پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
📘 اسرار هزارساله ـ 19
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکه‌ی 4 از 6

آب که از سرچشمه بیرون آمد باید برای آن راه خردمندانه‌ای باز کرد و از آن نتیجه گرفت ولی اگر کسی بخواهد با زور جلو آن را بگیرد که بیرون نیاید خواهی نخواهی از یک گوشه سر درمی‌آورد و در نتیجه هم به هدر می‌رود و هم خرابیش بیشتر خواهد شد. کسی هم که بخواهد با زور جلو دلیل و منطق را بگیرد چندگاهی می‌تواند ولی با خرابی بیشتر از طرف دیگر سر درمی‌آورد.
رضاشاه جلو قلم و زبان مردم را گرفت ولی همینکه رفت و نام آزادی بمیان آمد مردم یک درجه هم از دمکراسی گذشتند و سه‌مکراسی شدند و نیکیهایش را هم فراموش کردند. ملا هم وقتی میان خود و توده آن سد آهنین را گزاشت همین احساسات از کلکته و مصر و قفقاز و جاهای دیگر بصورت بدتری سر درآورد تا کار بجايی رسید که همان وقتها یک ملا که از خیابان می‌گذشت چه متلکها می‌شنید و یقین چند برابر آن را در دل داشتند تا یکی را بزبان می‌آوردند. همه بیاد داریم آن روزها می‌گفتند ملا را سوار اتومبیل نمی‌کنیم و اگر در راه پنچر می‌شد از قدم او می‌دانستند ولی در چند ساله‌ی اخیر در اثر اصلاحات رضاشاه آن بدبینی‌ها رفت و این احترام امروزی هم دنباله‌ي همانست و اکنون هم اگر وقت را غنیمت ندانند و بجای فکر اصلاح در فکر بستن زبان مردم باشند بیگفتگوست که این بار بصورتی بدتر از پیش درخواهد آمد. باور ندارید این مطلب را بخاطر سپارید تا درستی این سخن را با چشم خود ببینیم.
عنوان دیگری که برای روحانی درست شده و باعث فساد این دستگاه گردیده این است که امروز روحانی خرج خود را بی‌واسطه از دست توده می‌گیرد ، در نتیجه ناچار است که همیشه به میل توده سخن بگوید یا دست‌کم بر خلاف میل او سخنی نگوید و این دو عیب بزرگ دارد.
اول آنکه در میان توده فکرهای غلط زیاد پیدا می‌شود ولی چون بنام «عوام» است ماندنی نیست ، اما پس از قبول یا سکوت ملا این فکر غلط تسجیل خواهد شد و هر کس مجبور است آن را بپذیرد و به ارث برای فرزندان خود گزارد ، چنانکه همین مطلب خود باعث پیدايی خرافات بسیاری گردیده.
دوم بجای آنکه توده تقلید ملا را کند ملا مقلد توده خواهد شد و حال آنکه اگر توده راه را می‌دانست دیگر روحانی برای چه می‌خواست؟!
روحانی یعنی پزشک روح و پزشک هم کارش دریدن است و سوختن و دادن دواهای تلخ و تند ، و اگر بخواهد به میل بیماران خود دوا و غذا دهد کافه‌چی خواهد بود نه پزشک. روحانی هم کارش نبرد با پندارها و بیرون کردن خرافات از مغزها و پاک کردن دین از دروغهاست و اینها همه برخلاف میل توده است. اکنون کی است که خود را برای چنین سختیها آماده کند و تازه جواب گرسنگی زن و فرزند را هم بدهد.
روحانی هم بنده‌ي خداست و از قانون طبیعت بیرون نیست. وقتی دید شتر در خانه‌ي آن کس زانو بزمین می‌زند که محافظه‌کارتر است ، وقتی دید لیره‌ها و بارها و احترامها پیش آن کس می‌رود که خرافی‌تر است ، وقتی دید در روضه و منبر آن کس جلوتر است که دروغ بهتر ببافد و در برابر ، ملای دیگری که هم‌تراز همانهاست چون به میل توده سخن نگفته برای نان خالی هم درمانده است ، از همینجا درس کار خود را برای همه‌ي عمر می‌خواند.
🔶 زبان ایرانی - 101
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 4 (تکه‌ی 1 از 2)

1ـ بجاي كلمات «راجع بموضوع ...» چه كلمات فارسي را استعمال ميكنيد؟
2ـ در بين فرهنگهاي فارسي كدام يكي جامع و لغات مستعمل را دربر دارد؟.
***
1ـ بجاي كلمه‌هاي «راجع بموضوع ...» عبارت «در زمينه‌ي» يا «درباره‌ی» يا «در پيرامونِ» را بكار مي‌بريم.
2ـ فرهنگهاي فارسي كه در دست است چندان تفاوتي باهم ندارند بلكه بيشتر ايشان رونويسي از هم مي‌باشد اينست فرقي ميانه‌ي آنها نمي‌توان گزاشت و چون گفتگو بميان آمده ناگزيريم بگوييم همه‌ي اين فرهنگها غلطهاي بسياري را دربر دارد و اينست كه بنوشته‌هاي آنها اطمينان نيست. ما در اينجا مجال شمردن غلطهاي آنها را نداريم وگرنه مي‌ديديد چه لغزشهاي شگفتي روي داده. بنياد فرهنگ‌نويسي در ايران بر شعر بوده. باين معني چون شاعران كلمه‌هاي دشواري را كه توده نمي‌فهميده بكار مي‌برده‌اند كساني خواسته‌اند آن كلمه‌ها را گرد آورده معناي هر يكي را روشن گردانند از اينجاست هميشه شاهد از شعر مي‌آورند و بسيار ديده شده كه كلمه‌اي را كه در شعري بكار رفته از روي گمان تنها براي درست كردن معناي آن شعر تفسير نموده‌اند. مثلاً فرهنگ سروري از اين عبارت در شعرخاقاني «زوبين كرده ماكاني» چنان پنداشته ماكان نام شهريست كه بيشتر ابزار مردم آنجا زوبين ميباشد. ولي ما جايي يا شهري را با اين نام نمي‌شناسيم. ماكان پهلوان مشهوري از ديلمان بوده و سپر و زوبين و زره او عنوان مثل را پيدا كرده.
از اينگونه لغزشها بيشمار است. گذشته از لغزشهايي كه از راه نارسايي الفبا پديد آمده. مثلاً بتازگي فرهنگ كوچكي در تبريز چاپ شده و در آنجا كلمه‌هاي بسياري را بمعناي «خربزه» مي‌آورد كه از جمله‌ي آنها «آبخوست» ميباشد. با آنكه آبخوست بمعناي جزيره است و اين اشتباه از نارسايي الفباست كه «خربزه» (نام ميوه‌ي معروف) با «جزيره» (نام خشكي ميان دريا) جز در نقطه تفاوت ديگري باهم ندارد.
اينست بفرهنگهای امروزه اعتبار نتوان كرد و پس از اين هم بايد انجمني از دانشمندان زبانشناس براي نگارش يك فرهنگ برپا كرده شود و اينان بايد زبان پهلوي و نيمزبانهاي بومي و پاره‌ای زبانهاي همسايه را از عربي و تركي و ارمني بشناسند وگرنه آن فرهنگ نيز همپايه‌ی اين فرهنگها خواهد بود.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی نودوهشتم)

🔶 یك نشست فراموش نشدنی
(بخش دو از سه)

سپس یكی از باشندگان (كه از بیرون آمده بود) چنین گفت : «ما به دین چه نیازی داریم؟!. چرا نمیگزارید برود؟!. شما اگر این سخنان را نگویید جوانها كه از دبیرستانها بیرون می‌آیند از خرافات دور خواهند بود». سپس شرح داد : «آنچه قانونهاست مردم خودشان مطابق احتیاجات زمان می‌گزارند. آنچه اعتقاد بمبداء است هر كس خودش می‌داند ...» آقای خراسانی باین گفته‌ی او نیز پاسخی دادند. ولی من كه دارنده‌ی پرچمم خواهش كردم موضوع بهنگام دیگری بماند ، و چون این یكی از بهانه‌هاییست كه بجلو ما می‌كشند باید در اینجا پاسخ روشنی بنویسم :

برخی جوانان كه نمی‌خواهند گردن بگفته‌های ما گزارند ، یا می‌خواهند با همان سرمایه‌ی بسیار اندكی كه می‌دارند به پیشوایی برخیزند باین سخنان می‌پردازند. ولی باید گفت : بسیار پوچست. اینان می‌پندارند كه قانونهایی كه آدمیان در زندگانی نیازمندند تنها آن قانونهای جزئیست كه هر زمان تغییر می‌یابد و اینست می‌گوید مردم «مطابق احتیاجات زمان» می‌گزارند و هیچ نمی‌داند كه یك رشته موضوعهای دیگری هست كه اساس قانونهاست. مثلاً امروز گفتگو می‌رود كه آیا زندگانی نبرد است و هر كس باید دربند خوشی خود و خاندانش باشد و یا چنان نیست و آدمیان باید با همدستی زندگی كنند ، گفتگو می‌رود كه آیا راستی‌را در جهان نیك و بدی هست و یك نیرویی برای جدا گردانیدن آنها از همدیگر (خرد) بآدمیان داده شده و یا چنین نیست و نیك و بد به خوشایند و ناخوشایند است ، گفتگو می‌رود كه آیا سرمایه آزاد باشد و هر كس هرچه توانست سرمایه ببازار آورده و در داد و ستد بكار اندازد و یا باید آن را باندازه گردانید و از آزادیش جلو گرفت ، مانند اینها بسیار است. آیا اینها را نیز مردم خودشان «مطابق احتیاجات زمان» تشخیص داده قانون خواهند گزاشت؟!.

امروز در ایران چند گونه كیش هست و هر كیشی زندگی را بگونه‌ی دیگری معنی می‌كند و دستور دیگری به پیروان خود می‌دهد. مثلاً صوفی می‌گوید : هر كسی باید درپی «تهذیب نفس» باشد و با ذكر و ریاضت و چله‌نشینی خود را از «منی» بیرون آورد و بعقیده‌ی او پرداختن بجهان و گفتگو از میهن‌پرستی و استقلال و اینگونه چیزها بَدست. بهائی می‌گوید : هر كس باید بهائی شود و كتاب بخواند و لوح احمد را ازبر كند و به «مولی‌الوری»[1] پول فرستد و بس ، و نزد او گفتگو از ایران و ایرانیگری گناه است. همچنین دیگران هر كدام زندگی را بنحو دیگری معنی می‌كند. از آنسو خیام و حافظ سراسر زندگی را هیچ و پوچ می‌دانند و بصوفی و دیگران ریشخند می‌نمایند و می‌گویند تنها باید بخوشی پرداخت و هیچ كوششی هم سود نخواهد داشت.

آیا این اندیشه‌های پراكنده و گوناگون را هم با قانون از میان خواهید برد؟!.. مثلاً یك مادّه‌ای خواهید گزاشت كه هر كس باید هر گونه ‌اندیشه‌ای از صوفیگری یا از بهائیگری یا از خراباتیگری یا هرچه در دل دارد بیرون كند وگرنه «بحبس با اعمال شاقه محكوم خواهد گردید»؟!..

🔸بسیار افسوسست كه اینان بیمایگی و نافهمی را با خودسری و گردنكشی توأم گردانیده‌اند. ما می‌كوشیم و نتیجه‌اش هم روشن گردیده و اینان می‌گویند شما نكوشید و بگزارید خود بخود درست می‌شود.

می‌گوید : «جوانان كه از دبیرستانها بیرون می‌آیند از خرافات دور خواهند بود». نخست این سخن دروغست. شما می‌بینید كه جوانان با همه‌ی درسخواندگی گرفتار همان پندارهای پوچ گوناگون هستند. چیزی كه هست سستتر از پدران خود می‌باشند. دوم همان جوانان در دبیرستان گرفتار خرافه‌های بدتر دیگری می‌شوند ، از ادبیات‌پرستی ، رمانبافی ، مادّیگری و مانند اینها.

می‌گویند : «آنچه اعتقاد بمبداء است هر كس خودش می‌داند ...» باید گفت : سخنیست شنیده‌اند و نافهمیده بزبان می‌رانند. اینان نمی‌دانند كه همه‌ی اندیشه‌ها از همان سرچشمه‌ی «اعتقاد بمبداء» بیرون می‌آید. نمی‌دانند هنگامی كه مردم در «اعتقاد بمبداء» آزاد باشند در همه‌ی اندیشه‌ها آزاد خواهند بود. یكی مادّی بوده زندگی را نبرد خواهد شناخت و خود را به هر نادرستی و دزدی آزاد خواهد شمرد ، دیگری صوفی بوده پرداختن بزندگانی را گناه خواهد دانست ، یكی خراباتی بوده تنها درپی خوشی و باده‌خواری خواهد بود.

🔸اینان فراموش میكنند كه هنگامی كه دین نبوده و مردم بسر خود باشند چندان گمراه می‌گردند كه نشستن و قافیه‌ بافتن یا افسانه پرداختن را كه جز كارهای بیهوده‌ای نیست نیك شمارده نام «ادبیات» بروی آن می‌نهند و عمر خودشان را تباه می‌گردانند و هزاران و صد هزاران كسان گرفتار آن گردیده درمی‌مانند و همین یك دلیل استواریست كه آدمی بسرخود نتواند بود و باید یك راهی برای زیستن در جلو باز باشد.
[1] : پاینامی (لقب) است که بهاییان به عبدالبهاء (عباس افندی) داده‌اند ـ به معنی «مولای آفریدگان».

🔸یادداشت کوشاد : این را برای تازه آشناها می‌نویسیم. خوانندگان ما خود میدانند که سخن ما از دین به معنی راست آنست. آنچه امروز پیروان کیشها بنام دین می‌گویند اساساً نه تنها دین نیست بلکه خود بیدینیست.
برای دانستن معنی دین کتابهای راه رستگاری ، دین و جهان یا ورجاوند‌بنیاد خوانده شود.
فردا بخش پایانی این گفتار خواهد آمد.
جمکران ، بارگاه امام هشتم ، زردشتیان ، صوفیان ، علی‌اللهیان
پرستشهای بوداییان ، سیکها ، پیروان شینتو ، صوفیان هند ،‌ یهودیان در برابر دیوار ندبه
کاتولیکها به سخنان پاپ گوش میکنند.
📘 اسرار هزارساله ـ 20
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار سوم : روحانی - تکه‌ی 5 از 6

یک مثال روشن : امروز همه می‌دانند که قمه زدن خلاف شرع است ، همه می‌دانند که این روضه‌های امروز بیشترش دروغ است و دروغ بر خدا و پیغمبر هم بدترینِ دروغهاست ، با این حال چرا یک ملا جرأت ندارد مردم را از این کار بازدارد؟ برای آنکه می‌داند اگر چنین حرفی از دهانش بیرون آید نانش سنگ خواهد شد.
روحانی اگر آنچه را می‌دانست می‌توانست بگوید کار دین و زندگی ما خیلی بهتر از اینها بود. ملا اگر از قطع نان خود نمی‌ترسید این اسرار در پشت پرده نمی‌ماند و به مثل معروف کسی می‌تواند شتر را از بام پايین آورد که خودش بالا برده. اصلاح این کار هم بیشتر بدست خود ملاست نه رضاشاه و نادر و مانند آنها. آری نیروی مادّی هم برای پیشرفت این کار لازم است ولی بشرط آنکه نیروی معنوی جلوتر رفته باشد و دلهای مردم را برای پذیرفتن آماده کرده باشد.
در دفعه‌ي پیش که این گفتار را می‌نوشتم روز عاشورا بود ، ناگهان دیدم از بیرون صدای هیاهو بلند شد ، بیرون آمدم دیدم گفتگو از داستان دسته‌ي [عزاداری] امروز در جلوی شهربانی «اهواز» است. در اینجا کار بشرح داستان ندارم که بکجا کشید ، مقصود شرح حال این مردم بود که از پراکنده شدن این دسته چنان افسوسها می‌خوردند که تو گويی سپاه مدافعی از جلو لشكر مهاجمی فرار کرده. آسیبی را که بآنها رسیده بود از معجز امروز و شقاوت آنها می‌دانستند و آسیبی را که باینها رسیده بود اجرش را از ام‌البنین می‌خواستند و چون شب پای رادیو نشستم دیدم رادیو تهران بجای پشتیبانی از دستوری که خود دولت داده شروع کرد به همان روضه‌ها و گزافه‌هايی که می‌دانیم.
مزد گرفتن برای بیان احکام دین گذشته از آنکه باعث فساد دین است بگفته‌ي خود فقها هم حرام است و این گونه کسان تنها می‌توانند از بیت‌المال حقوق بگیرند نه از مردم ، چنانکه امروز هم می‌دانید کارکنان دولت باید کار مردم را انجام دهند ولی مزد خود را باید از خزانه بگیرند زیرا اگر از مردم بگیرند گرچه پیشرفت کارها بیشتر است ولی چنانکه درباره‌ي دین و روحانی دیدیم گردش کارها یکسر روی غرضهای شخصی خواهد افتاد و زیان این کار خیلی بیشتر است.
اشتباه نشود این معنا غلط است که دولت در کار روحانی دخالت کند زیرا در این صورت باز پیراهن عثمان بدست خواهد افتاد و بعلاوه آنان هم زیر بار دولت نخواهند رفت. چنانکه دولت از درست کردن «دانشکده‌ي معقول و منقول»(1) شاید همین نظر را داشت ولی دیدیم این دانشکده هم یکی از کارخانه‌های پشت‌میزنشین‌سازی شد.
برای این کار تنها راهی که بخاطر می‌رسد و با هیچ قانون و عقیده هم مخالف نیست این است که امروز در کشور ما موقوفات زیادی است که مصرفش روزه و مانند آنست. اگر درآمد آنها با نظارت یک رئیس روحانی و سازمانی درست ولی غیردولتی در این راه صرف شود هم مال وقف بمصرف خود رسیده و هم بزرگترین خدمتی از این راه به دین و زندگی شده ولی اگر توده همین است و روحانی هم همین ، نه بر مرده بر زنده باید گریست.

1ـ دانشکده‌ی «الهیات و معارف اسلامی» کنونی.
🔶 زبان ایرانی - 102
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 4 (تکه‌ی 2 از 2)

3ـ در زمينه‌ی رواج زبان فارسي در آذربايجان كه يك دفعه‌ی ديگر از طرف علاقمندان يادآوري شده است و پيداست كه آرزوي شما و هر ايراني با حقيقتي اتخاذ يك دين و زبان و آيين زندگي است چيزي كه هست نه تنها از براي نيل باين آرزو بلكه با مقايسه‌ی تحصيلات يك نفر محصل آذربايجاني با محصل فارسي‌زبان و پي بردن اينكه زبان تركي چگونه آذربايجانيها را در عين ايرانيگري بزبان ايراني بيگانه نموده است زودتر يعني در شماره‌هاي امسال پيمان عنوان بنماييد ـ با اعتقاد كاملي كه بموثر بودن گفتار آقاي كسروي هست من و تمامي آذربايجانيها بر اين پیشامد سپاسگزار خواهيم بود. نماينده‌ی ثبت كرمان ، ابوالقاسم حبشي
*
3ـ درباره‌ی زبان آذربايجان ما بارها گفته‌ايم و دوباره ميگوييم بايد همه‌ي آ‎ذربايجانيان اين كوشش را بكار برند كه تركي از آنجا بركنده شود و فارسي همه‌ي آنجا را فراگيرد. آن زیاني كه شما درباره‌ی بازپس ماندن شاگردان دبستانها ياد كرده‌ايد خود زيان بزرگي ميباشد. گذشته از آن دوگونگي زبان ميانه‌ي مردم آذربايجان و ديگر گوشه‌هاي ايران جز مايه‌ي نامهرباني با يكديگر و دلسردي از هم نمي‌باشد و چه‌بسا كه رشته‌ي برادري و يگانگي را از هم بگسلد. [1] آري ما بر آنيم كه در ايران بايد جز يك دين و يك آيين نباشد و در اين راه كوششها ميكنيم و در اينجا پوشيده نمي‌داريم كه دورنگي زبان گاهي زيانش كمتر از ديگر پراكندگيها نيست.
وانگاه در صدها سال كه تركي در آذربايجان و خمسه و آن پيرامونها رواج گرفته و فارسي را از ميان برداشته مردم غيرتمند اينجا دامن فارسي را رها ننموده و هميشه در نگارشهاي خود آن را بكار برده‌اند. پس از مشروطه در سايه‌ي پاره‌ای پیشامدها كساني بر آنسر بودند كه كتاب و روزنامه‌ي تركي در آذربايجان چاپ نمايند و چندين روزنامه هم با اين زبان آغاز شد و از آنسوي روزنامه‌هاي قفقاز بفراواني در آذربايجان رواج گرفت ولي آن روزنامه‌ها همه ناانجام ماند و اين روزنامه‌هاي قفقازي نيز پيشرفت نكرد و اينها نبود مگر در سايه‌ي دلبستگي مردم آنجا بزبان فارسي و پيداست كه امروز آن دلبستگي بيشتر مي‌باشد و هرگز اين نخواهد بود كه آذربايجانيان جز بفارسي نگارش نمايند. پس با اين حال بايد بكوشند زبان سخن گفتنشان را هم فارسي گردانند زيرا اين كار بسيار سختي است كه توده‌اي با زباني كه سخن نمي‌گويند نويسندگي نمايند و ميتوان گفت كمتر پيشرفت در آن كار پيدا كرده و كمتر لذتي از خواندن و نوشتن مي‌يابند. گذشته از همه‌ي اينها امروزه فارسي ابزار كار ماست و ما هميشه اميدواريم با اين زبان بزرگترين سودي را بجهان برسانيم ، آيا برادران آذربايجاني در اين آرزو و كوشش با ما همدستي نمي‌نمايند؟.

[1] ـ وقايع آذربايجان سال 1324 ـ 1325 بهترين نمونه است. گ.آ