سركار نيست امثال اين عبارت در فارسي و عربي در كلام خالق و مخلوق ، معصوم و غيرمعصوم بسیار است.
«دنبال او معلومات اساسيه چه تناسب دارد؟» تناسب آن واضح و آشكار است. زيرا حقيقت صحيحه آن معلوماتي است كه بنياد او بر اساس صحيحي قرار داده شده باشد نه مثل معلومات عصر كنوني.
«مفاهمه چيست؟» مفاهمه مصدر باب مفاعله و در مقابل تفهيم و تفهم است يعني دو طرف از هم چيز ياد گرفته و بهم چيز ياد مي‌دهند.
«تبادل افكار چيست؟» تبادل افكار اينست كه دو نفر فكرشان بيكديگر مي‌دهند.
«مفكوره‌ي منحوس از كجا پيدا شده؟» تصديق مي‌كنم علاوه بر اينكه منحوس است چون استغراب دارد كه بفرمايش سركار عبارت از آينگي مي‌افتد غلط هم هست زيرا كه ماده‌ي فكر لازم و باين جهت در اسم مفعول بايد متعدي به في شود يعني مفكور فيه گفته شود باز عيب اولي از او برداشته نمي‌شود.
«پيشرفت و انكشاف كه با يكديگر رديف شده چه تناسبي دارد» اين دو عبارت با هم رديف نشده مي‌خواهد بگويد بايد دو قسمت تصميم گرفت يعني راجع بانكشاف مطلب و ديگري اينكه پيشرفت كند يعني عملي شود من نمي‌دانم صاحب اين عبارت كيست سركار هم اشاره نفرموديد ولي از انصاف نبايد دور شد بد عبارتي نيست در يك عبارت يك كلمه‌ي بيجا ادا كردن هم اهميتي ندارد.
عبارتهايي كه در پشت اين ورق نقل شده انصافاً تطويل بلاطائل و تكرار بيخود است.
عبارتهايي كه از سعدي در صفحه‌ي 56 از اين شماره نقل شد بسيار مي‌شود بر آن خرده گرفت ولي بزرگي او مانعست كه مثل من ناداني عيب‌جويي از او بكند فقط براي نمونه عرض مي‌كنم دشنام دادن گرفت چه معني دارد. دشنام كه گرفتني نيست. بايد گفت دشنام داد. مختصر بي‌آلايش.
«از سر خون او درگذشت» دراز شده بايد گفت از خون او گذشت. سر و در لازم نيست. عبارتهاي ديگري هم هست كه مورد اشكال است ولي مقام سعدي بسي ارجمند است بايد چشم پوشي كرد بچشم محبت كه نگاه كني تمام عيبها پوشيده است بچشم بغض كه نگاه كني تمام ضاهر بلكه عيبهايي كه واقعيت ندارد هم پيدا مي‌شود. با چشم سالم واقع آنطور كه هست نمودار است. ارباب تحقيق بايد اول پرده‌هاي روي چشم را برداشته سپس وارد مرحله‌ي تحقيق شوند باز يادآوري ميكنم مقصود من خدا شاهد است عيب‌جويي نيست زيرا كه بر بزرگان خرده گرفتن غلط است چه‌بسا هست خطايي كه هم باشد از مطبعه باشد مثل اين جمله‌ي صفحه‌ي 56 شماره‌ي 17 كه «يك عده بيسواداني هم برخيزند ناجي را بجاي منجي و مكفي را بجاي كافي و جزء لايتجزي را بجاي جزء لاينفك بكار برده قاطع‌الطريق را كه خود جمع است قاطع الطريق‌ها جمع بندند» بديهي است قاطع اسم فاعل و مفرد است مضاف‌ به الطريق است كه آن هم مفرد است يعني راهزن در عبارت فارسي كه بخواهي بكار ببري جمعش قاطع‌الطريقها مي‌شود يعني راهزنها و اين بسيار از مقام ارجمند شما بسيار دور است كه باين جهات التفات نداشته باشيد باين جهت بنده اينطور حدس مي‌زنم كه عبارت قطاع‌الطريقها بوده آن وقت اشكال سركار وارد است كه قطاع‌الطريق چون جمع است نبايد جمع بست بنابراين مطبعه اشتباه كرده كه بجاي قطاع قاطع نوشته در خاتمه از درازي سخن معذرت مي‌خواهم و پيمان دوستي با مجله‌ي شريفه پيمان استوار مي‌نمايد‌.
حسن طرفدار حقيقت
[دنباله دارد]
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی چهل‌ودوم)

🔶 چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..
(بخش 1 از 3)

بارها شنیده‌ام كسانی بمن نسبت میدهند كه منكر ماشین هستم. همین اكنون نامه‌ای در پیشم است كه یكی می‌نویسد : در فلان مجلس گفتگو از مضرات ماشین میرفت من هم با عقیده‌ی شما موافقت كردم.

من در شگفتم كه سخنی را كه می‌نویسم بیشتری از مردم نیك نمیخوانند و نیك نمی‌فهمند ، و بسیاری از ایشان بگفته‌های من معنایی از پیش خود میدهند. ما ناگزیر شده‌ایم هر سخنی را یك بار بنویسیم و یك بار هم در پیرامون آن شرحها داده بگوییم : مقصود ما فلانست و فلان نیست.

در آغاز جوانیم روزی در تبریز بسربازخانه رفتم ، دیدم یك سركرده‌ای بقزاقهای سوار مشق میدهد. ولی چون ایشان زبان فارسی نمی‌فهمند یك بار فرمان میدهد و یك بار بتركی ترجمه میكند. مثلاً فرمان میدهد «بچپ!» و سپس میگوید : «صولا ها !» [1] اكنون كار ما به همان صورت افتاده.

سخنانی كه درباره‌ی ماشین نوشته‌ایم پرمغزترین سخنانست و بسیار جای افسوسست كه ایرانیان بجای فهمیدن آنها بتحریفش می‌پردازند.

🔸باز جای افسوسست كه ما با نادانیها و گمراهیهای ایرانیان سرگرم نبرد شده‌ایم و نمی‌توانیم این سخنان را بگوش جهانیان برسانیم.

اگر كسانی میخواهند گفته‌های مرا درباره‌ی ماشین بدانند باید بخش نخست كتاب آیین را كه بعربی هم ترجمه شده بخوانند ، و برای آنكه خوانندگان پرچم از آن ناآگاه نمانند فشاره‌ی گفتارهای خود را در اینجا می‌آورم و من خواستارم این را با دقت بخوانند و بیندیشند :

از صد و دویست سال باینسو در اروپا پیاپی ماشینها و افزارها اختراع گردیده و درباره‌ی هر یكی از آنها گفته شده كه باعث آسایش مردمانست. مثلاً راه‌آهن را اختراع كرده چنین گفته‌اند : «راهها را نزدیك میگرداند و زحمت مردمان را در راه‌پیمایی و باركشی ده بر یك كمتر می‌سازد». ماشین دوخت را ساختند چنین گفتند : «از رنج خانواده‌ها بسیار میكاهد. رختی را كه در سه چهار روز میدوختند با این ماشین در سه چهار ساعت خواهند دوخت». ماشینهای كشاورزی را پدید آوردند و چنین گفتند : «بزندگانی كمك بسیار خواهد كرد و كشاورزان رنجشان ده بر یك كم خواهد شد». درباره‌ی هر اختراعی این سخن را گفتند و شما چون بیندیشید اینها همه راست است. زیرا بیگفتگوست كه راه‌آهن ، آیروپلان و هواپیما [2] رنج سفر و باركشی را ده بر یك كم گردانیده. همچنین دیگر ماشینها هر یك در نوبت خود از زحمت كار و كوشش بسیار كاسته است ـ ما راهی را كه صد سال پیش ده روزه می پیمودیم اكنون یك روزه می‌پیماییم همچنین در دیگر كارها.

ولی گفتگو در اینجاست كه از روزی كه این اختراعها پیدا شده زندگانی آدمیان نیز بجای آنكه آسوده‌تر و آسانتر گردد روز بروز سختتر و پررنجتر شده. پس این از كجاست؟.

🔸از روی آن حسابهایی كه ما درباره‌ی اختراعها رفته‌ایم و هر یكی را وسیله‌ی كمی زحمت و رنج شمرده‌ایم اكنون بایستی رویهم‌رفته رنج زندگانی ده بر یك كمتر شده باشد. مثلاً اگر در صد سال پیش مردمان روزانه ده ساعت كار میكردند ، اكنون می‌بایست هر روزی یك ساعت بیشتر كار نكنند و بازمانده را بآسایش و خوشی پردازند. در حالی كه قضیه بعكس است و امروز رنج و كوشش مردمان بسیار بیشتر از صد سال پیش است. ما خود بیاد داریم كه بیست سال پیش آسوده‌تر از اكنون بودیم.

اساساً این یك چیز محسوسیست كه پیشرفت اختراعات با سختی زندگانی همدوش و همگام است و در هر كشوری كه اختراعات و افزارهای نوین بیشتر بكار میرود رنج زندگانی هم بیشتر است. مثلاً در آمریكا چنانكه «ماشینكاری»[= ماشینیزم؟]رواج بیشتر دارد زندگانی نیز سختتر میباشد. در آمریكا انبوهی از مردم نان را به بهای جان بدست می‌آورند.

[1] : صولّا یعنی به چپ. صولا ها ! یعنی بچپ ها !. «ها» در اینجا برای تأکید است.
[2] : به گمان ما هواپیما می‌بایست درون پرانتز نوشته شود.
بیچارگیهای «بحران بزرگ» اقتصادی در غرب ، نخستین آن : 1929- 1939
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست یکم 9

آمدیم که شیعه نیستند و آن توبه‌نامه را از ترس جان و بدروغ نوشته بوده‌اند و ما نیز چشم‌پوشی نموده این بهانه را از آنان پذیرفتیم ، در آنحال هم باید آشکاره از شیعیگری بیزاری جویند و با شیعیان به نبرد پردازند. درآن هنگامست که ما توانیم در زمینه‌ی قرآن با آنان سخن رانیم. وگرنه درمیان شیعیان شیعی بودن و در نزد پاکدینان شیعیان را بت‌پرست خواندن و آیه از قرآن آوردن ، که این مرد و چند تن همراهانش پیش گرفته‌اند ، جز مایه‌ی بدنامی نتواند بود. بهر حال قرآن از چنان کسانی «مُّذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَلِكَ»1 بیزار است و ما هیچگاه نخواهیم توانست در زمینه‌ی قرآن با آنان سخن رانیم!.
ببینید کار یک دین بکجا انجامیده و بنیاد آن چگونه بهم خورده که یک کسی تواند امروز در اینجا شیعی باشد و فردا در جای دیگر قرآنی گردد. بگفته‌ی عربها : «اصبحت کُردیا و امسیت عربیا».2
شنیده‌ام در همان تبریز یک دسته هم بنام «یکتاپرستی» پدید آمده‌اند. چون در برابر ایرادهایی که ما بکیش شیعی گرفته‌ایم درمانده‌اند ، بجای آنکه پاکدلی کنند و براه آیند و در این کوششها با ما همدستی کنند ، سنگر عوض کرده این نام را بروی خود گزارده‌اند.
اکنون یکی از ایشان بپرسد : شما که دیروز شیعی می‌بودید چه شد که یکتاپرست گردیدید؟!. اگر بگویید : «خودمان بیراهی آن کیش را فهمیدیم» همه می‌دانند که دروغ می‌گویید. پس چرا تاکنون نفهمیده بودید؟!. اگر بگویید : «از نوشته‌های پیمان فهمیدیم» پس چرا از پیمان پیروی نکردید؟!. شما که دیروز در شیعیگری بیراه می‌بودید و نمی‌فهمیدید ، از کجا که امروز هم در یکتاپرستی بیراه نباشید و نفهمید؟!.
آنگاه اگر کار اینست که هر چند تنی خودشان برای خود راهی گزینند پس دیگر بدین چه نیاز است؟!. دیگر دین چه می‌خواهد؟!. دین بهر همانست که هر گروهی بدلخواه راهی پیش نگیرند!.
این یکتاپرستان نمی‌دانم چه کسانید. ولی شنیده‌ام در وحشیگریهای تبریز بیش از دیگران دست داشته‌اند. شنیده‌ام دو تن از ایشان از کتابفروشانند که چون پیمان بازار رمان‌فروشی و شعرفروشی آنان را بهم زده از دشمنان پافشار ما می‌باشند. آقای واعظپور داستانی می‌گفت که از همانجا اندازه‌ی پلیدی آنان را توان شناخت.
جوانی دانشمند و پاکدرون که از پاکدینانست و من نامش را نمی‌برم چون در پیرامونهای تبریز دارای ایل و دیه می‌باشد ، یکتاپرستان بسویش گراییده ، به فریفتنش کوشیده‌اند و او را بخانه‌ای خوانده‌اند.
او پاسخ داده : «این راهی که شما می‌دارید پیش نتواند رفت و ایرادهای بزرگی دربر می‌دارد. مثلاً داستان امام ناپیدا دشواری بزرگیست».
گفته‌اند : «اوه! عجب ایرادی می‌گیرید! ما آن را انکار خواهیم کرد! حالا باید مردم را بدور خود جمع کنیم و آنها را از خود نرمانیم!».
پاسخ داده : «تنها این نیست. شما بمشروطه و قانونهایش چه کار خواهید کرد؟!».
گفته‌اند : «آن هم ایرادی نیست ، تشریع که جزو دین نیست!».
ببینید : برای آنکه براه نیایند وگردن براستیها نگزارند بهر کاری آماده‌اند و تا آخرین درجه‌ی بیدینی پیش توانند رفت. از یکسو هنوز از شیعیگری دست برنداشته‌اند و از شیعیان جدا نشده‌اند و از یکسو تا برانداختن همه‌ی پایه‌های دین آماده می‌باشند.
می‌دانم اینها چون به تبریز رسد بگردن نخواهند گرفت و انکار خواهند کرد. ولی شما می‌دانید اینها همان سخنانیست که شریعت سنگلجی در تهران می‌داشت و در زیر پرده بکسانی می‌گفت ، و آنان خود را بشریعت [سنگلجی] می‌بندند. از آنسو ما می‌گوییم : شما اگر راست می‌گویید خواسته‌های خود را در یک کتابی مادّه بمادّه بنویسید و بچاپ رسانید تا بدانیم چه می‌گویید. بنویسید و بچاپ رسانید تا هر روز نتوانید برنگ دیگر افتید. همه‌ چیز بماند : می‌خواهیم بدانیم شما شیعی هستید یا نیستید؟!. اگر نیستید جداییتان از چه راه است؟!..
بگفته‌ی عامیان : خیمه‌شب‌بازی اگر راستست چرا شب درمی‌آورند؟!. شماها اگر درپی دغلکاری نیستید راه خود را روشن و آشکار (مادّه بمادّه) بمردم بازنمایید. بازنمایید تا بدانیم قرآنی چیست و چه می‌گوید؟!.. یکتاپرست چیست و چه می‌گوید؟!..


1ـ سوره‌ی نساء (4) ، آیه‌ی 143 : در آن میان سرگردانند. ـ و
2ـ دیشب کرد بودم و فردا عرب گردیدم. ـ و
✴️ زبان ایرانی 40

🔶 چند خرده‌گيري در زمينه‌ی زبان

مي‌گوييم : درباره‌ي سادگي عبارت اين راست است كه بايد جز كلمه‌هاي معمول را بكار نبرد. ولي آن رشته گفتارهايي را كه ما در شماره‌هاي پارسال پيمان درباره‌ي زبان فارسي نوشتيم نبايد فراموش ساخت. زبان امروزي كه در نگارشهاي روزنامه‌ها و اداره‌ها بكار ميرود زبان ساختگي و بي‌بنياديست كه بي‌شك از ميان خواهد رفت. زبان درست فارسي آنست كه فردوسي در شاهنامه بكار برده و كتاب اسرارالتوحيد و يك رشته كتابهاي ديگر با آن زبان نگارش يافته است و ما نيز در نگارشهاي خود آن زبان را برگزيده‌ايم و كلمه‌هايي را كه بكار مي‌بريم در آن زبان معمول است و اينست كه ايراد آقاي خرده‌گير را نمي‌توانيم پذيرفت.
درباره‌ي عبارت «حقايق صحيحه» دوباره مي‌گوييم كه حقيقت اگر صحيح نباشد حقيقت نيست و اينست كه در هيچ جا ماننده‌ي آن عبارت را نمي‌توان پيدا كرد. عبارت «سركار عالي» كه آقاي خرده‌گير مثل آورده گذشته از آنكه عبارت عاميانه‌ي بي‌بنياديست و درخور اعتماد نميباشد با موضوع ما بي‌تفاوت نيست. به هر حال منظور ما در آن گفتار نكوهش در عبارتهاي ساختگي و كلمه‌هاي ناروشن بود و هر كس كه آن عبارت را كه مثال آورده‌ايم بخواند آشكار مي‌بيند كه نويسنده عبارتهاي ساختگي آورده. وآنگاه كلمه‌هاي او معناي روشن ندارد. اين تفسيرهايي كه آقاي خرده‌گير مي‌نمايد پاسخ گفته‌هاي ما نخواهد بود. زيرا يك عبارتي اگر ساختگي و ناروشن نباشد چه نياز به تفسير دارد؟!
«مفاهمه» را هر كس مي‌داند كه مصدر «فهم» از باب مفاعله است. ولي نخست آنكه ما سخن از زبان فارسي داريم و هرگز نمي‌توانيم هر چيزي را كه در زبان عربي عنوان درستي دارد در فارسي هم روا بشماريم. دوم آنكه «مفاهمه» در خود زبان عربي نيز بكار نرفته. اگر آقاي خرده‌گير عباراتي را سراغ دارند كه اين مصدر يا يكي از مشتقات آن در آنجا بكار رفته نشان بدهند. سوم آنكه در آن عبارت كلمه‌ي «مفاهمه» پاك بيجا افتاده. و گويا مقصود از آن مباحثه ميباشد. اينك آن عبارت را دوباره در اينجا مي‌آوريم تا خوانندگان درست دقت نمايند :
«اين يك اصل مسلمي است كه حقايق صحيحه و معلومات اساسيه از مفاهمه و تبادل افكار آشكار مي‌شود ...»
درباره‌ي «تبادل افكار» دوباره مي‌گوييم كه عبارت ساختگي است وآنگاه كلمه‌ي «تبادل» در عربي هم نيامده است. اگرهم مي‌آمد معني آن «خود را با ديگري عوض كردن» مي‌شد و با مقصود درست نمي‌آمد.
درباره‌ي «پيشرفت و انكشاف» تفسيري كه آقاي خرده‌گير كرده بيجاست زيرا عبارت در زمينه‌ي انديشه و دريافت است و نامي از «عمل» درميان نيست.
اينكه آقاي خرده‌گير سعدي را بزرگتر از آن دانسته‌اند كه ايراد بر عبارتهاي او بگيرند درست نيست. زيرا هر كسي چه بزرگ و كوچك بايد از نيك و بد او سخن راند. ولي آن ايرادهايي كه بر عبارتهاي سعدي گرفته‌اند پاك اشتباه است. آنكه در عبارت «دشنام دادن گرفت» نوشته‌اند «دشنام گرفتني نيست» بايد دانست كه گرفتن در اینجاها بمعني «آغاز كردن» است چنانكه در عربي كلمه‌ي «اخذ» بهمين معني مي‌آيد.
در عبارت «از سر خون او درگذشت» كلمه‌ي «سر» بمعني «قصد» يا «خيال» است. چنانكه شاعر ديگري گفته : بر آن سرم كه ننوشم مي و گنه نكنم اگر موافق تدبير من بود تقدير
مقصود آنكه : از قصدي كه درباره‌ي ريختن خون او داشت درگذشت. و اينكه آقاي خرده‌گير عبارت «از خون او گذشت» را بهتر دانسته بايد گفت كه خون گذشتني نيست.
درباره‌ي «قاطع‌الطريق» سخن همانست كه خود آقاي خرده‌گير نوشته و بجاي آن «قطاع‌الطريق» درست ميباشد.
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی چهل‌وسوم)

🔶 چرا زندگانی رو بسختی رفته؟..
(بخش 2 از 3)

این خود معماییست كه چرا چنینست؟. چرا از ماشینها كه بیگمان مایه‌ی كمی رنجست فزونی رنج نتیجه گرفته می‌شود؟.. آیا راز كار چیست؟.. كسی راز آن را نمیدانست. بسیاری از اروپاییان در برابر این معما گیج درمانده گناه را بگردن تمدن انداخته میگفتند : «تمدن زحمت مردم را بیشتر میگرداند و باید مردمان را بزندگانی ساده‌ی باستانی بازگردانید». این اندیشه در همه جای اروپا پیدا شده و كسان بسیاری كوششهایی نیز درآن باره بكار می‌بردند ، باینمعنی كه جمعیت ساخته باهم پیمان می‌بستند كه در یك دیهی یا در یك جزیره‌ای بحال وحشیان زندگی كنند.

قرنها بتمدن نازیده و بخود بالیده و منت بر سر جهانیان گزارده بودند ، و اكنون بازگشته میگفتند : باید تمدن را از میان برداشت. باید بحال وحشیگری بازگردید.

اگر خوانندگان فراموش نكرده‌اند از سال1311[1932م] در اروپا و آمریكا بحرانی پیدا شد. باین معنی كه بازارها بازایستاد و كالاها كه با فراوانی بسیار از كارخانه‌ها بیرون می‌آمد خریدار پیدا نكرده بروی هم چیده ماند. در همه جا كار كمتر گردیده شماره‌ی بیكاران بملیونها رسید ، گرسنگی و بدبختی درمیان كارگران بحكمروایی پرداخت ، مثلاً آمریكا كه مركز ثروت جهان شمرده می‌شود شماره‌ی گرسنگان و بیكاران در آنجا به یازده‌ملیون [1] رسید. در یك خبر روتر[امروز : رویترز=Reuters] میگفت : «در نیویورك شماره‌ی بچه‌های بی‌خانمان و ویلگرد بسیصدهزار رسیده» كه بایستی گفت سیصدهزار خاندان بهم خورده و بچه‌هایش بیرون ریخته‌اند. در یكی از مجله‌های لندن شمارشی آورده بود كه در ضمن یك سال در كشورهای اروپا چهارملیون تن از گرسنگی مرده یا از ترس چنان مرگی خودكشی كرده كه ما این شمارش را ترجمه كرده در پیمان بچاپ رسانیدیم.

در این گرماگرم گرسنگی و بدبختی اروپاییان بود كه ‌اندیشه‌ی دشمنی با تمدن در اروپا پیدا شده و در سایه‌ی همین سختیها رواج آن بیشتر میگردید.

چنانكه دیده می‌شود در اینجا دو موضوع است. نخست : ماشینها و اختراعها كه هر یكی كمك دیگری بآسانی كارهاست ، چگونه است كه هرچه آنها فزونتر ، زندگانی سختتر می‌شود؟.. چگونه است كه آن روزی كه مردم همه‌ی كارها را با دست انجام میدادند از امروز آسوده‌تر بودند؟!.. ماشینها كه میبایست رنج مردم را كمتر گرداند آن را بیشتر گردانیده؟!.. این نتیجه‌ی وارونه از كجا پیدا شده؟!.. دوم : اكنون كه این اختراعات بسختی زندگانی می‌افزاید آیا میتوان از آنها چشم پوشید؟!. میتوان آنها را كنار گزاشت؟!.. و آنگاه آیا چنین كاری بسود جهانست؟!.

بهمه‌ی این پرسشها بایستی پاسخ داد. ولی كسی برای پاسخ دادن دیده نمی‌شد. نه تنها در ایران ، در سراسر اروپا و آمریكا چنین كسی درمیان نمی‌بود (و خود نبایستی باشد). در اروپا و آمریكا تنها بگله از سختی زندگانی و نكوهش از تمدن اكتفا می‌نمودند و در ایران نیز تقلید از آنان میكردند. در اینجا نیز نكوهش از تمدن آغاز شده بود و كسانی آن را سرمایه‌ی شهرتی برای خود گرفته بودند.

از سال 1312 كه من بكار برخاستم [2] در گامهای نخست باین موضوع برخوردم و اینست كتابی درباره‌اش پرداخته سپس نیز گفتارها نوشتم. باید گفت : معما را بگشودم و راه چاره را بازنمودم و اینك اندكی از سخنان خود را در اینجا مینویسم :

درباره‌ی ماشینها و سختی كار باید دانست كه ما در زندگانی دو رشته كوشش داریم ، یا بهتر گویم : بدو نبرد گرفتاریم. یكی نبرد با طبیعت برای بدست آوردن لوازم زندگانی و دیگری نبرد با همدیگر برای پیش افتادن و پس نماندن. زندگانی هر كسی با این دو نبرد آغاز می‌یابد و با این دو نبرد بپایان میرسد.

یك مثل روشنی برای این ، زندگانی یك كشاورز است : یك كشاورزی كه در یك باغی یا كشتزاری زندگی میكند و بكشت می پردازد اگر كوششهای او را بدیده گیریم بدو رشته است. زیرا از یكسو باید با بیل زمین را شخم كند و تخم پاشد و به وجین پردازد و آبیاری كند و بدفع آفات كوشد كه اینها نبرد با طبیعت است. از آنسوی این كشاورز باید باغ را از دزد نگه دارد. از تعدی همسایه جلو گیرد ، هشیار باشد كه دیگران میوه یا غله را زودتر از او ببازار نرسانند و جلوتر نیفتند. یك رشته هم این كارهاست كه نبرد با همجنسان می‌باشد.

[1] : جمعیت آن روزی (1942) آمریکا صدوسی‌ملیون تن بوده. این در گفتار دیگری در پرچم یاد شده است. پس بیکاران آن زمان آمریکا نزدیک به 8.5 درصد بوده.
[2] : نویسنده بخش یکم کتاب آیین را در زمستان 1311(گویا در آخرهای سال) نوشت ولی همیشه کوششهای خود را از سال 1312 که مهنامه‌ی پیمان را هم بنیاد گزارد بشمار می‌آورد.
لشگر بیکاران و گرسنگان در «بحران بزرگ» در غرب (1929 - 1939)
بحران اقتصادی دیگری که از سال 2008 در جهان آغاز شد.