پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
📘 اسرار هزارساله ـ 6
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار یکم : خدا - تکه‌ی 3 از 8


دین امروز ما می‌گوید : دوم از اصول دین عدل است ولی مانند گندم‌نمایان جوفروش ، خدايی را که در عمل بما نشان می‌دهد می‌بینیم خیلی ستمکار و کارهایش خیلی کودکانه است زیرا این خدا کاهی را بکوهی می‌بخشد و کوهی را بکاهی ، این خدا به بها نمی‌دهد ولی به بهانه می‌دهد ، این خدايی است هر دم خیال که امروز تصمیم می‌گیرد و فردا از رأیش برمی‌گردد. در کافی با سند صحیح رسيده که : خدا قیام قائم را سال هفتاد هجری معین کرده بود ولی چون مردم امام حسین را کشتند خدا اهل زمین را غضب کرد و آن را بسال صدوچهل هجری پس انداخت و چون ما این را بشما گفتیم و شما هم بمردم گفتید دیگر خدا برای این کار وقتی پیش ما نگزاشت. در جای دیگر است که امام جعفر صادق ، اسماعیل را جانشین خود کرد ، پس چون از اسماعیل کاری سر زد که او نپسندید جانشین خود را موسا کرد. چون از علت این تغییر پرسیدند گفت درباره‌ي اسماعیل بَدأ پیدا شد(1). راستی اگر خدايی این طور است پس هر بی‌سر و پايی حق دارد ادعای خدايی کند.
این خدا برای یک عزاداری یا زیارت ، ثواب هزار شهید و بروایتی صدهزار شهید و بروایتی هزار هزار شهید!! می‌دهد. راستی اگر خدا همین طور است که ما شناختیم چه اندازه بدبخت بودند شهیدان بَدر و اُحُد که نفهمیدند دستگاه این خدا بچه‌بازی است و بیجهت جان شیرین خود را فدا کردند و چه اندازه خوشبختیم ما که چنین خدايی را شناختیم و در نتیجه آسوده می‌خوریم و می‌خوابیم و با یک زیارت ، ثواب هزار شهید بَدر را می‌بریم. آفرین باین تردستی که حقه‌بازان دنیا باید پیش شما ای‌والله بگویند ، زیرا آنها تنها چشم‌بندی می‌کنند و[لی] شما هم چشم‌بندی می‌کنید و هم عقل‌بندی!
موضوع دیگری که در این گفتار باید روشن شود استخاره و غیبگویی است که برای ما گرفتاری بزرگی شده. حال می‌پرسیم که آیا استخاره ما را به واقع راهنمايی می‌کند یا نه؟ اگر بگويید می‌کند دروغ است ، زیرا ما اگر با خدا چنین راهی داشتیم که بفهمیم کالا را چه وقت باید خرید یا فروخت ، و یا چه وقت باید بدشمن حمله کرد و چه وقت باید دست نگه داشت ، پس می‌توانیم باین وسیله بر همه‌ي دنيا سیادت مالی و سیاسی پیدا کنیم. مثلاً موسُیلنی (حامی اسلام) بجای اینکه چند سال جنگ کند و پس از آنهمه خسارتهای جانی و مالی بفهمد شکست می‌خورد یک چنگ می‌انداخت به تسبیح و یا قرآن ، و همان نتیجه را بی‌آنهمه خسارت بدست می‌آورد. از این نزدیکتر در جنگ قفقاز که با دستور و شرکت خود علماء بود و به شکست ایران تمام شد ، خوب بود اول استخاره می‌کردند و اینهمه زیان و ننگ برای ایران بالا نمی‌آوردند.


1ـ «بــدأ» چيست؟!. ما اگر معناي فارسي آن را بخواهيم جز پشيمان شدن نيست. آن جمله را [بدأ الله في امر اسماعيل] اگر بي‌پرده معني كنيم بايد گفت : «خدا از قصدي كه درباره‌ی اسماعيل داشت و مي‌خواست او امام باشد پشيمان گرديد». معنايش اينست و جز اين نيست.
اكنون شما نيك انديشيد كه از اين داستان چه توان فهميد؟. از اين داستان پيداست كه امام شما دعوي غيب دانستن داشته است ، و چون اسماعيل را بجانشيني معرفي كرده و او پيش از خودش مرده ديده كه اين به غيبداني او برمي‌خورد و مردم ايراد خواهند گرفت ، اينست گفته : «خدا از قصد خود پشيمان شد». نسبت پشيماني بخدا دادن را بهتر دانسته تا نسبت غيب‌نداني بخودش. (از کتاب «گفت و شنید» ، احمد کسروی)
🔶 زبان ایرانی - 88
🔸 قرا ، کلان

از اينگونه كلمه‌ها كه فارسي است ولي تركي پنداشته مي‌شود در زبان آذربايجان باز هست. يكي از آنها كلمه‌ي «قرا» مي‌باشد كه شكل ديگر كلمه‌ي «كلان» و در لهجه آذري بمعني بزرگست كه هنوز هم در نيمزبان گلين‌قيه بكار مي‌رود. در نامهاي آباديها كه گاهي آمده نيز بهمين معني است : قراچمن ، قرارود. ولي چه بسا كه كساني آن را تركي پندارند و چنين خواهند كه تغييرش دهند.
«قرارود» در قره‌داغ همانست كه جنگهاي خرمدينان در كنار آن رو داده و در تاريخ طبري هميشه «كلانرود» مي‌آورد ولي در لهجه‌ي بومي قرارود خوانده مي‌شود و اينكه جزو دوم كلمه (رود) فارسي است دليل ديگر است كه جزو يكم نيز فارسي مي‌باشد وگرنه مي‌توانستند «قراچاي» بگويند.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی هشتادوپنجم)

🔶از پرده‌پوشی چه نتیجه تواند بود؟..
(بخش یک از یک)

چون در شماره‌ی 217 پرچم در گفتاری كه درباره‌ی خرد نوشتم گفتیم صوفیان نیز بخرد ارج نمیگزاردند و از جمله شعر مولوی را بگواهی آوردیم كه میگوید : «پای استدلالیان چوبین بود» یكی بدستینه‌ی[=امضاء] علی‌محمد پاكبین شرحی فرستاده كه كوتاهشده‌ی آن اینست كه مقصود مولوی خوار داشتن «عقلهای جزئی» فیلسوفان بوده و كاری با «عقل كل» نداشته است.

میگویم : ما از نامگزاریهایی كه دیگران كرده‌اند بیزاریم. خوار داشتن خرد بهر عنوانی كه باشد نشان بیخردیست و آنگاه این یك گزارش[= تأویل] و عذرخواهیست كه آقای پاكبین می‌نمایند. وگرنه ما نیك میدانیم كه صوفیان از خرد گریزان بوده‌اند و این یكی از عنوانهای ایشان است كه میگویند : «چون با خرد راه بحق نتواند برد اینست ما توسل بریاضت و كشف و شهود میكنیم». این را در كتابهاشان بارها می‌نویسند.

🔸این یك شیوه‌ایست كه ما از بسیاری می‌بینیم كه ما چون ایراد بیك دسته‌ای می‌نویسیم آنان از راه پرده‌پوشی و انكار می‌آیند.

ولی باید گفت این یك كوشش بیهوده‌ای است. مگر با پرده‌پوشی حقایق از میان میرود؟!. باید كوشید و این دسته‌بندیها را از میان برد نه اینكه با پرده‌پوشی كمك بپایداری آنها كرد.
(پرچم روزانه شماره‌ی 224)

🔸کانال تلگرام : چون از آن گفتار (در پیرامون خرد) دیری گذشته ، باشد که برخی خوانندگان فراموش کرده‌اند. اینست آن را که در دو بخش می‌باشد در زیر یکجا می‌آوریم.
dar pirãmune xerad.pdf
247.1 KB
در پیرامون خرد ، گفتارهای پرچم شماره‌ی 217 و 218
✴️ لزوم بازگشت ایرانیان به جاده عقل و خرد

🔶 مژگان باقری (کارشناس ارشد جامعه شناسی)

مورخان خوانندگان و صاحب نظران عزیز را به مطالعه و نقد این مطلب دعوت می کند.

پنجشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۷
بالای کوه چهل مقام در شرق تنگه‌ی الله اکبر شیراز، آرامگاه یکی از صوفیان قرن دهم قرار دارد به نام مرتاض علی. قبر او تقریبا در عمق شش متری زمین واقع شده که به چاه مرتاض علی معروف است. حدود پانزده پله لیز و خطرناک را که با سلام و صلوات پایین می روید به یک فضای نمور و تاریک می رسید با ارتفاع ۱۵۰ تا ۱۸۰ سانتی متر که وسط آن یک سنگ یادبود نصب است و نام مرتاضعلیشاه بر روی آن نوشته شده. بر روی دیواره های آن فضای مسطح، تاقچه هایی وجود دارد که ظاهرا مرتاض علی و مریدانش روی آن می نشسته اند و چهل روز ذکر می‌گفته اند و تمام آن چهل روز، خود را با خوردن روزانه یک عدد خرما سیر می‌کرده اند و از آن فضای تاریک قبرگونه بیرون نمی‌آمده اند تا چله تمام شود! اما چرا صوفیان چنین رنجی را بر خود هموار می‌کرده اند؟ ظاهرا برای تزکیه نفس و پالایش گناهان و فناء فی الله و رسیدن به معبود.

در آن تاریکی وحشت‌زا اگر چراغ گوشیهایتان را روشن نکنید قادر به دیدن جلوی پایتان هم نیستید اما بدتر از تاریکی، بوی بسیار متعفنی است که نفس کشیدن را مشکل می کند، به همین دلیل افراد بیش از چند دقیقه قادر به ماندن در آن دخمه نیستند و در حالی که دست یکدیگر را گرفته اند با احتیاط از چاه بیرون می‌آیند و بالای چاه باید آنقدر اکسیژن به درون ریه‌های خود بفرستند تا حالشان جا بیاید!

بیرون از چاه اولین چیزی که توجه هر کسی را جلب می کند تابش آفتاب درخشان بر فراز شهر زیبای شیراز است که همه را سرخوش و از خود بیخود کرده است به طوریکه عده ای ناخودآگاه شروع به پایکوبی و دست افشانی می‌کنند! اینجاست که این سوال در ذهن هر بازدید کننده ای به وجود می آید که اگر مرتاض علی به جای آن چاه متعفن و تاریک، زیر همین آسمان آبی صاف و در این هوای دل انگیز ذکر می گفت آیا به مقام فناء فی الله نمی رسید؟! اگر به جای گرسنگی کشیدن، روزانه سه وعده غذا می خورد تا انواع ویتامین ها و مواد معدنی لازم به بدنش برسد آیا خدا را بهتر نمی شناخت؟! و یک سوال مهم تر اینکه اساسا وجود این همه صوفی و مرتاض در طول چندین قرن، چه کمکی به پیشرفت جامعه ایران کرده است و کدام درد از هزاران درد تاریخ پررنج این سرزمین را درمان نموده است؟

همان طور که می دانیم صوفی گری در کشور ما پس از حمله‌ی ویرانگر مغول به شدت رواج یافت. مردمی که در مقابل هجوم بی امان بیابانگردان آسیای میانه، تمام زندگی خود را باخته بودند و اندک مقاومتشان با خشونت بی‌سابقه ای سرکوب شده بود، به یکباره امید به زندگی خود را از دست دادند و دچار یأس و افسردگی شدند. در چنین شرایطی برخی برای فرار از واقعیت تلخ پیش رو به خانقاه ها پناه بردند؛ بنابراین از مهم ترین پیامدهای فرهنگی حمله‌ی مغولان، رشد و گسترش صوفیگری بود که با اعتقادات آنان به جادوگری و دنیای غیب نیز هماهنگی داشت.

به واسطه ی خرابیها و کشتارها و به نتیجه نرسیدن تلاشهای دفاعی و تدابیر امنیتی مردم در برابر قوم مهاجم، به تدریج حس ناامنی، تسلیم و رضا و بی‌اعتنایی نسبت به امور دنیوی و تقویت روحیه‌ی گوشه گیری بیش از پیش در مردم ایجاد شد.

قرن هفتم هجری همزمان با قرن چهاردهم میلادی مصادف بود با آغاز رنسانس در اروپا و مهمترین حرکت علمی و فرهنگی غرب که تا سه سده ادامه یافت و موجب دگرگونی دانش و روش زندگی در غرب شد. به عبارت دیگر درست همان زمانی که اروپاییان به تدریج خود را از زیر یوغ حاکمیت کلیسا و دوران سیاه قرون وسطی بیرون می‌کشیدند و می رفتند تا با تکیه بر عقل و خرد بشری بنیانگذار تمدنی شوند که تمام مرزهای جغرافیایی را درمی نوردید، در همان زمان ایرانیان که وارث تمدنی بزرگ در قبل از اسلام بودند و پس از اسلام نیز با تکیه بر آراء و نظرات فیلسوفان خردگرای یونان همچون ارسطو، راهی نو در علم و دانش بشری گشوده بودند و دانشمندانی چون ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی و زکریای رازی را به تمدن بشری هدیه داده بودند، به ناگهان از جاده خرد بازگشتند تا به نام وصال معشوق و فناء فی الله در سراشیبی جهل و خرافات سقوط کنند.
البته مبارزه با خردگرایی قرنها قبل از حمله‌ی مغول آغاز شده بود؛ تقریبا از ابتدای قرن پنجم و با ظهور جزم گرایانی چون امام محمد غزالی و خواجه نظام الملک توسی. اما این خردستیزی پس از حمله مغول و در پیوند با یأس و وحشت شدید ایرانیان چنان تبدیل به ایدئولوژی غالب شد که عرصه را بر هر نوع عقل و خرد بشری تنگ کرد.

عقلای قوم به جای امید دادن و یافتن راه حل برای دردهای بی شمار ایرانیان، به کوهها گریختند و بدبختی و فلاکت را جزء سرنوشت محتوم مردم شمردند. بسیار کم بودند کسانی که چون خواجه نصیرالدین توسی در میان ویرانه ها بمانند و با سختی و پایمردی بسیار، مانع از این شوند که جماعت دور از تمدن مغولان آثار تمدن و فرهنگ ایرانی را چنان از بین ببرند که نه از تاک نشان بماند و نه از تاک نشان!

شاعران نیز در همنوایی با صوفیان و عارفان، ندای« دلا خو کن به تنهایی که از تن ها بلا خیزد» سر دادند و بدین سان مردم بیچاره ی غرق در ظلم و ستم را با چادرنشینانی که تفاوت مسجد و اصطبل را نمی‌دانستند تنها گذاشتند.

آنها نه تنها به ساختن شهرهای ویران شده و احیاء مزارع لگدکوب شده و آباد کردن کتابخانه‌های سوخته شده همت نگماشتند بلکه حتی به نظر می‌رسد این گفته ی چنگیز را که « من همان بلای الهی ام که بر شما نازل شده ام» با جان و دل پذیرفته بودند و شاید به همین دلیل بود که در مقابل آن بلای الهی به جای مقاومت کردن به کوهها و چاهها گریختند تا تضرع کنان از خداوند بخواهند از سر تقصیراتشان بگذرد!

ظهور شاعران بسیار پس از قرن هفتم در غیبت فیلسوفان و دانشمندان، خود دلیل روشنی است که جامعه‌ی ایرانی به تدریج از تعقل و فلسفه دور شده و به شعر و عرفان روی آورده است. در واقع شاعران همان صوفیان و عارفان بودند که اعتقادات خود را به زبان شعر در بین مردم رواج می دادند. البته شعر و شاعری به خودی خود امر ناپسندی نیست اما می‌توان در یک مقاله‌ی مستقل به تفصیل نشان داد که چگونه روح حاکم بر تمام این اشعار، دنیا گریزی، آبادانی آخرت به جای دنیا، دشمنی عحیب و غریب با عقل بشری و تسلیم و رضا در برابر قدرت برتر است.
🔸می توان ثابت کرد که چگونه شعر ایرانی همچون ماده مخدر بسیار قوی روح تلاش و مقاومت و اهتمام به امر دنیوی را از ایرانیان گرفته و آنها را به عالم خلسه فرو برده است. از اعتراف مولوی به ناتوانی انسان در این بیت شعر: در کف شیر نر خونخواره ای /غیر تسلیم و رضا کو چاره ای
تا واگویه های نومیدانه ی حافظ که امیدش را به هر گونه تغییر از دست داده است:
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است / بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
شاعر وارسته ای به این نتیجه رسیده که :
پای استدلالیان چوبین بود / پای چوبین سخت بی تمکین بود!
و شاعری دیگر با افتخار بیان می کند : آزمودم عقل دوراندیش را / بعد از این دیوانه سازم خویش را!

گویی بین شاعران مسابقه ای درگرفته بود برای لگد مال کردن بالاترین عضو بدن انسان که هر چند خیلی هم کامل نیست ولی به هر حال برای حل بسیاری از مشکلات بشری چاره ساز است!

مقایسه ای طنز آمیز میان حافظ و نیوتن، تفاوت خردگرایی غربی و عرفان شرقی را به خوبی نشان می دهد. نیوتن با سقوط یک سیب روی سرش قانون جاذبه زمین را کشف می کند اما حافظ با دیدن یک مزرعه سرسبز و هلال ماه، به یاد قیامت می افتد و اینکه هنوز برای آخرت توشه ای جمع نکرده است! آن جا که می گوید:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو / یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
گفتم ای بخت بخسبیدی و خورشید دمید / گفت با این همه از سابقه نومید مشو

جالب است بدانیم که حافظ در مقایسه با زهدنمایان و صوفیان ریاکار قرن هشتم یک فرد خردگرای انقلابی محسوب می شود!!! ولی از منظر جامعه شناسی می‌توان این سوال را پرسید که این همه کوبیدن بر طبل رسوایی صوفیان و این همه آه و فغان از دست دین فروشان، عملا چه تأثیر عینی بر زندگی مردم کوچه و بازار داشته است؟ آیا غیر از این است که هیجانات و ناراحتی های مردم با خواندن این اشعار زیبا تخلیه شده و به آرامش کاذب می‌رسند؟!

اساسا همین که می بینیم اشعار حافظ هنوز برای ایرانیان قرن بیست و یکم تازگی دارد و قابل فهم است یعنی اینکه جامعه ما با جامعه زمان حافظ تفاوت چندانی نکرده است!
به جرات می توان گفت ضربه ای که تصوف و مکاتب عرفانی بر تمدن ایران وارد ساخته هیچ دشمن خارجی از تازیان گرفته تا مغولان و حتی همین اواخر استعمار نیز وارد نکرده است. ایرانیان هر چه دیده اند از عارف نماهای تنبل بیعاری دیده اند که چون همت کار کردن نداشته اند به یک دانه خرما قناعت ورزیده و مردم را به کار نکردن و نخوردن و دوری از لذات دنیا تشویق کرده اند.

افرادی که اگر در قرن بیست و یکم زندگی می کردند حتما با تشخیص بیماری شیزوفرنی و پارانوئید در بیمارستان های اعصاب و روان بستری می شدند!! اما در آن دوران، پیر و مراد هزاران آدم بدبخت تر و ناتوان تر از خودشان بودند و تأسف بارتر اینکه کرامات عجیب و غریبشان با آب و تاب در تذکره نامه ها ثبت شده است تا امروز ما ایرانیان با افتخار از آن ها یاد کنیم در حالی که هیچ یک نمی توانیم به این سوال پاسخ دهیم که این خرقه پوشان چه افتخاری برای تاریخ ما کسب کرده اند و چه مشکلی از مشکلات ما را از پیش رو برداشته اند. آن ها ما را نصیحت کرده اند که اندرون از طعام خالی بداریم تا در آن نور معرفت ببینیم، در حالی که امروز همه می دانیم اگر اندرون از طعام خالی شود نتیجه‌ی آن فقط از کار افتادن کلیه و روده و کبد و چشم ما خواهد بود و نه دیدن نور معرفت!! حتی همان کسانی هم که توصیه می کردند :
چشم دل باز کن که جان بینی / آنچه نادیدنی ست آن بینی
دل هر ذره را که بشکافی / آفتابیش در میان بینی

همین ها نتوانستند یا خود، اتم را کشف کنند و یا دیگران را به کشف آن رهنمون سازند چرا که اساسا نگاه حاکم بر جامعه، نگاه عرفانی و خیال پردازانه بود و نه نگاه نقادانه و علمی. روگرداندن از حکمت خردگرای ارسطو و درافتادن به چاه افلاطون که تقریبا از قرن پنجم شروع شد و در قرن هفتم با ظهور مکتب مزورانه تصوف به اوج خود رسید دقیقا در جهت خلاف راهی بود که اروپاییان از قرن چهاردهم آغاز کردند و بنابراین تعجب آور نخواهد بود که امروزه ما و غرب به دو منزل متفاوت رسیده ایم.

🔸شوربختانه تفکر صوفیگری چنان در ذهن تاریخی ایرانیان ریشه دوانده که هنوز در قرن بیست و یکم و با کمال تعجب در میان افراد تحصیل کرده طرفداران زیادی دارد. کسانی که چندین سال در دانشگاه با علم و روش های علمی سر و کار داشته اند اما در واقع خردگرایی که پایه و اساس علوم غربی است در روح و جانشان نفوذ نکرده است.

🔸ما امروز در ایران با افرادی روبرو هستیم که در دانشگاه ها که یکی از مظاهر تمدن غرب است مدرک دکترا گرفته اند، لباس غربی می پوشند، با ماشین های ساخت غرب رفت و آمد می کنند و تمام زندگیشان چکیده ی فلسفه ی خردگرای غربی است اما تفکرشان از تفکر امثال شیخ پشم الدین کشکولی واپس گراتر است! اتفاقا بزرگترین مانع توسعه در ایران همین افراد هستند. البته تعداد معدودی از اینان، صاحب منصبانی هستند که به خاطر حفظ مقام خود، تفکر صوفیگری را در جامعه رواج می دهند و صد البته خود بدان معتقد نیستند.

از این سیاستمداران منفعت طلب و ریاکار که بگذریم عده ی زیادی از نویسندگان، هنرمندان، معلمان و اساتید دانشگاه هستند که تفکرشان ملغمه‌ی خطرناکی است از علم غربی و عرفان شرقی! ترکیبی ناموزون از ولتر فرانسوی و مرتاضعلیشاه شیرازی!!
اینان خدای سفسطه هستند؛ تمام گزاره های عقلانی را به خدمت می گیرند تا خرافات غیر عقلانی را اثبات کنند. با وجود چنین افراد بیمار و پرمدعایی، جامعه ی ایران از آن مسیر اشتباهی که قرنها رفته بازنمی گردد و در جاده عقل و منطق قرار نمی گیرد.
در مبارزه و بحث با چنین افرادی چاره ای نیست جز اینکه خود را به سلاح فلسفه مجهز کرد. هیچ روشی به روشنی روش سقراطی نمی تواند دست سفسطه بازان را رو کند. اما مهم تر از آن، عقل گرایان باید نیروی خود را بر پرورش نسل جدید متمرکز کنند. باید خردورزی را به عنوان یک روش وارد زندگی کودکان و نوجوانان کرد تا بدین وسیله نسل جدید در مقابل هر گونه تفکر صوفی گری واکسینه شود. باید به احیاء تفکر مشائی گری همت گماشت چرا که تفکر خردورزانه نیاز ضروری جامعه ایران است؛ تفکری که آخرین بارقه های آن با مرگ دانشمندانی چون ابوعلی سینا در اوایل قرن پنجم خاموش شد.
http://www.movarekhan.com/blog/persians_and_semitism
🔸کوشاد تلگرام :
بر نوشته‌ی بالا باید نکته‌هایی را افزود. یکی آنکه خواجه نصیرالدین توسی چون دانش داشته بسیار کسان همین را «همه‌ و تنها» ستودگی یک آدمی می‌دانند ولی دانشی که با نیکی و پاکدامنی همراه نباشد خود زیانمند نیز تواند بود.
همین خواجه خون یک میلیون کشته‌ی بغداد را بگردن دارد. زیرا او بود که هلاکو را بر سر بغداد برد. آن شرقشناسی که می‌نویسد ، «نصیرالدین توسی کار بسیار نیکی کرده که در زمان تاخت مغولان و در چنان هنگام گرفتاری ، کینه‌ی شیعی و سنّی را فراموش نساخته و مغولان را بر سر بغداد برده و کینه از دشمنان خاندان علی جسته است». اینبوده آرزویش که شیعیان همیشه چنان باشند و هیچگاه کینه‌ی سنّیان را از دل بیرون نکرده به کارهای دیگری نپردازند ، ببینید چه نیرنگباز بوده که خون یک میلیون بیگناه را در برابر کینه‌های کیشی به هیچ گرفته. حال آنکه خواجه‌ی «شکم‌پرست» هر دم خود را به یک درباری می‌بسته تا به بهره‌مندیها برسد. گذشته از آنکه گاهی باطنی و گاهی شیعی می‌بوده.
همچنین ارسطو را به «خردگرایی» ستودن نیز بیجاست. چون پندارهای ارسطو به کلیسا درآمد و یکی از ستونهای آموزاکهای او گردید ،‌ کلیسا تا سده‌ها با پندارهای او در نادانی ژرفی بسر برد. تاریخدانان همو را براستی یکی از عوامل دیرپایی سده‌های تاریک میانه میدانند. سده‌های میانه از میان برنخاست مگر گالیله‌ها بیپایی پندارهای او را به آشکار آوردند و بدینسان یکی از ستونهای آموزاکهای کلیسا فروریخت.
نیز میتوان گفت نویسنده در آوردن رسواییهای شاعران ، از کنار بدآموزیهای آنها گذشته است. رسواییها و بدآموزیهای شاعران کاش در همین اندازه بودی.

با اینحال چون زمینه‌ی گفتارهای اصلی دیشب و این شبها «خرد» می‌باشد ، و یکی از دسته‌هایی که با خرد دشمنیهای سخت کرده‌اند صوفیان می‌باشند ، این گفتار را مغزدار و بجا یافته در کانال آوردیم.
📘 اسرار هزارساله ـ 7
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار یکم : خدا - تکه‌ی 4 از 8


و اگر بگويید که استخاره واقع را نشان نمی‌دهد پس چرا مردم را فریب می‌دهید؟! چرا با نام خدا و جان و مال مردم بازی می‌کنید؟! دختری را برای همسریِ جوانی می‌پسندند پس از گفتگو بنا می‌شود «با خدا مشورت کنند!!» دانه‌ها جفت می‌آید در نتیجه این دو نفر باید مدتها تاق بمانند تا چه وقت برای هر یک همسر مناسب دیگری پیدا شود. آن یکی پولی تهیه کرده و خانه‌ای را با پول و زندگی خود مناسب دیده ولی استخاره بد می‌آید ، این از خانه محروم می‌شود و آن از پول. خدا می‌داند از همین استخاره چه خسارتهای سنگینی بما رسیده و اینان با همان زرنگی مخصوص به خود بر روی همه روپوش گزاشته‌اند.
اما غیبگويی یا هر کار دیگری مانند آن ، اگر از راه دین است که هیچ کس بخدا نزدیکتر از پیمبران نیست و شما می‌بینید که پیغمبر اسلام در چند جای قرآن خود را از این کار برکنار می‌داند و اگر از راه علم و آيین طبیعت است که هیچ کس مانند اروپايیان در این زمینه پیش نرفته و شما می‌بینید که آنها چنین ادعايی ندارند.
ولی ما از اینها چشم می‌پوشیم و می‌گويیم هیچ دلیلی بهتر از وقوع نیست. شما اگر غیبگويی و بطور کلی هر کاری که از آيین طبیعت بیرون است ، نزد خود یا هر کسی دیگر سراغ دارید بیايید بخرج من دانشمندانی را بخوانید و مجلسی برپا کنید تا در برابر آنان این کار خود را نشان دهید و ما هم آن را به همه‌جا اعلام می‌کنیم تا آنان که ایران و هندوستان را مهد خرافات می‌خوانند ، بدانند که اینجا جای مردان خداست.
می‌گويید : «هر که را اسرار حق آموختند ـ مهر کردند و زبانش دوختند» می‌گویم این چگونه اسراری است که تنها بمردمان زودباور و بیسواد حق دارید بگويید و نشان دهید ولی پای مردمان دقیق و کنجکاو که بمیان می‌آید آنگاه جزء اسرار می‌شود. اگر سرّ است بهیچ کسی نباید گفت و اگر نیست باری یک بار آن را در چنین مجلسی آشکار کنید.
🔶 زبان ایرانی - 89
🔸 در پيرامون سخن

1ـ سخن كار جداگانه نيست
هر چيزي اگرچه نيك است چون جاي خود را از دست داد بد ميگردد و زيان از آن ميزايد.
سخن چيزيست آفريدگار ويژه‌ي آدمي ساخته و بدان آراسته‌اش گردانيده. چيزي كه هست سخن از بهر كاريست و جايي دارد و چون نابجا افتاده بيهوده و پرزيان خواهد بود.
سخن يا گفتار كالبد (قالب) انديشه و از بهر بازنمودن آن ميباشد و تا انديشه در دل پديد نيايد و نياز ببازنمودن آن نباشد سخن نابجا خواهد بود.
آدمي كارهايش بر دو گونه است : پاره‌اي را از بهر خود آنها ميكند و پاره‌اي را از بهر كارهاي ديگري. اينكه گردش ميكند تماشاي گل و سبزه مي‌نمايد موسيقي مي‌نوازد ، خود آنها را ميخواهد. ولي خوردن از بهر زيستن است. اينست هرچه را خواست و هر زمان خواست نمي‌تواند خورد. بايد بهنگام نياز و باندازه‌ي نياز بخورد.
سخن نيز از اين گونه است و براي بازنمودن انديشه مي‌باشد. اينست آن را هم جز بهنگام نياز و باندازه‌ي نياز بكار نبايد برد. از اينجا ما همواره مي‌گوييم : «سخن چيز جداگانه‌اي نيست».
سخن كالبد انديشه و آراستگي آن بيشتر از راه معني است. ولي برخي آن را جداگانه پنداشته و سخن‌آرايي را هنري انگاشته‌اند و رويه‌كاريهايي(1) از پيش خود برايش انديشيده‌اند. اين خود بدان مي‌ماند كه كساني بي‌آب جويي سازند و بآرايش پردازند و اين ندانند جوي از بهر آب است و از آن تنها سودي در دست نمي‌باشد. وانگاه بهترين آرايش جوي انبوهي و روشني آب مي‌باشد.

(1)- جناس ، ترصيع ، قلب ، ردالعجز ، علي‌الصدر ، ايهام و بسيار مانند اينها.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی هشتادوششم)

🔶خود را بشناسید
(بخش یک از یک)

یكی از یاران میگوید : دو گفتاری كه در پرچم درباره‌ی خرد نوشتید بس نبود. انبوه مردم خرد را نمی‌شناسند و این را باور نمیكنند كه می‌توان براهنمایی خرد حقایق زندگی را دریافت و یك زندگانی آسوده و خوشی پیش گرفت ، و همینكه گفتگو می‌شود میگویند : «با این عقلها؟! ، با این عقلها میخواهی ما حقایق را درك كنیم؟!.» از اینگونه ‌ایرادها بسیار میگیرند. آن دو گفتاری كه شما نوشتید كسانی آن را یك «بحث علمی» می‌شمارند و چنان میدانند كه یك گفتگوی تفننی است. اینست شما باید بارها در این زمینه گفتار بنویسید تا مردم مقصود شما را بفهمند.

میگویم : راست میگویید. این یكی از شگفتیهای جهانست كه خدا چنان گوهری بمردمان داده و آنان قدرش نمیدانند ، بلكه از بودنش ناآگاهند. یكی از شگفتیهای جهانست كه با بودن ملیونها راهنما و پیشوا درمیان مردمان ، چنین گمراهی‌ای نیز درمیانست. مردم نه تنها خرد را نمی‌شناسند از گوهر خود ناآگاهند. شما همینكه با كسی بسخن می‌آیید كه باید این جنگ و خونریزی از میان برخیزد ، آدمی‌برای بدیها آفریده نشده ، سرش را بلند میكند و با یك سردی چنین میگوید : «بشر با حرص و طمعی كه دارد بهتر از این نتواند بود». آنگاه شما ناگزیر هستید كه از گوهر آدمی سخن رانید و داستان «جان و روان» را برای او روشن گردانید تا نشان دهید كه آدمی اگر دارای آز و خودخواهیست دارای خویهای گرانبهای دیگری بنام نیكخواهی ، غمخواری ، جانبازی ، از خود گذشتگی نیز هست ، كه اگر تربیت ببیند این خویهایش بر آز و خودخواهی چیرگی نموده آنها را از میان میبرد. ناگزیر هستید بیادش آورید كه درمیان آدمیان كسان بسیاری هستند كه اگر یكی را در خطر بینند خود را بخطر انداخته او را رها میگردانند ، كسان بسیاری هستند كه داراك خود را به بینوایان داده تهیدست می‌مانند. پس چرا شما اینها را نمی‌بینید؟!

🔸بسیاری از اینان دردشان تنها نادانستن نیست. ناآگاهی از نادانی خودشان درد دیگریست. اینان با آن بیمایگی هر یكی خود را دانا می‌شمارند و هیچ كمی در خود سراغ ندارند ، و اینست سخنانی را كه میگوییم با یك بی‌پروایی تلقی میكنند ، و خود را نیازمند شنیدن و فهمیدن آنها نمیدانند.

اینان بگمراهی خود گردن نخواهند گزاشت مگر هنگامی كه سرشان بدیوار خورد. داستان اینان داستان آن نابیناییست كه بیك كوچه‌ی بن‌بستی درآمده و گام بگام پیش میرود و هنگامی بگمراهی خود پی خواهد برد كه سرش بدیوار آید.

بارها دیده‌ام در گفتگو میكوشند كه گردن بهیچ دلیلی نگزارند و شكستی بخود راه ندهند و تا در یك جایی بگیر نیفتند زبان از سخن بازنمیدارند. دو سال پیش از تبریز بازمیگشتم در اتومبیل با مردی همراه بودم كه چون زمانی فقه و اصول خوانده خود را «عالم» می‌شمرد و درباره‌ی خرد چنین میگفت : «عقول مختلف است. هر كسی بطور دیگر می‌فهمد ...» من بخاموشی گراییدم ، چون بزنجان رسیدیم و برای خوابیدن بمهمانخانه‌ای رفتیم و شب را بسر برده فردا خواستیم راه افتیم او با مهمانخانه‌دار بكشاكش پرداخت كه دیشب خوابگاه
من ناراحت بود و لحاف كم داشتم ، و چون راه افتادیم با من بسخن پرداخته چنین گفت :

«من نمی‌فهمم مگر اینها عقل ندارند. چرا نمی‌فهمند كه اگر وسایل آسایش مسافر را بهتر آماده گردانند از مسافر نیز بیشتر پول توانند گرفت. بعلاوه آمد و شد بیشتر میگردد ...» گفتم : «پس شما میگفتید عقول مختلف است و هر كسی بطور دیگری میفهمد ... با آن گفته‌تان ، چه جای این نكوهش است؟!..» گفت : «آخر اینها كه از واضحاتست». گفتم : «در نظر تو از واضحاتست. چون میگویی عقول متفاوتست در نظر او واضح نبوده». از پاسخ درماند و همانا اندكی بنافهمی خود پی برد كه تا تهران دیگر بجدل نپرداخت.
چند سال پیش روزی بیكی از دادگاهها رفتم. یكی از قضات كه شنیده‌ام از هواخواهان خاص سعدیست مرا چون دید چنین گفت : «شما چرا از شعرا بد میگویید؟!. شما شعر را دوست نمیدارید من دوست میدارم. در سر سفره ، شما فلان خوراك را نمی‌خواهید من میخواهم ...» گفتم : مَثَل خوراك و سفره پرتست. موضوع خوراك چیز دیگریست. اما اینكه شما شعر را دوست میدارید و من نمیدارم باید خرد درمیان ما داور باشد. گفت «تازه عقل هم كاری نمیتواند ، عقل شما یك جور میفهمد عقل من یك جور می‌فهمد» .. گفتم : پس اینكه در عدلیه دزدها را می‌آورند و محاكمه میكنند برای چیست؟!.. اگر در جهان نیك و بدی نیست و كسی نباید بدیگری ایراد گیرد پس برای چه شما دزدها را دنبال میكنید؟!.. اگر یك دزدی همان سخنان شما را برختان كشیده بگوید : «برای چه مرا دنبال میكنید؟!. شما اگر از دزدی بدتان می‌آید من خوشم می‌آید؟!» .. شما چه پاسخی باو خواهید داد؟!.. خواهید گفت : قانون چنین دستور داد[ه]. خواهد گفت : قانون شما دزدی را بد میداند ولی قانون ما دزدان خوب میداند. ما حق خود میدانیم كه دارایی توانگران را بدزدیم ـ آیا بآن چه خواهید گفت؟!. از پاسخ درماند و بخاموشی گرایید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 234)