پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ زبان ایرانی 53
🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان

هر كدام از كلمات : سلطان ، خواجه ، مولانا ، صاحب ، ملا ؛ از كي در ايران رواج گرفته و به چه اشخاص اطلاق مي‌شده و كلمه‌ي آخري (ملا) آيا از مولی گرفته شده يا ريشه‌ي ‌ديگري دارد؟
اردبيل ـ محمد زرين‌قلم.

آرزومنديم كه مجال داشتيم درباره‌ي اين چند كلمه سخن دراز مي‌رانديم. زيرا يك رشته از زشتيها كه در ايران رواج گرفته در پيرامون اين كلمه‌هاست. ولي از كمي مجال بپاسخ كوتاهي بسنده ميكنيم :
«سلطان» چنانكه نوشته‌اند نخستين بار بسلطان محمود غزنوي لقب داده شده و بر نام او افزوده گرديد. پيش از آن بصورت لقب بكار نرفته و بر نام كسي افزوده نمي‌شده. آري پادشاهان ديلمي كه به بغداد دست يافته و در آنجا اختيار كارهاي خليفه را داشتند بدربار اين پادشاهان نام سلطان داده مي‌شد كه در تاريخ ابن‌مسكويه و ديگر كتابها ما آن را فراوان مي‌يابيم. ولي چنانكه گفتيم مقصود دربار است نه خود پادشاه ليكن چون سلطان‌محمود را باين لقب خواندند پس از آن مقصود از «سلطان» خود پادشاه گرديد. اينست تاريخچه‌ي «سلطان» و حال او در زمان ما اينست كه زنان را باين لقب مي‌خوانند بلكه در تهران تنها زنان بيچاره و كلفَت با اين نام خوانده مي‌شود و ديگران ننگ از آن دارند.
«خواجه» كلمه‌ي فارسي است. ولي گويا در برابر كلمه‌ي «بنده» بكار ميرفته. بدينسان هر كسي كه بنده‌اي ميخريد ، مي‌توانست نام «خواجه» پيدا كند و بندگان او را خواجه‌ي خود مي‌ناميدند. مقصود اينست كه بهمه كس گفته نمي‌شده و نبايستي گفته شود. در قرنهاي پيش از اسلام و در قرنهاي نخستين اسلام ايرانيان همديگر را تنها با نام مي‌خوانده‌اند. ما در اين باره دليل فراوان داريم. از جمله‌ي آنها كتابهاي پهلويست كه در دست ماست و در آنجا همه‌ي نامها را تنها مي‌يابيم.
يكي از كتابهاي پهلوي كه اكنون در دست است و چاپ هم شده دفترچه‌ايست بنام «آيين نامه‌نويسي» و ديگري دفترچه‌ايست بنام «بر پيمان كدخدايي». در اين دو كتاب كه خود دستور نامه‌نويسي مهرنامه‌نويسي است همه‌ي نامها تنها برده مي‌شود و هيچگونه فزوني بر سر آنها از «خواجه» يا جز از آن ديده نمي‌شود.
سپس در قرنهاي چهارم و پنجم هجري اين كلمه را بر سر نامهاي وزيران و ديگر بزرگان درباري مي‌آورده‌اند و مقصود از آن فروتني و زبوني بوده كه گوينده مي‌خواسته خود را «بنده» و مخاطب را «خواجه»‌ي خود بفهماند. بيهقي در تاریخ خود در اين باره شرحي آورده كه مي‌رساند «خواجه» جز بر كسان اندكي گفته نمي‌شده. ولي سپس در قرنهاي ششم و هفتم و پس از آن اين كلمه رواج گرفته و بر سر همه‌ي نامها مي‌آمده است تا جاي خود را به «آقا» داده كه كلمه‌ي تركي و مغولي و بمعني «برادر بزرگ» ميباشد.
در خوزستان و آن پيرامونها هنوز هم بجاي «آقا» كلمه‌ي خواجه رواج دارد و مردم همديگر را خواجه فلان و خواجه بَهمان مي‌نامند.
«مولانا» را ابن‌بطوطه مي‌نويسد در زمان او در ايران لقب فقيهان بوده. از كتابهاي ديگر نيز همين مطلب بدست مي‌آيد. سپس همين كلمه سبك گرديده «مولي» شده و مولي «ملا» گرديده. اينكه براي «ملا» تفسيرهاي ديگري مي‌كنند بيجاست.
«صاحب» كلمه‌ي بسيار تازه‌ايست. وانگاه در هندوستان بيشتر بكار ميرود. به هر حال مقصود از آن همان زبوني و بندگي نمودن است. كه گوينده مي‌خواهد خود را بنده و مخاطب را خداوند بنده بخواند. چنانكه از كلمه‌ي «خداوند» و «خداوندگار» هم مقصود همين ميباشد. بلكه بايد گفت «صاحب» ترجمه‌ي عربي «خداوند» است ولي ترجمه‌ي بيسوادانه.
شايد مقصود دوست گرامي ما از اين پرسشها يادآوري تاريخچه‌ي ننگيني است كه هر يك از اين كلمه‌ها دارد و مي‌خواهند ايرانيان پس از اين دست از آنها بردارند و بجاي آن تعارفهاي زباني دروغ‌آميز دلهاي خود را بيكديگر پاك گردانند. چه خرواري از اين تعارفها ارزش يك جو پاكدلي را ندارد. از آنسوي مايه‌ي زبوني و بي‌ارجي هر دو از گوينده و شنونده است.
درميان هر مردمي هرچه از اين كلمه‌هاي ننگين رواج يافت باندازه‌ي رواج آنها گردنفرازي و پاكدلي رو بكاستن خواهد گزاشت.
در اين آخرها كه موضوع «پيراستن زبان فارسي» جنبشي پديد آورده كساني مي‌خواهند بجاي اين عنوانهاي ننگين هم كلمه‌هاي فارسي پيدا كنند مثلاً بجاي آقا «خواجه» و بجاي حضرت «شت» و بجاي جناب «تيمسار» بگزارند. ولي ما يادآوري مي‌كنيم كه رنج بيهوده نبرند كنون كه بپيراستن زبان مي‌كوشند اندكي هم بپيراستن خوي پايبند باشند. اين عنوانهاي ننگين رفتن و جانشين نداشتنش بهترين كار است. آقا و حضرت و جناب را بايد دور راند و شت و تيمسار و خواجه را دنبال آنها. ايران از آقاها و حضرتها و جنابها چه سودي برده كه از خواجه‌ها و تيمسارها و شت‌ها ببيند! چرا آزاده نبايستي بود و بيك نام بسنده نكرد؟؟
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی پنجاه‌وپنجم)

🔶چند پرسش و پاسخهای آنها
(بخش1 از 3)

شبهای آدینه و روزهای آن كه كسانی بنزد من می‌آیند همیشه پرسشهایی میكنند و پاسخهایی می‌شنوند و من دوست میدارم كه گاهی آنها را در نوشته‌های خود بیاورم ، و این خود راهی برای نزدیكی اندیشه‌هاست.

در آدینه‌ی گذشته دو تن بنزد من آمدند و چنین گفتند : «شما بارها در نوشته‌های خود نام «حقایق» را می‌برید و چنین میگویید كه همگی باید حقایق را بپذیرند. ما میخواهیم چند پرسشی از شما كنیم» :

1) آیا در جهان حقایقی هست؟.. بسیاری از دانشمندان بحقایقی قایل نیستند. میگویند در جهان هرچه هست جز فریب نیست. میگویند : هر كسی كه نیروی گویندگی و زبان شیوا دارد میتواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند و جمعیتی را پیرو خود گرداند. نه اینكه راستی را حقایقی باشد.
2) بر فرض آنكه حقایقی هست راه درك آنها چیست؟.. چگونه میتوان حقیقت را شناخت؟..
3) آیا میتوان از روی حقایق زندگی كرد و از هرچه نه حقیقت است چشم پوشید؟..

گفتم : بیكایك پرسشها پاسخ میگویم : در جهان حقایق بسیار است. مثلاً گفته می‌شود : «زمین بگرد خود میگردد» یا «ابر از بخار پدید می‌آید» یا «آمریكا در غرب اروپاست» و هزارها مانند اینها ، آیا اینها حقایق نیست؟.. اگر مقصودتان در چیزهای نامحسوس است یا در قواعد زندگانیست در آنها نیز حقایقی درمیانست. مثلاً در ایران یك دسته عقیده به «نجوم» دارند و چنین تصور میكنند كه هرچه بروی زمین رخ میدهد نتیجه‌ی گردش ستارگان و دوری و نزدیكی آنها با یكدیگر است. بگفته‌ی شاعر «كه سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است» . یك دسته‌ی دیگری به «بخت» عقیده‌مندند و چنین میدانند كه كسانی خوشبخت آفریده شده‌اند كه همه‌ی پیشامدها بسود آنان درمی‌آید و همواره با خوشی زندگانی میكنند و كسانی بدبخت میباشند كه به هر كاری برخیزند جز زیان و اندوه نبینند. یك دسته‌ی دیگری باور به سرنوشت دارند و چنین می‌پندارند كه آدمی هر آنچه خواهد دید پیش از آنكه به اینجهان بیاید به پیشانیش نوشته می‌شود. یك دسته‌ی دیگری دعا و نذر را مؤثر می‌شمرند و اینست در گرفتاریها بجای كوشش ، بدعا و نذر و مانند آن توسل میجویند. یك دسته‌ی دیگری جادو و افسون و مانند اینها را دارای تأثیر می‌شناسند و در كارهای خود باینها تشبث می‌نمایند. شما اگر كتابها را جستجو كنید پر از این عقیده‌ها و باورهاست ، اگر گفتار و رفتار مردم را بسنجید همه استنادشان باینهاست. ولی ما میگوییم : اینها همه غلطست ، همه بیپاست ، همه كج‌اندیشیست ، و راستی (یا حقیقت) آنست كه
🔸هر كس جز نتیجه‌ی كوشش خود را نمی‌برد و نتواند برد
و برای این دلیلهای بسیار می‌آوریم. مثلاً میگوییم : 1918 كه جنگ جهانگیر گذشته پایان یافت آلمانیها چون شكست خورده بودند از میان دولتهای بزرگ بیرون رفتند كه اگر نمیكوشیدند به همان حال بازمیماندند ولی در نتیجه‌ی كوششهای خود از آن خواری رها گردیدند. همان آلمانها پارسال بروسیه حمله كرده و میگفتند دو ماهه دولت روسیه را از پا خواهیم انداخت. روسها اگر نمی‌كوشیدند و مردانگی و جانفشانی نمی‌نمودند در اندك زمانی لگدمال میگردیدند. ولی چون كوشیده‌اند هنوز یك سال بیشتر است [1] كه ایستادگی مینمایند. صدها مانند این میتوان شمرد.

كنون این یكی از حقایق زندگانیست كه هر باخردی باید بپذیرد ، و مانندهای آن بسیار است. پس چگونه میتوان گفت که حقایقی نیست؟!..

🔸همان كلمه‌ی فریب كه شما بكار میبرید دلیلست كه حقایقی هست. زیرا فریب چیست؟.. فریب آنست كه دروغی را در جامه‌ی حقیقت نشان دهند. پس باید گفت حقیقتی هست.

اینكه میگویید : هر كس كه نیروی گویندگی یا زبان شیوا دارد میتواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند ، میگویم راست نیست. زیرا هواداران «بخت» یا «سرنوشت» یا مانند آنها در ایران شعرای شیوازبان بوده‌اند كه هر یكی عقیده‌ی خود را با شیواترین زبانی سروده‌اند و با این حال شما می‌بینید ما با یك تكانی كه بخردها میدهیم و اندیشه‌ها را بیدار میگردانیم همه‌ی رشته‌های ایشان را پشم میگردانیم.

🔸كجیها تا هنگامی پیش تواند رفت كه راستیها بمیان نیاید وگرنه همچون یخ در برابر آفتاب خود بخود خواهد گداخت.

[1] : تاریخ این نوشتار سال 1321(1942) می‌باشد.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
انیمیشن جنگ آلمان و شوروی در سال 1941
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست سوم 23

می‌نویسند : «از کجای قرآن استفاده می‌شود که زمین مسطح و ستاره‌ها بآسمان کوبیده است؟!.» می‌گویم : برداشت قرآن درباره‌ی گیتی که همیشه یاد «آسمانها و زمین» (السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ) می‌کند ، و در یک جا می‌گوید : «رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا» ، و ستارگان را آرایش آسمان نخست نشان داده می‌گوید : «زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ» ، معنایش جز آن نیست که زمینی است یکرویه و هموار ، و آسمانهاییست که بروی آن (بی‌ستون) افراشته شده و هر یکی روی دیگری می‌باشد و ستاره‌ها آرایش آسمان نخست است که بآن بسته شده و یا همچون میخ کوبیده گردیده. اینگونه جمله‌ها در قرآن جز با هموار بودن زمین نتواند ساخت و اینست مسلمانان زمین و آسمان را جز بدانسان که یاد کردیم نشناخته بودند.
ولی من این را دلیل نمی‌آورم و نمی‌خواهم میدان بسخنان دور و درازی دهم. یک دلیل روشن دیگری یاد می‌کنم : در داستان ذوالقرنین در قرآن گفته می‌شود : «حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ».باز گفته می‌شود : «حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَى قَوْمٍ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًا» درباره‌ی این داستان سخنان بسیاری رانده شده. ولی من از همه‌ی آنها چشم پوشیده تنها بدو جمله‌ی : «بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ» و «بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ» می‌پردازم. آیا رسیدن بفرودگاه خورشید یا بدرآمدگاه آن ، جز با یکرویه و هموار بودن زمین تواند ساخت؟!. آیا با گرد بودن زمین ، کسی بفرودگاه یا درآمدگاه خورشید تواند رسید؟!.
می‌دانم خواهند گفت : ذوالقرنین چون بکنار دریا رسید و از دور دید خورشید در دریا فرومی‌رود ، آنجا را فرودگاه خورشید پنداشت. می‌گویم : این تأویلست. در آیه نامی از دریا برده نشده ، بلکه گفته شده : «دید که در چشمه‌ی پر از گل سیاهی فرومی‌رود». و پیداست که خواستش دریا نیست. آنگاه دوباره می‌گویم : سخن ما در «رسیدن» است و باز می‌گویم : اگر زمین گرد است ، کسی هرچه برود بفرودگاه یا درآمدگاه خورشید نخواهد رسید.
شما ببینید چیزی باین آشکاری آنان نفهمیده‌اند ، و با این نافهمی در برابر ما آن زباندرازیها را می‌کنند. ببینید دروغگو کیست ، ماییم یا آنان؟!. ببینید آیا ما معنی قرآن را نمی‌دانیم یا آنان؟!.
اکنون باین چه توان گفت؟!. آنان باید یا بگویند این آیه‌ها از قرآن نیست و بآن افزوده شده ، یا بگویند زمین گرد نیست و آنهمه دلیلها را درباره‌ی گرد بودن زمین دور اندازند. یا بگویند : «پیغمبر اسلام دانسته و فهمیده دروغ گفته».
آنچه ما می‌دانیم هیچ یکی از اینها نیست. این آیه‌ها از قرآنست. زمین نیز گرد است. بنیادگزار اسلام نیز دروغ نگفته. مردی با آن استواری و بزرگی ، نشدنیست که دروغ گوید. راستی آنست که او دانسته‌ی خود را گفته. او از دانشها همان را می‌دانسته که در زمان او می‌بوده.

1ـ افراشت آسمانها را بی‌آنکه ستونی باشد و شما ببینید. [سوره‌ی رعد (13) ، آیه‌ی 2]
2ـ پستترین آسمان را با ستارگان آرایش دادیم. [سوره‌ی الصافات (37) ، آیه‌ی 6]
3ـ تا چون بفرودگاه خورشید رسید آن را دید که در یک چشمه‌ای لجنزار فرومی‌رود. [سوره‌ی کهف (18) ، آیه‌ی 86]
5ـ تا چون بدرآمدگاه خورشید رسید آن را دید که درمی‌آید و می‌تابد بکسانی که پوشاکی جز آن تابش نمی‌داشتند. [سوره‌ی کهف (18) آیه‌ی 90]
✴️ زبان ایرانی 54
🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان

چنانكه در فرهنگ‌آموزي بايد بچه‌هاي خود را پند داد كه «بلي» كه عربي است نگويند «هان» كه فارسي است يا «آري» پاسخ دهند در آغاز بايد بجاي «سلام عليك» كه عربي است چيزي يافت.
اصفهان ـ ع كتابچي

آنچه ما درباره‌ي «بلي» و «هان» و «آري» نوشتيم مقصود اين نبود كه پس از اين به كودكان ياد دهيم بجاي «بلي» ، «آري» يا «هان» بگويند. بلكه مقصود نكوهش گذشتگان بود كه هان و آري را چون فارسي است دور از ادب می‌شماردند و اگر بچه‌اي يكي از آنها را ميگفت سرزنش روا مي‌داشتند. اما اينكه بجاي سلام عليك عبارت فارسي پيدا كنيم گمان ندارم امروز نياز بچنين كاري داشته باشيم سودي هم از آن نمي‌توان چشم داشت.
زيرا در زمينه‌ي زبان ما ناگزيريم كه كلمه‌هاي عربي را كه مايه‌ي بهم خوردن زبان فارسي شده‌اند بيرون كنيم و سودي كه از اين كار مي‌بريم پيراستگي زبان فارسي و آساني آن در خواندن و نوشتن ميباشد. ولي سلام عليك ارتباطي بزبان ندارد و عربي يا فارسي بودن آن از ديده‌ي زبان فارسي يكسان ميباشد مگر كساني بتعصب گرايند و مقصودشان بيرون كردن و دور راندن هر چيز ناايراني از ايران باشد و پيداست چنين تعصبي كار ستوده نخواهد بود1.

1ـ سالها پس از این ، زمانی که کسروی نیرویی از «پیمانیان» فراهم آورده و «باهَماد آزادگان» که یک حزب سیاسی بود بنیاد گزارد و جوانان بسیاری به آن رو آوردند ، در دستورنامه‌ی «آزادگی» درمیان رفتارها و گفتارهایی که یک «آزاده» باید در خود پدید آورد یکی هم بجای سلام‌ ، «پاکزی» (بمعنی پاک زندگی کن) و در پاسخش همان یا «بی‌آکزی» (بمعنی بی‌عیب زندگی کن) را گزارد که از آن زمان باز درمیان پاکدینان رواج دارد. ـ و
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی پنجاه‌وششم)

🔶چند پرسش و پاسخهای آنها
(بخش2 از 3)

دوم می‌پرسید : بر فرض آنكه حقایقی هست راه درك آنها چیست؟.. میگویم راه درك حقایق خرد است. خدا گوهری بنام «خرد» بآدمیان داده كه بدستیاری آن راستیها (یا بگفته‌ی شما حقایق) را دریابند. میدانم شما درباره‌ی خرد نیز سخنانی خواهید داشت. گوشهای شما پر است از سخنانی كه در نكوهش خرد و در بیهوده بودن آن سروده شده است. در ایران از قدیم دسته‌های بسیاری خرد و داوری آن را نمی‌پذیرفته‌اند. صوفیان بآن ارزش نداده میگفته‌اند : «با خرد و اندیشه بجایی نتوان رسید. باید با ریاضت و مكاشفه حق را دریافت. پای استدلالیان چوبین بود». خراباتیان شعرهاشان پر است از توهین بخرد و ریشخند بآن : «این شحنه در ولایت ما هیچ كاره نیست». باطنیان و شیعیان هر یكی بعلت دیگری «خرد» را برای رسیدن برستگاری كافی نمیدانسته‌اند. گذشته از همه‌ی اینها ، فلسفه‌ی مادی و دانشهای طبیعی امروزی نیز به «خرد» ارزشی قایل نیست و خرد را باین معنی كه ما میگوییم نمی‌پذیرد. در نظر آنها همه‌ی فهم و اندیشه و دریافتهای آدمی ناشی از ساختمان مغزی اوست. و این است هر كسی مطالب را بطور دیگری دریافت میكند. زیرا ساختمان مغزی هر كس بطور دیگر است. ولی همه‌ی اینها اشتباه است و
🔸 ما چون در این راه خود بخرد ارزش بسیار میگزاریم اینست تاكنون گفتارهای بسیار درباره‌ی آن نوشته و باین لغزشهای صوفیان و خراباتیان و دیگران ، و همچنین بلغزشهای فلسفه‌ی مادی پاسخهای مغزدار داده‌ایم. [1]

به هر حال این بیگفتگوست كه باید حقایق را بدستیاری خرد درك كرد. چیزی كه هست كسان بسیاری خردهاشان ناتوانست كه اگر هم حقایق را درك كنند آن را نمیتوانند پذیرفت.

مثلاً ما درباره‌ی شعر سخنانی نوشتیم و معنای حقیقی آن را روشن گردانیدیم. آن سخنان را هر كس بشنود و بفهمد درك خواهد كرد كه حقیقت است. چیزی كه هست كسانی خردهاشان تواناست كه آن را پذیرفته بكار خواهند بست و كسانی خردهاشان ناتوان است و نخواهند پذیرفت. چنانكه ما این را آزمودیم.

بسیاری را دیدیم كه شاعر بودند و غزلها و قصیده‌ها داشتند ولی پس از خواندن آن سخنان بنام پیروی از حقیقت از شعرهای خود درگذشته و از آنگونه شعرسرایی چشم پوشیدند. لیكن از اینسو كسانی بدستاویز همان سخنان به بدزبانیها پرداختند و پستی و بیفرهنگی بسیار نمودند. چرا چنین بود؟.. ، زیرا آن دسته خردهاشان نیرومند است و رشته‌ی اختیارشان در دست آن میباشد. ولی این دسته خردهاشان درمانده و بیكاره است و اختیارشان جز در دست هوس و رشك و خودنمایی نمیباشد.

دلیل این مطلب كه همین كسان نیز حقیقت را درباره‌ی شعر دریافته‌اند (نهایت نمیتوانند پذیرفت) آنست كه شما اگر با یكی از آنان بگفتگو پرداخته بپرسید : «بنوشته‌های پرچم درباره‌ی شعر چه ایرادی دارید؟.. كدام جمله‌اش را درست نمی‌شمارید؟..» خواهید دید پاسخی ندارند و با این حال گردن گزاردن نمیتوانند.

یكی از خوانندگان پرچم داستانی نقل میكند كه چون یك مثل خوبی برای این موضوعست در اینجا می‌آورم. میگوید : بمجلسی رسیدم دیدم نام شما درمیانست و گله و بدگویی میكنند. پرسیدم : موضوع چیست؟.. گفتند : بخیام توهین كرده است. گفتم من مقاله‌ی او را درباره‌ی خیام خوانده‌ام فلسفه‌ی خیام را چنین تشریح كرده : «این جهان یك دستگاه بیهوده و پوچیست و اینست ما باید پروای گذشته و آینده نكنیم و این دم را كه در آنیم غنیمت شمارده خوش باشیم» او میگوید خلاصه‌ی فلسفه‌ی خیام این دو مطلب است و اینها هر دو غلطست. زیرا جهان یك دستگاه بیهوده و پوچی نیست بلكه در آن نظم حكمتی مشهود است. از طرف دیگر بر فرض آنكه جهان بیهوده و پوچ باشد باز ما نمیتوانیم نسبت بگذشته و آینده بی‌پروا باشیم. نمیتوانیم در اندیشه‌ی زندگی نبوده تنها یك دمی را با خوشی گذرانیم. خلاصه‌ی مقالات او درباره‌ی خیام اینست. شما باین سخنان چه ایرادی دارید؟!. كدام جمله‌اش را نمی‌پسندید؟! بگویید من هم با شما همراهی كنم. مخصوصاً خواهشمندم ایرادهاتان را بگویید تا من باو برسانم. زیرا هر چند روز یك بار باداره‌ی پرچم رفته او را می‌بینم. دیدم در برابر این گفته‌ها بخاموشی گراییدند و سر پایین انداختند ، و چون دیدند من چشمم را بروی ایشان دوخته‌ام و پاسخ میخواهم یكی سر برآورده با یك لحن آرامی چنین گفت : این مطلب راست هم باشد باو چه؟!. او چه كاره است؟! گفتم : این سخن بسیار بیهوده است زیرا بگفته‌ی شعرای خودتان :
اگر بینی كه نابینا و چاهست اگر خاموش بنشینی گناهست
این مطلب را كسی نمیدانست و یا جسارت گفتنش نمیكرد. در حالی كه سراپا حقایقست. پس اگر كسی جلو افتاده میخواهد مردم را از اشتباه بیرون آورد آیا این گناه اوست؟!.. دیگر پیشوایان چگونه بوده‌اند؟!.. دیگری سر برآورده گفت : چه شده دیگران نمیفهمند و تنها او میفهمد؟! گفتم این سخن هم پرتست. اگر بنا باین باشد باید هیچ یکی از کشفهای علمی را نپذیرفت. باید بهیچ یكی از پیشوایان نگرایید. سومی گفت : مگر ما ازو كمتریم كه تبعیت از فكر او كنیم؟!. من دیگر پاسخی ندادم. زیرا دیدم اینها چندان در نادانی فرورفته‌اند كه نمیدانند كه پذیرفتن حقایق در واقع پیروی كردن بخرد و فهم خویشتنست. نمیدانند كه گوش ندادن بحقایق دلیل سبكمغزی و نافهمی آدم است ، دیگر در آن مجلس ننشسته برخاستم و بیرون آمدم.

این داستان نیك نشان میدهد كه همان
🔸معاندان نیز حقایق را درك میكنند و اینست در برابر گفته‌های ما هیچ ایرادی یا پاسخی پیدا نمیكنند. ولی چون خردهاشان ناتوانست و رشته‌ی اختیارشان در چنگ هوس و كینه و تعصب و خودخواهی و رشك و مانند اینهاست نمیتوانند بحقایق گردن گزارند و برخی از بس خشمناك میگردند كه زبان به بیفرهنگی نیز باز می‌نمایند.

[1] : این گفتارهای پراکنده را خود نویسنده سپس در یک دفتری بنام «در پیرامون خرد» گرد آورده است.
آیا سرانجام سرپیچی از حقایق و قواعد چه خواهد بود؟!
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست سوم 24

اگرچه در اینجا نیز دشواری دیگری بمیان می‌آید ، و آن اینکه پس چرا سخنان خود را از زبان خدا گفته؟!. ولی باین دشواری نیز پاسخی توان داد و ما در اینجا فرصت نمی‌داریم. بهر حال ما آن مرد بزرگ و استوار را دروغگو نمی‌دانیم.
این گفته‌ی ماست. ولی آنان چه خواهند گفت؟!. آنان که گفته‌های ما را نمی‌پذیرند و خیره‌رویی و زباندرازی می‌کنند ، خودشان چه خواهند گفت؟!.
من دوست می‌دارم آنان هرچه خواهند گفت بگویند و گفتگویشان را با ما بپایان رسانند. اگرچه تبریزیان بآن وحشیگریهای پست برخاستند و اگرچه نویسندگان این دفتر زباندرازیهای بسیاری کرده‌اند ، با اینحال من چشم پوشیده ، می‌خواهم با آنان برای آخرین بار بسخن درآیم و اینست پیام فرستاده می‌گویم :
ای آقای حاجی عباسقلی چرندابی ، ای مشهدی هاشم منصور ، ای آقای کاظم شبستری ، ای حاجی یوسف شعار ، ای محمد بلاغی ، ای آقای صادق ایپکچی ، ای آقای حاجی حسین شالچی ، ای آقای حاجی حسن خسروشاهی ، ای آقای حاجی محمدعلی شالچی ، ای آقای حاجی کاظم خویلو ، ای همه‌ی کسانی که در نوشتن و چاپ کردن این دفتر دست داشته‌اید و یا به بدزبانیهای دیگری برخاسته‌اید ، سخن خود را با ما در همینجا بپایان رسانید. نشستی برپا گردانیده ، باهم سُکالیده(1) ، هر پاسخی می‌دارید در این باره بگویید. اگر خودتان نمی‌خواهید یا نمی‌توانید ، از نجف و قم و از دیگر جاها بپرسید. سید هبة‌الدین شهرستانی که او را «فیلسوف اسلام» می‌خوانید و کتاب «الهیئة و الاسلام» را نوشته در بغداد زنده است(2) ، شیخ محمد حسین آل کاشف الغطاء که «اصول الشیعه» را بچاپ رسانیده در نجف می‌زید. بنویسید ، از آنان بپرسید. بهر حال من بشما سه ماه فرصت می‌دهم که شما هر پاسخی می‌دارید بدهید ، و با شما پیمان می‌بندم که اگر پاسخی خردپذیر دادید ما از همه‌ی سخنان خود درگذریم ، و اگر نتوانستید ما را هم از شما درخواستی هست ، و آن اینکه بخود آیید و بیش از این در گمراهی پا نفشارید. بخود آیید و بیش از این راه مردم‌آزاری نپویید. بخود آیید و بیش از این قرآن را دستاویز هوسبازیها و سودجوییهای خود نگردانید. بخود آیید و دیگر آن نکنید که ما هر زمان که در برابر دانشها بسخنی پرداختیم ، شما بدستاویز قرآن ایرادهای عامیانه گیرید. بخود آیید و بدانید شما شاینده‌ی این گفتگوها نیستید و سخنانی که در این دفتر درباره‌ی دین نوشته‌اید بسیار عامیانه و بی‌ارج می‌باشد.
شگفتست که می‌گویند : خدایی که زمین را آفریده نمی‌دانسته بِچه گونه است؟!. می‌گویم : می‌خواهید چه بگویید؟. اگر می‌خواهید بگویید : «زمین هموار است و دانشمندان که با دلیل گرد بودن آن را نشان داده‌اند نفهمیده‌اند» پیداست که جز زورگویی نیست. اگر می‌خواهید بگویید : «در قرآن زمین هموار نشان داده نشده» من اینک جای آن را نشان دادم ، اگر شما توانید پاسخ دهید.

1ـ سکالیدن (همچون گشاییدن) = شور / مشورت کردن ؛ سکالش (همچون گشایش) = مشورت ، شور ـ و
2ـ هنگامی که چاپ نخست این کتاب بیرون آمد (1323) هبة‌الدین در تهران می‌بود. با انگیزش و راهنمایی او پاسخی باین بخش نوشته چاپ کردند. بسخنان دور و درازی پرداخته‌اند که کوتاه‌شده‌اش اینست : «مشرق» و «مغرب» نامهاییست در همه‌ی زبانها هست. در انگلیسی ، در فرانسه ، در آلمان و دیگر زبانها و هر کشوری یکسوی آن مشرقش و یکسوی آن مغربش می‌باشد. مثلاً افغانستان مشرق و عربستان مغرب ایران است. اینست خلاصه‌ی گفته‌هایشان. خواستشان آن بوده که چیزی بنویسند و هایهوی راه اندازند که پاسخ دادیم. در حالی که این سخن در برابر گفته‌های ما بی‌معناست. بدو شُوَند : الف ـ این معنی جز آن معناییست که در آیه‌های قرآن خواسته شده. قرآن سخن از فرودگاه و درآمدگاه خورشید می‌کند نه از مشرق و مغرب یک کشور. ب ـ چنانکه گفته‌ایم سخن ما در رسیدن بفرودگاه خورشید و درآمدگاه خورشید است و چنین چیزی با کروی بودن زمین نتواند بود و هرچه بگویند بی‌معنیست.
مردم یهود.pdf
1.2 MB
🔶 مردم یهود

🖌 احمد کسروی

🔍 سرگذشت کوتاهی از مردمان کهنِ میانرودان ، کوتاهشده‌ی سرگذشتی که یهودیان از خود گفته‌اند.

📊 شمار ساتها : 20

بازپسین پراکنش : آذر ۱۳۹۸

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ زبان ایرانی 55
🔶 پرسشها و پاسخها در سال دوم پيمان

(5)
1ـ كلمه‌ي «شك» كه بمعني تحبر و تردد است در فارسي چه استعمال مي‌كنند؟
2ـ آيا «نوپندار» را بجاي لفظ متجدد ميتوان گفت؟
3ـ «كتاب» در فارسي چه بايد گفته شود؟
4ـ استعمال لفظ «تيداكيان» را بجاي لفظ «يهوديان» در فارسي جديد ديده شده است اگر صحيح نباشد بجاي آن چه لفظي بايد استعمال شود؟
قم ـ علوي طالقاني

1ـ من براي كلمه‌ي «شك» جز كلمه‌ي «گمان» را سراغ ندارم. اگرچه امروز گمان بمعني «ظن» بكار ميرود ولی ظن با شك تفاوت دارند ولي در باستان زمان گمان بمعني شك نیز بكار مي‌رفته. از عبارتهايي كه اكنون در ياد دارم يكي اينست كه از كارنامه‌ي اردشير در اينجا مي‌آورم : «ارتخشير ويهيه و دين دوستيه ايوگانگيه و فرمان بورتاريه‌ي اويشان اپيگومان بوت» معني آنكه : اردشير درباره‌ي بهي و دين‌دوستي و يگانگي و فرمانبرداري ايشان بيگمان بود. در اين عبارت بجاي «شك نداشت» ، «بيگمان بود» ميگويد پس بجاي شك كلمه‌ي گمان بكار مي‌رفته.
شاعر نيز گفته : آنكه عيب دگران پيش تو آورد و شمرد بيگمان عيب تو نزد دگران خواهد برد
2ـ «متجدد» كلمه‌ي ساختگي بيش نيست كه روزنامه‌نويسان ساخته‌اند و بكار مي‌برند ولی بنياد درستي ندارد كه پس از ديري از ميان رفته فراموش خواهد شد. كساني كه اين كلمه را بكار مي‌برند چون ميزاني براي شناختن نيك از بد در دست ندارند از اينجا چنان مي‌پندارند كه هرچه تازه است نيكست و براي خود نام «متجدد» پديد آورده‌اند. به هر حال من جهتي براي كلمه‌ي «نوپندار» نمي‌پندارم و «متجدد» هم بزودي از ميان خواهد رفت.
3ـ بجاي كتاب در فارسي «نامه» بايد گفت. چنانكه در شهنامه و خداينامه و مانند اينها آمده.
4ـ «تيداكان» را من در پاره‌ای نگارشها ديده‌ام ولي در درستي آن ترديد دارم. به هر حال در فارسي يهود و جهود هر دو بكار ميرود و هر دو درست است زيرا اين نام در كتابهاي پهلوي كه بوده چون در الفباي پهلوي يا و جيم هر دو يك شكل دارد از اينجا آن را گاهي يهود و گاهي جهود مي‌خوانده‌اند. ولي گويا جهود معروفتر بوده كه در زبان عوام بازمانده.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی پنجاه‌وهفتم)

🔶چند پرسش و پاسخهای آنها
(بخش3 از 3)

سوم می‌پرسید : «آیا می‌توان از روی حقایق زندگی كرد؟..» من نمیدانم شما چه چیزها را «حقایق» می‌پندارید كه این پرسش را میكنید. اگر با حقایق زندگی نمی‌توان كرد پس برای چه از دزدی و راهزنی جلوگیری میكنید؟. برای چه كلاهبرداری را بد میدانید؟! برای چه با بیماریها مبارزه میكنید؟!.. برای چه بكشت و كار می‌پردازید؟!.. برای چه وزارت جنگ برپا كرده‌اید و سپاه تهیه میكنید؟!. برای چه شهربانی و شهرداری بنیاد نهاده‌اید؟!.. برای چه دبیرستان و دانشكده باز كرده‌اید؟!.. نه ، دور نمیروم ، برای چه نان میخورید؟!. برای چه آب مینوشید؟!. برای چه میخوابید؟!.. برای چه رخت می‌پوشید؟!.. همچنین صد پرسش دیگری كه میتوان پرسید.

زیرا اینها هر یكی از پیروی به یك حقیقتی پدید آمده. از دزدی و راهزنی جلوگیری میكنید برای آنكه «دزدی و راهزنی آرامش و نظم توده را بهم میزند» ، و همین خود یك حقیقتی است ، با بیماریها مبارزه میكنید برای آنكه «بیماریها آدمی را رنجور و ناآسوده میگرداند» و همین نیز حقیقت دیگری میباشد ، بكشت و كار می‌پردازید برای آنكه «بكشت و كار نیازمندید تا روزی خود را بدست آورید» ، و این یك حقیقتی بشمار است. همچنین در آن موضوعهای دیگر كه همگی در نتیجه‌ی پیروی از حقایق پدید آمده است.

شما از همه‌ی اینها چشم پوشیده میگویید : «آیا میتوان از روی حقایق زندگی كرد؟» اگر كسی مطلب را وارونه گردانیده می‌پرسید : «آیا میتوان جز با حقایق زندگی كرد؟..» شگفتی سخنش كمتر بود.

هرچه هست باید مطلب را شرح دهیم.

🔸این زمینه یكی از لغزشگاههای ایرانیانست و همیشه این جمله را بزبان دارند : «مگر می‌شود با حقایق زندگی كرد؟». باید دانست حقایق بدو رشته است : یك رشته حقایق آشكار كه همه كس میداند (از قبیل حقایقی كه در بالا یاد كردیم) و یك رشته حقایق نهان كه هر كس نمیداند (از قبیل حقایقی كه درمیانه‌ی ما و دیگران مورد بحث است و تاكنون در پرچم بسیاری از آنها را شرح داده‌ایم).

🔸پیداست كه گفتگو در زمینه‌ی این یك رشته‌ی دوم می‌باشد. درباره‌ی اینهاست كه بسیاری از مردم بهانه‌ها می‌آورند و شما نیز آن پرسش را میكنید. باید دانست كه مردمان در زندگانی مخیرند كه باین حقایق پیروی نمایند و یا آنها را كنار نهاده بهوس یا به پندار یا از روی نادانی رفتار دیگری پیش گیرند. چیزی كه هست در نتیجه تفاوت بسیاری خواهند داشت.

🔸مردمی كه بحقایق پیروی نمایند یك زندگی سرفرازانه و نیكی خواهند داشت و از آسایش و خرسندی بهره‌ی بیشتر خواهند یافت. ولی مردمی كه بهوس یا پندار گراییده از حقایق دور افتند ناگزیر زندگی پستی پیدا كرده از آسایش بهره‌ی بسیار كمی خواهند دید.

🔸مثلاً یكی از آن حقایق اینست : «یك مردمی كه در یك كشور میزیند باید دارای یک راه و یك آرمان باشند تا بتوانند دست بهم دهند و نیرو پدید آورند و آزادی خود را نگه دارند و بدستیاری همدیگر بسختیهای زندگانی فیروز درآیند»

🔸این یك حقیقت بسیار گرانمایه‌ایست. كنون اگر مردمی این را دریابند و یك راهنمایی (یا راهنمایانی) از میان ایشان برخیزد و همگی را بیک راه و بیك آرمان خوانَد ناگزیر درمیان ایشان یگانگی و همدستی پدید آید و یك توده‌ی نیرومندی باشند كه آزادی خود را نگه دارند و با سرفرازی زندگی بسر برند (همچون بسیاری از توده‌های اروپایی كه بیش یا كم از این حقیقت آگاهند و پیروی بآن نموده‌اند) ،

🔸و اگر مردمی از آن ناآگاه باشند و یا بیپروایی نمایند و بهوس و پندار هر كسی اندیشه‌های دیگری در مغز خود بپروراند و هر دسته‌ای آرزو و آرمان دیگری را دنبال كنند ناگزیر پراكنده و پریشان باشند و هیچگاه با یكدیگر یگانه و همدست نتوانند بود و یك نیرویی در برابر بیگانگان پدید نتوانند آورد و اینست همیشه لگدمال و زیردست باشند و از آسایش و خرسندی كمتر بهره بینند ، (همچون ایرانیان كه از آن حقیقت دور بوده‌اند و همیشه جز بهوسبازی و پندارپرستی نكوشیده‌اند و امروز بسزای نادانیهای خود گرفتار و لگدمال میباشند).

به همین یك مثل بس میكنم و شما ببینید آیا میتوان با حقایق زندگی كرد یا نه؟!.. ببینید آیا پیروی از حقایق بهتر است یا پیروی از هوسها و پندارها و نادانیها؟!. آیا كدام یكی برای این توده سزاوارتر است؟!..
(پرچم روزانه شماره‌های167 ، 168 و 169)