✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 39
اما عنوان وارونهگویی که پیش آوردهاند ، میباید گفت در اینجا نیز همهی هوش و توانایی خود را بکار برده و هر نیرنگی بمیان آوردهاند. ولی من بآسانی رشتههای آنان را پنبه خواهم گردانید. ولی در اینجا باید چند چیز را بدیده گرفت :
نخست : کسی که در چند زمینه در چند جا گفتار رانده ، هر کسی تواند جملههایی را از این گفتار و از آن گفتار او پیدا کند و آخشیج هم وانماید یا معنیهای غلطی از آنها پدید آورد. کسانی همین رفتار را با قرآن کردهاند. مثلاً چنین گفتهاند : قرآن در یک جا میگوید : «وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ»1. در جای دیگر میگوید : «وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُم»2. این دو چون باهم سنجیده شود معنایش آنست که چهارپایان و مرغان نیز پیغمبر داشتهاند. این را گفته و ریشخند بسیار کردهاند. در حالی که اگر کسی با اندیشهی ساده آن آیهها را بخواند هر یکی در جایش معنایش روشنست و چنین چیزی از آنها برنمیآید. در آن آیه میگوید : تنها من نیستم که به پیغمبری برخاستهام. تودههایی که هستند از هر یکی پیغمبری برخاسته. در این یکی میگوید : چهارپایان و مرغان نیز همچون شما توده بتوده (تیره به تیره)اند.
در کتابهای شیعیان داستانی هست که بهترین نمونه از اینگونه موشکافی ناپاکدلانه میباشد و اینست آن را یاد میکنم. شیخ صدوق در گفتگوی خود با سنیان دربارهی صدیق3 چنین میگوید : «چون سورهی برائت نازل شد پیغمبر آن را بابوبکر داد که ببرد و بمشرکین مکه بخواند و چون ابوبکر روانه گردید جبرئیل نازل شد که آن را نرساند مگر کسی از تو. پیغمبر علی را فرستاد که آن را از ابوبکر بگیرد و خود برساند. پس معلوم است که ابوبکر از پیغمبر نبوده. در حالی که پیغمبر نیز میگوید : هر که پیرو من باشد از منست (فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی). پس معلوم است که ابوبکر پیرو پیغمبر نبوده و کافر بوده ...».
در جایی که اگر کسی با اندیشهی ساده آن دو سخن را شنود ، چنین چیزی را از آنها نخواهد فهمید. چنانکه یاران پیغمبر نفهمیده بودند و ابوبکر را به نیکی شناختند و بخلافتش برداشتند.
بدخواهان ما نیز همین رفتار را میکنند. جملهای را که معنایش در جای خود روشنست و درخور هیچ ایرادی نیست میگیرند و از معنایش بیرون میبرند ، با جملهی دیگری از گفتار دیگری پهلوی هم میگزارند. بیآنکه بگویند هر کدام در کجا گفته شده ، گفتگو با چه کسانی میبوده. بلکه در برخی جاها زورگویی آشکار میکنند.
مثلاً من در یک جا نوشتهام : «دشمنان ما اگر بداوری قرآن گردن مینهند بیایند از آن گفتگو کنیم». در جای دیگری گفتهام : «اگر قرآن تواند داوری کرد پس این کشاکشها چگونه پیدا شده؟!.» آنان این دو جمله را بآخشیج هم دانسته با آب و تاب ایراد گرفتهاند.
1ـ هیچ تودهای نیست مگر پیغمبری درمیان آنها بوده. [سورهی فاطر (35) ، آیهی 24]
2ـ هیچ چهارپایی و مرغ پرایی نیست مگر تیرههایی همچون شمایند. [سورهی انعام (6) آیهی 38]
3ـ صدیق لقب ابوبکر میباشد. ـ و
🔶 نشست پنجم 39
اما عنوان وارونهگویی که پیش آوردهاند ، میباید گفت در اینجا نیز همهی هوش و توانایی خود را بکار برده و هر نیرنگی بمیان آوردهاند. ولی من بآسانی رشتههای آنان را پنبه خواهم گردانید. ولی در اینجا باید چند چیز را بدیده گرفت :
نخست : کسی که در چند زمینه در چند جا گفتار رانده ، هر کسی تواند جملههایی را از این گفتار و از آن گفتار او پیدا کند و آخشیج هم وانماید یا معنیهای غلطی از آنها پدید آورد. کسانی همین رفتار را با قرآن کردهاند. مثلاً چنین گفتهاند : قرآن در یک جا میگوید : «وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ»1. در جای دیگر میگوید : «وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُم»2. این دو چون باهم سنجیده شود معنایش آنست که چهارپایان و مرغان نیز پیغمبر داشتهاند. این را گفته و ریشخند بسیار کردهاند. در حالی که اگر کسی با اندیشهی ساده آن آیهها را بخواند هر یکی در جایش معنایش روشنست و چنین چیزی از آنها برنمیآید. در آن آیه میگوید : تنها من نیستم که به پیغمبری برخاستهام. تودههایی که هستند از هر یکی پیغمبری برخاسته. در این یکی میگوید : چهارپایان و مرغان نیز همچون شما توده بتوده (تیره به تیره)اند.
در کتابهای شیعیان داستانی هست که بهترین نمونه از اینگونه موشکافی ناپاکدلانه میباشد و اینست آن را یاد میکنم. شیخ صدوق در گفتگوی خود با سنیان دربارهی صدیق3 چنین میگوید : «چون سورهی برائت نازل شد پیغمبر آن را بابوبکر داد که ببرد و بمشرکین مکه بخواند و چون ابوبکر روانه گردید جبرئیل نازل شد که آن را نرساند مگر کسی از تو. پیغمبر علی را فرستاد که آن را از ابوبکر بگیرد و خود برساند. پس معلوم است که ابوبکر از پیغمبر نبوده. در حالی که پیغمبر نیز میگوید : هر که پیرو من باشد از منست (فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی). پس معلوم است که ابوبکر پیرو پیغمبر نبوده و کافر بوده ...».
در جایی که اگر کسی با اندیشهی ساده آن دو سخن را شنود ، چنین چیزی را از آنها نخواهد فهمید. چنانکه یاران پیغمبر نفهمیده بودند و ابوبکر را به نیکی شناختند و بخلافتش برداشتند.
بدخواهان ما نیز همین رفتار را میکنند. جملهای را که معنایش در جای خود روشنست و درخور هیچ ایرادی نیست میگیرند و از معنایش بیرون میبرند ، با جملهی دیگری از گفتار دیگری پهلوی هم میگزارند. بیآنکه بگویند هر کدام در کجا گفته شده ، گفتگو با چه کسانی میبوده. بلکه در برخی جاها زورگویی آشکار میکنند.
مثلاً من در یک جا نوشتهام : «دشمنان ما اگر بداوری قرآن گردن مینهند بیایند از آن گفتگو کنیم». در جای دیگری گفتهام : «اگر قرآن تواند داوری کرد پس این کشاکشها چگونه پیدا شده؟!.» آنان این دو جمله را بآخشیج هم دانسته با آب و تاب ایراد گرفتهاند.
1ـ هیچ تودهای نیست مگر پیغمبری درمیان آنها بوده. [سورهی فاطر (35) ، آیهی 24]
2ـ هیچ چهارپایی و مرغ پرایی نیست مگر تیرههایی همچون شمایند. [سورهی انعام (6) آیهی 38]
3ـ صدیق لقب ابوبکر میباشد. ـ و
✴️ زبان ایرانی 70
🔶 دشنام چيست؟ ـ سخني و پرسشي
1ـ در شمارهي پنجم «مرد آزاده دشنام نميدهد» براستي يكي از پندهاي سودمند آن گرامي نامه است. ولي شگفت اينكه كسي كه تودهاي را بعادت زشت و ناپسندش بدشمني برميخيزاند و در مهنامهاش جداً بر عليه آن عادات قبيحه ميجنگد چگونه سزاوار است كه راضي شود در پشت همان صفحه در پشت همان اندرزهاي نيكو در «گزارش يك شب» كلمات مكرر «فرومايه و بيغيرت» را گنجاند. آيا اين قبيل كلمات در رديف دشنام نبوده و دشنام چيز ديگري است؟
2ـ ما كه علما و واعظين را پيشواي مذهبي و روحاني و اخلاقي خود دانسته و با كمال ميل و رغبت ميخواهيم از نصايح و بيانات ايشان برخوردار شده و سرمشق خود قرار دهيم پس آن آخوندكها را چه بايد بناميم كه برخلاف فرمايشات امير و مولايشان روي منبر پيغمبر نشسته درميان جمعي از جوانان و خواهران مذهبي خود با صداي بلند ميگويند كه «خدا گفته ... بكنيد خانوادهها را بدبخت نماييد. روزبروز دوشيزگان پاكدامن وطن عزيزتان را بگودال هولناك بدبختي داخل نماييد ولي نمازتان ترك نشود» آيا مزخرفات بيشرفانهي اينها را گوش كنيم يا پندها و نصايح ناموسپرستانهي آن گرامينامهي ارجمند را و آيا بعدها در آن نامه از اين قسمتها گفتگو خواهد شد؟
اميدست كه پرسشم بيپاسخ نخواهد ماند.
عباس وهمن
پيمان : سپاسگزاريم كه آقاي وهمن اين يادآوريها را كردهاند. دشنام درجههايي دارد و «بيغيرت» و «فرومايه» را نيز در درجهي خود دشنام بايد شمرد. چيزي كه هست عبارت دو گونه است : مثلاً شك نيست كه «دزد» دشنام است و اگر بيكي بگوييم «اي دزد ، اي فلان» ، دشنام باو دادهايم. ولي اگر بگوييم : «هر كس در داد و ستد دروغ بگويد و خريدار را فريفته پول بيشتر ازو دريابد دزد است» در اين عبارت دشنام مقصود نيست بلكه نكوهش مقصود است. همچنين اگر كسي بگويد : «بيغيرت آن مردي كه زن و فرزند خود را گرسنه گزارده پول خود را در كافهها خرج كند» يا بگويد : «فرومايه آن كسي كه هميشه زبان بستايش بيگانگان باز داشته باشد» در اين تعبيرها مقصود دشنام نيست. اگر ما اينها را دشنام بشماريم راه نكوهش را بيكبار بستهايم و هرگز نخواهيم توانست بر بدكاران زبان نكوهش باز كنيم. وانگاه در اين عبارتها نام كسي برده نميشود و بيشتر توجه بكار و كردار است.
كتاب آسماني دربارهي گروهي ميفرمايد : «أُولئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ» (آنان مانندهي چهارپايانند بلكه گمراهتر ميباشند) و پيداست كه مقصود نكوهش است. با آنكه ما اگر جمله را تغيير داده بكسي بگوييم : «اي چهارپاي نادان» بيشك اين جمله دشنام شمرده خواهد شد. خود شما در اين نگارشتان كلمهي «آخوندك» بكار بردهايد و پيداست كه مقصودتان نكوهش و بيزاري است. در حالي كه اگر بكسي «آخوندك» بگوييد دشنام شمرده خواهد شد.
در زمينهي عالِمنمايان شكايت شما بجاست. پارهای از ايشان نه خدا را ميشناسند و نه پرواي كسي را دارند و چون پايشان بمنبر ميرسد ميگويند آنچه بدهانشان ميرسد. چيزي كه هست اين گونه كسان نادان روزبروز كمتر ميشوند و ما اميدواريم از اين پس ديگر اينگونه زشتكاريها از ميان برخيزد و شمارهي واعظان پاكدل و خداشناس رو بفزوني باشد.
🔶 دشنام چيست؟ ـ سخني و پرسشي
1ـ در شمارهي پنجم «مرد آزاده دشنام نميدهد» براستي يكي از پندهاي سودمند آن گرامي نامه است. ولي شگفت اينكه كسي كه تودهاي را بعادت زشت و ناپسندش بدشمني برميخيزاند و در مهنامهاش جداً بر عليه آن عادات قبيحه ميجنگد چگونه سزاوار است كه راضي شود در پشت همان صفحه در پشت همان اندرزهاي نيكو در «گزارش يك شب» كلمات مكرر «فرومايه و بيغيرت» را گنجاند. آيا اين قبيل كلمات در رديف دشنام نبوده و دشنام چيز ديگري است؟
2ـ ما كه علما و واعظين را پيشواي مذهبي و روحاني و اخلاقي خود دانسته و با كمال ميل و رغبت ميخواهيم از نصايح و بيانات ايشان برخوردار شده و سرمشق خود قرار دهيم پس آن آخوندكها را چه بايد بناميم كه برخلاف فرمايشات امير و مولايشان روي منبر پيغمبر نشسته درميان جمعي از جوانان و خواهران مذهبي خود با صداي بلند ميگويند كه «خدا گفته ... بكنيد خانوادهها را بدبخت نماييد. روزبروز دوشيزگان پاكدامن وطن عزيزتان را بگودال هولناك بدبختي داخل نماييد ولي نمازتان ترك نشود» آيا مزخرفات بيشرفانهي اينها را گوش كنيم يا پندها و نصايح ناموسپرستانهي آن گرامينامهي ارجمند را و آيا بعدها در آن نامه از اين قسمتها گفتگو خواهد شد؟
اميدست كه پرسشم بيپاسخ نخواهد ماند.
عباس وهمن
پيمان : سپاسگزاريم كه آقاي وهمن اين يادآوريها را كردهاند. دشنام درجههايي دارد و «بيغيرت» و «فرومايه» را نيز در درجهي خود دشنام بايد شمرد. چيزي كه هست عبارت دو گونه است : مثلاً شك نيست كه «دزد» دشنام است و اگر بيكي بگوييم «اي دزد ، اي فلان» ، دشنام باو دادهايم. ولي اگر بگوييم : «هر كس در داد و ستد دروغ بگويد و خريدار را فريفته پول بيشتر ازو دريابد دزد است» در اين عبارت دشنام مقصود نيست بلكه نكوهش مقصود است. همچنين اگر كسي بگويد : «بيغيرت آن مردي كه زن و فرزند خود را گرسنه گزارده پول خود را در كافهها خرج كند» يا بگويد : «فرومايه آن كسي كه هميشه زبان بستايش بيگانگان باز داشته باشد» در اين تعبيرها مقصود دشنام نيست. اگر ما اينها را دشنام بشماريم راه نكوهش را بيكبار بستهايم و هرگز نخواهيم توانست بر بدكاران زبان نكوهش باز كنيم. وانگاه در اين عبارتها نام كسي برده نميشود و بيشتر توجه بكار و كردار است.
كتاب آسماني دربارهي گروهي ميفرمايد : «أُولئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ» (آنان مانندهي چهارپايانند بلكه گمراهتر ميباشند) و پيداست كه مقصود نكوهش است. با آنكه ما اگر جمله را تغيير داده بكسي بگوييم : «اي چهارپاي نادان» بيشك اين جمله دشنام شمرده خواهد شد. خود شما در اين نگارشتان كلمهي «آخوندك» بكار بردهايد و پيداست كه مقصودتان نكوهش و بيزاري است. در حالي كه اگر بكسي «آخوندك» بگوييد دشنام شمرده خواهد شد.
در زمينهي عالِمنمايان شكايت شما بجاست. پارهای از ايشان نه خدا را ميشناسند و نه پرواي كسي را دارند و چون پايشان بمنبر ميرسد ميگويند آنچه بدهانشان ميرسد. چيزي كه هست اين گونه كسان نادان روزبروز كمتر ميشوند و ما اميدواريم از اين پس ديگر اينگونه زشتكاريها از ميان برخيزد و شمارهي واعظان پاكدل و خداشناس رو بفزوني باشد.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوهفتم)
🔶از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟..
(بخش 1 از 2)
گفتارهایی كه دربارهی «جان و روان» نوشتیم ، چنانكه گفتیم مقصودمان یك بحث علمی یا یك گفتار تفننی نیست و میخواهیم از آن ، نتیجههای بس مهمی برداریم.
🔸بارها گفتهایم این راهی كه جهان پیش گرفته بجایی نخواهد رسید ، و از این جنگها و زورآزماییها جز ویرانی و بدبختی نتیجهای نخواهد بود. اینست جهان باید براه دیگری افتد ، باید بنیاد زندگانی ، بجای نبرد و زورآزمایی همدستی و نیكخواهی باشد.
میدانم اگر سیاستمداران اروپا این سخن مرا بشنوند آن را اندیشهی خامی پنداشته در دلهای خود خواهند خندید. ولی روزگار بایشان و سیاستشان بیشتر میخندد. این نتیجهی اندیشههای پختهی ایشانست كه جهان را بجنگ و گرفتاری كشانیده و روی زمین را با خون جوانان رنگین میگرداند!
آیا آدمی برای این خونخواری آفریده شده؟!.. آیا آن دانشها و هنرها ، آن دانشكدهها و دانشگاهها ، آن جستجوها و آزمایشها ، آن بیخوابیها و رنجكشیها نتیجهاش این بایستی بود؟!..
میگویند : «زندگانی نبرد است». میگویم : در همینجاست كه اشتباه میكنید. زندگانی نبرد نیست. شما میتوانید ، بیآنكه بكشاكش پردازید و نبردی كنید ، با خوشی و آسودگی زندگی كنید. هیچ چیز شما را ناگزیر از نبرد نمیگرداند.
میگویند : جانوران همگی با نبرد و كشاكش زندگی میكنند. میگویم : از جانوران تا آدمی فاصله بسیار است. آدمی اگر هم از جنس جانوران شمرده میشود با آنها یكی نیست. من آن داستان جان و روان را برای این شرح دادم كه شما بدانید میانهی آدمی با دیگر آفریدهها جدایی بسیار است. آدمی دارای دو طبیعت میباشد و اساسْ طبیعت دوم ، طبیعت روانی ، اوست كه همیشه خواهان نیكی و آبادی و دستگیری و غمخواریست.
🔸🔸ما اكنون در خاندانها چگونه زندگی میكنیم؟.. نه آنست كه بنیاد زندگی را بهمدستی و نیكخواهی گزاردهایم و در هر خاندانی پنج تن یا ده تن كه از بزرگ و كوچك ، از زن و مرد ، از بیمار و تندرست هستند هر یكی دست آن دیگری را میگیرد و هر یكی نه تنها دربند خود ، بلكه دربند همگی خاندان میباشد و اینست بآسایش و خوشی باهم بسر میبرند و هیچگاه بنبرد و كشاكش نیازی نمیبینند؟!.. پس چرا ما نتوانیم همان رفتار را در بیرون نیز جاری گردانیم؟!.. چرا نتوانیم سراسر جهان را یك خانه ، همگی مردمان را یك خاندان بشماریم؟!.. آیا چه چیزی جلو ما را خواهد گرفت؟!.. آیا چه زیانی خواهیم برداشت؟!..
آری از روزی كه در اروپا دانشها پیشرفت آغاز كرد یكی هم فلسفهی مادی رو به پیشرفت گزاشت و گام بگام با دانشهای طبیعی برواج پرداخت و یك زمینهی بزرگی برای خود باز كرده مردان بنامی همچون نیتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگران هوادار آن گردیدند ، و یكی از نتیجههایی كه از آن فلسفه گرفتند همین بود كه «زندگانی نبرد است» ، «هر توانایی باید ناتوان را زیردست گرداند» ، «هر كسی باید جز دربند خود نباشد» ، «ناتوان را جز نابودی نشاید».
این جملهها شهرت فراوانی یافت و در همهی دلها جا گرفت و بهانه بدست ستمگران و آزمندان داد كه بیهیچ باكی به ناتوانان ستم كنند و بنابودی آنان كوشند ،
🔸بیگمان همین سخنان تغییر مهمی در زندگانی اروپاییان پدید آورد. بیگمان در روابط دولتها و در رفتار آنان با تودههای ضعیف تأثیر بزرگی كرد.
این جنگ و خونریزی كه امروز درمیانست شما اگر با سررشتهداران آن كه موسولینی و هیتلر و دیگرانند بگفتگو پردازید و جستجو كنید خواهید دید بالاخره سخن را بآنجا میرسانند كه زندگانی نبرد است و ما باید جنگ كنیم و بكوشیم تا از دیگران عقب نمانیم.
آن دستاندازی بخاكهای دیگران كه دولتهای اروپا میكنند كسی اگر ایراد بگیرد و جهت را بپرسد بالاخره پاسخ خواهد شنید كه آنها ناتوان و ناشایستهاند و این حق طبیعی ماست كه بآنان سیادت كنیم و رشتهی اختیارشان بدست گیریم.
در جهان كمتر گمراهیای تا باین اندازه زیانمند افتاده. كمتر گمراهیای تا باین اندازه مایهی ویرانی بوده. شگفتتر آنست كه كسانی از ایرانیان نیز هواداری از آنان مینمایند و بارها دیدهام چون گفتگو كردهایم ایراد گرفتهاند بلكه هیاهو برانگیختهاند ، و این بدان میماند كه گوسفند بیدست و پا هواداری از درندگی كند و آن را حق مشروع درندگان خونآشام شمارد.
از سخن خود دور نیفتیم : یكی از نتیجهها كه ما از آن داستان جان و روان برمیداریم اینست كه میگوییم : زندگانی نبرد نیست. میگوییم نبرد و كشاكش این نتیجه را دهد كه امروز با چشم خود میبینیم. میگوییم :
🔸باید این شیوهی زندگی از جهان برافتد و بجای این زورآزمایی و خونریزی ، آدمیان بهمدستی و پشتیبانی پردازند ، و این همان راهیست كه ما دنبال میكنیم و بخواست خدای بزرگ بانجام خواهیم رسانید.
(تکهی شستوهفتم)
🔶از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟..
(بخش 1 از 2)
گفتارهایی كه دربارهی «جان و روان» نوشتیم ، چنانكه گفتیم مقصودمان یك بحث علمی یا یك گفتار تفننی نیست و میخواهیم از آن ، نتیجههای بس مهمی برداریم.
🔸بارها گفتهایم این راهی كه جهان پیش گرفته بجایی نخواهد رسید ، و از این جنگها و زورآزماییها جز ویرانی و بدبختی نتیجهای نخواهد بود. اینست جهان باید براه دیگری افتد ، باید بنیاد زندگانی ، بجای نبرد و زورآزمایی همدستی و نیكخواهی باشد.
میدانم اگر سیاستمداران اروپا این سخن مرا بشنوند آن را اندیشهی خامی پنداشته در دلهای خود خواهند خندید. ولی روزگار بایشان و سیاستشان بیشتر میخندد. این نتیجهی اندیشههای پختهی ایشانست كه جهان را بجنگ و گرفتاری كشانیده و روی زمین را با خون جوانان رنگین میگرداند!
آیا آدمی برای این خونخواری آفریده شده؟!.. آیا آن دانشها و هنرها ، آن دانشكدهها و دانشگاهها ، آن جستجوها و آزمایشها ، آن بیخوابیها و رنجكشیها نتیجهاش این بایستی بود؟!..
میگویند : «زندگانی نبرد است». میگویم : در همینجاست كه اشتباه میكنید. زندگانی نبرد نیست. شما میتوانید ، بیآنكه بكشاكش پردازید و نبردی كنید ، با خوشی و آسودگی زندگی كنید. هیچ چیز شما را ناگزیر از نبرد نمیگرداند.
میگویند : جانوران همگی با نبرد و كشاكش زندگی میكنند. میگویم : از جانوران تا آدمی فاصله بسیار است. آدمی اگر هم از جنس جانوران شمرده میشود با آنها یكی نیست. من آن داستان جان و روان را برای این شرح دادم كه شما بدانید میانهی آدمی با دیگر آفریدهها جدایی بسیار است. آدمی دارای دو طبیعت میباشد و اساسْ طبیعت دوم ، طبیعت روانی ، اوست كه همیشه خواهان نیكی و آبادی و دستگیری و غمخواریست.
🔸🔸ما اكنون در خاندانها چگونه زندگی میكنیم؟.. نه آنست كه بنیاد زندگی را بهمدستی و نیكخواهی گزاردهایم و در هر خاندانی پنج تن یا ده تن كه از بزرگ و كوچك ، از زن و مرد ، از بیمار و تندرست هستند هر یكی دست آن دیگری را میگیرد و هر یكی نه تنها دربند خود ، بلكه دربند همگی خاندان میباشد و اینست بآسایش و خوشی باهم بسر میبرند و هیچگاه بنبرد و كشاكش نیازی نمیبینند؟!.. پس چرا ما نتوانیم همان رفتار را در بیرون نیز جاری گردانیم؟!.. چرا نتوانیم سراسر جهان را یك خانه ، همگی مردمان را یك خاندان بشماریم؟!.. آیا چه چیزی جلو ما را خواهد گرفت؟!.. آیا چه زیانی خواهیم برداشت؟!..
آری از روزی كه در اروپا دانشها پیشرفت آغاز كرد یكی هم فلسفهی مادی رو به پیشرفت گزاشت و گام بگام با دانشهای طبیعی برواج پرداخت و یك زمینهی بزرگی برای خود باز كرده مردان بنامی همچون نیتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگران هوادار آن گردیدند ، و یكی از نتیجههایی كه از آن فلسفه گرفتند همین بود كه «زندگانی نبرد است» ، «هر توانایی باید ناتوان را زیردست گرداند» ، «هر كسی باید جز دربند خود نباشد» ، «ناتوان را جز نابودی نشاید».
این جملهها شهرت فراوانی یافت و در همهی دلها جا گرفت و بهانه بدست ستمگران و آزمندان داد كه بیهیچ باكی به ناتوانان ستم كنند و بنابودی آنان كوشند ،
🔸بیگمان همین سخنان تغییر مهمی در زندگانی اروپاییان پدید آورد. بیگمان در روابط دولتها و در رفتار آنان با تودههای ضعیف تأثیر بزرگی كرد.
این جنگ و خونریزی كه امروز درمیانست شما اگر با سررشتهداران آن كه موسولینی و هیتلر و دیگرانند بگفتگو پردازید و جستجو كنید خواهید دید بالاخره سخن را بآنجا میرسانند كه زندگانی نبرد است و ما باید جنگ كنیم و بكوشیم تا از دیگران عقب نمانیم.
آن دستاندازی بخاكهای دیگران كه دولتهای اروپا میكنند كسی اگر ایراد بگیرد و جهت را بپرسد بالاخره پاسخ خواهد شنید كه آنها ناتوان و ناشایستهاند و این حق طبیعی ماست كه بآنان سیادت كنیم و رشتهی اختیارشان بدست گیریم.
در جهان كمتر گمراهیای تا باین اندازه زیانمند افتاده. كمتر گمراهیای تا باین اندازه مایهی ویرانی بوده. شگفتتر آنست كه كسانی از ایرانیان نیز هواداری از آنان مینمایند و بارها دیدهام چون گفتگو كردهایم ایراد گرفتهاند بلكه هیاهو برانگیختهاند ، و این بدان میماند كه گوسفند بیدست و پا هواداری از درندگی كند و آن را حق مشروع درندگان خونآشام شمارد.
از سخن خود دور نیفتیم : یكی از نتیجهها كه ما از آن داستان جان و روان برمیداریم اینست كه میگوییم : زندگانی نبرد نیست. میگوییم نبرد و كشاكش این نتیجه را دهد كه امروز با چشم خود میبینیم. میگوییم :
🔸باید این شیوهی زندگی از جهان برافتد و بجای این زورآزمایی و خونریزی ، آدمیان بهمدستی و پشتیبانی پردازند ، و این همان راهیست كه ما دنبال میكنیم و بخواست خدای بزرگ بانجام خواهیم رسانید.
ما برآنیم كه شرقیان باید باین خواری و زبونی كه دچار گردیدهاند گردن نگزارند و بیك جنبش بزرگی برخیزند. ولی باید پایهی آن جنبش نه زورآزمایی و چیرگی ، بلكه همدستی و نیكخواهی باشد كه بدینسان هم خود را از خواری و زبونی بیرون آورند و هم جهان را از این گرفتاری رها گردانند. [1]
[1] : امروز تودههای شرقی تكانی خورده و كشورهایی همچون چین و هندوستان و كره با آنكه از آن زبونی پیشین درآمدهاند و این اندازه جای خشنودیست ، با اینهمه ایشان نیز راه زندگانی را زورآزمایی دانسته و در كوششهای اقتصادی و سیاسی همان راه غربیان را میپیمایند. حال آنکه بهتر همانست كه كسروی راه نموده : پایهی كوششهاشان را نه زورآزمایی و چیرگی ، بلكه همدستی و نیكخواهی با جهانیان گزارند.
امروز جهانیان بیش از گذشته به زیانمندی جنگهایی كه در چهار گوشهی جهان روی داده و در كار روی دادن است پی بردهاند و این آمادگی بیشتر گردیده كه در كوششهای نیكخواهانه با دیگر تودهها دست یكی گردانند. لیكن افسوسمندانه باید گفت هنوز پتیارهی مادیگری ریشه در اندیشهها دارد و در رفتارها نمایان است. بیگمان یكی از نخستین گامهای جنبش یادشده باید كوشش به ریشهكن گردانیدن این پتیارهی[بلا] مادیگری ، یا به گفتهی كسروی «اژدها گمراهی» باشد.
[1] : امروز تودههای شرقی تكانی خورده و كشورهایی همچون چین و هندوستان و كره با آنكه از آن زبونی پیشین درآمدهاند و این اندازه جای خشنودیست ، با اینهمه ایشان نیز راه زندگانی را زورآزمایی دانسته و در كوششهای اقتصادی و سیاسی همان راه غربیان را میپیمایند. حال آنکه بهتر همانست كه كسروی راه نموده : پایهی كوششهاشان را نه زورآزمایی و چیرگی ، بلكه همدستی و نیكخواهی با جهانیان گزارند.
امروز جهانیان بیش از گذشته به زیانمندی جنگهایی كه در چهار گوشهی جهان روی داده و در كار روی دادن است پی بردهاند و این آمادگی بیشتر گردیده كه در كوششهای نیكخواهانه با دیگر تودهها دست یكی گردانند. لیكن افسوسمندانه باید گفت هنوز پتیارهی مادیگری ریشه در اندیشهها دارد و در رفتارها نمایان است. بیگمان یكی از نخستین گامهای جنبش یادشده باید كوشش به ریشهكن گردانیدن این پتیارهی[بلا] مادیگری ، یا به گفتهی كسروی «اژدها گمراهی» باشد.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
ای ایرانیان! اگر میخواهید خود و فرزندانمان از این خواری رهایی یابیم و همه رستگار گردیم ، نخست باید اندیشههامان دیگر گردد.
نباید سخنان چرندی همچون این ، بخشی از آموزاکهای (تعلیمات) ما و فرزندانمان باشد.
برای رهایی یافتن از چنین پتیارههایی (بلا) ناچار باید یگانه (متحد) گردیم.
از آنسو ، یگانگی نیز یک راه بیشتر ندارد : یاد گرفتن حقایق و دوری جستن از هرچه نه حقیقت است.
نباید سخنان چرندی همچون این ، بخشی از آموزاکهای (تعلیمات) ما و فرزندانمان باشد.
برای رهایی یافتن از چنین پتیارههایی (بلا) ناچار باید یگانه (متحد) گردیم.
از آنسو ، یگانگی نیز یک راه بیشتر ندارد : یاد گرفتن حقایق و دوری جستن از هرچه نه حقیقت است.
✴️ گواهی پاکدلانه
از میناب ـ ماشاءالله میرزایی
من هم پاكدین شدم
سخن كوتاه ـ من بگذشته خود كاری ندارم ـ البته از همان تیپ خرافاتیگری و پندارپرستی میبودهام ـ سخن از امروز است كه بآمیغها آشنا شده از صمیم قلب پیمان بستهام ـ پیمان بستهام كه تا آخرین قطرهی خونم را در راه آزادی و پیشرفت كشور و میهن عزیز خود نثار كنم ـ بایای خود را جز نبرد با بدی نمیدانم ـ از خدای یكتا سپاسگزارم كه این آرزو را بگور نبردم ـ زنده باد راهنمای ارجمند ـ برقرار باد پرچم آزادی.
(ماهنامهی آبانماه 1324)
از میناب ـ ماشاءالله میرزایی
من هم پاكدین شدم
سخن كوتاه ـ من بگذشته خود كاری ندارم ـ البته از همان تیپ خرافاتیگری و پندارپرستی میبودهام ـ سخن از امروز است كه بآمیغها آشنا شده از صمیم قلب پیمان بستهام ـ پیمان بستهام كه تا آخرین قطرهی خونم را در راه آزادی و پیشرفت كشور و میهن عزیز خود نثار كنم ـ بایای خود را جز نبرد با بدی نمیدانم ـ از خدای یكتا سپاسگزارم كه این آرزو را بگور نبردم ـ زنده باد راهنمای ارجمند ـ برقرار باد پرچم آزادی.
(ماهنامهی آبانماه 1324)
badxahan n4.pdf
480.3 KB
🔸 در پاسخ بدخواهان
نشست چهارم
همهی تکهها در یکجا
نشست چهارم
همهی تکهها در یکجا
✴️ در پاسخ بدخواهان
🔶 نشست پنجم 40
من میپرسم : این دو سخن هر یکی در کجا گفته شده؟!. گفتگو با چه کسانی بوده؟!. پیداست که جملهی یکم در گفتگو با شیعیان بوده. ما بشیعیان گفتهایم این گنبدپرستیها و دیگر باورهای شما بیپاست و اگر در این باره بداوری قرآن گردن میگزارید ، بیایید ما از قرآن بشما دلیل آوریم. این سخن را اکنون هم میگوییم. در کتاب «داوری» که بتازگی چاپ شده و سخن از بیپایی کیش شیعه است ، ما دلیلهای بیشتر را از قرآن آوردهایم. اما جملهی دوم در گفتگو با قرآنیان بوده. آنان در برابر کوششهای ما که در راه برداشته شدن کیشهای گوناگون میکنیم ایستادگی نموده میگویند قرآن برای ما بسست ، گوهر اسلام را از قرآن بدست توانیم آورد. ما بآنها پاسخ داده میگوییم : «اگر قرآن تواند داوری کرد پس این کشاکشها چگونه پیدا شده؟!».
من از این هم میگذرم : شما آن دو جمله را همچنانکه هست پهلوی هم گزارید ، کجا بآخشیج همست؟!.. باز میگویم : دو سخن که بآخشیج هم بود باید یکی دروغ باشد. از این دو سخن کدام یکی دروغست؟!.. من بکسانی میگویم : بیایید بیپایی کیشتان را از قرآن بشما نشان دهم. باز بکسان دیگری یا بهمان کسان میگویم : شما بسر خود نتوانید از قرآن چیزی فهمید و اگر توانستیدی این کشاکشها درمیانتان پدید نیامدی. این دو جمله کجایش بآخشیج یکدیگر میباشد؟!.. آیا کدام یکی ناراستست؟!.
مانندهی این جملهها آنست که یک قاضی که «حکمی» داده و مردم بآن ایراد میگیرند ، بگوید : «بیایید من از قانون بشما پاسخ دهم». سپس در نشستی که کسانی گفتگو کرده میگویند : «قانون برای ما بسست ، دیگر قاضی چه میخواهد؟!» بآنان پاسخ داده بگوید : «اگر قانون بسست پس این دعویها و کشاکشها از کجاست؟!». آیا این دو جمله بآخشیج یکدیگر است؟!.
بیچارگان یک واژهی «تناقض» بدستشان افتاده آن را در همه جا بکار بردهاند. اکنون گفتگو درآنست که اگر کسی در تبریز برود بنزد نویسندگان این دفتر (مثلاً برود بنزد آقای چرندابی یا حاجی یوسف شعار یا مشهدی هاشم منصور) بگوید اینها چیست نوشتهاید؟!. این دو جمله کجایش «متناقض» است؟! درزمان[=بیدرنگ] خواهند گفت : «ما که ننوشتهایم. آن توحیدی جوانمرگ نوشته. ما گفتیم هم ننویس ، گوش نداد». بدینسان هیچ کدام بگردن نخواهند گرفت.
سنگیست پراندهاند که اگر بآماج برخورد ، سر افرازند و بگویند : «دیدید چگونه زدم» ، و اگر برنخورد رویی نشان ندهند و خود را ننمایند و یا بگویند : «ما که نینداختهایم ، ببینید که انداخته است». آنان دیپلمههای دانشگاه «تقیه»اند و نیک میدانند چه کار کنند.
بیشتری از جملههایی را که آوردهاند از اینگونه است. مثلاً من در پاسخ کسانی از بیدینان گفتهام : قرآن اگر کتاب آسمانی نیست پس چرا دیگران نتوانستهاند مانندهی آن بیاورند. سپس در جای دیگری در گفتگو با ملایان و دیگران گفتهام : اینهمه گمراهیها که درمیان مسلمانان پیدا شده و ده و اند کیش پدید آمده ، با بودن قرآن بوده و همهی آن کیشها از قرآن دلیل میآورند. آنان این دو گفته را «تناقض» شماردهاند. من نمیدانم چه «تناقض» میانهی آنهاست. نمیدانم کدام یکی از آنهاست که ناراست میباشد.
🔶 نشست پنجم 40
من میپرسم : این دو سخن هر یکی در کجا گفته شده؟!. گفتگو با چه کسانی بوده؟!. پیداست که جملهی یکم در گفتگو با شیعیان بوده. ما بشیعیان گفتهایم این گنبدپرستیها و دیگر باورهای شما بیپاست و اگر در این باره بداوری قرآن گردن میگزارید ، بیایید ما از قرآن بشما دلیل آوریم. این سخن را اکنون هم میگوییم. در کتاب «داوری» که بتازگی چاپ شده و سخن از بیپایی کیش شیعه است ، ما دلیلهای بیشتر را از قرآن آوردهایم. اما جملهی دوم در گفتگو با قرآنیان بوده. آنان در برابر کوششهای ما که در راه برداشته شدن کیشهای گوناگون میکنیم ایستادگی نموده میگویند قرآن برای ما بسست ، گوهر اسلام را از قرآن بدست توانیم آورد. ما بآنها پاسخ داده میگوییم : «اگر قرآن تواند داوری کرد پس این کشاکشها چگونه پیدا شده؟!».
من از این هم میگذرم : شما آن دو جمله را همچنانکه هست پهلوی هم گزارید ، کجا بآخشیج همست؟!.. باز میگویم : دو سخن که بآخشیج هم بود باید یکی دروغ باشد. از این دو سخن کدام یکی دروغست؟!.. من بکسانی میگویم : بیایید بیپایی کیشتان را از قرآن بشما نشان دهم. باز بکسان دیگری یا بهمان کسان میگویم : شما بسر خود نتوانید از قرآن چیزی فهمید و اگر توانستیدی این کشاکشها درمیانتان پدید نیامدی. این دو جمله کجایش بآخشیج یکدیگر میباشد؟!.. آیا کدام یکی ناراستست؟!.
مانندهی این جملهها آنست که یک قاضی که «حکمی» داده و مردم بآن ایراد میگیرند ، بگوید : «بیایید من از قانون بشما پاسخ دهم». سپس در نشستی که کسانی گفتگو کرده میگویند : «قانون برای ما بسست ، دیگر قاضی چه میخواهد؟!» بآنان پاسخ داده بگوید : «اگر قانون بسست پس این دعویها و کشاکشها از کجاست؟!». آیا این دو جمله بآخشیج یکدیگر است؟!.
بیچارگان یک واژهی «تناقض» بدستشان افتاده آن را در همه جا بکار بردهاند. اکنون گفتگو درآنست که اگر کسی در تبریز برود بنزد نویسندگان این دفتر (مثلاً برود بنزد آقای چرندابی یا حاجی یوسف شعار یا مشهدی هاشم منصور) بگوید اینها چیست نوشتهاید؟!. این دو جمله کجایش «متناقض» است؟! درزمان[=بیدرنگ] خواهند گفت : «ما که ننوشتهایم. آن توحیدی جوانمرگ نوشته. ما گفتیم هم ننویس ، گوش نداد». بدینسان هیچ کدام بگردن نخواهند گرفت.
سنگیست پراندهاند که اگر بآماج برخورد ، سر افرازند و بگویند : «دیدید چگونه زدم» ، و اگر برنخورد رویی نشان ندهند و خود را ننمایند و یا بگویند : «ما که نینداختهایم ، ببینید که انداخته است». آنان دیپلمههای دانشگاه «تقیه»اند و نیک میدانند چه کار کنند.
بیشتری از جملههایی را که آوردهاند از اینگونه است. مثلاً من در پاسخ کسانی از بیدینان گفتهام : قرآن اگر کتاب آسمانی نیست پس چرا دیگران نتوانستهاند مانندهی آن بیاورند. سپس در جای دیگری در گفتگو با ملایان و دیگران گفتهام : اینهمه گمراهیها که درمیان مسلمانان پیدا شده و ده و اند کیش پدید آمده ، با بودن قرآن بوده و همهی آن کیشها از قرآن دلیل میآورند. آنان این دو گفته را «تناقض» شماردهاند. من نمیدانم چه «تناقض» میانهی آنهاست. نمیدانم کدام یکی از آنهاست که ناراست میباشد.
✴️ زبان ایرانی 71
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ
«خان» و «ميرزا»
با خان نبود هيچ از اين پس كارم از بردن نام ميرزا بيزارم
از پيش و پسِ نام من اين برداريد از ياد دو ناكس نكنيد آزارم
سمنان ـ نيري
بسرايندهي اين شعر مژده ميدهيم که بزودي «خان» و «ميرزا» از ايران بيرون خواهد رفت. شايد «آقا» هم از دنبال آنها راه برگيرد.
ما خرسنديم كه دولت تواناي ايران تا اين اندازه بچارهي آلودگيهاي ايرانيان ميكوشد. هر عيبي تا برداشته نشده كمتر كسي زشتي آن را درمييابد. لقب كه تا ده سال پيش در ايران رواج داشت و شايد كساني براي گرفتن لقبي سالها كوشش بكار ميبردند امروز كمتر كسي پيدا ميتوان كرد كه بدي آنها را انكار نمايد و از اينكه دولت آن را لغو ساخته سپاسگزار نباشد.
همان حال را دارد كلمههاي خان و ميرزا را و مانندهاي اينها كه در نامها رواج دارد و ما چون نيك ميانديشيم جز كلمههاي بيجايي نمييابيم. زيرا چنانكه پارسال در مقالههاي مفصل خود گفتهايم اين عنوانها امروز عموميت يافته كه هر كسي ميتواند خود را «ميرزا» يا «خان» بخواند. با اين حال پيداست كه ديگر معنايي در آنها بازنمانده و جز كلمههاي پوچي نميباشد.
وانگاه ما هرچه تاريخ را بهم ميزنيم ايرانيان پيشين يكديگر را جز با نام تنها نميخواندند. مثلاً اگر كسي نامش فيروز بود جز با آن نام خوانده نميشد و هيچگاه عنوان ديگري از ميرزا يا خان يا آقا يا مانندهاي اينها بر آن افزوده نميگرديد. امروز هم بايد همان شيوه را پيش گرفت. سادگي در رفتار خود نشان سادهدلي و پاكدرونيست.
گذشته از اينها چنانكه در جاهاي ديگري شرح دادهايم اين عنوانها بيشتر يادگار دورههاي بدبختي ايران است. از جمله «خان» يادگار دورهي مغول و «ميرزا» يادگار زمان تيموريان ميباشد.
پس اين نظر دولت كه اين عنوانها را لغو گردانْد از هر باره شايستهي سپاسگزاريست و ميتوان گفت دولت تواناي ايران از اين راه ايرانيان را بپيروي از راستي و سادگي برانگيخته خودنماييهاي بيجا را ريشهكن مينمايد.
🔶 عنوانهاي بيجا و پوچ
«خان» و «ميرزا»
با خان نبود هيچ از اين پس كارم از بردن نام ميرزا بيزارم
از پيش و پسِ نام من اين برداريد از ياد دو ناكس نكنيد آزارم
سمنان ـ نيري
بسرايندهي اين شعر مژده ميدهيم که بزودي «خان» و «ميرزا» از ايران بيرون خواهد رفت. شايد «آقا» هم از دنبال آنها راه برگيرد.
ما خرسنديم كه دولت تواناي ايران تا اين اندازه بچارهي آلودگيهاي ايرانيان ميكوشد. هر عيبي تا برداشته نشده كمتر كسي زشتي آن را درمييابد. لقب كه تا ده سال پيش در ايران رواج داشت و شايد كساني براي گرفتن لقبي سالها كوشش بكار ميبردند امروز كمتر كسي پيدا ميتوان كرد كه بدي آنها را انكار نمايد و از اينكه دولت آن را لغو ساخته سپاسگزار نباشد.
همان حال را دارد كلمههاي خان و ميرزا را و مانندهاي اينها كه در نامها رواج دارد و ما چون نيك ميانديشيم جز كلمههاي بيجايي نمييابيم. زيرا چنانكه پارسال در مقالههاي مفصل خود گفتهايم اين عنوانها امروز عموميت يافته كه هر كسي ميتواند خود را «ميرزا» يا «خان» بخواند. با اين حال پيداست كه ديگر معنايي در آنها بازنمانده و جز كلمههاي پوچي نميباشد.
وانگاه ما هرچه تاريخ را بهم ميزنيم ايرانيان پيشين يكديگر را جز با نام تنها نميخواندند. مثلاً اگر كسي نامش فيروز بود جز با آن نام خوانده نميشد و هيچگاه عنوان ديگري از ميرزا يا خان يا آقا يا مانندهاي اينها بر آن افزوده نميگرديد. امروز هم بايد همان شيوه را پيش گرفت. سادگي در رفتار خود نشان سادهدلي و پاكدرونيست.
گذشته از اينها چنانكه در جاهاي ديگري شرح دادهايم اين عنوانها بيشتر يادگار دورههاي بدبختي ايران است. از جمله «خان» يادگار دورهي مغول و «ميرزا» يادگار زمان تيموريان ميباشد.
پس اين نظر دولت كه اين عنوانها را لغو گردانْد از هر باره شايستهي سپاسگزاريست و ميتوان گفت دولت تواناي ايران از اين راه ايرانيان را بپيروي از راستي و سادگي برانگيخته خودنماييهاي بيجا را ريشهكن مينمايد.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی شستوهشتم)
🔶از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟..
(بخش 2 از 2)
یك نتیجهی دیگری كه از آن گفتارها میگیریم اینست كه آدمی نیكیپذیر است. یكی از گمراهیهایی كه از فلسفهی مادی برخاسته همینست كه آدمی نیكیپذیر نیست. میگویند چون هر كسی ناگزیر است با دیگران نبرد كند تا زندگانی خود را پیش برد از او چشم نیكی نتوان داشت. در حالی كه ما نشان دادیم كه هیچ كسی ناگزیر از نبرد كردن نیست و هر كس میتواند با دیگران با همدستی و دستگیری و غمخواری زیست كند و بكسی بدی ننماید.
اینكه آدمی نیكیپذیر نیست از سخنانیست كه بسیار رواج یافته و چه در اروپا و چه در آسیا بزبانها افتاده. بارها دیدهام در روزنامههای فارسی آن را نوشتهاند. در حالی كه اگر این راست باشد روزنامه هم نباید باشد. یك روزنامهنویس بگمان خودش میكوشد كه مردم را بنیكی آورد. پس در جایی كه آدمی نیك نتواند بود دیگر چه جای كوشش میباشد؟!.. اگر این راست باشد كه آدمی نیكیپذیر نیست بسیار چیزها باید از میان رود : هیچ كس بدیگری پند ندهد ، اندرز نگوید ، راهنمایی ننماید ، زیرا همهی اینها بیهوده است. همهی اینها آهن سرد كوبیدنست. همچنین بهیچ بدكاری نباید نكوهش نمود ، یا كیفر داد ، زیرا در آن بدكاری ناگزیر بوده است. پس از همه ، باید بساط فرهنگ (یا تربیت) را برچید ، زیرا نتیجهای از آن نخواهد بود. ببینید چه نتیجههای غلطی از یك سخن پدید میآید و با این حال كسان بسیاری آن را یاد گرفتهاند و در دلهای خود جا دادهاند.
در این باره راستی همانست كه گفتیم : آدمی بدیها و نیكیها را در طبیعت خود دارد. آن جنبهی جان خویهای بدی را از خشم و رشك و كینه و آز و ستمگری و خودفروشی[1] و مانند اینها دارا میباشد و از اینسوی جنبهی روان ، خویهای نیكی را از دلسوزی و غمخواری و راستیپرستی و آبادی دوستی و مانند اینها را با خود دارد. اكنون اگر یك آدمی جنبهی روانیش نیرومندتر بود و اختیار كارها را در دست خود داشت آن آدمی نیك باشد و رفتار و كردار ستوده از او سر زند ، و اگر جنبهی جانیش چیره گردیده و اختیار بدست آن افتاد ناگزیر رفتار و كردار او ناستوده باشد و آن مرد بد شمرده میشود. پس نیكی و بدی هر دو در نهاد آدمی هست و این بسیار غلط است كه گفته شود آدمی نیكیپذیر نیست.
گاهی كسانی چنگیز و تیمور و هلاكو و دیگر خونخواران نامور تاریخی را دلیل بدگوهری آدمی میشمارند و چنین میگویند كه آدمی از گوهر و طبیعت خود بد میباشد و اگر كسانی نیك بودهاند و یا میباشند در نتیجهی تربیت است نه آنكه نیكی را از نهاد خود داشته باشد. اگر خوانندگان فراموش نكردهاند چند شماره پیش گفتاری در همین زمینه از آقای عمادی بچاپ رسانیدیم.
ولی پاسخ این سخن بسیار ساده است.
🔸آدمی اگر نیكی را از طبیعت خود نداشت با تربیت نیك نتوانستی بود. «تربیت» چیست؟.. تربیت در واقع بزرگ گردانیدن یك چیز كوچك یا بآشكار آوردن یك چیز نهانیست.
مثلاً شما یك نهال كوچكی را مواظبت میكنید و تربیت مینمایید و یك درخت بزرگ میسازید. آن نهال كوچك بوده كه تربیت كرده بزرگ ساختهاید ، اگر نبود آیا میتوانستید با تربیت درختی درست كنید؟!.. یا یك درخت گلابی را شما مواظبت مینمایید و تربیت میكنید تا میوه میآورد. ولی اگر درخت گلابی نبود و بید بود آیا میشد كه با تربیت میوه بیاورد؟!..
🔸پس گفتن اینكه آدمی با تربیت نیك میشود خود دلیلست كه نیكی را از طبیعت خود دارد.
اینها خلاصهی گفتههای ما دربارهی آدمی و طبیعت اوست كه در این چند گفتار روشن گردانیدیم و اگر كسانی بخواهند كه بهتر از این بدانند كتاب راه رستگاری یا شمارههای پیمان را بخوانند.[2] در اینجا دیگر در این زمینه سخنی نخواهیم نوشت و تنها باید معنی خرد را روشن گردانیم كه آن را بزمان دیگری وامیگزاریم.
(پرچم روزانه شمارههای 185 و 186)
[1] : خودفروشی ، خودنمایی بیش از اندازه و فزون است. خودفروش دربارهی خود آن میكند كه یك فروشنده در تبلیغ كالایش. امروز كسانی به غلط آن را در معنایی بكار میبرند كه واژهی تنفروشی مناسب است.
[2] : كتاب در پیرامون روان در آن زمان نوشته نشده بود وگرنه در آن از این جستار به گشادی سخن رفته.
(تکهی شستوهشتم)
🔶از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟..
(بخش 2 از 2)
یك نتیجهی دیگری كه از آن گفتارها میگیریم اینست كه آدمی نیكیپذیر است. یكی از گمراهیهایی كه از فلسفهی مادی برخاسته همینست كه آدمی نیكیپذیر نیست. میگویند چون هر كسی ناگزیر است با دیگران نبرد كند تا زندگانی خود را پیش برد از او چشم نیكی نتوان داشت. در حالی كه ما نشان دادیم كه هیچ كسی ناگزیر از نبرد كردن نیست و هر كس میتواند با دیگران با همدستی و دستگیری و غمخواری زیست كند و بكسی بدی ننماید.
اینكه آدمی نیكیپذیر نیست از سخنانیست كه بسیار رواج یافته و چه در اروپا و چه در آسیا بزبانها افتاده. بارها دیدهام در روزنامههای فارسی آن را نوشتهاند. در حالی كه اگر این راست باشد روزنامه هم نباید باشد. یك روزنامهنویس بگمان خودش میكوشد كه مردم را بنیكی آورد. پس در جایی كه آدمی نیك نتواند بود دیگر چه جای كوشش میباشد؟!.. اگر این راست باشد كه آدمی نیكیپذیر نیست بسیار چیزها باید از میان رود : هیچ كس بدیگری پند ندهد ، اندرز نگوید ، راهنمایی ننماید ، زیرا همهی اینها بیهوده است. همهی اینها آهن سرد كوبیدنست. همچنین بهیچ بدكاری نباید نكوهش نمود ، یا كیفر داد ، زیرا در آن بدكاری ناگزیر بوده است. پس از همه ، باید بساط فرهنگ (یا تربیت) را برچید ، زیرا نتیجهای از آن نخواهد بود. ببینید چه نتیجههای غلطی از یك سخن پدید میآید و با این حال كسان بسیاری آن را یاد گرفتهاند و در دلهای خود جا دادهاند.
در این باره راستی همانست كه گفتیم : آدمی بدیها و نیكیها را در طبیعت خود دارد. آن جنبهی جان خویهای بدی را از خشم و رشك و كینه و آز و ستمگری و خودفروشی[1] و مانند اینها دارا میباشد و از اینسوی جنبهی روان ، خویهای نیكی را از دلسوزی و غمخواری و راستیپرستی و آبادی دوستی و مانند اینها را با خود دارد. اكنون اگر یك آدمی جنبهی روانیش نیرومندتر بود و اختیار كارها را در دست خود داشت آن آدمی نیك باشد و رفتار و كردار ستوده از او سر زند ، و اگر جنبهی جانیش چیره گردیده و اختیار بدست آن افتاد ناگزیر رفتار و كردار او ناستوده باشد و آن مرد بد شمرده میشود. پس نیكی و بدی هر دو در نهاد آدمی هست و این بسیار غلط است كه گفته شود آدمی نیكیپذیر نیست.
گاهی كسانی چنگیز و تیمور و هلاكو و دیگر خونخواران نامور تاریخی را دلیل بدگوهری آدمی میشمارند و چنین میگویند كه آدمی از گوهر و طبیعت خود بد میباشد و اگر كسانی نیك بودهاند و یا میباشند در نتیجهی تربیت است نه آنكه نیكی را از نهاد خود داشته باشد. اگر خوانندگان فراموش نكردهاند چند شماره پیش گفتاری در همین زمینه از آقای عمادی بچاپ رسانیدیم.
ولی پاسخ این سخن بسیار ساده است.
🔸آدمی اگر نیكی را از طبیعت خود نداشت با تربیت نیك نتوانستی بود. «تربیت» چیست؟.. تربیت در واقع بزرگ گردانیدن یك چیز كوچك یا بآشكار آوردن یك چیز نهانیست.
مثلاً شما یك نهال كوچكی را مواظبت میكنید و تربیت مینمایید و یك درخت بزرگ میسازید. آن نهال كوچك بوده كه تربیت كرده بزرگ ساختهاید ، اگر نبود آیا میتوانستید با تربیت درختی درست كنید؟!.. یا یك درخت گلابی را شما مواظبت مینمایید و تربیت میكنید تا میوه میآورد. ولی اگر درخت گلابی نبود و بید بود آیا میشد كه با تربیت میوه بیاورد؟!..
🔸پس گفتن اینكه آدمی با تربیت نیك میشود خود دلیلست كه نیكی را از طبیعت خود دارد.
اینها خلاصهی گفتههای ما دربارهی آدمی و طبیعت اوست كه در این چند گفتار روشن گردانیدیم و اگر كسانی بخواهند كه بهتر از این بدانند كتاب راه رستگاری یا شمارههای پیمان را بخوانند.[2] در اینجا دیگر در این زمینه سخنی نخواهیم نوشت و تنها باید معنی خرد را روشن گردانیم كه آن را بزمان دیگری وامیگزاریم.
(پرچم روزانه شمارههای 185 و 186)
[1] : خودفروشی ، خودنمایی بیش از اندازه و فزون است. خودفروش دربارهی خود آن میكند كه یك فروشنده در تبلیغ كالایش. امروز كسانی به غلط آن را در معنایی بكار میبرند كه واژهی تنفروشی مناسب است.
[2] : كتاب در پیرامون روان در آن زمان نوشته نشده بود وگرنه در آن از این جستار به گشادی سخن رفته.