پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ از نامه‌‌های خوانندگان

🔶گفتنی را باید گفت

کسانی می‌گویند چرا اینهمه گرفتاریهای مردم را گزاشته‌اید و بفال‌بین و جن‌گیر و جادوگر پرداخته‌اید[1] و بعض دیگر می‌گویند در این هنگام جنگ [2] چرا بکسانی که با بیان دلکش درس عشقبازی و باده‌خواری و تنبلی بما داده‌اند نکوهش می‌کنید یا میگویند بکجای دنیا ضرری وارد می‌شود اگر مردم پابند پندار باشند؟ این مطلب چندین جواب دارد که من با رعایت اختصار و ادب مینویسم.
1ـ اول باید دید چرا پیمبر اسلام اینهمه رنج کشید و جنگ کرد و حاضر نشد کوچکترین جایگاهی برای بتها در دستگاه خدا قبول کند؟!. آیا بکجای دنیا ضرر داشت اگر مانند همین عقیده را که ما امروز نسبت بیک سقاخانه داریم او برای بتها می‌پذیرفت یا شفاعت و دخالت بتها را در دستگاه خدا قبول میکرد و اینهمه جنگ و خونریزی برپا نمی‌شد. برای این بود که میدانست آدمی است و مغز او. مغز برای آدم همچون ناخداست برای کشتی. اگر راه را خطا رود نه تنها بمقصود نمیرسد بلکه سرانجامش نیستی است.
2ـ جنگ و گرسنگی ، قحطی و مانند آن برای بشر گرفتاریهای سختی است ولی بیشتر بیماریهای حاد تند می‌آید و تند میرود. اما این پندارها مانند بیماریهای مزمنی است که با اراده‌ی قوی جلوگیری نشود آهسته‌آهسته یک توده را از پا درمی‌آورد.
3ـ حق و باطل و راست و دروغ اگر باهم بیامیزند چون بیشتر مردم نمی‌توانند آنها را از یکدیگر بشناسند و جدا کنند ناچار از هر دو میگذرند. اگر از یکی از دوستان خود چند دروغ بشنوید دیگر نسبت بگفته‌های او بی‌عقیده خواهید شد. چنانکه امروز علت بی‌اعتنایی مردم را نسبت به دین جز این نتوان دانست.
کسانی گناه بیدینی مردم را از خود آنها میدانند ولی من میگویم این گناه اول بگردن کسانی است که اینگونه دروغها را جزء دین کرده‌اند و سپس با کسانی است که دروغ بودن آنها را میدانند و میتوانند بگویند [ولی] با اینحال نمی‌گویند.
4ـ این پندارها یا راست است یا دروغ اگر راست است چرا ما نپذیریم. اگر راست است چرا با دلیلهای روشن و خردپذیر بیان نمی‌کنید که ما هم از این گمراهی بیرون آییم و اگر دروغ است چرا بمردم نگوییم ـ اگر فال‌بین و دعانویس راستگو است چرا ما استفاده نکنیم و اگر دروغگوست چرا کلاه‌بردارش نشناسیم و تعقیبش نکنیم ـ اگر با این حیله‌ها بشود بیمار را شفا داد ، و درد را پیدا کرد ، از درون کارها آگاه شد ، شاهِ جن را با لشکرش زیر فرمان آورد پس دیگر چه نیازی بدانشکده‌ی پزشکی و اداره‌ی آگاهی و سازمانهای دادگستری و جز اینها است. جایی که بتوان با داشتن یک کتاب دعا یا اسرار قاسمی اینهمه کارهای بزرگ کرد پس دیگر این سازمانها برای چیست؟ آری
هر که را اسرار حق آموختند مُهر کردند و زبانش دوختند
و گفتند این اسرار را نباید بکسی گفت جز بزنان و بیسوادان و مردمان ساده و زودباور.
5ـ در قسمت دوم می‌گوییم عشقبازی و باده‌خواری کاریست خوب یا بد؟ اگر بد است چرا ستایش‌کنندگان آنها را نکوهش نکنیم و اگر خوب است پس با دلیل روشن بیان فرمایند که ما هم از این عقیده‌ی خطای خود دست برداریم. اگر بفرمایند این بزرگان سخنان خوب و بد بهر دو گفته‌اند و ما از جهت سخنان خوب آنها را ستایش میکنیم این حرف درستی است ولی باید بدانیم که در جهان هر بدی با خوبیهایی همراهست پس مناط خوبی و بدی چیست؟! باید خوبی و بدی هر کس و هر چیزی را از یکدیگر جدا کرد هر طرف بیشتر شد آن را بگیریم ـ حال اگر می‌فرمایید گفته‌های خوب آنها بیشتر است بهتر اینست که این مطلب را روشن کنید تا همه با شما هم‌عقیده شوند. بدگویی و لبخند را نسبت بهر چیزی میتوان بکار برد.
سخن درست آنست که با دلیل منطقی همراه باشد.
حکمی‌زاده [3]
(پرچم روزانه شماره‌ی 150)

[1] : در شماره‌های پیشِ پرچم گفتارهایی در زمینه‌های یاد شده و دیگر خرافات نوشته شده بود که سپس برویه‌ی دفتری بنام پندارها جداگانه چاپ شد. خواست ایرادگیران آن گفتارها بوده.
[2] : خواست جنگ جهانی دوم است که در آن روزها دو دولت روس و انگلیس لشگرهاشان را به کشور ما آورده بودند.
[3] : نویسنده‌ی کتاب «اسرار هزار ساله»
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست دوم 19

از آنسوی در زمینه‌ی گفتگو از معنی راست برانگیختگی ما جلوگیر دیگری می‌داشتیم که می‌باید آن را با یک مثلی برای شما روشن گردانم :
ما هنگامی که در کتابی می‌خوانیم در فلان جنگ امام علی‌بی‌ابیطالب هفت تن پهلوان را یکی پس از دیگری کشت ، می‌بینیم این نمونه‌ی شگفتی از جنگ‌آزمودگی و از نیرومندیست. زیرا آن هفت تن هر یکی پهلوانی می‌بوده و شیوه‌ی جنگ می‌دانسته. پس این مرد تا چه اندازه چالاک می‌بوده که بهیچ یکی فرصت نداده و یکایک از میان برده. آنگاه هر یکی از آنان سپر بسر می‌کشیده وآنگاه خود و زره می‌داشته که این چون شمشیر می‌زده می‌بایسته آهن را ببرد و از آن گذشته استخوان را خرد کند ، و کشتن هفت تن بدینسان جز نتیجه‌ی بازوی بسیار توانایی نتواند بود. آنگاه هفت تن را پیاپی کشتن و خود را نگاه داشتن ، بیک دل بسیار استواری نیازمند است. دندانساز که هفت دندان را پی هم کشد چه‌بسا که حال «عصبانی» پیدا کند و خودداری نتواند.
با اینحال شما اگر این داستان را پیش یک شیعی بگویید و بستایش پردازید ، شما را یک مرد نافهم خواهد شناخت. زیرا در اندیشه‌ی او امام علی‌بن‌ابیطالب در هر جنگی هزارها کس را می‌کشته و با «ذوالفقار دوسر» دشمنان را همچون برگهای خزان بزمین می‌ریخته. کشتن هفت تن در اندیشه‌ی او چیز بسیار بی‌ارجیست. او شنیده علی در «بئرالعلم» چند شبانه روز پیاپی شمشیر می‌زد و جنیان را می‌کشت. شنیده پسرش حسین در کربلا در یک ساعت هزاروهشتصدوپنجاه تن را بخاک انداخت. اینها را شنیده و در اندیشه‌ی خود دلیری و توانایی بسیار گزافی برای آن امامان باور داشته و اکنون که شما کشتن هفت تن را باو بازمی‌گویید ، ناچاریست که خُرد شمارد و ارجی بآن نگزارد ، و اگر شما بخواهید با او بسخن پردازید و گزافه بودن آن داستانها را با او بگفتگو گزارید ، این کوشش شما نتیجه‌ی درستی نخواهد داد و باید زمانی بگذرد تا او تواند آن پندارهای گزافه‌آمیز را از مغز خود بسُتُرد و خود را با راستیها آشنا گرداند.
همین حال را می‌دارد داستان برانگیختگی : اینکه مردی از میان ملیونها کسان برخیزد و آمیغهایی در زمینه‌ی زندگانی روشن گرداند و با گمراهیها به نبرد پردازد و خردها را بتکان آورد و در همه‌ی این کوششها سودی برای خود بدیده نگیرد و مزد از کسی نخواهد ، همین خود دلیلست که او مرد برگزیده‌ایست و خواستی از خدا در آن کار می‌باشد. بلکه داستان از این اندازه هم ساده‌تر است. در جایی که کسی برخاسته سخن از نیکی می‌راند و آمیغهای زندگانی را روشن می‌گرداند و دیده می‌شود که دورنگی و ساختگی درمیان نیست ، چرا مردم با او هم‌آواز نگردند؟!. چرا باو یاوری ننمایند؟!. چرا آمیغها را نپذیرند؟!. چرا پیروی از فهم و خرد خود نکنند؟!. مگر آمیغها را نپذیرفتن نادانی نیست؟!. مگر پیروی از فهم و خرد نکردن تیره‌درونی نمی‌باشد؟!.
✴️ زبان ایرانی 50
🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان

15ـ در هزار هزار و بالاتر كه اكنون آن را مليون و بليون مي‌گويند آيا در پارسي نامي جداگانه براي اينها هست؟
16ـ آيا كرور لفظ پارسي است كه از پانصدهزار ببالاتر جاي اينها مي‌نشيند؟
17ـ آيا ارقام كه 1 2 3 4 5 الخ باشد كه آنها را ارقام هندي گويند آيا واضع آن كي و در چه زماني بوده؟ و از چه زمان در ايران آمده؟ و از چه وقت در همه‌ي دنيا رواج پيدا كرده؟ آنچه آگاهي در اين باره داريد از ما دريغ نفرماييد.
قم ـ عليرضا خداپرست

پاسخها :
15ـ در پارسي بزرگترين شماره «بيوَر» بوده كه بجاي ده‌هزار بكار مي‌رفته.
در كتاب يادگار زريران كه بزبان پهلوي است و جنگ پيروان زردشت را با دشمنان آن پيغمبر مي‌ستايد درباره‌ي شماره‌ی سپاهيان دو سوي چنين ميگويد : «پس وشتاسب شاه او كوه سر نشست زور1 اپابوت دواژده دواژده بيور. ارچاسپ خيونان خوتاي او كوه سر نشست اوش زور بوت دواژده بيور بيور».2
در اين عبارتها كه پيداست مقصود گزافه‌گويي در شماره‌ي سپاهيان است كه آن يكي را داراي 1440000 تن و اين يكي را داراي 100000000 سروده اگر دسترس بشماره‌اي بزرگتر از بيوَر بود بي‌شك بكار مي‌رفت.
دقيقي هم كه اين داستان را بنظم آورده و درباره‌ي شماره‌ي سپاهيان گشتاسب‌شاه گزافه‌سرايي مي‌نمايد ميگويد : نيامد برين بر بسي روزگار كه آمد بدرگه هزاران هزار
درباره‌ي كلمه‌ي بيور فردوسي ميگويد :
كجا بيور از پهلواني شمار بود در زبان دري ده‌هزار
16ـ تا آنجا كه ما آگاهي داريم كلمه‌ي كُرور در كتابهاي پيشين فارسي بكار نرفته و از اينجاست كه مي‌گوييم فارسي نيست. ولي نمي‌دانيم از كجا بفارسي درآمده.
17ـ درباره‌ي ارقام هندي خود ما جستجويي نكرده و آگاهي از خود نداريم ولي در دايرة‌المعارف اروپايي شرح درازي درباره‌ي آن هست كه ما نمي‌خواهيم در اينجا بياوريم. آنچه ما از خودمان داريم اينست كه ارقام اروپايي با ارقام ايراني از يك ريشه است كه كم‌كم تغييرهايي يافته و از هم جدا گرديده‌اند.

پابرگیها :
1ـ اين دفترچه‌ي پهلوي از روي دليلهايي كه نگارنده دارد در آذربايجان نوشته شده و اينست در بسياري از كلمه‌ها نزديك بزبان ارمني است از جمله سپاه را در همه جا «زور» مي‌نامد كه در زبان ارمني هم اين است. و اين مطابق است با ترتيب اروپاييان كه سپاه و ابزارهاي جنگي را زور يا قوه مي‌خوانند.
2ـ معني آنكه : «پس گشتاسب‌شاه بر سر كوه نشست سپاه او دوازده دوازده بيور بود ، ارجاسب خداوند خيونان هم بر سر كوه نشست سپاه او دوازده بيور بيور بود.»
✴️ حقایق زندگی (درباره‌ی کارها و پیشه‌ها)
(تکه‌ی پنجاه‌ودوم)

🔶ارزش سیم و زر چیست؟.
(بخش2 از 2)

آنچه موضوع زر و سیم ، و پنداری بودن ارزش آنها را روشن میگرداند داستان «جواهرات» یا گوهرهاست. این گوهرها سنگهای درخشان و خوشرنگی هستند كه در زندگانی بهیچ كاری برنمی‌آیند و جز بدرد خودنمایی و همچشمی نمی‌خورند و با اینحال به بهای بسیار گرانی فروخته می‌شوند. فرض كنید بهای فلان یاقوت یا زمرد یك‌ملیون ریالست. یك‌ملیون ریال در این سال گرانی بهای[صد] هزار[1] كیلو گندمست كه نان یك‌ساله‌ی صد خاندان را تأمین میكند و آنها را از مرگ رها میگرداند. آیا این بها را بآن سنگ چرا داده‌اند؟!. نه آنست كه چون پادشاهی یا توانگر دیگری یكی از آنها را داشته و می‌نازیده و بخود می‌بالیده دیگران هم در جستجو بوده‌اند و هر كجا یافته و به هر بهایی بوده خریده‌اند؟!.

یك گواه دیگر داستان عتیقه‌هاست. كاسه‌های شكسته كه از زیر خاك بیرون می‌آید یا زریِ [2] پوسیده كه از فلان خاندان كهن بدست می‌آید دارای چه سودی است كه با بهای بسیار گرانی خرید و فروش میكنند؟. نه آنست كه درمیان توانگران اروپا یكی از همچشمیها داشتن آنهاست و به هر بهایی باشد میخرند؟!. بویژه اگر عتیقه‌ای مانندش پیدا نشود كه چون برای همچشمی و نازش و بالش بهترین چیزی میباشد و فلان ملیونر تواند گفت این را تنها من دارم اینست به هر بهایی آن را توان فروخت. عتیقه‌ها در تاریخ ارزشی دارند. ولی نه باین اندازه كه دیده می‌شود. آنگاه توانگران كمتر یكی با تاریخ ارتباط دارند و بآن قصد خریداری میكنند.

روشنتر از اینها داستان كسانیست كه كلكسیون تمبر پست گرد می‌آورند. آیا آن جز هوسبازی به چه كار می‌آید و این برای چیست كه بیك تمبری كه تمغای [= مُهر] غلط خورده بهای بیشتر میدهند؟ زیرا یكی بیشتر نیست و دارنده‌اش میتواند سری فرازد و بگوید من دارم و دیگران ندارند.

داستان زر و سیم نیز از اینگونه است و ارزشی كه بآنها داده می‌شود جز از روی پندار نیست و پایه‌ی آن جز همچشمی ‌توانگران و پولداران نبوده است. ولی چون ما درپی حقایق هستیم باید بآنها جز باندازه‌ی سودی كه در زندگانی دارند ارزش ندهیم. زر و سیم اندك بهتری از ورشو و برنز دارند و اندك گرانتر از آنها توانند بود. نه اینكه صد برابر و هزار برابر بالاتر باشند. نه اینكه ما آنها را داراك (ثروت) شناسیم و دلبستگی بی‌اندازه نشان دهیم.

🔸ایرانیان این حقایق را نمیدانند و همچون كودكان از سود و زیان ناآگاهند. چنانكه بارها گفته‌ایم بیك رشته زر و سیم و جواهرات كه در بانك است دلبستگی بی‌اندازه [3] نشان میدهند ولی بزمینهایی كه خدا بایشان داده و سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان میباشد همه گونه بی‌پروایی مینمایند.

بلكه نادانی و بیخردیشان بآنجا رسیده كه این بی‌پروایی را بزبان می‌آورند. آن پیشوایان دینیشان هستند كه چون از میهن‌پرستان و علاقه‌مندان باستقلال و آزادی ایران رنجیدگی دارند به پیروان خود چنین می‌آموزند : «بشما چه مملكت میرود. بگزار برود شما در فكر آخرت خود باشید» یا میگویند : «فلان بیگانه بهتر از این لامذهبها هستند».

🔸این هم جوانان درسخوانده‌شان میباشند كه برای هوس و تنها بنام آنكه پیشوا باشند بسود دیگران حزب می‌سازند. یك توده‌ای كه در نادانی فرورفته و معنی زندگانی را نمیداند بهتر از این نتواند بود.

درباره‌ی اسكناس نیز دوباره میگویم پشتوانه‌ی آنها نه زر و سیم بانك بلكه كالاهای كشور است. این اسكناس از آنجا قیمت پیدا كرده كه به هر كجا ببری در برابرش كالا میدهند. چشم دوختن بزر و سیم از عامیگریست. اینكه آقای م. ن. مثل زده‌اند كه اگر كشوری كالای ما را لازم ندارد و نمیخرد ما باید با زر و سیم با او داد و ستد كنیم ما گمان نمیكنیم امروز یك كشوری باعتبار زر و سیم داد و ستدی كند و اگر كرد آن نیز مبتنی باین ارزش پنداری زر و سیم میباشد.

🔸مقصود از این گفتگوها آنست كه ایرانیان فریب پندار را نخورند و دل به زر و سیم نبندند ، بلكه معنی درست ثروت را كه در گام نخست زمین و آب و هوا و آفتاب تابان این كشور و در گام دوم كالاهاست بشناسند ، و اینست از یكسو ارج كشور خود را بدانند و بنگهداری و آبادی آن بیشتر كوشند و از یكسو به پدید آوردن كالاها دلبستگی فزونتر یافته و درباره‌ی آنها تلاش بیشتر گردانند. [4]
پرچم روزانه شماره‌های 246 و 247)
[1] : همین جمله در كتاب «كار و پیشه و پول» آمده و آنجا درستش كه صدهزار است نوشته شده.

[2] : پارچه‌ی زربفت یا زردوزی شده.

[3] : نمونه‌ی دلبستگی بی‌اندازه به جواهرات و سیم و زر را در همان روزها می‌توان در صفحات تاریخ دید. چنانکه میدانید در شهریور 1320لشگرهای دو کشور روس و انگلیس کشور را اشغال ، رضاشاه را ناچار به کناره‌گیری کرده به جزیره‌ی موریس در جنوب آفریقا تبعیدش کردند. در این گیرودار و در زمانی که از این پیشامدها جز چند روزی نمی‌گذشت و برای کشور گرفتاریهایی پیش آمده بود و مجلس می‌بایست به آنها رسیدگی کرده چاره‌هایی بیابد ، دو تن از نمایندگان توگویی هیچ کار ارجدار دیگری در کشور نبود برخاسته سخنانی در این زمینه راندند که دولت باید پیش از آنکه رضاشاه از کشور بیرون رود و فرصت از دست برود ، مراقب باشد جواهرات سلطنتی را با خود نبرد. این گفتگو در مجلس به روزنامه‌ها نیز کشیده شد و آنها نیز با آب و تاب آن را نوشتند.
شنیدنی آنکه دست کم یکی از این نمایندگان از آن وکیل‌الدوله‌هایی بود که نزدیکی به رضاشاه باعث شده بود بارها به نمایندگی مجلس برگزیده شود.

[4] : شاید برخی از خوانندگان ، این رشته نوشتارها را آموزش دانش اقتصاد گمان کنند. لیکن این پندار نابجاست. کسانی که با نوشته‌های کسروی و گفتارهای پیمان و پرچم آشنایند این می‌دانند که در آنها هرگز خواسته نشده که بمیدان دانش پا گزاشته شود. می‌دانند که باور استوار پیمان و پرچم این بوده که چنین میدانی را باید بدانشمندان آنها سپارد و بس. پس خواست از این گفتگو چیست؟!..
چنانکه در پاراگراف آخر نیز نیک نمایانست خواست از این گفتار بیش از همه برگردانیدن روها به حقایق جهان و زندگانیست. ثروت کشور را به زر و سیم و جواهرات دانستن یک گمراهی بوده که پیش‌افتادگان کشور ، از جمله نمایندگان مجلس و وزیران و روزنامه‌نویسان آن زمان نیز بدان دچار بوده و مردم را گمراه میگردانیده‌اند. این گمراهی به بهای بی‌پروایی مردم به ثروت راستین کشورشان که زمین و آب و هوا و نیروهای تنی و مغزیشان می‌باشد انجامیده بوده ـ بیپروایی بتولید و کشاورزی و نگاهداری از آب و خاک و بی‌بها پنداشتن آنها. در اینجا نویسنده پا بمیان میگزارد و با این گمراهی می‌نبردد. درمیان این نبرد است که ناچار ارزش راست سیم و زر و جواهرات و معنی درست پول را بازنماید. این کار از دو سو بایسته بوده. نخست ، بازگردانیدن مردم از گمراهی یادشده و پروا دادن ایشان بحقایق اصلی در زمینه‌ی کار و پیشه و ثروت. دوم ، استوار گردانیدن حقایقی که پیشتر در این زمینه در پرچم نوشته شده بود و در آینده بهتر و بیشتر نوشته خواستی شد.
امروز که ما با بی‌پروایی دولتها و مردم در دهه‌های گذشته در زمینه‌ی محیط زیست ، فرسایش خاک ، مهار آبها و بهر‌ه‌برداری از آنها ، بکار نبستن تکنولوژیهای نوین در کشاورزی رویرو شده و به گرفتاریهای فراوان آن دچار گردیده‌ایم میتوان ارزش این نوشتارها را بهتر دانست.
یکی از نمونه‌های هوسبازی و همچشمی و نازش و بالش میلیاردرها در این پیکره نمایانست :

در یک حراج اینترنتی در سال 2002، یک تکه موی پریسلی (آوازخوان و بازیگر سینما) به بهای 115000 دلار به فروش رسید! پیش از آن همین رفتار درباره‌ی موهای بجا مانده از نوازنده‌ی درگذشته‌ای بنام جان لنون رفته بود.
(از کانال حقایق باورنکردنی)
اگر مانندهای این سبکمغزیها را ندیده بودیم جا داشت این را مانند نام کانال باور نمی‌کردیم.
جای افسوسست که پولدارانی در جهان هستند که بجای نیکوکاری به اینگونه خرجهای بیمعنی می‌پردازند.
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست دوم 20

این چیزی بسیار روشنست. ولی کیشها آن را در سادگیش نگزارده سد پینه بآن زده‌اند : برانگیخته باید با سوسمار سخن گوید ، ماه را دو نیم گرداند ، سوار بُراق شده بآسمانها رود ، در کوچه که می‌رود ابری از بالا سرش سایه اندازد ، رویش همچون ماه بدرخشد ، همه‌ی زبانها را بداند ، از همه‌ی دانشها از گذشته و آینده آگاه باشد.
بدینسان اندیشه‌های سراپا گزافه‌ای در مغزها جا داده‌اند ، و اکنون شما اگر در نشستی از پیروان کیشها معنی راست برانگیختگی را بازنموده چنین گویید : دانش هر برانگیخته در همان زمینه‌ی کارش می‌بوده و آن نیروی خدایی را جز در زمینه‌ی آمیغهای زندگانی نمی‌داشته ، و هر برانگیخته از دانشها همان را می‌دانسته که در زمان خود او می‌بوده ، اینها که راستست بآنان گران خواهد افتاد و این معنی را بسیار کوچک خواهند شمرد ، و اگر شما بخواهید بسخن درازی پردازید و راستیها را بآنان بازنمایید ، بیشترشان نخواهند پذیرفت ، و آنان که بپذیرند و بخاموشی گرایند بآسانی نخواهند گروید ، و سالها خواهد کشید تا آمیغها در مغزهای ایشان جای گزیند و اندیشه‌هاشان راست گردد.
اینست آن جلوگیری که ما را درباره‌ی گفتگو از معنی برانگیختگی می‌بوده. می‌دیدیم همین مایه‌ی هایهو خواهد بود و نتیجه‌ای را که ما می‌خواستیم نخواهد داد. درباره‌ی قرآن و دشواریهای آن نیز خاموشی را بهتر می‌دانستیم.
بویژه که ما را نیازی باین گفتگوها نمی‌بود. ما در آن راهی که می‌داشتیم با مادّیگری روبرو بوده بیش از همه در آن باره سخن می‌راندیم. دین را بروی بنیاد استواری گزارده ، دوری را که میانه‌ی آن با دانشها می‌بود از میان برمی‌داشتیم. از اروپا و از نیک و بد آن بگفتگو می‌پرداختیم. در این زمینه‌ها کمترین نیازی بگفتگو از قرآن و اسلام و بمعنی برانگیختگی نمی‌داشتیم.
گفتگوی ما از قرآن و اسلام همان اندازه بایستی بود که بهمبستگی خود را با آن دین روشن گردانیده و پاسی را که بقرآن می‌گزاریم بازنماییم و این کاری بود که انجام داده بودیم. کوتاه‌سخن : از هر باره خاموشی از قرآن و از دشواریهای آن را بجا می‌دانستیم و این خاموشی را بیش از همه بسود قرآن می‌شماردیم.
ولی آنان رشته را رها نمی‌کردند و هر چند زمان یک بار پرسش از قرآن ، و یا ایراد گرفتن بدستاویز آن را بمیان می‌آوردند ، و چنانکه دانسته‌ایم بسیاری از آنان خواستشان چیز دیگر می‌بود. چنانکه گفتیم آنان قرآن را دستاویزی برای دسته‌بندیها و هوسبازیهای خود گرفته‌اند ، و اینست بسیار می‌خواستند که ما دشواریهای قرآن را آسان گردانیم و زمینه‌ی خودنمایی و هوسبازی را برای آنان هموار سازیم. بسیار می‌خواستند که از هر راهیست ما را بگفتگو از قرآن و پاسخ دادن بایرادهایی که گرفته شده وادارند و از کار بازنمانند.
✴️ زبان ایرانی 51
🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان

چنانكه دستوري باشد چند تيكه پرسش كه پس از خواندن شماره‌ي 1 تا 4 نامه‌ي ارجمند پيمان براي رهي دست داده نگارش دهد.
1ـ ملاحظه شد كه مكرر كلمه‌ي «چاپ» استعمال شده نيازمندانه از راه پژوهش پرسش كند آيا مقصود از آن كلمه‌ي طبع يا درج بوده و آيا منظور اينست كه اين كلمه فارسي است؟ و ضمناً چنانكه بخاطر دارم در پَرْوَز نگارش فارسي «تافت‌خانه» را بمعني چاپخانه و مطبعه بكار برده آيا درست است يا نه؟
2ـ آيا ممكن است لغتي پارسي براي «مجله» پيدا كرد يا نه و بطوري كه من انديشيده‌ام كلمه‌ي مهنامه (بفتح يا كسر ميم هر كدام باشد خوب است) سزاوار و زيبا است.
3ـ در قسمت (شرق ـ غرب ـ جنوب ـ شمال) راجع بكلمه‌ي «نسار» اين بنده را تذكري است و آن اين است كه در بلوك فراهان (كه مي‌توان ريشه‌ي بسياري از لغات فارسي را در آن جستجو نمود) كلمه‌ي «نسار» مقابل و ضد «بر آفتاب» است و مطابق آنچه شما در پايان مقال متذكر شده‌ايد اين كلمه (نسار) را از اضداد مي‌توان شمرد زيرا باعتباري بمعناي جنوب و بر اعتبار ديگر بمعني شمال است.

پاسخها :
1ـ كلمه‌ي چاپ جز بمعني طبع نيست و اگر در نگارشهاي پيمان گاهي بمعني درج بكار رفته از روي سهل‌انگاري بوده.
اما اصل كلمه ، در اين باره کسانی جستجوها كرده و چيزهايي نوشته‌‌اند. از جمله اينكه اصل كلمه «چادو» است كه در زمان مغول بپول كاغذي گفته شد و داستان آن در تاريخها نوشته شده. از اينجا پيداست كه كلمه فارسي نيست. ولي با اين شهرتي كه امروز پيدا كرده ديگر بايد آن را فارسي دانست و بي‌هيچ گونه نگراني بكار برد.
اينكه در پروز نگارش پارسي «تافت‌خانه» را بجاي چاپخانه نوشته ، نوشته‌هاي آن كتاب بنيادي ندارد وآنگاه چنانكه گفتيم كلمه‌ي چاپ امروز شهرت بي‌اندازه كرده و نيازي بكلمه‌ي ديگر بازنگزارده.
2ـ پيشنهاد «مهنامه» بجاي مجله بسيار بجاست و ما چنانكه در شماره‌ي گذشته نوشتيم اين پيشنهاد دانشمندانه‌ي شما را پذيرفته‌ايم. ولي بايد دانست كه امروز كار ايران از ناپاكي دلها ويران است. همان كساني كه بنويسندگي برخاسته‌اند و خود را پيشواي مردم ميخوانند رشك و كينه اختيار آنان را از دستشان گرفته و اينست كه هر كلمه‌ي فارسي كه يكي پيشنهاد مي‌كند و ديگري حسودانه از پذيرفتن آن سر بازمي‌زنند و اين شگفتتر كه خود اين كسان هوادار پيراستن زبان فارسي هستند و رنجها برده و كلمه‌هاي فارسي پيدا كرده پيشنهاد مي‌كنند و اين نمي‌دانند كه با آن ناداني كه از خودشان نموده‌اند ديگر نگارشهاي آنان را ارجي نمانده و هر پيشنهادي بكنند كسي نخواهد پذيرفت.
ما پارسال در پيمان يك رشته غلطهاي ننگيني را كه نويسندگان آلوده‌ي آن هستند گرد آورده زير عنوان «غلطهاي تازه» نوشتيم از قبيل «فلات» و مانندهاي آن و امسال مي‌بينيم كساني بيخردانه باز آنها را بكار میزنند. اينان اگر ايرادي بآن نگارشهاي ما داشتند بايستي بنويسند وگرنه خود را از ننگ آن غلطها آسوده گردانند. به هر حال اميدواريم اين پيشنهاد شما دچار آن حسوديها و نادانيها نشود.
3ـ درباره‌ي «نسار» ما آن [را] از اضداد نگرفته‌ايم چون معني آن «آفتاب‌نگير» است از اينجا گاهي بشمال گفته مي‌شود و گاهي بجنوب زيرا در كوه و ديوار و عمارت شمال آنها آفتاب‌نگير است. ولي در باغ و خانه و حياط ، جنوب اينها آفتاب‌نگير ميباشد. به هر حال در اين باره پارسال سخني دراز رانده شده.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی پنجاه‌وسوم)

🔶كلمه‌هایی كه معنایش دانسته نیست
(بخش1 از 2)

🔸در ایران بسیاری از كلمه‌هاست كه در زبانها میگردد ولی اگر شما بپرسید كمتر كسی معنی آنها را میداند. مثلاً كلمه‌های اخلاق ، دین ، تربیت ، ادبیات ، تمدن ، عرفان همیشه بر سر زبانهاست و پیاپی در روزنامه‌ها درمیان گفتارها تكرار می‌شود. ولی شما اگر هر یكی را بگیرید ، و از هر كسی كه میخواهید بپرسید خواهید دید معنی درستی از آنها نفهمیده و بشما شرح نمیتواند داد ما بارها این را آزموده‌ایم.

مثلاً كلمه‌ی «اخلاق» را بگیریم. بارها آزموده‌ایم كه یك معنای روشن و درستی از آن در مغزها نیست. بارها رخ داده كه كسی گفتاری در زمینه‌ی «اخلاق» نوشته و ستایشها از آن كرده ، و چون پرسیده‌ایم اخلاق چیست درمانده و پاسخی نتوانسته.

در چندی پیش جوانی گفتاری آورد بدین عنوان «باید اخلاق جامعه را تهذیب كرد». گفتم : این سخنیست كه همه میگویند. باید دید «اخلاق» چیست؟.. چه معنایی از آن خواسته می‌شود؟.. در شگفت شد و گفت : «مگر معنی اخلاق دانسته نیست؟!.» گفتم : اگر دانسته است شما بگویید.

گفتم «اخلاق» یك كلمه‌ی عربی و خود جمع «خلق» ، در فارسی خوی یا خیم می‌باشد. این اندازه‌اش دانسته است. ولی شما بگویید چه چیزهاست كه خوی یا خیم نامیده می‌شود؟!.. خویهای نیك كدام و خویهای بد كدام است؟!.. و آنگاه از چه راهی میتوان خویهای یك توده را نیك گردانید؟!.. اینهاست كه باید گفت و روشن گردانید.

گفت : «مگر مردم اینها را نمیدانند؟!..» گفتم : اگر مردم میدانند دیگر چه نیاز است كه شما این گفتار را بنویسید؟!.. از آنسوی یكی از مردم شما هستید. شما آیا معنی اینها را میدانید؟!..

یك كلمه‌ی «اخلاق» بزبانها افتاده. هر كس با میل خود معنی دیگری بآن میدهد. هر كسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» می‌شمارد. یك درزی[=خیاط] كه رخت شما را ضایع كرده شما اگر اندك تندی باو كنید خواهد گفت : «آقا برو اخلاقت را درست كن» یك اتوبوس‌نشین كه بر سر ده شاهی دغلكاریها می‌نماید اگر بلیط‌فروش سختی نشان دهد بیدرنگ خواهد گفت : «باید اخلاق شما را تهذیب كرد». دو تن زن و شوهر كه ‌اندك رنجیدگی پیدا كردند هر یك در پشت سر دیگری خواهد گفت : «بد اخلاق است».

🔸یك كسی با دزدی و پستی و دغلكاری اگر خوشرو بود و بروی این و آن خندید خواهند گفت : «خوش اخلاق است».

یك شاعر چنین درس اخلاق میدهد :
چنان با نیك و بد سر كن كه بعد از مردنت عرفی[1]
مسلمانت بزمزم شوید و هندو بسوزاند.

🔸چون معنی درست اخلاق یا خویها دانسته نشده و نیك و بد آنها از هم جدا نگردیده و قاعده‌ای برای شناختن درمیان نیست اینست هر كسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» می‌شمارد و از هر كسی بدش آمد «بد اخلاق» مینامد.

كلمه‌ی «تربیت» را بگیرید : این كلمه به چه معنی است؟!. اینكه میگویند : «باید توده را تربیت كرد» تفسیرش چیست؟!. چه چیزهایی را باید بتوده یاد داد تا «تربیت» باشد؟!.

شما اگر نیك نگاه كنید در اینجا هم یك زمینه‌ی روشنی نیست و هر كسی این كلمه را با دلخواه خود تطبیق میكند. من اینك چند داستانی را برای مثل یاد میكنم :

چندی پیش یك مرد پاسبانی زن خود را كه تازه گرفته بود كتك سختی زده سر و رویش را خون‌آلود گردانیده بود. در دادسرا در پاسخ بازپرس چنین میگفت : «این دختر بچه است و گرفته‌ام باید خودم تربیتش كنم».

در دكان سلمانی استاد بشاگرد خود سیلی زد و من به بازخواست برخاستم و چنین پاسخ داد : «این را گزارده‌اند پیش من كه تربیتش كنم. این اگر كتك نخورد آدم نمی‌شود».

یك سر عمله‌ای سخن از كارگران زیردست خود میرانْد و چنین میگفت : «در روزهای اول كه آمده بودند آدم نبودند كه ، من با فحش و لگد و سیلی تربیتشان كرده‌ام».

یك شاعر هوسبازی از قم شعرهایی فرستاده كه یك مثل كوچكی فارسی را ‌در ده و پانزده شعر بنظم كشیده بود. من نوشتم : این كار چه سودی دارد؟!.. جز اتلاف وقت چه نتیجه‌ میدهد؟!.. پاسخ نوشته بود : «یكی از طرقِ تربیتِ جامعه نظم اینگونه امثله است ...»

این داستانها را نیك اندیشید كه هر یك از اینها «تربیت» را به چه معنی گرفته؟.. آن پاسبان و سلمانی و سرعمله «تربیت» را «خشم خود بكار بردن و بزیردست چیرگی نشان دادن و بزرگی فروختن و كتك زدن» دانسته‌اند و این شاعرك آن را «بیاوه‌بافیهای هوسمندانه برخاستن و قافیه جفت كردن» شناخته است.

🔸از اینها بگذریم : این جوانها كه از دبیرستانها یا دانشكده‌ها بیرون میریزند و هر یكی بنام «تربیت توده» گفتارها می‌نویسند ، سخنها میرانند ، كتابها می‌پردازند ، رمانها بچاپ میرسانند ، «تربیت» را به چه معنی می‌شناسند؟.. نه اینست كه آن را «خودنمایی كردن و هوسهای خود را بكار بردن و سخنان پراكنده و بیمایه نوشتن» می‌شناسند؟!..

[1] : عرفی نام شاعر است.
از این هم بالاتر میرویم : وزارت فرهنگ از سی سال باز در ایران بنیاد یافته و وظیفه‌اش «تربیت» جوانان می‌باشد آیا آن را بِچه معنی می‌شناسد؟.. چه چیزهاست كه یاد میدهد؟.. برای پاسخ این بهتر است كتابهایی را كه در دبستانها و دبیرستانها درس خوانده می‌شود یا كتابهایی كه برای خواندن بزرگان بچاپ میرسد بدیده گیرید.

🔸وزارت فرهنگ هم «تربیت» را یاد دادن اشعار شعرای زمان مغول ، و آموختن شرح حال شعرا ، و درس فلسفه‌های گوناگون كهن و نو ، و برانگیختن نوسالان بمناظره و سخنرانی و مانند اینها می‌شناسد.