📘 اسرار هزارساله ـ 18
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکهی 3 از 6
شاید کسانی که برکنارند بگویند این کار برای رعایت اقتضای زمان است و خود کار نیکی است ولی اهل اطلاع میدانند که مطلب غیر از این است و دلیلش هم این رسالههایی است که پی درپی عوض میشود. ببینید در رسالههای بعد کدام رعایتی از زمان شده که در رسالههای پیش نبوده.
خواهید گفت بیهوده سخن باین درازی نشود ، چگونه ممکن است چنین حکمی را بیهیچ دلیل از پیش خود درآورد؟! آری در دنیا هر کس هر گونه ادعايی کند میگوید دلیل دارم ولی در برابر هم خدا یک ترازويی بما داده بنام عقل که اگر از بند هوس و عادت و تقلید آزاد باشد بآسانی درست را از نادرست میشناساند. برای این حکم هم یک دلیل موهوم و کشداری درست کردهاند بنام اصل «عدم جواز» که بهتر است معنایش را هم از خود اهل فن بپرسید تا ببینید احکام دین شما بر روی چه پایههايی است.
میدانم آنان که عمری با این گونه سخنان بالا آمدهاند نمیتوانند باور کنند که مدرک این احکامی که ما صدها سال حکم مسلم خدا میدانستیم تا این اندازه سست و بیپا باشد و شاید گمان کنند که اینها مدرک دیگری داشته که ما نیاوردهایم ولی باید بدانند که من این سخنان را در پشت کوه قاف نمینویسم. ما در اینجا یک سلاح داریم و آن حقیقت است ، پس چگونه ممکن است آن را هم با دست خود بشکنیم. من قسم یاد نمیکنم ولی [به] شما اطمینان میدهیم که در سرتاسر این کتاب کلمهاي برخلاف حقیقت ننوشتم تا جايی که از جملهها و کلمههای گزافهای معمولی هم خودداری شده و بلکه بعکس چون میخواستم دلیلهای آن در همهجا روشن و استوار باشد و نیز میخواستم پا از حد ادب بیرون نگزارم خیلی گفتنیها را هم نگفتم.
عنوان دیگری که برای روحانی درست کردهاند این است که «هر کس به کفش عالم بگوید کفشک کافر میشود» در نتیجه برای روحانی پایهای بس بلند درست شد که هیچ کس نتوانست بقصد اصلاح دستی بسوی این دستگاه دراز کند. گرچه این مطلب در ظاهر به نفع روحانی است ولی در واقع لطمهي بزرگی شد برای دین و دنیای ما بلکه برای خود روحانی ، زیرا مسلم است که راه خردهگیری و چون و چرا بر روی هرچه بسته شود راه فساد بر روی آن باز میشود.
آری تنها در کار خدا چون از روی نظام کامل است و از دائرهي فکر و اختیار ما نیز بیرون است ، چون و چرا معنا ندارد ولی در جای دیگر ما خود میبینیم که نتیجهي آن بعکس است. در کار حکومت زبان مردم را بستند ، راه فساد باز شد. در کار امام حسین گفتند هر که چون و چرا کند پشت پا میخورد ، آنهمه کارهای بیخردانه بنام او درست شد. در زمینهي دین راه خردهگیری را بستند ، چه دروغهای شاخداری پیدا شد و چه بارهای سنگینی بنام دین بر دوش مردم گزاشتند. و دربارهي ملا هم گفتند : «هر کس به کفش او بگوید کفشک کافر میشود» در نتیجه باین صورت درآمد.
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکهی 3 از 6
شاید کسانی که برکنارند بگویند این کار برای رعایت اقتضای زمان است و خود کار نیکی است ولی اهل اطلاع میدانند که مطلب غیر از این است و دلیلش هم این رسالههایی است که پی درپی عوض میشود. ببینید در رسالههای بعد کدام رعایتی از زمان شده که در رسالههای پیش نبوده.
خواهید گفت بیهوده سخن باین درازی نشود ، چگونه ممکن است چنین حکمی را بیهیچ دلیل از پیش خود درآورد؟! آری در دنیا هر کس هر گونه ادعايی کند میگوید دلیل دارم ولی در برابر هم خدا یک ترازويی بما داده بنام عقل که اگر از بند هوس و عادت و تقلید آزاد باشد بآسانی درست را از نادرست میشناساند. برای این حکم هم یک دلیل موهوم و کشداری درست کردهاند بنام اصل «عدم جواز» که بهتر است معنایش را هم از خود اهل فن بپرسید تا ببینید احکام دین شما بر روی چه پایههايی است.
میدانم آنان که عمری با این گونه سخنان بالا آمدهاند نمیتوانند باور کنند که مدرک این احکامی که ما صدها سال حکم مسلم خدا میدانستیم تا این اندازه سست و بیپا باشد و شاید گمان کنند که اینها مدرک دیگری داشته که ما نیاوردهایم ولی باید بدانند که من این سخنان را در پشت کوه قاف نمینویسم. ما در اینجا یک سلاح داریم و آن حقیقت است ، پس چگونه ممکن است آن را هم با دست خود بشکنیم. من قسم یاد نمیکنم ولی [به] شما اطمینان میدهیم که در سرتاسر این کتاب کلمهاي برخلاف حقیقت ننوشتم تا جايی که از جملهها و کلمههای گزافهای معمولی هم خودداری شده و بلکه بعکس چون میخواستم دلیلهای آن در همهجا روشن و استوار باشد و نیز میخواستم پا از حد ادب بیرون نگزارم خیلی گفتنیها را هم نگفتم.
عنوان دیگری که برای روحانی درست کردهاند این است که «هر کس به کفش عالم بگوید کفشک کافر میشود» در نتیجه برای روحانی پایهای بس بلند درست شد که هیچ کس نتوانست بقصد اصلاح دستی بسوی این دستگاه دراز کند. گرچه این مطلب در ظاهر به نفع روحانی است ولی در واقع لطمهي بزرگی شد برای دین و دنیای ما بلکه برای خود روحانی ، زیرا مسلم است که راه خردهگیری و چون و چرا بر روی هرچه بسته شود راه فساد بر روی آن باز میشود.
آری تنها در کار خدا چون از روی نظام کامل است و از دائرهي فکر و اختیار ما نیز بیرون است ، چون و چرا معنا ندارد ولی در جای دیگر ما خود میبینیم که نتیجهي آن بعکس است. در کار حکومت زبان مردم را بستند ، راه فساد باز شد. در کار امام حسین گفتند هر که چون و چرا کند پشت پا میخورد ، آنهمه کارهای بیخردانه بنام او درست شد. در زمینهي دین راه خردهگیری را بستند ، چه دروغهای شاخداری پیدا شد و چه بارهای سنگینی بنام دین بر دوش مردم گزاشتند. و دربارهي ملا هم گفتند : «هر کس به کفش او بگوید کفشک کافر میشود» در نتیجه باین صورت درآمد.
Haqãyeqe zendegi - xerad.pdf
215.9 KB
«حقایق زندگی ـ خرد» عنوان یازدهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زبان ایرانی - 100
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 3
كلمههايي كه پيمان بكار ميبرد غالباً غريب و نامأنوس است و بارها ديده شده مورد اعتراض مخالفين واقع ميشود. از جمله اخيراً دربارهی كلمههاي آينده مباحثه پیش آمده از اين جهت خواهشمندم به هر كدام اگر شاهدي در نظر داريد ذكر نماييد آن كلمات اينست : فيروزي ، خرسندي ، همداستان ، خستو ، گزين ، پراكنده ، خودكامگي ؛ كه در شمارهي آخري بكار بردهايد.
م . ع
*
ما كلمههايي را كه بكار ميبريم بيشتر آنها را از شاهنامه و پارهای كتابهاي ديگر برداشتهايم. در زمينهي زبان بايد پيروي از مردم آن زبان نمود و از پيش خود كلمه پديد نياورد مگر در جايي كه كلمهاي از پيش نبوده باشد. آن چند كلمه كه ياد كردهايد همگي در شاهنامه بكار رفته و ما اينك شعرهايي را بگواهي ميآوريم.
فيروزي را ما بمعناي موفقيت و مظفريت ميآوريم و باين معني فردوسي ميگويد :
گر ايدونكه فيروز گردم بجنگ كنم روي گيتي بر ارجاسب تنگ
خرسندي را گاهي بمعناي آرامش دل و سعادت بكار ميبريم و گاهي بمعناي قناعت. معناي نخست معروفست و دفتري در پهلوي بنام «داروي خرسندي» هست كه مقصود از آن نشان دادن راهيست كه مايهي آرامش دل و خوشي و خرمي باشد. در معناي دوم فردوسي ميگويد :
تو مخروش و بر داده خرسند باش بگيتي درخت برومند باش
همداستان را بمعناي موافق و همعقيده بكار ميبريم. در اين معني فردوسي ميگويد :
كنون كهتر شاه هندوستان بباشي نباشيم همداستان
خستو يا خستوان بمعناي معترف يا مقر آورده ميشود. فردوسي ميگويد :
ز آز و فزوني بيكسو شويم بناداني خويش خستو شويم
گزين كردن را بجاي انتخاب بكار ميبريم. در شاهنامه ميگويد :
ز آخر گزين كرد اسب سياه گرانمايه خفتان و رومي كلاه
پراكنده را بمعناي منتشر و معروف ميآوريم. در ويس و رامين ميگويد :
پراكنده شد اندر شهر نامش ز دايه نامهاي شد نزد مامش
خودكامگي را بمعناي استبداد در شاهنامه و ديگر كتابها بكار بردهاند ولي كنون جاي آن را در ياد نداشتيم و اينست گواه آن را بشمارهي ديگري حواله ميدهيم.
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 3
كلمههايي كه پيمان بكار ميبرد غالباً غريب و نامأنوس است و بارها ديده شده مورد اعتراض مخالفين واقع ميشود. از جمله اخيراً دربارهی كلمههاي آينده مباحثه پیش آمده از اين جهت خواهشمندم به هر كدام اگر شاهدي در نظر داريد ذكر نماييد آن كلمات اينست : فيروزي ، خرسندي ، همداستان ، خستو ، گزين ، پراكنده ، خودكامگي ؛ كه در شمارهي آخري بكار بردهايد.
م . ع
*
ما كلمههايي را كه بكار ميبريم بيشتر آنها را از شاهنامه و پارهای كتابهاي ديگر برداشتهايم. در زمينهي زبان بايد پيروي از مردم آن زبان نمود و از پيش خود كلمه پديد نياورد مگر در جايي كه كلمهاي از پيش نبوده باشد. آن چند كلمه كه ياد كردهايد همگي در شاهنامه بكار رفته و ما اينك شعرهايي را بگواهي ميآوريم.
فيروزي را ما بمعناي موفقيت و مظفريت ميآوريم و باين معني فردوسي ميگويد :
گر ايدونكه فيروز گردم بجنگ كنم روي گيتي بر ارجاسب تنگ
خرسندي را گاهي بمعناي آرامش دل و سعادت بكار ميبريم و گاهي بمعناي قناعت. معناي نخست معروفست و دفتري در پهلوي بنام «داروي خرسندي» هست كه مقصود از آن نشان دادن راهيست كه مايهي آرامش دل و خوشي و خرمي باشد. در معناي دوم فردوسي ميگويد :
تو مخروش و بر داده خرسند باش بگيتي درخت برومند باش
همداستان را بمعناي موافق و همعقيده بكار ميبريم. در اين معني فردوسي ميگويد :
كنون كهتر شاه هندوستان بباشي نباشيم همداستان
خستو يا خستوان بمعناي معترف يا مقر آورده ميشود. فردوسي ميگويد :
ز آز و فزوني بيكسو شويم بناداني خويش خستو شويم
گزين كردن را بجاي انتخاب بكار ميبريم. در شاهنامه ميگويد :
ز آخر گزين كرد اسب سياه گرانمايه خفتان و رومي كلاه
پراكنده را بمعناي منتشر و معروف ميآوريم. در ويس و رامين ميگويد :
پراكنده شد اندر شهر نامش ز دايه نامهاي شد نزد مامش
خودكامگي را بمعناي استبداد در شاهنامه و ديگر كتابها بكار بردهاند ولي كنون جاي آن را در ياد نداشتيم و اينست گواه آن را بشمارهي ديگري حواله ميدهيم.
✴️ حقایق زندگی
(تکهی نودوهفتم)
🔶 یك نشست فراموش نشدنی
(بخش یک از سه)
چنانكه آگاهی داده بودیم روز یكشنبه یكم آذر نشستی در خانهی دارندهی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارندهی پرچم شرح داد كه عیدهای هر تودهای آن روزهاییست كه با یك پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید میگیرند و بجشن و شادی میپردازند كه هم قدردانی از كوششها و رنجهای گذشتگان كرده و هم كنونیان را به برخاستن بمانندهی آن كارهای تاریخی برانگیزند ، این كار خردمندانهایست و باید باشد. ولی افسوس كه عیدهای ایران كمتر یكی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یكی از عیدها میشماریم[1] سپس هر كار بزرگی یا هر فیروزیای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.
سپس گفت : میدانم كسانی خواهند گفت بیرون آمدن یك مهنامه چیست كه روز آن عید شمرده شود؟!. میگویم : موضوع بیرون آمدن یك مهنامه نیست ، آغاز شدن یک راه خداپرستی و رستگاریست.
🔸پیمان هنگامی آغاز یافت كه هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و كسی یارای بردن نام دین و خدا نمیداشت. پیمان برای آن آغاز یافت كه با همهی گمراهیها نبرد كند و بیش از همه با اروپاییگری و مادّیگری به پیكار پردازد ،
و بالاخره جهانیان را بیك شاهراهی كه بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد میباشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ بزرگ بانتشار پرداخت و تاكنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.
پیمان درفشی بود كه در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست كه در پاسخ مادّیگری ، در پیرامون روان ، در زمینهی خرد ، دربارهی فلسفهی یونان نوشته شده.
سپس گفت : امشب كسانی هم هستند كه باینجا كمتر آمدهاند و شاید برخی سخنان ما بآنان سخت افتد. ولی ما خشنود خواهیم بود اگر پس از پایان سخنانِ من پرسشهایی كنند و یا ایراد گیرند. ما از این رهگذر پیشانیمان باز است. زیرا هیچ سخنی را بیدلیل نمیگوییم ، هیچگاه به «تعبد» دست نمییازیم و ما تاكنون بهمهی دیگران ایرادها گرفتهایم ولی كسی ایرادی بما نتوانسته است. زیرا گفتههای ما همه حقایقست ، همه بسود جهانست.
سپس بیك رشته سخنان درازی پرداخت و پس از وی آقای خراسانی بسخن درآمدند و چون پرسشی دربارهی اسلام رفته بود پاسخهای پرمغزی دادند. نیز یكی گفت ایراد میگیرند كه این جمعیت تاكنون چه كار كرده. آقای خراسانی بیك پاسخ روشن و پرمغزی پرداخته گفتند : این ایراد بسیار بیخردانه است. این مِثل آنست كه ما سه تن در یك اتاقی زندگی میكنیم و من میبینم قالی آن اتاق گَردآلود و چركینست ، اینست موضوع را بآن دو تن بازمینمایم ، و چون قالی بزرگ و سنگینست كه یك تن نمیتواند آن را بیرون برد و پاك گرداند خواهش میكنم كه بیایید دست بهم داده این را بلند كنیم. ولی آنان بیپروایی مینمایند و نزدیك نمیآیند و سپس برگشته بریشخند و سركوفت میگویند :
«خوب چه كار كردهای؟!..» من بآنها پاسخ داده میگویم : من به تنهایی نمیتوانستم كاری كنم. این نیكی من بود كه شما را از گردآلودی و چركینی این فرش آگاه گردانیدم ، و باز نیكی من بود كه خود آمادهی كار گردیده از شما هم خواهش همدستی نمودم. لیكن شما از بدنهادی و آلودهدرونی با من همدستی ننمودید ، و اینست كار ناانجام مانده و من باید كسان دیگری را بهمدستی بخوانم و این كار را بپایان رسانم.
این مَثَلِ بسیار پرمغز و بجایی بود.
🔸این درست داستان برخی از ایرانیانست. این بدبختها شرافت زندگانی و سرفرازی و همه چیزِ نیك را فراموش كرده تنها درپی آنند كه با یكی كینهتوزی كنند و بریشخند و سركوفت پردازند و لذت برند.
خدا روی اینان را سیاه گرداند. سالهاست ما بدینسان بكوشش برخاستهایم و یك جمعیتی از دور و نزدیك دست یكی گردانیده بچارهی دردها میكوشیم. این بدبختها اگر در اندیشهی شرافت و سرفرازی باشند باید از این خیزش و كوشش ما بتكان آیند و بهمدستی شتابند و اگر هم برخی ایرادهایی دارند بگویند تا رفع شود. ولی ما میبینیم همچون چوب خشك از دور میایستند ، بلكه كارشكنی نیز مینمایند ، و چون در نتیجهی همین پستی و بیپرواییِ آنان پیشرفتِ كار كنْد میگردد ، فرصت یافته زبان باز میكنند و میگویند : شما تاكنون چه كار كردهاید؟!. در اینجاست كه باید گفت رویتان سیاه باد! خدا ریشهی شما را از روی زمین براندازد!
آقای خراسانی نیك توضیح دادند كه ما امروز تنها بآن میكوشیم كه اندیشهها را روشن گردانیم و بشمارهی همراهان بیفزاییم و این خود زمینه را برای هر نیكی آماده خواهد گردانید. این كسانی كه بما ایراد میگیرند گذشته از آنكه خود روسیاه و گناهكارند ایرادشان نیز بسیار بیپاست.
[1] : به مناسبت درآمدن نخستین شمارهی ماهنامهی پیمان در یكم آذر 1312.
(تکهی نودوهفتم)
🔶 یك نشست فراموش نشدنی
(بخش یک از سه)
چنانكه آگاهی داده بودیم روز یكشنبه یكم آذر نشستی در خانهی دارندهی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارندهی پرچم شرح داد كه عیدهای هر تودهای آن روزهاییست كه با یك پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید میگیرند و بجشن و شادی میپردازند كه هم قدردانی از كوششها و رنجهای گذشتگان كرده و هم كنونیان را به برخاستن بمانندهی آن كارهای تاریخی برانگیزند ، این كار خردمندانهایست و باید باشد. ولی افسوس كه عیدهای ایران كمتر یكی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یكی از عیدها میشماریم[1] سپس هر كار بزرگی یا هر فیروزیای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.
سپس گفت : میدانم كسانی خواهند گفت بیرون آمدن یك مهنامه چیست كه روز آن عید شمرده شود؟!. میگویم : موضوع بیرون آمدن یك مهنامه نیست ، آغاز شدن یک راه خداپرستی و رستگاریست.
🔸پیمان هنگامی آغاز یافت كه هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و كسی یارای بردن نام دین و خدا نمیداشت. پیمان برای آن آغاز یافت كه با همهی گمراهیها نبرد كند و بیش از همه با اروپاییگری و مادّیگری به پیكار پردازد ،
و بالاخره جهانیان را بیك شاهراهی كه بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد میباشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ بزرگ بانتشار پرداخت و تاكنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.
پیمان درفشی بود كه در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست كه در پاسخ مادّیگری ، در پیرامون روان ، در زمینهی خرد ، دربارهی فلسفهی یونان نوشته شده.
سپس گفت : امشب كسانی هم هستند كه باینجا كمتر آمدهاند و شاید برخی سخنان ما بآنان سخت افتد. ولی ما خشنود خواهیم بود اگر پس از پایان سخنانِ من پرسشهایی كنند و یا ایراد گیرند. ما از این رهگذر پیشانیمان باز است. زیرا هیچ سخنی را بیدلیل نمیگوییم ، هیچگاه به «تعبد» دست نمییازیم و ما تاكنون بهمهی دیگران ایرادها گرفتهایم ولی كسی ایرادی بما نتوانسته است. زیرا گفتههای ما همه حقایقست ، همه بسود جهانست.
سپس بیك رشته سخنان درازی پرداخت و پس از وی آقای خراسانی بسخن درآمدند و چون پرسشی دربارهی اسلام رفته بود پاسخهای پرمغزی دادند. نیز یكی گفت ایراد میگیرند كه این جمعیت تاكنون چه كار كرده. آقای خراسانی بیك پاسخ روشن و پرمغزی پرداخته گفتند : این ایراد بسیار بیخردانه است. این مِثل آنست كه ما سه تن در یك اتاقی زندگی میكنیم و من میبینم قالی آن اتاق گَردآلود و چركینست ، اینست موضوع را بآن دو تن بازمینمایم ، و چون قالی بزرگ و سنگینست كه یك تن نمیتواند آن را بیرون برد و پاك گرداند خواهش میكنم كه بیایید دست بهم داده این را بلند كنیم. ولی آنان بیپروایی مینمایند و نزدیك نمیآیند و سپس برگشته بریشخند و سركوفت میگویند :
«خوب چه كار كردهای؟!..» من بآنها پاسخ داده میگویم : من به تنهایی نمیتوانستم كاری كنم. این نیكی من بود كه شما را از گردآلودی و چركینی این فرش آگاه گردانیدم ، و باز نیكی من بود كه خود آمادهی كار گردیده از شما هم خواهش همدستی نمودم. لیكن شما از بدنهادی و آلودهدرونی با من همدستی ننمودید ، و اینست كار ناانجام مانده و من باید كسان دیگری را بهمدستی بخوانم و این كار را بپایان رسانم.
این مَثَلِ بسیار پرمغز و بجایی بود.
🔸این درست داستان برخی از ایرانیانست. این بدبختها شرافت زندگانی و سرفرازی و همه چیزِ نیك را فراموش كرده تنها درپی آنند كه با یكی كینهتوزی كنند و بریشخند و سركوفت پردازند و لذت برند.
خدا روی اینان را سیاه گرداند. سالهاست ما بدینسان بكوشش برخاستهایم و یك جمعیتی از دور و نزدیك دست یكی گردانیده بچارهی دردها میكوشیم. این بدبختها اگر در اندیشهی شرافت و سرفرازی باشند باید از این خیزش و كوشش ما بتكان آیند و بهمدستی شتابند و اگر هم برخی ایرادهایی دارند بگویند تا رفع شود. ولی ما میبینیم همچون چوب خشك از دور میایستند ، بلكه كارشكنی نیز مینمایند ، و چون در نتیجهی همین پستی و بیپرواییِ آنان پیشرفتِ كار كنْد میگردد ، فرصت یافته زبان باز میكنند و میگویند : شما تاكنون چه كار كردهاید؟!. در اینجاست كه باید گفت رویتان سیاه باد! خدا ریشهی شما را از روی زمین براندازد!
آقای خراسانی نیك توضیح دادند كه ما امروز تنها بآن میكوشیم كه اندیشهها را روشن گردانیم و بشمارهی همراهان بیفزاییم و این خود زمینه را برای هر نیكی آماده خواهد گردانید. این كسانی كه بما ایراد میگیرند گذشته از آنكه خود روسیاه و گناهكارند ایرادشان نیز بسیار بیپاست.
[1] : به مناسبت درآمدن نخستین شمارهی ماهنامهی پیمان در یكم آذر 1312.
📘 اسرار هزارساله ـ 19
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکهی 4 از 6
آب که از سرچشمه بیرون آمد باید برای آن راه خردمندانهای باز کرد و از آن نتیجه گرفت ولی اگر کسی بخواهد با زور جلو آن را بگیرد که بیرون نیاید خواهی نخواهی از یک گوشه سر درمیآورد و در نتیجه هم به هدر میرود و هم خرابیش بیشتر خواهد شد. کسی هم که بخواهد با زور جلو دلیل و منطق را بگیرد چندگاهی میتواند ولی با خرابی بیشتر از طرف دیگر سر درمیآورد.
رضاشاه جلو قلم و زبان مردم را گرفت ولی همینکه رفت و نام آزادی بمیان آمد مردم یک درجه هم از دمکراسی گذشتند و سهمکراسی شدند و نیکیهایش را هم فراموش کردند. ملا هم وقتی میان خود و توده آن سد آهنین را گزاشت همین احساسات از کلکته و مصر و قفقاز و جاهای دیگر بصورت بدتری سر درآورد تا کار بجايی رسید که همان وقتها یک ملا که از خیابان میگذشت چه متلکها میشنید و یقین چند برابر آن را در دل داشتند تا یکی را بزبان میآوردند. همه بیاد داریم آن روزها میگفتند ملا را سوار اتومبیل نمیکنیم و اگر در راه پنچر میشد از قدم او میدانستند ولی در چند سالهی اخیر در اثر اصلاحات رضاشاه آن بدبینیها رفت و این احترام امروزی هم دنبالهي همانست و اکنون هم اگر وقت را غنیمت ندانند و بجای فکر اصلاح در فکر بستن زبان مردم باشند بیگفتگوست که این بار بصورتی بدتر از پیش درخواهد آمد. باور ندارید این مطلب را بخاطر سپارید تا درستی این سخن را با چشم خود ببینیم.
عنوان دیگری که برای روحانی درست شده و باعث فساد این دستگاه گردیده این است که امروز روحانی خرج خود را بیواسطه از دست توده میگیرد ، در نتیجه ناچار است که همیشه به میل توده سخن بگوید یا دستکم بر خلاف میل او سخنی نگوید و این دو عیب بزرگ دارد.
اول آنکه در میان توده فکرهای غلط زیاد پیدا میشود ولی چون بنام «عوام» است ماندنی نیست ، اما پس از قبول یا سکوت ملا این فکر غلط تسجیل خواهد شد و هر کس مجبور است آن را بپذیرد و به ارث برای فرزندان خود گزارد ، چنانکه همین مطلب خود باعث پیدايی خرافات بسیاری گردیده.
دوم بجای آنکه توده تقلید ملا را کند ملا مقلد توده خواهد شد و حال آنکه اگر توده راه را میدانست دیگر روحانی برای چه میخواست؟!
روحانی یعنی پزشک روح و پزشک هم کارش دریدن است و سوختن و دادن دواهای تلخ و تند ، و اگر بخواهد به میل بیماران خود دوا و غذا دهد کافهچی خواهد بود نه پزشک. روحانی هم کارش نبرد با پندارها و بیرون کردن خرافات از مغزها و پاک کردن دین از دروغهاست و اینها همه برخلاف میل توده است. اکنون کی است که خود را برای چنین سختیها آماده کند و تازه جواب گرسنگی زن و فرزند را هم بدهد.
روحانی هم بندهي خداست و از قانون طبیعت بیرون نیست. وقتی دید شتر در خانهي آن کس زانو بزمین میزند که محافظهکارتر است ، وقتی دید لیرهها و بارها و احترامها پیش آن کس میرود که خرافیتر است ، وقتی دید در روضه و منبر آن کس جلوتر است که دروغ بهتر ببافد و در برابر ، ملای دیگری که همتراز همانهاست چون به میل توده سخن نگفته برای نان خالی هم درمانده است ، از همینجا درس کار خود را برای همهي عمر میخواند.
🔸 علیاکبر حکمیزاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکهی 4 از 6
آب که از سرچشمه بیرون آمد باید برای آن راه خردمندانهای باز کرد و از آن نتیجه گرفت ولی اگر کسی بخواهد با زور جلو آن را بگیرد که بیرون نیاید خواهی نخواهی از یک گوشه سر درمیآورد و در نتیجه هم به هدر میرود و هم خرابیش بیشتر خواهد شد. کسی هم که بخواهد با زور جلو دلیل و منطق را بگیرد چندگاهی میتواند ولی با خرابی بیشتر از طرف دیگر سر درمیآورد.
رضاشاه جلو قلم و زبان مردم را گرفت ولی همینکه رفت و نام آزادی بمیان آمد مردم یک درجه هم از دمکراسی گذشتند و سهمکراسی شدند و نیکیهایش را هم فراموش کردند. ملا هم وقتی میان خود و توده آن سد آهنین را گزاشت همین احساسات از کلکته و مصر و قفقاز و جاهای دیگر بصورت بدتری سر درآورد تا کار بجايی رسید که همان وقتها یک ملا که از خیابان میگذشت چه متلکها میشنید و یقین چند برابر آن را در دل داشتند تا یکی را بزبان میآوردند. همه بیاد داریم آن روزها میگفتند ملا را سوار اتومبیل نمیکنیم و اگر در راه پنچر میشد از قدم او میدانستند ولی در چند سالهی اخیر در اثر اصلاحات رضاشاه آن بدبینیها رفت و این احترام امروزی هم دنبالهي همانست و اکنون هم اگر وقت را غنیمت ندانند و بجای فکر اصلاح در فکر بستن زبان مردم باشند بیگفتگوست که این بار بصورتی بدتر از پیش درخواهد آمد. باور ندارید این مطلب را بخاطر سپارید تا درستی این سخن را با چشم خود ببینیم.
عنوان دیگری که برای روحانی درست شده و باعث فساد این دستگاه گردیده این است که امروز روحانی خرج خود را بیواسطه از دست توده میگیرد ، در نتیجه ناچار است که همیشه به میل توده سخن بگوید یا دستکم بر خلاف میل او سخنی نگوید و این دو عیب بزرگ دارد.
اول آنکه در میان توده فکرهای غلط زیاد پیدا میشود ولی چون بنام «عوام» است ماندنی نیست ، اما پس از قبول یا سکوت ملا این فکر غلط تسجیل خواهد شد و هر کس مجبور است آن را بپذیرد و به ارث برای فرزندان خود گزارد ، چنانکه همین مطلب خود باعث پیدايی خرافات بسیاری گردیده.
دوم بجای آنکه توده تقلید ملا را کند ملا مقلد توده خواهد شد و حال آنکه اگر توده راه را میدانست دیگر روحانی برای چه میخواست؟!
روحانی یعنی پزشک روح و پزشک هم کارش دریدن است و سوختن و دادن دواهای تلخ و تند ، و اگر بخواهد به میل بیماران خود دوا و غذا دهد کافهچی خواهد بود نه پزشک. روحانی هم کارش نبرد با پندارها و بیرون کردن خرافات از مغزها و پاک کردن دین از دروغهاست و اینها همه برخلاف میل توده است. اکنون کی است که خود را برای چنین سختیها آماده کند و تازه جواب گرسنگی زن و فرزند را هم بدهد.
روحانی هم بندهي خداست و از قانون طبیعت بیرون نیست. وقتی دید شتر در خانهي آن کس زانو بزمین میزند که محافظهکارتر است ، وقتی دید لیرهها و بارها و احترامها پیش آن کس میرود که خرافیتر است ، وقتی دید در روضه و منبر آن کس جلوتر است که دروغ بهتر ببافد و در برابر ، ملای دیگری که همتراز همانهاست چون به میل توده سخن نگفته برای نان خالی هم درمانده است ، از همینجا درس کار خود را برای همهي عمر میخواند.
🔶 زبان ایرانی - 101
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 4 (تکهی 1 از 2)
1ـ بجاي كلمات «راجع بموضوع ...» چه كلمات فارسي را استعمال ميكنيد؟
2ـ در بين فرهنگهاي فارسي كدام يكي جامع و لغات مستعمل را دربر دارد؟.
***
1ـ بجاي كلمههاي «راجع بموضوع ...» عبارت «در زمينهي» يا «دربارهی» يا «در پيرامونِ» را بكار ميبريم.
2ـ فرهنگهاي فارسي كه در دست است چندان تفاوتي باهم ندارند بلكه بيشتر ايشان رونويسي از هم ميباشد اينست فرقي ميانهي آنها نميتوان گزاشت و چون گفتگو بميان آمده ناگزيريم بگوييم همهي اين فرهنگها غلطهاي بسياري را دربر دارد و اينست كه بنوشتههاي آنها اطمينان نيست. ما در اينجا مجال شمردن غلطهاي آنها را نداريم وگرنه ميديديد چه لغزشهاي شگفتي روي داده. بنياد فرهنگنويسي در ايران بر شعر بوده. باين معني چون شاعران كلمههاي دشواري را كه توده نميفهميده بكار ميبردهاند كساني خواستهاند آن كلمهها را گرد آورده معناي هر يكي را روشن گردانند از اينجاست هميشه شاهد از شعر ميآورند و بسيار ديده شده كه كلمهاي را كه در شعري بكار رفته از روي گمان تنها براي درست كردن معناي آن شعر تفسير نمودهاند. مثلاً فرهنگ سروري از اين عبارت در شعرخاقاني «زوبين كرده ماكاني» چنان پنداشته ماكان نام شهريست كه بيشتر ابزار مردم آنجا زوبين ميباشد. ولي ما جايي يا شهري را با اين نام نميشناسيم. ماكان پهلوان مشهوري از ديلمان بوده و سپر و زوبين و زره او عنوان مثل را پيدا كرده.
از اينگونه لغزشها بيشمار است. گذشته از لغزشهايي كه از راه نارسايي الفبا پديد آمده. مثلاً بتازگي فرهنگ كوچكي در تبريز چاپ شده و در آنجا كلمههاي بسياري را بمعناي «خربزه» ميآورد كه از جملهي آنها «آبخوست» ميباشد. با آنكه آبخوست بمعناي جزيره است و اين اشتباه از نارسايي الفباست كه «خربزه» (نام ميوهي معروف) با «جزيره» (نام خشكي ميان دريا) جز در نقطه تفاوت ديگري باهم ندارد.
اينست بفرهنگهای امروزه اعتبار نتوان كرد و پس از اين هم بايد انجمني از دانشمندان زبانشناس براي نگارش يك فرهنگ برپا كرده شود و اينان بايد زبان پهلوي و نيمزبانهاي بومي و پارهای زبانهاي همسايه را از عربي و تركي و ارمني بشناسند وگرنه آن فرهنگ نيز همپايهی اين فرهنگها خواهد بود.
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 4 (تکهی 1 از 2)
1ـ بجاي كلمات «راجع بموضوع ...» چه كلمات فارسي را استعمال ميكنيد؟
2ـ در بين فرهنگهاي فارسي كدام يكي جامع و لغات مستعمل را دربر دارد؟.
***
1ـ بجاي كلمههاي «راجع بموضوع ...» عبارت «در زمينهي» يا «دربارهی» يا «در پيرامونِ» را بكار ميبريم.
2ـ فرهنگهاي فارسي كه در دست است چندان تفاوتي باهم ندارند بلكه بيشتر ايشان رونويسي از هم ميباشد اينست فرقي ميانهي آنها نميتوان گزاشت و چون گفتگو بميان آمده ناگزيريم بگوييم همهي اين فرهنگها غلطهاي بسياري را دربر دارد و اينست كه بنوشتههاي آنها اطمينان نيست. ما در اينجا مجال شمردن غلطهاي آنها را نداريم وگرنه ميديديد چه لغزشهاي شگفتي روي داده. بنياد فرهنگنويسي در ايران بر شعر بوده. باين معني چون شاعران كلمههاي دشواري را كه توده نميفهميده بكار ميبردهاند كساني خواستهاند آن كلمهها را گرد آورده معناي هر يكي را روشن گردانند از اينجاست هميشه شاهد از شعر ميآورند و بسيار ديده شده كه كلمهاي را كه در شعري بكار رفته از روي گمان تنها براي درست كردن معناي آن شعر تفسير نمودهاند. مثلاً فرهنگ سروري از اين عبارت در شعرخاقاني «زوبين كرده ماكاني» چنان پنداشته ماكان نام شهريست كه بيشتر ابزار مردم آنجا زوبين ميباشد. ولي ما جايي يا شهري را با اين نام نميشناسيم. ماكان پهلوان مشهوري از ديلمان بوده و سپر و زوبين و زره او عنوان مثل را پيدا كرده.
از اينگونه لغزشها بيشمار است. گذشته از لغزشهايي كه از راه نارسايي الفبا پديد آمده. مثلاً بتازگي فرهنگ كوچكي در تبريز چاپ شده و در آنجا كلمههاي بسياري را بمعناي «خربزه» ميآورد كه از جملهي آنها «آبخوست» ميباشد. با آنكه آبخوست بمعناي جزيره است و اين اشتباه از نارسايي الفباست كه «خربزه» (نام ميوهي معروف) با «جزيره» (نام خشكي ميان دريا) جز در نقطه تفاوت ديگري باهم ندارد.
اينست بفرهنگهای امروزه اعتبار نتوان كرد و پس از اين هم بايد انجمني از دانشمندان زبانشناس براي نگارش يك فرهنگ برپا كرده شود و اينان بايد زبان پهلوي و نيمزبانهاي بومي و پارهای زبانهاي همسايه را از عربي و تركي و ارمني بشناسند وگرنه آن فرهنگ نيز همپايهی اين فرهنگها خواهد بود.