پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - 120
🔸 بهم خوردن گونه‌های کارواژه‌ها (سال چهارم) – 6

6ـ گذشته‌ي گذشته‌ي ناديده : چنانكه ديديم «بود» در آخر گذشته از بهر اينست كه آن را گذشته‌تر گرداند و «ها» از بهر آنكه ناديدگي آن را برساند و «مي» در آغاز از براي آنكه همانزماني را بفهماند. پس اين سه نشان هر كدام معنايي براي خود دارد و چون دو تا از آنها در يك جا گرد آيد هر دو معني فهميده خواهد بود. اينست ما «نوشته بوده» را «گذشته‌ي گذشته‌ي ناديده» مي‌ناميم و اين جمله را زماني ميگويند كه يك چيزي نوشته و آن گذشته و گوينده آن را نديده باشد.
7ـ گذشته‌ي همانزماني ناديده : در اين هم چون «مي»‌ با «هاء» گرد آمده هر يكي معناي خود را دارد و اين هنگامي بكار ميرود كه گوينده آن كار را با ديده نديده باشد.
8ـ گذشته‌ي آيندگي : چنانكه گونه‌ي پنجم را گفتيم اكنونست بگذشته برده شده درباره‌ي اين هم بايد گفت آينده است بگذشته مي‌برند. آنچه را كه امروز ميگويي «خواهد نوشت» ولي هيچگاه نمي‌نويسد چون فردا شد خواهي گفت «خواستي نوشت».
بيهقي ميگويد : «چنانكه درخواستي يافت چنانكه بتعجيل رفتي»
شايد كساني چنين پندارند كه «خواستي نوشت» همان گونه‌ي چهارم و مقصود از آن اينست كه نوشتن را خواستي يا مي‌خواست. ولي نه چنانست زيرا چنانكه در «خواهيم رفت» مقصود خواستن نيست (چه بجاي آن «خواهم مرد» نيز ميگويند) در اينجا نيز خواستن مقصود نيست. مثلاً كسي ناگهان زير پاي خود گودالي مي‌بيند و درزمان خود را پس ميكشد چنين كسي خواهد گفت : «خواستمي افتاد» و پيداست كه خواهشي در كار نبوده. وانگاه چنانكه در عبارت بيهقي پديدار است او «درخواستي يافت» را يك كلمه پنداشته و اينست آن را بهم درآميخته وگرنه بايستي گفت : «خواستي دريافت».
اما شش كس اين گونه اگر كساني آن را ندانند همچون شش كس گونه‌ي چهارم است. تا اينجا گونه‌هاي هشتگانه‌ي گذشته بوده.
riweye badbaxtihã 1.pdf
408.3 KB
«ریشه‌ی بدبختیها 1» عنوان چهاردهمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
📘 اسرار هزارساله ـ 39
🔸 علی‌اکبر حکمی‌زاده
🔶 گفتار ششم : حدیث - تکه‌ی 6 از 6

13 پرسش (هفت تا سیزده)

7ـ اینکه می‌گویند دولت ظلمه است یعنی چه؟ آیا مقصود این است که دولت چون به وظیفه‌اش رفتار نمی‌کند ظالم است؟ یا مقصود این است که دولت باید بدست مجتهد باشد؟
8 ـ اینکه می‌گویند مالیات حرام است یعنی چه؟ آیا مقصود اینست که بطور کلی مالیات نباید گرفت یا آنکه باید بجای مالیات زکات گرفت؟ اگر قسم دوم است در مثل امروز از مثل شهر تهران یا شهرهای مازندران یا کشورهای صنعتی از چه چیز زکات (زکوه) بگیریم؟
9ـ آیا بشر حق دارد برای خود قانون وضع کند یا نه؟ اگر دارد آیا اطاعت چنین قانونی واجب است یا نه؟ و در صورت وجوب اگر کسی تخلف کند سزایش چیست؟
10ـ این مسلم است که هم در قرآن و هم در حدیث ناسخ و منسوخ زیاد است و علت این تغییر هم البته رعایت اقتضای زمان است. حال در جايی که در یک محیط آن هم در یک زمان کمی ، قانونی برای رعایت زمان عوض شود آیا ممکن است در همه‌ي روی زمین تا آخر دنیا عوض نشود؟!! و بعلاوه اینکه می‌گویند همه‌ي قوانین اسلام برای همیشه است اگر مدرک مسلم و روشنی دارد خواهشمند است بیان فرمايید.
11ـ چنانکه گفته‌اند این احادیثی که امروز در دست ماست ظنی است و عقل هم این را نمی‌پذیرد که خدای قادر و عادل اشرف مخلوقات خود را بچیزی امر کند و راه علم بآن را هم بر رویش ببندد.
12ـ احادیث بسیاری رسیده که با علم و عقل و زندگی و بلکه گاهی با حس نمی‌سازد و در عین حال سندشان هم صحیح است. مانند احادیث گاو ، ماهی و جابُلقا و جابُلسا و بدأ ، و زکات و جهاد. اینها را چه باید کرد؟!
13ـ به نظر شما علت اینکه امروز مردم به دین بی‌علاقه شده‌اند چیست؟
خواهشمند است در نوشتن جواب این چند نکته را در نظر بگیرند : اول اینکه خارج از موضوع نباشد. دوم هرچه ممکن است مختصرتر باشد. سوم چون دیگران هم باید از این گفتگو آگاه شوند بنابراین جواب باید کتبی باشد. چهارم چون جوابهايی را که می‌توانند باین پرسشها بدهند در خود کتاب بیان شده ، بنابراین پیش از نوشتن جواب باید خود کتاب هم دیده شود. پنجم اگر می‌خواهند یک موضوع را جواب بدهند باید درباره‌ي باقی مطالب هم هر گونه نظری از رد یا قبول یا عدم اطلاع دارند بدهند.

پایان کتاب
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی دوازدهم)

🔶 آزادی یا هرج و مرج ، هوچیگری یا كوشش سیاسی؟! (بخش چهار از چهار)

این زمان ، صد یك مردم نمی‌دانستند حزب برای چیست و چه نتیجه‌ای را از آن باید خواست و از چه راهی باید پیش رفت. شما اگر پرسشی در این زمینه‌ها از ایشان می‌كردید پاسخی نمی‌توانستند داد. تنها چون شنیده بودند در اروپا حزبهایی هست و از آنسوی حزب دمكرات را كه بازمانده از زمان پیش بود می‌دیدند ، بتقلید آنها حزبها می‌ساختند.

مثلاً در تبریز چون دمكراتها بودند (پس از شورش روسیه دوباره برپا شده بود) یك دسته‌ی دیگری خود را «سوسیال» خواندند ، باز گروهی نام «دیمكرات نصرت» روی خود گزاردند. شنیدنیست كه اسماعیل‌آقا یا سیمقو كُرد معروف[كه سالها در شهرهای آذربایجان به تاراجگری و خونریزی سرگرم بود و گردن از فرمان دولتهای مركزی كشیده با سپاهیان دولت می‌جنگید] از این حزب بوده است و من نامه‌های او را كه بكمیته‌ی حزب در تبریز نوشته در دست می‌دارم.

خواهند پرسید : این حزبها كه تشكیل می‌یافت به چه كار می‌پرداختند؟.. می‌گویم : جز باین نمی‌پرداختند كه با حزبهای دیگر همچشمی و دشمنی نمایند و در نشستهای خود یا در روزنامه‌ها بدگویی از یكدیگر نمایند ، و اگر توانستند خود و بستگانشان را در ادارات جا دهند ، و گاهی یك ورق «بیاننامه» نشر كنند ، یا در جایی گرد آمده «میتینغ» [میتینگ یا گردهم‌آیی] دهند ، بیایند و بروند ، هفته‌ای دو سه روز گرد هم آیند و نشست برپا كرده بگویند و بشنوند ، و بر سر چیزهای بیهوده باهم مجادله نمایند ، و بدینسان چند ماهی بسر برده ، و از بیمقصدی و بیكاری كم‌كم سست گردیده رو بتفرقه گزارند ، و از حزب جز تابلوی سیاهش بازنماند. اینهاست كارهایی كه احزاب سیاسی بآن می‌پرداختند.

اینان آنچه هیچگاه نمی‌اندیشیدند و بدیده نمی‌گرفتند نیازمندیهای كشور بود. شما ببینید در ایران «سوسیالیسم» چه تناسب داشت؟!.. در كشوری كه نه كارخانه‌ها بود و نه گروههای كارگران ، مرام «سوسیالیسم» چه پیشرفت توانستی كرد؟!.. شگفتتر از همه آنست كه در این حزب سوسیال چند تن از دیه‌داران عضویت داشتند. اینان از دمكراتها رنجیده و باین حزب كه در برابر آن برپا شده بود گراییده و مرام‌نامه‌اش را كه آشكاره بزیانشان بود نخوانده بودند.

در این حزبها كسی را با مرام‌نامه كار نبود و كمتر كسی آن را می‌خواند. هر كسی بخیال دیگری باینها می‌پیوست و هر كسی جز سود خود را نمی‌جست. مثلاً اسماعیل‌آقا كه به «دیمكرات نصرت» پیوسته برای آن بوده كه با دست این دسته و با دادن ششصد تومان پول نشانی و لقبی از
محمدحسن‌ میرزای ولیعهد بگیرد و باین مقصود خود نیز نایل گردیده. از اینسوی این دسته كه او را پذیرفته‌اند كاری با اندیشه‌ی او نداشته و تنها این می‌خواسته‌اند كه بنام «اسماعیل‌آقا» تفاخر كنند.

یكی از زمانهایی كه بازار حزبسازی گرم می‌گردید هنگامی ‌بود كه انتخابات آغاز می‌یافت. در اینجا بود كه رسواییها از اندازه می‌گذشت و چند نام موهون دیگری بیرون می‌آمد و هر روز برگهایی برای نشان دادن كاندیدهای این حزب انتشار می‌یافت.

برای آنكه سخنم بی‌دلیل نباشد برخی جمله‌ها را از سرمقاله‌ی «عصر جدید» كه در سال 1296 بهنگام انتشار آگهی انتخابات دوره‌ی چهارم مجلس نوشته در پائین می‌آورم. عنوان گفتار «تجهیزات برای انتخابات» است و در زیر آن پس از جمله‌هایی می‌نویسد :
«دوباره می‌بینیم در محیط سیاست تهران جنب و جوشهایی تولید و هر كس و هر دسته درصدد تأمین آتیه است. احزاب سابق تشكیلات منحل شده‌ی خود را تأسیس و قواء خود را تجهیز می‌نماید ـ احزاب تازه در شرف تشكیل ـ حكاكان مشغول كندن امهار ـ مطبعه‌ها مشغول طبع اعلانها ، پروگرامها ، مرامنامه‌ها می‌باشند ..
از قراری كه می‌شنویم یك فرقه بنام سوسیال ‌دمكرات ، یك فرقه بنام حامیان برزگران ، یك فرقه بنام ودادیون یا اتحاد ملی تشكیل شده. فرقه‌ی سوسیال دمكرات (و مطابق مهر فرقه كه دیده شد سوسیالیست دمكرات) چندان بی‌سابقه در ایران نبوده. بعلاوه با بودن آن در ممالك دیگر محتاج بتوضیح نیست. فرقه‌ی طرفداران بزرگ نیز بطوری كه شنیده‌ایم از سه چهار نفر تجاوز نمی‌كند .. حزبی كه می‌گویند فعلاً دارای چهل و پنجاه نفر جمعیت شده است فرقه‌ی ودادیون یا اتحاد ملی است..»

چند سال ایران گرفتار این حزبها بود. تهران كه مركز كشور است مركز این سیاهكاریها نیز گردید. در این شهر بزرگ دسته‌بندی و هوچیگری بیرون از اندازه شد و براستی دست و پای دولت را بست.


👇
فلان روضه‌خوان و بهمان ساعتساز ، و فلان پنبه‌زن و بهمان شاعر ، میدانی پیدا كرده می‌رفتند و می‌آمدند ، و می‌نشستند و می‌گفتند ، و از اینكه «سیاستمدار» شده‌اند و با این وزیر و آن وزیر روبرو می‌نشینند بخود می‌بالیدند و لذت بی‌اندازه می‌بردند ، و كلمه‌های تاكتیك ، پرنسیب ، دیسیپلین ، ایده‌آل ، دمكراسی ، سوسیالزم ، آنارشی ، اولیگارشی و مانند اینها را سرمایه‌ی دانشی برای خود گرفته پیاپی بزبان می‌راندند. كوتاه سخن : یكمشت بدنهادان از بینوایی توده بنوایی رسیده و بهیچوجه دست از كارهای خود برنمی‌داشتند.

در سالهای 1297 و 1298 ، بهنگامی كه رشته‌ی ایمنی در سراسر كشور از هم گسیخته و راهزنان بنام ، از نایب‌حسین كاشانی و پسرش ماشاء‌الله‌خان ، رضا جوزانی ، جعفر قلیخان ، رجبعلی ، خلیل ، رمضان باصری و دیگران پیدا شده و هر یكی برای خود دستگاه كامرانی چیده بودند ، در پایتخت كشور نیز این حزبسازان و هوچیان مجال آسایشی برای مردم نگزارده و با جست و خیزهایی كه جز سیاهكاری نتوان نامید روز می‌گزاردند.

🔸 همینها در ایران دیكتاتوری پدید آورد. همین زشتكاریها باعث شد كه مردم از آزادی نفرت نمودند و چشم براه دیكتاتوری دوختند.
🔶 زبان ایرانی - 121
🔸 بهم خوردن گونه‌های کارواژه‌ها (سال چهارم) – 7

گونه‌هاي اكنون (مضارع)
1ـ اكنون همارگي : نويسد
2ـ اكنون همانزماني : مي‌نويسد
1ـ چنانكه گفته‌ايم گونه‌ي يكم بيشتر در معني هميشگي بكار ميرود. ميگويم بيشتر براي آنكه گاهي نيز از بهر آينده است. كسي مي‌پرسد : امروز نزد ما مي‌آيي؟... پاسخ مي‌دهي فردا آيم.
2ـ گونه‌ي دوم جز در معني همانزماني بكار نمي‌رود.
چنانكه گفته‌ايم اكنون ميان اين دو معني جدايي نمي‌گزارند و بيشتر گونه‌ي يكم بر سر زبانها مي‌آيد. ولي اين نادرست است و بايد ميان اينها جدايي گزاشت. تا قرن پنجم كه زبان فارسي هنوز آشفتگي نداشته بيهقي و ديگران هميشه اين دو را از هم جدا گرفته‌اند.
بيهقي مي‌نويسد : «وزير گفت تا اين قوم سخن برين جمله ميگويند و نيز پرده‌ي حشمت بر ناداشته بهتر بنده را صواب آن مي‌نمايد كه جواب درشت و نرم داده‌ايد تا مجاملتي درميان نباشد ...» مي‌بينيد چگونه در يك عبارت دو معني را درست جدا ميكند و هر كدام را در جاي خود بكار مي‌برد.
اين در نهاد آدمي نهاده كه اين دو معني را از هم جدا گيرد و در فارسي چون اينها را بهم درآميخته‌اند عاميان از روي جربزه‌ي ساده‌ي خود گردن بر آن ننهاده و از پيش خود راهي براي جدا گرفتن پديد آورده‌اند چنانكه در معني دوم (همانزماني) يك كلمه‌ي «دارم» مي‌افزايند : دارم چيز مي‌نويسم.
از آنسوي با آنكه در قرن پنجم رخنه در گونه‌هاي كار زبان فارسي افتاده و از همانزمانها ديده مي‌شود آشفتگي آغاز شده و سپس از زمان مغول بيكبار رشته از هم گسيخته و چندين گونه از ميان رفته باز دانشمندان و زبانشناسان شيوه‌ي كهن را نگه داشته‌اند (اگرچه درست نتوانسته‌اند از عهده برآيند) تا آنجا كه محمدتقي‌خان سپهر در شصت و هفتاد سال پيش ناسخ‌التواريخ را بِهمان شيوه نگاشته و اين شگفت كه اين مرد بهتر از پيشينيان از عهده‌ي آن برآمده و از اينجا پيداست كه در زبان فارسي دانش بسزا داشته است.
چون ميدانيم مفت‌گوياني چنانكه شيوه‌ي ايشانست خُرده گرفته خواهند گفت اينها از ميان رفته و فراموش شده و بازگردانيدن آنها دشوار است در پاسخ آنانست كه نشان ميدهيم آن شيوه‌ي درست از ميان نرفته و از اينسوي يك شيوه‌ي نويني جاي آن را نگرفته. تنها آشفتگي روي داده و سامان زبان بهم خورده. شما اگر بنگارشهاي نويسندگان امروزي درست بنگريد جز آشفتگي چيزي نمي‌يابيد. تنها نشناختن گونه‌هاي همارگي و همانزماني گذشته و اكنون نيست. عيبهاي ديگر در كار است كه يكايك خواهيم ديد. اين هم گونه‌هاي دوگانه‌ي اكنون.
اما «آينده» چون درباره‌ي آن آشفتگي رخ نداده و ما سخني در آن زمينه نداريم از آن گفتگو نمي‌داريم.
🔸 کوشاد تلگرام :
از فردا بامداد کتاب «گفت و شنید» را تکه تکه در کانال خواهیم آورد. در این کتاب ایرادهایی که به شیعیگری وارد است و سخنانی در آن باره ، در گفت و شنیدی بمیان آمده. این گفت و شنید کشش بسیار دارد.

در آغاز کتاب چنین آمده :

داستان اين كتاب آنست كه سه تن از بازاريان تهران بنزد من آمدند و در دو نشست بگفتگوهايي پرداختند و سپس خواستار شدند كه آنچه گفته و شنيده شده با زبان عادي (زباني كه ديگران مي‌نويسند) نوشته شده بچاپ رسد و ما خواهش آنان را پذيرفتيم. ...
كسروي
حزبهای برخی کشورها : نشانهاشان
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 1

داستان اين كتاب آنست كه سه تن از بازاريان تهران بنزد من آمدند و در دو نشست بگفتگوهايي پرداختند و سپس خواستار شدند كه آنچه گفته و شنيده شده با زبان عادي (زباني كه ديگران مي‌نويسند) نوشته شده بچاپ رسد و ما خواهش آنان را پذيرفتيم. ولي چون گفته‌ها در همان هنگام نوشته نشده بود ناچار برخي كمي و بيشي در آنها رخ داده. ليكن مطالب تغيير نيافته است.
چون خواسته نشده آن كسان شناخته شوند بجاي نامها «آ» ، «ب» ، «ج» گزارده شده. «د» نيز نويسنده‌ی كتابست. كسروي

آ ـ مدتيست مي‌شنويم كه شما بمذهب شيعه ايراد مي‌گيريد. من چون شما را از تبريز مي‌شناختم بآقايان گفتم مي‌رويم و خودمان صحبت مي‌كنيم. حالا مي‌خواهيم بفهميم نظر شما چيست؟ چه ايرادي باين مذهب داريد؟.

د ـ شما چرا كتاب «داوري» را نخوانده‌ايد؟.

آ ـ آن كتاب را من ديدم. حقيقت اينست كه سواد ما تا آن اندازه‌ها نيست. يكي هم زبان آن كتاب سخت است. يكي هم چه مانع دارد يكي دو ساعت با ما صحبت كنيد.

د ـ اول مي‌خواهم بپرسم مقصودتان مجادله است يا چيز فهميدن؟!.

آ ـ البته مقصودمان چيز فهميدنست. از مجادله چه نتيجه حاصل مي‌شود.

د ـ در آن صورت خواهشمندم مطلبي را كه مي‌شنويد و مخالف عقيده‌ی شماست زود نرنجيد. يكي هم ناانديشيده پاسخ ندهيد. خدا انديشه را بما داده كه هر سخني را اول بينديشيم و بعد بزبان آوريم.

آ ، ب ، ج ـ البته اينطور است.

د ـ براي آنكه مطلب زود روشن شود من بهتر مي‌دانم تاريخ مذهب شيعه را آنطور كه بوده براي شما گفتگو كنم و شما هر ايرادي يا سئوالي داريد بگوييد.

ج ـ البته آن بهتر است.

د ـ آنچه ما دانسته‌ايم پيغمبر اسلام چون از جهان رفت براي خود جانشيني برنگزيده و اين كار را بخود مردم واگزارده بود ...

ج ـ تمام اشكالها بر سر همين حرفست. عقيده‌ی شيعه بر اينست كه پيغمبر اميرالمؤمنين را وصي و جانشين خود معين كرده بود. ابوبكر و عمر و عثمان حق او را غصب كردند. دليل اين مطلب هم اولاً قضيه‌ی غدير خم است كه پيغمبر اميرالمؤمنين را بروي دست برداشت و بمردم نشان داد و فرمود : «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ ، فَهذا عَلِيٌّ مَوْلاهُ» همان روز عمر باو بيعت كرده گفت : «بَخْ بَخْ لَكَ يا علي». از طرف خدا نيز آيه نازل شد : «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ».
دليل دوم قضيه‌ی وصيت پيغمبر است كه چون مي‌دانست بعد از مردن او ابوبكر و عمر اختلاف بميان مردم خواهند انداخت در بستر بيماري قلم و كاغذ خواست كه ولايت اميرالمؤمنين را بنويسد و بدهد. عمر چون فهميد نگزاشت. به پيغمبر نسبت هذيان داد.
دليل سوم اخبار و احاديث بسياريست كه از پيغمبر نقل شده. از جمله فرموده : «علي مِنّي بِمَنزلةِ هرونَ مِنْ مُوسي اِلّا أنّه لانَبيّ بَعدي» شما باينها چه مي‌گوييد؟...


پابرگیها :
1ـ معنی : خوشا بحالت ای علی
2ـ معنی : علی نسبت به من مانند هارون نسبت به موسا است جز اینکه بعد از من پیامبری نخواهد آمد.
🔶 زبان ایرانی - 122
🔸 بهم خوردن گونه‌های کارواژه‌ها (سال چهارم) – 8

گفتاري كه در شماره‌ي گذشته در پيرامون زبان فارسي نوشتيم و گونه‌هاي هشتگانه‌ي گذشته (ماضي) و دو گونه‌ي اكنون (مضارع) را ياد نموديم چون اين گفتگو تاكنون بميان نيامده و يادها از آن بيگانه است دوباره آن را در اين شماره دنبال مي‌نماييم و پاره‌ای گفته‌ها مي‌افزاييم :
1ـ چنانكه گفتيم اين گونه‌هاي كار در بسياري از زبانها هست. از جمله در زبان امروزي آذربايجان ـ زباني كه ما ميخواهيم از ميان برود و نماند ـ اين گونه‌ها با اندكي جدايي بكار ميرود و براي آنكه دانندگان آن زبان از روي سنجش معنيهاي اين گونه‌ها و جايگاه هر يكي را نيك بشناسند فهرستي از گونه‌هاي دو زبان در اينجا ياد ميكنيم :
گذشته
1ـ گذشته‌ي ساده نوشت يازدي
2ـ گذشته‌ي ناديده نوشته يازمش (گاهي ـ يازوب)
3ـ گذشته‌ي گذشته نوشته بود يازمشيدي
4ـ گذشته‌ي همارگي نوشتي يازاردي
5ـ گذشته‌ي همانزماني مي‌نوشت يازردي
6ـ گذشته‌ي گذشته‌ي ناديده نوشته بوده يازمشيمش
7ـ گذشته‌ي همانزماني ناديده مي‌نوشته يازرمش
8ـ گذشته‌ي آيندگي خواستي نوشت يازاجاقيدي

اكنون
1ـ اكنون همارگي نويسد يازار
2ـ اكنون همانزماني مي‌نوسد يازر
دوباره ميگوييم : مقصود آسان ياد گرفتن گونه‌هاي فراموش شده‌ي زبان فارسي است نه گفتگو از زبان تركي. اين زبانهاي پراكنده از تركي و مازندراني و گيلكي و كردي و سمناني و شوشتري و مانند اينها كه بايد همگي از ميان برود ما امروز مي‌توانيم از آنها بهره‌يابيها كنيم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی سیزدهم)

🔶 شهریور1320 و درسهای آن
(بخش یک از چهار)

🔸کوشاد تلگرام : بدانسان که جنبش مشروطه تاریخ ما را به دو دوره‌ی بیكبار جدا از یكدیگر : «پیش از مشروطه» و «پس از مشروطه» بخش می‌كند ، شهریور1320 نیز از یكسو نشانگر پایان یافتن «دوره‌ی دیكتاتوری» و افتادن رضاشاه و از آنسو آغازگر روزگار نوی است كه بنام «دوره‌ی دمكراسی» شناخته می‌شده.

چنین پیشامدهایی در تاریخ یك توده ، هر كدام «نشانگر» آغاز یك دوره‌ی نوینیست كه با دوره‌ی پیش از آن جداییهای چشمگیری دارد.

ایران كه پس از بركناری محمدعلی‌میرزا گرفتار كشمكشهای درونی و ستمگریهای گردنكشان نوخاسته شده و هنوز در چنگ دو همسایه‌ی نیرومند شمالی و جنوبی ، روس و انگلیس ، و سیاستهای آزمندانه‌ی ایشان بسر می‌برد و دور نبود كه به سرگذشت بیمناكتری دچار آید ، قضا را شورش بزرگ روسیه در 1296 و كودتای 1299 در ایران ، آن را براه دیگری انداخت و بگونه‌ای شگفت از بیمها و آسیبهای بزرگ رست ولی از آزادی نیز دور گردید.

در فرمانروایی رضاشاه مجلس و انتخابات جز بازیچه‌ای در دست دولت نبود. از آنسو این نیز بس شناخته شده است كه كارهایی كه در این زمان انجام گرفت بیكبار اوضاع كشور را دگرگون ساخت و در پیشرفت این توده جهش چشمگیری پدید آورد. لیكن با افروخته گردیدن آتش جنگ جهانی دوم در 1318 و یورش آلمان به كشور سوسیالیستی نوپای شوروی در تیرماه 1320 ، پیشروی تند ایشان در خاك روسیه و سخت گردیدن كار جنگ به روسها و پر شدن دلهای متفقین (روس و انگلیس و آمریكا) از هراس رسیدن آلمانها به چاههای نفت قفقاز ، كشور ایران موقعیت جغرافی ـ سیاسی ویژه‌ای یافت به اینمعنی كه آسانترین راه رساندن خواربار و جنگ‌افزار به روسها از ایران بود و از اینرو ایران با آنکه اعلام بیطرفی کرده بود از آتش جنگ دور نتوانستی ایستاد.

تنها دو ماه از حمله‌ی آلمان به شوروی می‌گذشت كه دو كشور همسایه لشگرهاشان را از شمال و جنوب رو به پایتخت راندند. ظاهر داستان آن بود كه ایشان كاركنان آلمانی در ایران را بهانه كرده و به دولت ایران اخطار داده و دولت ایران (رضاشاه) بیباكی و نافهمی از خود نشان داده و به اخطارهای ایشان پروا نكرده و ایشان نیز بیطرفی ایران در جنگ را نادیده گرفته جنگ براه ‌انداخته‌اند. آری جنگی درگرفت ولی نه از آنگونه كه میان دو دشمن كینه‌جو درمی‌گیرد : خیانت آشكار فرماندهی آرتش از یكسو به درهم شكستن و آسیب یافتن آن راه گشاد و از سوی دیگر از دامنه‌دار شدن جنگ و درگیر گردیدن دو همسایه با یك جنگ تازه‌ی دیگر جلو گرفت.

چنانکه ستودگیها و ناستودگیهای یك فرد در زمانهای ویژه‌ای (مثلاً در یک سفر دشوار) شناخته می‌گردد ، همینست تواناییها و ناتوانیهای یك توده در هنگامهای ویژه‌ای آشكار می‌گردد ـ برای مثال بهنگام «بحران». خواه این بحران یك «زمین‌لرزه‌ی» سهمگین باشد ، خواه هنگام جنگ یا كمیابی خواربار.

نابسامانیها و آشفتگیهایی كه از رهگذر پیشامدهای شهریور1320 در كشور در مدت چند روز نمودار گردید خود بهترین نشان از ناستودگیهای توده‌ی ایرانی داشت.

ولی آن پیشامدها چنانكه گزندهای بزرگی به این كشور رسانید درسهای بزرگی نیز داشت. ایرانیان می‌توانستند دریابند كه زندگانی اجتماعی جز از زندگانی فردیست و آن قانونهایش جداست. این دریابند که توده‌ای که افراد آن تنها در اندیشه‌ی خود بوده برای خود می‌زیند و بسود توده بی‌پروایند سرنوشتی جز نابودی ندارد. می‌توانستند دریابند كه آسایش بآسانی بدست نیاید و چون با رنج و كوششِ بسیار بدست آمد آنگاه نیز نیاز بنگهداریست و برای چنین خواستی افراد باید «نیك» باشند تا بتوانند چنانكه یك خانواده را با همدستی و همدلی نگاه می‌دارند كشور را نیز نگاه دارند و راه برند. می‌توانستند دریابند كه تا جهان بدینسان است ، توده‌های ناتوان باید تاوان ناتوانی خود را با خون جوانان و آوارگی و پاشیدگی خاندانها و ویرانی كشورشان بپردازند و همچون بردگان فرمانبر و زیردست توده‌های زورمند باشند. می‌توانستند دریابند كه ناتوانند و این از آنروست كه بستودگیهای توده‌های نیرومند آراسته نیستند.

ایرانیان می‌توانستند به كوششهای بیمانند كشورهای بزرگ درگیر جنگ بنگرند و بدانند كه ایشان برای سرفرازی و استقلال كشورشان به چه از خود‌گذشتگی‌ها و حتا جانبازیهایی آماده‌اند و آن بهایی که سرفرازی و استقلال یك توده را هست ایشان با جانهای خود آماده‌ی پرداختش می‌باشند. ایرانیان می‌توانستند دریابند كه شناخته نبودن معنی میهن‌پرستی و بی‌پروایی به آن درمیان توده چه ‌اندازه به این كشور گران می‌افتد و چه آسیبها از این رهگذر به كشور می‌رسد. می‌توانستند بفهمند كه زیانكاری یكمشت خیانتكار باعث مرگ هزاران جوان غیرتمند سرفراز و آوارگی ده‌هزاران خاندان و زبونی ملیونها مردم تواند گردید. ...


👇
درسهای شهریور 20 بسیار است اگر دیدگان بینا بود و خود خواستار یاد گرفتن. از آنسو در آن هنگام رخدادهای شگفتی نیز دیده شد كه هر یك چیستانی می‌نماید.

باید دانست كم بوده‌اند كسانی كه به این رخدادها با دیده‌ی ژرف‌بینی نگریسته و جستجوی علتهای آن كرده باشند. اینست باید رخدادهای شهریور20 كه به افتادن رضاشاه ، نخست‌وزیری فروغی و پادشاهی محمدرضاشاه انجامید بازنگریسته شده رازهای آن بدست آید.

چون پیش از این ، سخن ما در زمینه‌ی نیك بودن و نیك گردیدن توده بود ، در زیر تكه‌ای را از كتاب «افسران ما» كه به این پیشامدها از دیده‌ی ستودگی و ناستودگی توده می‌نگرد می‌آوریم. از آنسو یك بخشی از كوششهای پرچم در دو سه ماه نخست ، دنبال كردن رفتارهای ننگ‌آور و خائنانه‌ی برخی از امیران آرتش و دولتیان بود و در گفتارهایی بهمین مناسبت سخنانی رانده شده كه به موضوع ما بستگی می‌یابد ، اینست از هر باره بجا بود كه تاریخچه‌ای از آن پیشامدها بیاوریم تا خوانندگان تصویر روشنی از رخدادهای آن سالها بدارند.

این بخش از گفتار ، فردا خواهد آمد.
محمدرضاشاه و محمدعلی فروغی