پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
و رفتارهای متضاد مردم در سال 57 و پس از آن
📘 اسرار هزارساله ـ 26
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار چهارم : حکومت - تکه‌ی 5 از 8

5 ـ چون غرض از برپا شدن حکومت و دولت آسایش توده است و نگهداری هر حکومتی هم با خود توده است از اینرو هر خرابی در این دستگاه وارد شود فشارش بر دوش خود مردم خواهد افتاد.
پس از همه‌ي اینها بخود ملایان نیز از این عقیده آسیب بزرگی رسیده زیرا کسانی که بآنان عقیده دارند چون کار دولت را بد می‌دانند کمتر پیرامون آن می‌روند و بعکس بیشتر کسانی وارد کار اداری می‌شوند که بگفته‌ي آنان ارزشی نمی‌دهند یا مخالفند ، در نتیجه آن شد که دیدیم.
دین امروز ما می‌گوید پول مالیات حرام است و گرفتنش ظلم است و دادنش اعانت بر ظلم و باید بجای آن زکات و خمس گرفت. اما زکات باید از نُه چیز گرفته شود که عبارت است از : طلا و نقره (سکه‌دار) و گندم و جو و خرما و مویز و شتر و گاو و گوسفند ، و اما خمس را از ارباح تجارت و صناعت می‌توان گرفت ولی مصرفش نصف سهم امام است که باید داد به مجتهد و او هم یا باید بدهد به سادات یا به ملایان دیگر و یا به شخص امینی بسپارد و یا بزیر خاک امانت گزارد!! تا امام زمان بیاید و بردارد و نصف دیگرش هم که یکباره مال سادات است!!
اینکه گفتیم دستورهای دین امروز ما اگر از میان اوراق کتاب بیرون آید و وارد عمل شود همان روز باید فاتحه‌ي زندگی و کشور را خواند نسنجیده نگفتیم. شرط اول برای نگهداری هر توده داشتن قانون مالی درستی است ، اکنون ببینیم کسانی که می‌گویند همه‌ی روی زمین باید زیر فرمان ما باشند ، آیا با این دستور من‌درآوری خود چگونه می‌توانند یک توده‌ي کوچک را اداره کنند؟
اما زکات چنانکه دیدیم باید از چیزهايی گرفته شود که بعضی از آنها امروز هیچ نیست مانند طلا و نقره‌ی سکه‌دار (اشتباه نشود اسکناس و شمش زکات ندارد) و بعضی از آنها کم است مانند شتر و خرما و مویز و بعضی همه‌جا نیست مانند گاو و گوسفند و گندم و جو ، بنابراین مردم مازندران که زراعت آنها برنج است یا مردم تهران و شهرهای دیگر یا کشورهای صنعتی از چه چیز مالیات بدهند.
اما خمس هم بآن طوری که گفته شد با زندگی امروز نمی‌سازد چنانکه یکی از درآمدهای مهم امروز که وجودش هم لازم است گمرک است که با این دستور نمی‌سازد و با این حال از زکات عملی‌تر است ولی در برابر دو اشکال بزرگ دیگر دارد : اول آنکه حدیثهای زیادی از صحیح و غیرصحیح رسیده که امام خمس را بخشیده ، چیزی را که شاه می‌بخشد شیخعلی‌خان چرا نمی‌بخشد؟!!
در یک کتاب وافی من شمردم شانزده حدیث در این باره رسیده. چه شده است که برای یک حدیث که می‌گوید : «من زار فاطمة بقم فله الجنة» (1) یک چنان بتخانه‌ي بزرگی با آنهمه تشریفات برپا کرده‌اید ولی شانزده حدیث صحیح و غیرصحیح هیچ‌جا بحساب نیامد؟ آفرین بر این دینداری!!
دوم آنکه مقصود از گرفتن این پولها تنها پول گرفتن نیست بلکه مقصود اصلی تأمین خرجهای ضروری کشور است و حال آنکه طبق این دستور چنانکه دیدیم مصرف خمس نه تنها بحال کشور سودی ندارد بلکه خود یک کارخانه‌ي گداسازی بزرگی است.
شما خود اگر فرزندی داشته باشید سالم و بیکار ، حاضر نیستید خرج او را از جیب خودتان بدهید چه رسد بدیگران. پس محمد و علی که خود سرچشمه‌ي غیرتند چگونه حاضر خواهند شد که کسانی بفرزندان آنها یا بکسانی دیگر بنام آنها مال بی‌عوض دهند و از این راه دسته‌ي زیادی را بنام دين تنبل و بیکار بار آورند؟
همراهی مالی با مردمان جوان و تندرست این است که آنها را بکار گمارند تا در برابر کار پول بگیرند. پول بی‌عوض دادن باینگونه مردم دشمنی بزرگی است هم با خود آنها و هم با توده و کشور ، زیرا باین وسیله آنها را تنبل و بیکار خواهند کرد و اگر خوب دقیق شویم می‌بینیم که علت پیدا شدن اینهمه گدا و مفتخور در این کشور همین خیرات و احسانهای بیجاست.

1ـ «هر کس فاطمه‌[ی معصومه] را در قم زیارت کند ، بهشت بر او واجب می‌گردد». (كامل‌الزيارات ، ص536 ، حدیث 826 ؛ بحارالانوار ، ج 102 ، ص 265 ؛ ثواب‌الاعمال ، ص 124 و عيون اخبارالرضا ، ج 2 ، ص 267)
🔶 زبان ایرانی - 108
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 11

چرا نويسندگان پيشين در كتابهاي خود اميره را بجاي «امير» مي‌نوشتند. مانند اميره دباج ، اميره حسام الدين ، اميره انور كهدمي. اين هاء (ﻫ) در اميره چه هائي (ﻫ) بوده است.
آيا بمعني امير كوچك است!. رشت ـ كديور
* * *
نويسندگان اين كار را تنها درباره‌ی اميران گيلان كرده‌اند و پيداست كه خود گيلانيان آنچنان بر زبان مي‌رانده‌اند. بعبارت ديگر اين گيلانيان بوده‌اند كه بجاي امير ديباج «اميره ديباج» ميگفته‌اند.
پس علت كار را در زبان گيلان بايد جست. آنچه من از دور ميدانم در لهجه‌ي گيلاني و مازندراني در پيوستن دو كلمه بهم زيري بر آخر كلمه‌ی يكم مي‌افزايند مثلاً «پسته‌فراش» و مانند اين. همين زير است كه در نوشتن «ها» مي‌شود. در اميره ديباج و اميره انور و اميره حسام‌الدين نيز همين زبر است «ها» شده ربطي بمعناي كوچكي ندارد.
در اين جا يادآوري مي‌كنم چند سال پيش يكي در تهران در نگارشهاي خود «اميره ديباج» را كه ملاقطب شيرازي كتاب بنام او تاليف نموده زن پنداشته و بر روي اين پندار خود گفتار درازي رانده بود. از كلمه‌ي اميره بسيار كسان چنين اشتباهي را مي‌توانند كرد.
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی صدوپنجم)

🔶 در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند
🔸یادداشت کوشاد تلگرام
(بخش دو از دو)

نویسنده‌ی گفتار ، كسروی ، به علت پیشه‌ی وكالت که به آن می‌پرداخت و پیشینه‌ی كار در دادگستری همواره درمیان مردم و آگاه به روحیات و اندیشه‌های ایشان بوده و از آنسو از نبرد دانشمندان با دستگاه كلیسا در اروپا و نیز سختگیریهای حكومت شوروی بر «دینداران» بارها سخن بمیان آورده و بیگفتگو به پرسشهایی كه در بالا آوردیم اندیشیده و پاسخ آنها را دانسته است كه با چنان پافشاری و استواری بیمانندی می‌كوشیده و یك گام از راه خود بازنگشته.

او در بسیاری از نوشته‌هایش (از جمله گفتارهای روزنامه‌ی پرچم) به این زمینه‌ها پرداخته و آنها را روشن گردانیده. ما جویندگان راستیها را به كتاب «دین و جهان» راه می‌نماییم. آن کتاب نشان می‌دهد که کیشها یا «بازماند‌ه‌های دینهای کهن» را نه دانش ،‌ نه دمکراسی ، نه فلسفه‌ی مادّی هیچ یک نمی‌تواند ریشه‌کن گرداند. هر کدام از سه عامل یادشده آنها را سست می‌گرداند ولی نمی‌تواند براندازد. آنها کیشها را سست می‌گرداند و کیشها نیز از استواری و پیشرفت آنها می‌کاهد.

چرا ما به این جستار می‌پردازیم و اگر ارجی دارد از چه روست؟!..

باید دانست از جنبش مشروطه به اینسو توده‌ی ایرانی بدو دسته‌ی عمده بخش گردید كه یك دسته به كیشها پایبند ماند و دسته‌ی دیگر به اروپاییگری گرایید. جز این دو دسته دسته‌های دیگر درمیانه بوده و هستند ولی دسته‌بندی عمده همانست كه بعدها نامهای گوناگونی بخود گرفت :

برای مثال زمانی این دو دسته را متدین و متجدد ، زمانی سنتی و مدرن ، زمانی دیگر نیز حزب‌اللهی و لیبرال ، امروز هم بنیادگرا و سكولار خوانده‌اند. باید دانست كه این دودستگی یا چنددستگی ناچاری و خود برآمده از برخورد اندیشه‌های نو و کهن بوده. لیكن ماندگاری و دیرپایی این دودستگیست که خود بیشترین زیان را به كشور رسانیده و از بزرگترین جلوگیرهای پیشرفت و هدر گردیدن نیروها بوده است.

چگونگی آنكه هر زمان یكی از این دو دسته در نیرو گرفتن ، به دسته‌ی دیگر پیشی جسته و آن دیگری را تا توانسته كنار زده است. در زمان رضاشاه دسته‌ی متجدد بر سر كار بودند و به «متدینان» چندان میدان نمی‌دادند چنانكه در زمان محمدرضاشاه نیز بیشتر همان دسته نیرو داشتند. پس از پیشامدهای سال 57 این رفتار وارونه گردید و دسته‌ی حزب‌اللهی ، لیبرالها را كنار زده تا توانستند كارهای مهم دولتی را در دست خود گرفتند.

كارها كه در اداره‌ها و وزارتخانه‌ها و در هر گوشه‌ی كشور خوب پیش نمی‌رود و بهره‌وری پایینی دارد اگر چند علت عمده داشته باشد یكی هم از رهگذر همین دسته‌بندیهاست.

چنانكه گفتیم این چنددستگی ناگزیری و خود نتیجه‌ی اندیشه‌های نوی بود كه با جنبش مشروطه و پیشرفت دانشها به ایران رسید. تا اینجا ایرادی به آن نیست. ولی اینكه هنوز پس از صد سال این دسته‌ها هیچگاه نكوشیده‌اند كه از راه گفتگو و جستجو به دوسخنی‌های (اختلاف) خود پایان دهند و هر دسته‌ای كوشیده تنها با زورورزی و تنگ گردانیدن میدان به دیگری ، كار خود و راه خود را پیش برد و پروای میهن و مصالح آن نكند جای هر گونه خرده‌گیری و نكوهش است.

می‌دانیم كسانی به این باورند که : «تجربه نشان داده ‌اینگونه دوسخنیها با گفتگو به نتیجه نمی‌رسد». ولی ما می‌پرسیم : كدام تجربه یا آزمایش؟! شما كی به دلیل آوردن و مردم را به داوری خواندن کوشیدید كه نتیجه نداد؟! آنچه ما می‌دانیم آنست كه كسانی جز ریشخند و دلخكی سرمایه‌ای بکار نینداخته و جز توهین كاری نكرده‌ ، همانها را كوشش به آگاه گردانیدن مردم شمارده‌اند. دسته‌ی دیگری نیز «شعار» دادن را دلیل آوردن پنداشته‌اند. هیچ یك از اینها دلیل آوردن و مردم را بداوری خواندن نیست.

این واقعیتیست كه بیشتر مردم درمیانه‌ی دین و بیدینی سرگردانند و خود باور استواری ندارند و این وظیفه‌ی برجستگان توده و دلسوزان كشور است كه مردم را به حقایق آگاه گردانند و خردمندان را بداوری بخوانند.

از اینها گذشته ، گیریم كه از گفتگو نمی‌توان نتیجه‌ای برداشت ، آیا با زورورزی و دیكته كردن است كه می‌توان نتیجه گرفت؟!

كوتاه سخن ، ما بر این باوریم كه باید راه گفتگوی خردمندانه و دور از هیاهو را پیش گرفت و مردم را آگاه گردانید. این راهیست كه كمترین آشفتگی و كمترین خشونت و دشمنی را درپی داشته نتیجه‌های بس ارجمندی از آن چشم توان داشت. این راهیست كه امروز ایران به آن نیازمندست و جز این از دیگر كوششها جز زیان سودی بكشور نرسد.
پرچم «فدائیان اسلام»
صحنه‌ی کشتن خانم گاندی بدست سیکهای محافظ خودش.
📘 اسرار هزارساله ـ 27
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار چهارم : حکومت - تکه‌ی 6 از 8

خنده‌آور است که کسانی پیش خود یا کسانی مانند خود می‌نشینند و می‌گویند اروپايیان قانونهای ما را برداشتند و مورد عمل قرار دادند تا باینجا رسیدند. یا می‌گویند دنیا اگر این دستورها را عملی می‌کرد چنین و چنان می‌شد. آری من می‌توانم در اتاق خود بنشینم و در عالم فرض یا خیال بر روی اقیانوس اطلس یک کشور پهناوری بسازم و برای آن بناهایی با هزار طبقه و در نهایت زیبايی درست کنم ولی تمام این کشور خیالی من را دو کلمه حرف حساب نقش بر آب خواهد کرد. این دستورهای شما هم اگر عملی بود اول باید در کانون خود عملی شده باشد. در ایران زیاد بودند پادشاهانی که با اجازه‌ي علما کار می‌کردند ، چرا آنها این گوهرهای گرانبها را برنداشتند تا بچنگ دیگران افتاد و در نتیجه آنها رفتند و ما ماندیم؟!! امروز هم که زمامداران و پیشوایان و نویسندگان ما طرفدار دینند !! بگويید این اصل مهم دین را عملی کنند تا هم وصولش آسانتر باشد و هم مردم از پول حرام دولت آسوده شوند. (1)
می‌گویند مردم اگر راستی دیدند یک حکومت ملی و دلسوزی دارند خود پشتیبان آن خواهند شد و این پولهايی را که بنام وقف و نذر و وصیت و غیر از اینها در راه دیگر خرج می‌کنند باین راه می‌دهند ، چنانکه این کار در تاریخ نظیر هم دارد. می‌گویم اگر یک توده‌ای تربیت درستی داشته باشند و یا اگرهم تربیت ندارند باری اخلاقِ نیک فطری خود را از دست نداده باشند ممکن است چنین کارهایی کنند ولی از چنین مردمی که دستورهای دینیشان چیزهايی است که در این کتاب نمونه‌ي آن را می‌بینید چنین انتظاری نتوان داشت. از کسانی که خویش و همسایه‌ي خود را گرسنه می‌گزارند و در چنین روزگار سیاهی دسته دسته بزیارت می‌روند شما انتظار فداکاری برای کشور هم دارید ، عجب خیال خامی!! (2)
آری خدا حس نیکیخواهی را در آدمی نهاده ، اگر آن را در راه بیهوده بکار برند به همان قانع خواهند شد چنانکه اگر کسی شهوت جنسی خود را در راه نامشروع بکار برد به همان قانع و از راه مشروع منصرف می‌شود ، این است که می‌بینید در ایران اینهمه پولهای گزاف بنام نذر و وقف و وصیت داده شده ولی در میان آنها خيلی کم است چیزی که راستی دردی را از مردم دوا کند.

1ـ کارنامه‌ی چهل‌ساله‌ی حکومت ملایان خود گواهی روشن باین دعویست.
2ـ امروز با این حال ناگوار و دردها و گرفتاریهای کشور ما با چشم خود می‌بینیم که بسیاری پروای سود کشور و توده (ملت) ندارند و تنها بکارهای بیهوده‌ی مذهبی از زیارت و دعاخوانی و روضه برپا گردانیدن می‌پردازند و پولها در این راه خرج می‌کنند.
haqãyeqe zendegi-ziãne biparvãi va havasbãzi 1.pdf
678.5 KB
«حقایق زندگی ـ زیان بی‌پروایی و هوسبازی 1» عنوان دوازدهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
🔶 زبان ایرانی - 109
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 12

1ـ نبيره ، دخترِ دختر ميباشد يا پسرِ پسر؟
2ـ در شماره‌ي دهم سال يكم پيمان شمال باختر ناميده شده من در جايي شمال را اواختر و مغرب را باختر ديده‌ام ممكن است اينها درست باشند؟
3ـ بجاي ويژه ممكن است اويژه بكار برد؟
4ـ «تسو و ستو» هر دو را بمعني ساعت ديده‌ام صحيح است يا ساختگي ميباشند؟
دزفول علوي
* * *
1ـ نبيره را در فرهنگها فرزندِ زاده معني كرده‌اند كه پسرِ پسر و دخترِ دختر و پسرِ دختر و دخترِ پسر همه را ميگويد. در نگارشها نيز بهمين معني بكار ميرود.
2ـ آنچه در شماره‌هاي سال يكم پيمان در پيرامون شمال و جنوب و شرق و غرب نوشته شده استوارترين و درستترين آگاهيست كه در اين باره ميتوان بدست آورد. اينكه كساني شمال را اواختر و مغرب را باختر ناميده‌اند ساختگي است. زيرا «اواختر» كلمه‌ي جداگانه نيست بلكه شكل باستان كلمه‌ي باختر ميباشد. پس معني ندارد يك كلمه بدو معني ضد همديگر بكار رود. وانگاه هيچ گونه گواهي از نگارشهاي ديرين براي اين معني بدست نمي‌آيد. درباره‌ی شمال و جنوب و شرق و غرب لغزشهاي فراوان از گويندگان و نويسندگان روي داده. يكي هم اين باشد.
3ـ اصل ويژه در پهلوي افيژك يا اپيژك است. از اينرو «اويژه» هم ميتوان گفت.
4ـ تَسو يا تَسوك يا تَسوج بمعني يك بهر از بيست و چهار بهر روز معروف بوده در فرهنگها نيز نوشته‌اند ولي «ستو» را نمي‌دانم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی یکم)

🔶 یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند
(بخش یک از سه)

🔸کوشاد تلگرام : در تاریخ هندوستان چنین می‌خوانیم :

در آغاز سده‌ی هفدهم دو كشور فرانسه و انگلیس نمایندگیهای شركتهای بازرگانی خود را در هندوستان برپا كردند. این شركتها حق انحصاری بازرگانی و پدید آوردن نیروی پلیس در هندوستان را از دولت خود دریافت كرده در آنجا نیز با دادن پیشكش و یا مالیات به پادشاه یا فرمانروای محلی حق ساختن ساختمانهای بازرگانی یا بندرگاه را بدست آوردند. ساختمانهای بازرگانی همان مغازه‌ها ، انبارهای كالا و خانه‌های مأموران بود كه برج و باروی استواری آن را دربر می‌گرفت تا در هنگام جنگ با دشمنان بتواند پایداری كند.

پس از مرگ پادشاه هندوستان بنامِ اورنگ زیب (1707) ، كاركنان دولت و پادشاه كه با عنوانهای نوّاب و راجه شناخته می‌شدند سر به خودسری برداشته و بجنگ میان خود پرداختند.

كمپانی فرانسوی لشگری از بومیان آراسته با یاری دادن به این فرماندار و جنگ با آن دیگری از یكسو آتش جنگ را میان ایشان افروخته‌تر می‌داشت و از سوی دیگر در این گیرودار به زمینها و داراك (اموال) ایشان دست می‌انداخت چنانكه كاریكال و كلكته را ازآن‌ِ خود ساخت و پاینامِ نوّابی گرفت. از سوی دیگر بازرگانی داخلی هند را زیر دیده‌بانی (نظارت) خود درآورده و بردن كالا از یك بندر به بندری دیگر را خود بدست گرفت.

از آنسو كمپانی (انگلیسی) هند شرقی از امپراتور گوركانی هند اجازه یافت تا در شهر «سورات» كارخانه‌ای برپا سازد. چند سال بعد در جنوب هند قطعه زمینی خرید و شهر مَدْرس را بنیاد گزاشت.

هر دو كشور گام بگام با شركتهای بازرگانی خود بر بخشهایی از كشور هند و اقتصاد آن دست یافتند و در كارهای آن چیرگی نمودند.

سپس درمیانه‌ی سده‌ی هجدهم ، میان انگلیسیها و فرانسویها جنگهایی درگرفت و در 1763 با پیماننامه‌ی پاریس انگلیسیها دست فرانسویان را در هندوستان برتافته سلطان بی‌رقیب آن سرزمین گردیدند. این پیماننامه را سرچشمه‌ی نیرومندی بیشتر انگلستان و فاصله گرفتن او از دیگر كشورهای اروپایی دانسته‌اند.

چون انگلیسیها از همچشمی با فرانسویان آسوده گردیدند «عین همان روش و دستوری را كه دوپلكس [سردار فرانسوی] پیش گرفته بود سرمشق قرار داده و آن عبارت بود از تهیه‌ی قشون محلی مطابق نظام اروپایی ، دخالت در منازعات امراء هندوستان و امداد بطرفی كه بیشتر اراضی بكمپانی وامی‌گزارد یا بیشتر پول می‌دهد. پس كمپانی در كمتر از پنجاه سال بوسیله‌ی خود هندوها هندوستان را مسخر كرد ...» (آلبر ماله ـ ژول ایزاك ، انقلاب كبیر فرانسه ، بخش هفتم)

تنها هشت‌هزار تن انگلیسی از سرزمینی بسیار دور آمده بر سیصدوپنجاه‌ملیون هندی فرمانروایی می‌كردند. جای پرسشست كه این شمار اندك چگونه بر آن سرزمین چیره گشتند؟.

گاندی بزرگ پاسخ این پرسش و آن سرگذشت اندوه‌آور را چنین شرح می‌دهد :

«انگلیسیان در آغاز برای بازرگانی به هند وارد شدند. شركت «بهادر» [همان كمپانی هند شرقی] را درست بیاد آوریم. چه كسی آن شركت را فیروز گردانید؟ شركت بهادر در آن زمان نمی‌خواست بر هند چیره گردد. چه كسی كارمندان آن را رهبری كرد؟ چه كسی آنان را با دادن پول فریفت؟ تاریخ نشان می‌دهد كه همه‌ی این كارها را ما كردیم. بامید اینكه زودتر پولدار شویم ، كاركنان شركت را با آغوش باز پیشواز كرده بآنان كمك دادیم. ... پزشك راستین كسی است كه علتهای بیماری را پیدا كند. اگر بخواهیم هند را براستی از بیماری برهانیم باید ریشه‌ی آن را بیابیم. ... هنگامی كه میان راجه‌های ما كشمكش آغاز گردید آنها از شركت بهادر سود جستند و از آنجا كه شركت تنها در اندیشه‌ی افزودن به دارایی خود بود این درخواست كمك راجه‌ها را پذیرفت و پایگاه نوینی پدید آورد. ... آیا بیهوده نیست بخاطر كاری كه ما خودمان بسر خودمان آوردیم با انگلیسیان بجنگیم؟ ... ما بودیم كه زمینه‌ی گسترش و چیرگی كمپانی را آماده ساختیم. درست آنست كه بگوییم ما بودیم كه هندوستان را بانگلیسیان دادیم ، بجای اینكه بگوییم انگلیسیان بودند كه هندوستان را اشغال كردند.
بعضی از انگلیسیان می‌گویند : با نیروی اسلحه و زور بر هند چیره شده‌اند و با نیروی آن ، آن را نگاه داشتند. هر دوی اینها نادرست است. ... دشمنیها و دوستیهایی كه میان ما هست چیرگی آنان را استواری بخشیده بود. ... »
(اینست مذهب من ، به نقل از حسین یزدانیان ، گاندی و استقلال هند ، ص 17 و 18)

كسروی آن یگانه‌مرد ، درباره‌ی ایرانیان گفته‌هایی همانند سخن گاندی دارد :

🔸این توده افتاده‌ی بدیهای خود است و باید چاره‌اش را هم از آن راه كرد.

🔸یك توده‌ی خردمند باید از گذشته پند آموزد.

همو یك اصل اجتماعی ارجمندی را بدینسان بازمی‌نماید :

🔸یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نبینند.

همچنین می‌گوید :


👇