پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - 97
🔸 پسوند «آر»

چند سخن درباره‌ی پیرایش و آرایش زبان
خوانندگان ميدانند يكي از چيزهايي كه پيمان از گام نخست هوادار آنها بود پيراستن زبان فارسي است و خرسنديم كه در اين زمينه فيروزي رخ داده و ديگر نيازي بگفتگو بازنمانده. چيزي كه هست پيراستن زبان جز از راه دانش نتواند بود و در اين باره بايد فن زبانشناسي را تكيه‌گاه خويش گرفت و از اين رهگذر است كه ما گاهي بپاره‌ای گفتارها مي‌پردازيم.
بايد دانست ما در پيراستن پارسي بدو رشته كلمه‌ها نياز داريم : يك رشته آنهايي كه در دانشها و فنها بكار رود. رشته‌ی ديگر آنهايي كه در زبان ساده‌ي توده نياز بآنها افتد. بايد درباره‌ی‌ آن يكيها دانشوران هر فني براي رشته‌ی خود نامگزاريها كنند و در اينجا بآساني ميتوان كلمه‌هاي نويني ساخت. زيرا كمتر يكيست كه از باستان زمان در فارسي شناخته بوده و نام داشته. هرچه هست ريشه بايد بيگانه يا ساختگي نباشد و از همان ريشه‌هايي كه در خود زبانست از راه بهم پيوستن دو كلمه (تركيب) يا از راه افزودن پيشوند و پسوند نامهايي كه نياز دارند پديد آورند. اينست راه نامسازي.
اما كلمه‌هايي كه در زبان ساده‌ي توده نياز هست در اين باره بايد از كتابهاي باستان و از راههاي ديگر جستجو كرد و كلمه‌هايي كه در زبانهاي باستان بوده بدست آورد و بكار برد و كمتر نياز مي‌افتد كه كلمه‌هاي نويني پديد آورده شود. چه بيگفتگوست كه ايرانيان چندين هزار سال اين زبان را داشته‌اند و اين نشدنيست كه كلمه‌هايي كه در زبان توده نياز بآنها هست نداشته باشند. اينكه كساني در اين زمينه نيز بكلمه‌سازي مي‌پردازند و چه‌بسا كه ريشه‌سازي هم ميكنند راه كج مي‌پويند و اين بايد دانست كه اين گونه كلمه‌ها كه بنياد درستي ندارد اگرهم رواج گيرد نخواهد پاييد و دير يا زود از ميان خواهد رفت. ببينيد در آغاز مشروطه روزنامه‌نويسان يك رشته كلمه‌هاي نادرستي را رواج بسيار داده بودند ولي امروز بيشتر آنها از ميان برخاسته. اگر روضةالصفا و حبيب‌السير و اين گونه كتابها را بخوانيد صد كلمه بيشتر از تركي و مغولي بفارسي درآميخته و رواج داده بودند ولي هيچ يكي پا نگرفته است.
در اين باره بسخن درازي نياز هست و بايد جداگانه گفتگو بداريم. چنانكه در ديباچه‌ي كافنامه ياد كرده‌ايم يكي از چيزهايي كه در اين راه دست ما را ميگيرد شناختن پيشوند و پسوندهاست. فارسي از زبانهاييست كه پيشوند و پسوند فراوان دارد و از آنها بهره‌ي بسيار برميدارد ما اگر اينها را نيك بشناسيم دست و بالمان باز و كارمان آسان خواهد بود و چه‌بسا كلمه‌هايي كه با يك پسوند يا پيشوند پديد آورده خود را بي‌نياز خواهيم ساخت.
از زماني كه فارسي از ارج افتاده و راه تباهي پيش گرفته پيشوندها و پسوندها از كار افتاده و امروز كمتر كسي معناهاي آنها را درمي‌يابد و يا اگر معنيهاي روشني را درمي‌يابد معنيهاي ديگري باز هست كه نمي‌شناسد ، از اينجاست ما در پيمان در سال چهارم دري براي گفتگو از اينها باز خواهيم داشت و در اينجا براي نمونه يكي را عنوان مي‌نماييم :
پسوند «آر» گاهي معناي كننده يا كرده شده را ميرساند : چنانكه خريدار ، فروختار ، دوستار ، دادار (1) ، نمودار ، پرستار ، فرهيختار ، برخوردار (كننده) ، گرفتار (كرده شده).
گاهي نيز درازي زمان يك كار يا هميشگي آن را ميرساند چنانكه : گفتار ، رفتار ، كردار ، جُستار ، ديدار ، كشتار.
گفتار سخني را گويند كه دراز باشد و ديرزماني روان باشد. از اينجاست ما آن را بجاي «مقاله»‌ي عربي و «آرتيكل» اروپايي گزارده‌ايم و نگارشهاي درازي را گفتار نام ميدهيم. گاهي نيز سخن گفتن هميشگي يا خود نيروي سخن گفتن را كه آدمي دارد گفتار مي‌نامند.
همان حال را دارد رفتار و كردار كه به هر دو معني مي‌آيند.
جستار ، جستن دراز را مي‌گويند و ما آن را بجاي «بحث» عربي بكار مي‌بريم.
ديدار هم بمعني ديدن دراز يا ديدن هميشگي مي‌آيد. اينست آن را بجاي «ملاقات» و «زيارت» بكار مي‌بريم.
كشتار ، كشتنهاي پياپي را ميگويند و اينست آن [را] بجاي «قتل عام» مي‌آوريم.
اين معني دوم «آر» را كمتر كسي مي‌شناسد ولي ميتوان بدستياري آن پاره‌ای كلمه‌هايي پديد آورد.

(1) ـ آفريدگار ـ دادن در فارسي باستان بمعني آفريدن نيز مي‌آمده و ما آن را در كتابهاي پهلوي باين معني فراوان مي‌يابيم. ولي در زبان امروزي آن فراموش شده و تنها كلمه‌ي «دادار» (بمعني عدل) مي‌پندارند و بجاي «دادگر» بكار مي‌برند ولي درست نيست.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی نودوچهارم)

🔶 راه چه دور و چه نزدیك با پیمودنست كه بپایان میرسد

یادداشت کوشاد تلگرام :
(بخش یک از سه)

چنانکه دیروز گفتیم ما را در این زمینه سخنانی هست که از امروز در سه بخش در اینجا خواهیم آورد :

نكته‌ی ارجداری در این گفتار پرچم هست كه سالها بعد نمایانتر گردید. چگونگی آنكه از زمان نوشتن این گفتار تا کمابیش ده سال ، ایران میدانگاه جنبندگان سیاسی و مردمی شده بود که پس از مشروطه هیچگاه خود را دارای نیرو و اختیار ندیده بودند و این بار می‌دیدند که جوش و جنبشان بی‌نتیجه نیست. مثلاً با برپا کردن «میتینگ» و گاه آشوبهایی باعث می‌شوند نمایندگانی رأی بیاورند یا نیاورند یا کابینه‌ها عوض شوند. می‌دیدند روزنامه‌ها آزادانه به سران کشور می‌تازند و از آنان حساب می‌پرسند.

بدینسان یک شور و گرمایی درمیان دسته‌هایی از مردم نمایان بود و امیدهای بسیار به شور و خروشهاشان بسته بودند. این سان تا سال 1332 كه اوج جنب و جوشها بود ادامه داشت ولی کودتای آن سال باعث شد که همه‌ی آن شور و امیدها بیکبار فرونشست و نومیدی دلها را فراگرفت.

چرا چنین شد و چرا مردم دچار نومیدی و کناره‌گیری از کوششهای سیاسی شدند؟!. یك توده‌ای دوازده سال میدان آزادی برای كوششهای سیاسی یافته و كارهایی نیز توانسته ؛ پادشاه كشور را ناچار به گریز از کشور گردانیده بودند ولی درپی یك كودتا در زمان كوتاهی به آزادی میهن بیپروا گردیده و بیکدیگر بدگمان و نامهربان شدند. آیا چنین رویدادی عادی است؟!

هر کاری هرچند شگفت ، راز و علتی دارد که چون پیدا گردد جای شگفتی بازنمی‌ماند. در این سردی مردم و جنبندگان سیاسی نیز رازی بود.

چگونگی آنکه کوششهای سیاسی پس از مشروطه تنها در چارچوب «سرنگونی حکومت و بدست آوردن آن به هر بهایی و در کوتاهترین زمان» می‌گنجید و تا زمانی که از هیاهو و آشوبها تأثیری دیده می‌شد کوشندگان می‌پنداشتند که کوششهاشان درست بوده و در راه خود می‌باشد.

چنین چارچوب و برنامه‌ی کوشش چیزی جز «همه یا هیچ» نبود. به این معنی که اگر با آن کوششها می‌توانستند حکومت را سرنگون کرده نیرو را بدست آرند ، به هدفشان رسیده بودند و چون نمی‌توانستند ، خود از هم می‌پاشیدند بی‌آنکه چیزی بدست آرند. در حالی که یک کوشش درست سیاسی آنست که به بنیادگزاریها بیش از هر چیز بکوشد.

🔸در ایران بنیادی که باید گزاشته شود ، پیش از هر چیز پیراستن توده از اندیشه‌های تباه و شاینده گردانیدن ایشان است.

این بود راز آنکه چون کودتای 1332 به چشم برهم زدنی دسته‌ای از سرجنبانان را به زندان و دسته‌ی دیگری را نیز سپس به جوخه‌های تیرباران فرستاد و برخی هم به بیرون كشور گریختند ، جنبندگان سیاسی در کارنامه‌ی کوششهاشان دستاوردی نیافتند و اینبود علت آن نومیدی و دلسردی ناگهانی.

این بار چندم در چهل سال اخیر بود که مردم از جنب و جوشها تهیدست بیرون می‌آمدند. چگونگی آنکه جنبش مشروطه با آنکه ناانجام ماند ولی نتیجه‌های خجسته‌ای از آن بدست آمد که بیداری مردم و دیگر گردیدن وزارتخانه‌ها و اداره‌ها از رویه‌ی پوسیده و کهن قاجاری به شیوه‌ی نوین اروپایی و رواج دانشها از جمله‌ی آن نتیجه‌هاست.

ولی پس از آن از سه جنبش آزادیخواهانه‌ی کلنل‌محمدتقی‌خان پسیان ،‌ شیخ‌محمد خیابانی و میرزا‌کوچک‌خان جنگلی جز نامها و سرگذشتهاشان هیچ بنیادی بجای نماند که آزادیخواهانِ آینده کوششهاشان را بر آن استوار گردانند. همه‌ی کوششهای ایشان تباه گردید.

سپس در آخرهای دهه‌ی 1320 مصدق و یارانش که از راه دیگری ـ پارلمانی و حکومتی ـ برای آزادی میکوشیدند ، گفتیم که کوششهاشان با یک کودتا پایمال گردید و فردای 28 مرداد 1332 آزادیهای نیم‌بند دوازده‌ساله‌ی پس از شهریور 1320 که در بدست آوردنش مردم کوچکترین کوششی نکرده بودند رخت بربست. درخور پرواست که آن آزادیها در سایه‌ی اشغال ایران و برافتادن رضاشاه پدیدار گردید و آنچه باعث پایداریش می‌شد ، خودکامگی نوپا و ناتوانی کابینه‌ها بود. پس از آن تا سال 1357 ما چیزی بنام مشروطه و حکومت پارلمانی که نمایندگانش را مردم آزادانه برگزینند و خود برای اداره کردن کشور تصمیم بگیرند نداشتیم.

پس از همه‌ی اینها از بهمن 1357 نسیم آزادی نیم‌بند دیگری وزیدن گرفت ولی آن هم بیش از یک سال نپایید و باز مردم گرفتار همان خودکامگی از گونه‌ای دیگر گردیدند.

چنانکه دیده می‌شود هر یک از این کوششها برای توده‌ی مردم یا هیچ دستاوردی نداشته یا آنکه در سایه‌ی ناتوانی دولتها یک آزادی ناپایدار ـ یا آرامشی پیش از توفان ـ فراهم می‌شد که در کوتاه زمانی از میان برمی‌خاست.

اینگونه پیشامدهای پیاپی مایه‌ی دلسردی آزادیخواهان و مردم گردید و بسیاری از ایشان از کوششهای سیاسی بیکبار بیزار گردیدند.
علت این بیزاری چیست؟!.. آیا این طبیعی است؟!.. آنچه آشکارست آنکه مردم از آن کوششها دستاوردی نیافتند و براستی همه‌ی کوششها را تباه شده دیدند. اینست آنچه غیرعادی و مایه‌ی افسوس می‌باشد. زیرا یک کاری اگر هم به فرجامی نینجامد دستاوردهای دیگرِ آن ، کوشندگان را خشنود میگرداند. اگر راه کوششها چنان باشد که تا هر جا که پیمودند نتیجه‌ی پایداری از آن نمایان گردد ، می‌دانند که راه را درست آمده‌اند و بنیادی گزارده شده و دیگر کارها را آیندگان خواهند پیمود. در این حال هیچگاه دچار دلسردی نخواهد گردید. دلسردی هنگامی رخ میدهد که رهرو تنها چشم به انجام کار دارد نه به پیشرفت آن. و چون انجامی که گمان داشته بزودی نمایان نشود دلسرد گردد.
جنبش مشروطه ـ سوم شهریور 1320 ـ کودتای 28 مرداد 1332 ـ جنبش 1357
شادروانان شیخ‌محمد خیابانی ، میرزاکوچک‌خان ، کلنل محمدتقی‌خان پسیان
📘 اسرار هزارساله ـ 16
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکه‌ی 1 از 6

دین امروز ما می‌گوید : فقیه در زمان غیبت جانشین امام است. بر این سخن چندین اشکال فقهی و عملی وارد است که برای اختصار آنها را حذف و بهمین اکتفا می‌کنیم که اگر این نیابت تنها برای بیان احکام است که مسلم بر خلاف مقصود شما است و اگر برای ولایت و حکومت نیز هست در این صورت ما در هر محله و گاهی در یک خانه چندین شاه خواهیم داشت ، چنانکه اکنون هم همه‌ي فقها تا جايی که دسترسی دارند در این کار دخالت می‌کنند. گذشته از این که هر کسی را بهر کاری ساختند. فقیه و کشورداری همچون پزشک و میکانیکی است که هیچ با هم ربطی ندارد و پس از همه‌ي اینها تازه طبق همان مبانی فقهی هم این ادعا (که حکومت حق فقیه است) هیچ دلیل ندارد. بعضی می‌گویند : لازم نیست حکومت دست فقیه باشد بلکه دست هر که هست بماند ولی از فقها اجازه بگیرند ، چنانکه بعضی از شاهان پیش همین کار را می‌کردند و در قانون اساسی ایران هم گفته شده.
می‌گویم این اجازه اگر تنها از نظر تشریفات یا برای تبرک است اینکه نتیجه‌ي عملی ندارد ، با این حال برای خالی نبودن عریضه من به مجلس و دولت اجازه می‌دهم که هر کاری را برای کشور و مردم مفید می‌دانند انجام دهند!! و اگر برای این است که راستی همه‌ي کارهای کشور را باین دستور انجام دهند این چیزیست نشدنی و بعبارت دیگر دور لازم می‌آید زیرا باین حساب بودن قانون و مجلس بسته باجازه‌ي فقیه است و با بودن فقیه هم قانون و مجلس و دولت معنا ندارد (گفتار «حکومت و قانون» دیده شود).
🔶 زبان ایرانی - 98
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 1

ميدانيد سابقاً مملكت ايران را در اروپا باسم «پرس ، پرش ، پرسيا» كه معني پارس را دارد مي‌ناميدند و زبان فارسي را هم بترتيب فوق زبان پارس مي‌شناختند حاليه كه مملكت ايران را «ايران» و زبان فارسي را نيز زبان ايراني ميگويند اگر در داخله‌ی ايران هم اداي كلمه‌ی زبان فارسي يا پارسي ملغي و بجاي آن زبان ايراني ناميده شود اشكالي خواهد داشت يا خير؟
هامبورك ع ـ هدايت شمالي
***
ما اشكالي نمي‌بينيم و بلكه آن را سودمند و ستوده مي‌شناسيم. چه بگمان ما خود ايرانيان پيش از زمان اسلام چنين نامي را براي زبان خود نداشتند. پس از اسلام چون عرب ايران را بنام «فارس» مي‌ناميد و زبان ايران را «اللسان الفارسي» ميخواند اين نامگزاري ميان خود ايران هم رواج گرفته وگرنه بنياد ديگري نداشته و كنون بهتر رها كردن آن ميباشد.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی نودوپنجم)

🔶 راه چه دور و چه نزدیك با پیمودنست كه بپایان میرسد

یادداشت کوشاد تلگرام :
(بخش دو از سه)

جنبش مشروطه را نوشتیم که ناانجام ماند و یک دمکراسی پایداری از آن بهره‌ی ایرانیان نگردید. با اینهمه از رهگذر مشروطه دگرگونیهای بزرگی در ایران رخ داد که میتوان بیداری مردم و از میان رفتن استبداد قاجاری و ستمگریهای بی‌اندازه‌ی ایشان را از آن جمله شمرد. ولی از سه جنبش یادشده پیش از روی کار آمدن رضاشاه و دوازده‌ سال آزادی حزبها و روزنامه‌ها پس از برافتادن او چنان دستاوردهایی را نمی‌توان سراغ گرفت.

بسیار كوششها بوده كه پیشگامان آن هرگز چشم به نتیجه‌های آنی ندوخته و آنچه برایشان اهمیت داشته همانا درستی راهشان بوده. مسیحیگری یک نمونه‌ی آنست. زیرا تا سه قرن مسیحیگری دوره‌ی ناتوانی خود را میگذرانید و پیشرفت چشمگیری نداشت. در نبرد با برده‌داری و همچنین در جنبش سوسیالیزم ده‌ها سال كوشش بكار رفت و پیشوایان آن جنبشها بارها به جلوگیرهای بزرگی برخوردند تا سرانجام فیروزی از راه رسید. مثال دیگر اتحاد كشورهای اروپایی پس از جنگ جهانی دوم است كه برای خردمندان اروپا یك آرمان بزرگ بوده و دشواریهای بسیاری داشته (و دارد) ولی آنانكه بنیاد این كار را گزاشتند (1950) بیگمان با گذشت بیش از نیم قرن از آغاز آن دلسرد نشدند. زیرا ایشان به آن میکوشیدند كه این آرمان هوادارانی بیابد و در این راه با برداشتن هر جلوگیری یک گام بسوی انجام آن بردارند. نیكخواهانی كه به اینگونه کوششها پرداخته‌اند تنها چشم به پیشرفت کارها داشته‌اند نه به فرجام آن.

اساساً یک کاری هرچه بزرگتر ، شكیبایی و كوششهای بیشتری می‌طلبد و چنین كارهایی هوسمندان و بی‌حوصلگان را خوش نمی‌آید.

از آنسو در ایران ـ از جنبش مشروطه تاكنون ـ هر کسی یا دسته‌ای برخاسته هرگز نخواسته از راهش بکوشد. اینکه جنبندگان سیاسی ما همیشه گفته‌اند «اول باید قوه را بدست گرفت ، سپس هر گونه اصلاحاتی توان کرد» ،‌ همین نشان از آن دارد که کار را ساده پنداشته و آسان گرفته‌اند. از همینها اگر بپرسید : «بسیار نیک ، چگونه نیرو را میتوان بدست گرفت؟!» ، خواهید دید که جز تحریک احساسات مردم با رسوا گردانیدن حکومت ، براه دیگری نیندیشیده‌اند و خود نمی‌دانند.

در حالی که یک توده برای یک تحول ریشه‌دار نیازمند آنست که حقایق مهمی از زندگانی را یاد گیرد. جنبندگان سیاسی در ایران به تربیت مردم بها نداده‌اند. آنها خواسته‌اند مردم را پشت سر خود بیندازند و پیش روند و جز این راهی برای کوشش ندانسته‌اند. در حالی که کوشش سیاسی آنست که حقایق زندگانی را بمردم یاد دهد و بدینسان آنها را همدل ، هم‌اندیشه و در نتیجه متحد گرداند. در جایی که با تحریک احساسات مردم به چنان نتیجه‌ای نمی‌توان رسید. بلکه باید گفت جنب و جوشهای که از دوستیها و دشمنیهای ناگهانی برخیزد ، زود هم فرونشیند زیرا ریشه‌دار نیست.

چنانکه امروز هم شما دسته دسته از کوشندگان را می‌بینید که با هیاهو و جست و خیزهاشان تنها درپی بدست گرفتن «قوه»اند. شما در ایران آرمانی مانند اتحاد اروپا که به سالها کوشش نیاز دارد درمیان کوشندگان نمی‌بینید. مضمون سخنان جنبندگان سیاسی نیز کوشش برای دست یافتن به یک آرمان ارجدار و تلاشهای ماندگار را نشان نمی‌دهد.

شما اگر پیش از سال 1357 با كسانی از كوشندگان كه هنوز در میانسالی بسر می‌بردند گفتگو میكردید می‌دیدید ایشان خود را «بازنشسته از سیاست» میخوانند و یك دلسردی شگفتی از خود نشان میدهند. برخی نیز گستاخی کرده مردم را پایینتر از آنی میدانستند كه برایشان بكوشند چرا كه برای مثال مدتی زندانی كشیده و از مردم (چنانكه چشم داشتند) جنبشی ندیده بودند. اگر شما بكسی با دلیل ثابت میكردید كه باید از این آلودگیها رهایی یافت و این تنها راه است ، آنگاه میدیدی كه سخنِ دلش را بزبان آورد و گفت : «اوه! تا آنوقت نه شما زنده‌ای نه من». معنی نهفته‌ی این سخن آنست که کار باید چنان باشد تا در کوتاه زمانی بتوان فرجامش را دید وگرنه من گامی برای آن نخواهم برداشت! این همانست که گفتیم در کوششهای سیاسی در ایران به بنیادگزاری پروا نشده است. در حالی که یک بنیاد استوار در این کشور کوشش به شایندگی و پیراستن مردم از اندیشه‌های تباه است.
لنین نخستین رهبر شوروی
پرچم اتحادیه‌ی اروپا