پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - 109
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 12

1ـ نبيره ، دخترِ دختر ميباشد يا پسرِ پسر؟
2ـ در شماره‌ي دهم سال يكم پيمان شمال باختر ناميده شده من در جايي شمال را اواختر و مغرب را باختر ديده‌ام ممكن است اينها درست باشند؟
3ـ بجاي ويژه ممكن است اويژه بكار برد؟
4ـ «تسو و ستو» هر دو را بمعني ساعت ديده‌ام صحيح است يا ساختگي ميباشند؟
دزفول علوي
* * *
1ـ نبيره را در فرهنگها فرزندِ زاده معني كرده‌اند كه پسرِ پسر و دخترِ دختر و پسرِ دختر و دخترِ پسر همه را ميگويد. در نگارشها نيز بهمين معني بكار ميرود.
2ـ آنچه در شماره‌هاي سال يكم پيمان در پيرامون شمال و جنوب و شرق و غرب نوشته شده استوارترين و درستترين آگاهيست كه در اين باره ميتوان بدست آورد. اينكه كساني شمال را اواختر و مغرب را باختر ناميده‌اند ساختگي است. زيرا «اواختر» كلمه‌ي جداگانه نيست بلكه شكل باستان كلمه‌ي باختر ميباشد. پس معني ندارد يك كلمه بدو معني ضد همديگر بكار رود. وانگاه هيچ گونه گواهي از نگارشهاي ديرين براي اين معني بدست نمي‌آيد. درباره‌ی شمال و جنوب و شرق و غرب لغزشهاي فراوان از گويندگان و نويسندگان روي داده. يكي هم اين باشد.
3ـ اصل ويژه در پهلوي افيژك يا اپيژك است. از اينرو «اويژه» هم ميتوان گفت.
4ـ تَسو يا تَسوك يا تَسوج بمعني يك بهر از بيست و چهار بهر روز معروف بوده در فرهنگها نيز نوشته‌اند ولي «ستو» را نمي‌دانم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی یکم)

🔶 یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند
(بخش یک از سه)

🔸کوشاد تلگرام : در تاریخ هندوستان چنین می‌خوانیم :

در آغاز سده‌ی هفدهم دو كشور فرانسه و انگلیس نمایندگیهای شركتهای بازرگانی خود را در هندوستان برپا كردند. این شركتها حق انحصاری بازرگانی و پدید آوردن نیروی پلیس در هندوستان را از دولت خود دریافت كرده در آنجا نیز با دادن پیشكش و یا مالیات به پادشاه یا فرمانروای محلی حق ساختن ساختمانهای بازرگانی یا بندرگاه را بدست آوردند. ساختمانهای بازرگانی همان مغازه‌ها ، انبارهای كالا و خانه‌های مأموران بود كه برج و باروی استواری آن را دربر می‌گرفت تا در هنگام جنگ با دشمنان بتواند پایداری كند.

پس از مرگ پادشاه هندوستان بنامِ اورنگ زیب (1707) ، كاركنان دولت و پادشاه كه با عنوانهای نوّاب و راجه شناخته می‌شدند سر به خودسری برداشته و بجنگ میان خود پرداختند.

كمپانی فرانسوی لشگری از بومیان آراسته با یاری دادن به این فرماندار و جنگ با آن دیگری از یكسو آتش جنگ را میان ایشان افروخته‌تر می‌داشت و از سوی دیگر در این گیرودار به زمینها و داراك (اموال) ایشان دست می‌انداخت چنانكه كاریكال و كلكته را ازآن‌ِ خود ساخت و پاینامِ نوّابی گرفت. از سوی دیگر بازرگانی داخلی هند را زیر دیده‌بانی (نظارت) خود درآورده و بردن كالا از یك بندر به بندری دیگر را خود بدست گرفت.

از آنسو كمپانی (انگلیسی) هند شرقی از امپراتور گوركانی هند اجازه یافت تا در شهر «سورات» كارخانه‌ای برپا سازد. چند سال بعد در جنوب هند قطعه زمینی خرید و شهر مَدْرس را بنیاد گزاشت.

هر دو كشور گام بگام با شركتهای بازرگانی خود بر بخشهایی از كشور هند و اقتصاد آن دست یافتند و در كارهای آن چیرگی نمودند.

سپس درمیانه‌ی سده‌ی هجدهم ، میان انگلیسیها و فرانسویها جنگهایی درگرفت و در 1763 با پیماننامه‌ی پاریس انگلیسیها دست فرانسویان را در هندوستان برتافته سلطان بی‌رقیب آن سرزمین گردیدند. این پیماننامه را سرچشمه‌ی نیرومندی بیشتر انگلستان و فاصله گرفتن او از دیگر كشورهای اروپایی دانسته‌اند.

چون انگلیسیها از همچشمی با فرانسویان آسوده گردیدند «عین همان روش و دستوری را كه دوپلكس [سردار فرانسوی] پیش گرفته بود سرمشق قرار داده و آن عبارت بود از تهیه‌ی قشون محلی مطابق نظام اروپایی ، دخالت در منازعات امراء هندوستان و امداد بطرفی كه بیشتر اراضی بكمپانی وامی‌گزارد یا بیشتر پول می‌دهد. پس كمپانی در كمتر از پنجاه سال بوسیله‌ی خود هندوها هندوستان را مسخر كرد ...» (آلبر ماله ـ ژول ایزاك ، انقلاب كبیر فرانسه ، بخش هفتم)

تنها هشت‌هزار تن انگلیسی از سرزمینی بسیار دور آمده بر سیصدوپنجاه‌ملیون هندی فرمانروایی می‌كردند. جای پرسشست كه این شمار اندك چگونه بر آن سرزمین چیره گشتند؟.

گاندی بزرگ پاسخ این پرسش و آن سرگذشت اندوه‌آور را چنین شرح می‌دهد :

«انگلیسیان در آغاز برای بازرگانی به هند وارد شدند. شركت «بهادر» [همان كمپانی هند شرقی] را درست بیاد آوریم. چه كسی آن شركت را فیروز گردانید؟ شركت بهادر در آن زمان نمی‌خواست بر هند چیره گردد. چه كسی كارمندان آن را رهبری كرد؟ چه كسی آنان را با دادن پول فریفت؟ تاریخ نشان می‌دهد كه همه‌ی این كارها را ما كردیم. بامید اینكه زودتر پولدار شویم ، كاركنان شركت را با آغوش باز پیشواز كرده بآنان كمك دادیم. ... پزشك راستین كسی است كه علتهای بیماری را پیدا كند. اگر بخواهیم هند را براستی از بیماری برهانیم باید ریشه‌ی آن را بیابیم. ... هنگامی كه میان راجه‌های ما كشمكش آغاز گردید آنها از شركت بهادر سود جستند و از آنجا كه شركت تنها در اندیشه‌ی افزودن به دارایی خود بود این درخواست كمك راجه‌ها را پذیرفت و پایگاه نوینی پدید آورد. ... آیا بیهوده نیست بخاطر كاری كه ما خودمان بسر خودمان آوردیم با انگلیسیان بجنگیم؟ ... ما بودیم كه زمینه‌ی گسترش و چیرگی كمپانی را آماده ساختیم. درست آنست كه بگوییم ما بودیم كه هندوستان را بانگلیسیان دادیم ، بجای اینكه بگوییم انگلیسیان بودند كه هندوستان را اشغال كردند.
بعضی از انگلیسیان می‌گویند : با نیروی اسلحه و زور بر هند چیره شده‌اند و با نیروی آن ، آن را نگاه داشتند. هر دوی اینها نادرست است. ... دشمنیها و دوستیهایی كه میان ما هست چیرگی آنان را استواری بخشیده بود. ... »
(اینست مذهب من ، به نقل از حسین یزدانیان ، گاندی و استقلال هند ، ص 17 و 18)

كسروی آن یگانه‌مرد ، درباره‌ی ایرانیان گفته‌هایی همانند سخن گاندی دارد :

🔸این توده افتاده‌ی بدیهای خود است و باید چاره‌اش را هم از آن راه كرد.

🔸یك توده‌ی خردمند باید از گذشته پند آموزد.

همو یك اصل اجتماعی ارجمندی را بدینسان بازمی‌نماید :

🔸یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نبینند.

همچنین می‌گوید :


👇
🔸ما خود بدیم كه از جهان بدی می‌بینیم. قضا و قدر را با ما هیچ كاری نیست. خدا ما را خوار و زبون نمی‌خواهد.

🔸شما نیك باشید و از پیشامدها نترسید. یك توده‌ی غیرتمند و آراسته لگدمال پیشامدها نگردد و از میان نرود.

🔸یك توده‌ی آلوده اگرهم از پیشامدها سودی برند ، جز چندگاهه [=موقتی] نتواند بود و سرانجام هوده‌ای [=نتیجه‌ای] از آن در دست نتوانند داشت.

در این باره او سخنان باریك‌بینانه و مشروحی دارد. آنها سخن از لایه‌های زیرین و پنهانِ اخلاق و خصلتهای شرقیان بویژه ایرانیان دارند. این رشته گفتارها كه ما کتاب آن را «دردها و درمانها» نامیده‌ایم از ماهنامه‌ی پیمان گردآوری شده و بیجا نیست اگر آن را «روانشناسی عقب‌ماندگی» بنامیم. این گفتارها بیهمتاست و پس از هشتاد سال تو گویی برای امروز نوشته شده.

هیچ چیزی در جهان بیعلت نیست و عقب‌ماندگی و دردهای شرقیان نیز علتهای خود را دارد. در این گفتارها علتهای مختلف بدبختی و درماندگی شرقیان روشن شده.

ما در روزهای آینده این رشته گفتارها را زیر عنوان «ریشه‌ی بدبختیها» پی خواهیم گرفت تا علتهای بدبختی این مردم روشن گردد.


.
ماهاتما گاندی
کمپانی هند شرقی انگلستان (بهادر)
📘 اسرار هزارساله ـ 28
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار چهارم : حکومت - تکه‌ی 7 از 8

اینهمه تکیه‌ها برای عزاداری ، و مدرسه‌ها برای طلاب ، و گنبد و بارگاهها با آنهمه اوقاف در هر جا می‌بینید ولی هیچ نشنیده‌ایم و اگرهم باشد خیلی کم است که کسی یک پل یا راهی را ساخته باشد یا یک بیمارستان یا دارُالعَجزه یا دارالایتام یا مکتب‌خانه درست کرده باشد یا برای آموختن پزشکی یا دواسازی یا فنون دیگر ، مدرسه یا بنگاهی درست کرده باشد. در کشوری که دانشگاهی داشته مانند جُندَی‌شاپور که درسخواندگانش پزشک دربار پادشاهان بودند کار بجايی رسید که پزشکانش یا از یهودیان شدند و یا کسانی که پیش خود تحفه‌ي حکیم مؤمنی را خوانده بودند. در شهرها آنهمه مدرسه برای طلاب با آنهمه اوقاف درست شد ولی در سرتاسر کشور هیچ بنايی یا وقفی برای پزشکی سراغ نداشتیم.
آری در میان همه‌ي کارهای خیر ، سقاخانه و آب‌انبار خیلی زیاد ساخته شده و آن هم برای این بوده که یاد لب تشنه‌ي امام حسین کنند وگرنه از این هم در ایران اثری نمی‌دیدید. اما کارهای خیر دیگر آن زمان عبارت است از اطعام در لیالی متبرکه و ازدواج سادات و عُزّاب اعراب!! و نگهداری مشاهد مُشَرّفه و نیابت زیارت و صوم و صلات و رد مظالم بعلماء اعلام برای حفظ «بیضه‌ی اسلام» و بیش از همه‌ي اینها که گفته شد عزاداری خامس آل عباست. اینهاست آن خیرات و مَبَرّاتی که همواره آن را به رخ مردم می‌کشند و می‌گویند پیش از اینها چنین و چنان بودند. ممکن است کسانی که در کنارند این سخنان را گزافه پندارند ولی آثار باقیمانده و همچنین دفتر اداره‌ي اوقاف گواه این گفته‌هاست.
یکی از کارهای نیک رضاشاه گذرانیدن قانون فروش اوقاف و صرف آن در راه فرهنگ و بهداری بود زیرا خود نام وقف بصورت کنونی روی هر ملکی بیاید داغ باطلی است که بر آن خورده و مصرفش را هم که دیدیم برای چه کارهايی است ولی نویسندگان و نمایندگان و زمامداران ما چون در دوره‌ي دمکراسی طرفدار دین شده‌اند!! آنها را لغو نمودند و از این راه خدمت بزرگی به دین کردند!!
نتیجه آنکه برای آدمی مسلم مدیری لازم است و این کار هم حق هیچ شخص و یا دسته‌ي بخصوصی نیست بلکه چون حکومت تنها برای اداره‌ي توده است پس تنها کسی می‌تواند حاکم باشد که بهتر از عهده‌ي این کار برآید. حال اگر توانست وظیفه‌ي خود را بخوبی انجام دهد اُلُوالاَمر اوست و اطاعتش واجب ، وگرنه باید او را برداشت و لایقی را بجایش گزاشت چنانکه در صدر اسلام همان مردمی که آنهمه اطاعت از خلیفه داشتند عثمان را کشتند. (1)

1ـ «... عثمان خويشان خود را كه از بني‌اميه بودند دور خود گرد آورده بود و پول و كار بآنها مي‌داد. اين بمسلمانان برخورد و ايراد گرفتند و عثمان چون گوش نداد يك دسته از ايشان دست بهم داده او را كشتند. ...» (کتاب «گفت و شنید» ، احمد کسروی)
🔶 زبان ایرانی - 110
🔸 پرسشها و پاسخها (سال سوم) ـ 13 و 14

«قدغن» كه در نگارشات اداري زياد بكار ميرود چه لغتي است؟ اهواز ج ـ ص
* * *
غدغن فارسي است و چنانچه در فرهنگها مي‌نويسند اصل معني آن تاكيد بوده ولي كنون بجاي دستور و نهي و اين معنيها بكار ميرود.

(14)
در دنباله‌ي كافنامه در شماره‌ي 4 مهنامه‌ي پيمان در معني داي ـ دايمرج را ـ دايمرگ ترجمه فرموده با آنكه از اصل عبارت تازي چنان برمي‌آيد كه بايد دايمرغ ترجمه شود ـ آيا مرگ بجاي مرغ بكار بردنش درست است؟ ملاير ـ هدايي
* * *
در زبانهاي ديرين ايران از جمله در پهلوي «غ» نبوده و بيشترين غين‌هاي امروزه در آنجا واو يا گاف ميباشد. از اين جهت يك نزديكي ميانه‌ي غين و گاف هميشه در ياد من پديدار است و اينست چه‌بسا اين دو حرف را باهم درمي‌آميزم ولي بايد خستو باشم كه دايمرغ درستتر است.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی دوم)

🔶 یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند
(بخش دو از سه)

کوشاد تلگرام : درپی پیشامدهای شهریور1320 لشگرهای دو دولت انگلیس و روس به كشور ما درآمدند و در بهمن‌ماه همان سال پیمانی میان ایشان با دولت ایران بسته شد و دو سو تعهداتی را تا پایان جنگ بگردن گرفتند. درباره‌ی این پیمان ، خوانندگانی از روزنامه‌ی پرچم پرسشهایی كرده‌اند كه كوتاهشده‌ی پاسخ او را در پایین می‌بینیم :

🔸... كنون باید كاری كرد كه دیگر دچار چنین پیمانی نشد. آنچه می‌باید كرد اینست ، و این كار با آه و ناله ، و گله و فریاد ، و بدگویی از این و از آن نشود. از گوش دادن به رادیوی برلن نتیجه‌ای نباشد ، از فریاد «یا مرگ یا استقلال» كشیدن بهرام شاهرخ [مجری همان رادیو] سودی بدست نیاید. اینها همه باد هوا شود و از میان رود و درد و گرفتاری همچنان بماند.

اینها چیزهاییست كه از چهل سال باز می‌آزمایید. تاكنون چه سودی دیده‌اید كه پس از این توانید دید؟!.

بدانید ای ایرانیان ، از اكنون كه این پیمان بسته شده دو راه بروی شما باز است كه می‌توانید هر كدام را كه می‌خواهید پیش گیرید : یكی آنكه همچنان كه هستید باشید ، و چند روزی از پیمان بد گویید و گله كنید ، و بخشم آیید و تندی نشان دهید و ... دل خوش گردانید. چند روزی با اینها بسر دهید و بگفته‌ی روزنامه‌ها «اظهار احساساتی» كنید و پس از آن فراموش گردانید و پی كار و هوس خود باشید ، و شاعر بقافیه‌سازی و رمان‌نویس به افسانه‌بافی ، و آخوند بمردم‌فریبی ، و روزنامه‌نویس به سودجویی ، و بازرگان به انبارداری ، و كرد به تاراجگری ، و شاهسون به راهزنی پردازید.

دیگری آنكه نیك بحال خود بیندیشید ، و این ذلّت و خواری كه گرفتارید نیك دریابید ، و ریشه‌ی درد و سرچشمه‌ی آن را بدست آورده از امروز درپی چاره باشید و یك آینده‌ی امیدآوری برای خود تهیه كنید.

این دو راه بروی شما باز است. كنون بگویید كه شما كدام یكی را می‌پذیرید؟. نیك اندیشید كه كدام یكی را پیش می‌گیرید.

اگر می‌خواهید چنانكه هستید باشید و تنها بگله و ناله و بدگویی بس كنید ، نتیجه نیز همین خواهد بود كه هست ، بلكه بدتر از این گردیده یك آینده‌ی بیمناكی در پیش خواهید داشت.

یك چیزی بشما بگویم : این جهان كه ما در آنیم از روی یك «آیینی» می‌گردد ـ آیین بسیار استواری ـ آیینی كه هیچگاه دیگر نگردد. این طبیعت یا بفارسی گوییم «سپهر» یك دستگاه بسیار استوارِ بسامانیست و هیچ كاری در آن بی‌انگیزه یا بیرون از قاعده نیست.

شاید شما این گرفتاری و خواری را كه در آنید «تصادفی» می‌پندارید ، و یا دیگران را گناهكار می‌شمارید ، و یا می‌خواهید شاعرانه سپهر را «كجرو» و «دون‌پرور» شناسید و این ذلت و خواری را دلیل نیكی و ستودگی خود دانید. ولی اینها همه بی‌پاست ، و این گرفتاری و خواری جز نتیجه‌ی رفتار و كردار خودتان نیست. و تا چنینید كه هستید چنین خواهید بود كه هستید.

من نیك می‌دانم این سخنان به بسیاری از شماها خوش نخواهد افتاد.

🔸این یكی از ناتوانیهای شماست كه همیشه می‌خواهید گناه را بگردن دیگران اندازید. شما كسی را دوست می‌دارید كه در داد و فریاد با شما هم‌آواز گردد و هرچه بیشتر تندی نماید.

هم می‌دانم كسانی بزباندرازی پرداخته مرا هوادار و خواهان «پیمان» خواهند خواند. باآنكه من اندیشه‌ی خود را آشكار می‌نویسم از چنان گستاخی‌ای بازنخواهند ایستاد. ولی اینها ما را از راه نخواهد برگردانید.

ما درپی چاره هستیم و باید جز درپی حقایق نباشیم. ما این درفش افراشتیم و پرچم گشادیم كه یک راهی بسوی رستگاری نشان دهیم و این بایای[وظیفه‌] ماست كه در هر گامی جز درپی راستیها نباشیم و جز خشنودی خدا را نجوییم.
همین یک سخن برای زهر‌ آلودن یک توده‌ بس است.
🔸شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمیدانید كه در این جهان هر چیزی از یك علتی برمیخیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهد ماند.

🔸این نمیدانید كه هر گرفتاری یا بیماری كه برای كسی یا توده‌ای رخ میدهد از یك علتی برخاسته كه باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت.
این چراغ برق بالای سر ما اگر اكنون خاموش گردد شاید كسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گله‌آمیزی پردازند ولی یك اهل فن آن را جز نتیجه‌ی یك علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را كرده و بدست آورده و چاره خواهد كرد.

🔸این یك قاعده‌ی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمیدانید و اعتنا ندارید.

🔸بجای آنكه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره كنید تنها بگله و ناله بس میكنید ، و یا بیخردانه امیدوارید كه ایران یك طلسمی دارد و كسی آن را از دست شما نتواند گرفت.

🔸شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را میكشید و هم بیهوده ناله و فریاد میكنید كه این خود زیان دیگری میباشد.

🔸شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبنده‌ی دیگری میگزارید. شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانه‌های بیخردانه بافتن را «ادبیات» می‌نامید ، كهنه‌بافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» می‌خوانید ، به بدآموزیهای خانه‌برانداز صوفیگری «عرفان» نام میدهید ، آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد میكنید ، گمراهیهای پراكنده و كشاكشهای بیهوده‌ی قرنهای گذشته را «مذهب» می‌شمارید ...

🔸بدینسان به هر یكی از آلودگیهای خود عنوان دیگری میدهید و ما هر یكی را كه دنبال می‌كنیم بهایهوی و ایستادگی می‌پردازید و با اینحال نیكی از جهان میخواهید. دوباره میگویم : این خود نشان درماندگی شماست.
(پرچم روزانه ش 102)
احیاء گرفتن
مراسم ذکر و سماع درویشان
دعای ندبه‌خوانی
حافظ خوانی در کانون پرورش فکری (!)