پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
استخوانهای مردگان را بار کرده به کربلا می‌برند
🔶 زبان ایرانی - 132
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 1

گفتيم امسال را گفتگو از پسوندها و پيشوندها بداريم و اين كار را خواهيم كرد. در اين شماره ميخواهيم چند سخني درباره‌ی خود كلمه‌هاي «پيشوند» و «پسوند» بنگاريم و آنها را روشن گردانيم :
بايد دانست اين دو كلمه در مقابل كلمه‌هاي Prefix و Suffix اروپاييست چون ما در فارسي نامي براي آنها نداشتيم و ناگزير بوديم از پيش خود نامهايي بگزاريم خود من نخست كلمه‌هاي ديگري را انديشيده بودم و سپس ديدم يكي از آشنايان اين دو كلمه را نام آنها گزارده چون از هر باره درست و بجا بود پاكدلانه آنها را پذيرفته و در پيمان رواج دادم.
ليكن ديده مي‌شود كساني بر آنها ايراد دارند و چيزهايي در پيرامون آنها ميگويند و يكي هم مي‌نويسد آنها نادرست و «كودكانه» است.
نخست بايد دانست كار زبان باين آساني نيست كه كساني مي‌پندارند و هر يكي از ايشان با نداشتن آگاهي در اين زمينه زبان بگفتار باز ميكنند. براي اين كار بايد كم يا بيش از زبانشناسي آگاهي داشت و باري زبان پهلوي و پاره‌ای زبانها و نيمزبانهاي ديگري را ياد گرفت و پي بريشه و بنياد زبان فارسي برد.
من نخستين بار كه پي بآلودگي زبان ايران برده و پيراستن آن را يكي از آرزوها و كوششهاي خود گرفتم از همان هنگام دانستم كه اين كار بي‌مايه پيش نمي‌رود و اينبود پيش از همه بياد گرفتن زبانها و اندوختن مايه پرداختم. در سفرهاي خود در مازندران و خوزستان بزبان مازندراني و شوشتري درآمدم و در تهران با دستياري يكي از دوستان سمناني آقاي محمد باقر نيري بزبان آنجا پرداختم. پس از آن پهلوي را ياد گرفتم. ارمني را آموختم. پس از همه فن زبانشناسي را دنبال نمودم. در سايه‌ي اين مايه‌اندوزي بود كه توانستم براي نخستين بار از بهر پيراستن زبان فارسي راه علمي باز كنم و چنانكه خوانندگان پيمان آگاهند گفتارها در اين زمينه نگاشتم.
پس اينكه كساني بي‌مايه و تنها باميدواري اندك آگاهي از فرهنگ و شعر و مانند آن در زمينه‌ي زبان به پيشرفت مي‌پردازند و كلمه‌هايي از پيش خود درست ميكنند اين خود كار نادرستي ميباشد و همين است كه بايد كودكانه ناميد.
دوم بايد دانست در زمينه‌ي زبان و اينگونه چيزها راه گفتگو و دليل آوردن اينست كه گفته شود فلان كلمه در زبان نيامده و نادرست است و بهمان كلمه آمده و درست است. در اينجا پسند و دلخواه را راهي نيست. پس گفتن اينكه فلان كلمه كودكانه است از راه دانش‌پژوهي بيرون ميباشد و جز يك كار عاميانه نيست.
ياد دارم زماني يكي از عاميان بنگارشهاي من خرده گرفته مي‌نوشت «مخالف ذوق است» دانستم از دانش بهره‌اي ندارد و باو نيز همين پاسخ را دادم.
كنون بياييم بر سر پيشوند و پسوند : «وندن» در زبانهاي پيشين ايران بمعناي نهادن بكار ميرفته و كنون در شوشتر بِهمان معني بازمانده. در نامهاي شهرها و ايلها نيز بمعناي «نسبت» مي‌آيد. با معناي نخست كار داريم و «وند» خود را از آن مي‌گيريم. پس پيشوند بمعناي «پيش‌نهاده» (كلمه‌اي كه پيش كلمه‌ي ديگري نهاده شده) و پسوند بمعناي «پس‌نهاده» (كلمه‌اي كه در پس كلمه‌ي ديگري نهاده شده) مي‌آيد و از هر باره درست است و از اينجا پيداست كه خرده‌گيران از زبانهاي پيشين آگاهي ندارند و از اين راه است كه خرده ميگيرند.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌ودوم)

🔶باید اندیشه‌ها یكرویه گردد
(بخش یک از یک)

در گفتارهای گذشته معنی «دارایی» را روشن گردانیدیم. دارایی این خاك و این آبها و این هوا و این تابش آفتابست ، این كانهاست كه بفراوانی در سینه‌های كوهها خوابیده ، این جنگلهای انبوه است که از این سر کشور تا بآن سر کشیده ،‌ این چشمه‌هاست ، این رودهاست ، این چمنهاست ، این چراگاههاست ، این چهارپایانست كه از هر گونه در دسترس ماست و در كارهای زندگانی بما یاری می‌كنند ، این مرغهای قشنگ است كه در خانه‌ها و در باغها با ما همسایگی می‌كنند.

اینهاست اساس دارایی. باید قدر اینها را دانست كه از یكسو در اندیشه‌ی نگهداری آن بود و از یكسو بآبادی و نیكیش كوشید.

در شهریور ماه گذشته[1320] كه آن حوادث اندوه‌انگیز رخ داد در همان روزها یكی از نمایندگان در مجلس گفتگوی جواهرات كرد و این سخن بزبانها افتاد ، و من میدیدم مردم با یك علاقه‌ی بسیاری باین گفتگوها می‌پردازند و از اینكه شاه گذشته آنها را با خود نبرده شادیها می‌نمایند.

🔸این كار آنان بمن بسیار ناگوار می‌افتاد. زیرا می‌دیدم اینان به بیمهایی كه از هر سو كشورشان را فراگرفته اهمیت نمی‌دهند ولی درباره‌ی جواهر آنهمه علاقه نشان می‌دهند.

می‌دیدم اینان از حقایق بسیار دورند و چنین می‌دانند كه سرمایه‌ی زندگیشان آن جواهرات و مانند آنهاست. می‌دیدم معنی درست دارایی را نمی‌دانند.

از نظر حقیقت ارزش جواهر بسیار كمست. فلان لعل یا زمرد جز یك سنگ سرخ یا سبزی نیست و خود بیش از این سودی ندارد كه یك پادشاهی آنها را بتاج خود زند و یك زنی آنها را بخود آویزد. اگر با آب و خاك بسنجیم همه‌ی آن جواهرات بهای یك كیلومتر زمین نمی‌باشد. زیرا این یك كیلومتر زمین سرچشمه‌ی زندگانی گروهی تواند بود ولی آن سنگهای قشنگ در زندگی هیچ اثری نتواند داشت.

اینها با آن اهمیتی كه در نظر مردم دارند از دیده‌ی حقیقت همسنگ دیگر سنگها هستند. اینها نه گرسنه‌ای را سیر توانند كرد ، نه بدردی درمان توانند بود. نه به لُختی رخت توانند گردید. اگر روزی پایش افتاد و نیاز پیدا گردید باید در راه نگهداری كشور از اینها چشم پوشیم. نه تنها اینها ، باید از جانها در راه آن درگذریم. این سرزمین سرچشمه‌ی زندگانی ما و فرزندان ماست. اینها خانه و آسایشگاه ماست. باید همه‌ی ارزش را باین دهیم. باید همه‌ی كوشش را در راه نگه داشتن و آباد گردانیدن این بكار بریم. این وظیفه‌ی مردانگی هر كسی است.

در چندی پیش این را نوشتم كه بمردم ایران هر سخنی را بگویید خواهند گفت : «می‌دانم». راستی هم آنست اینان از هر مطلبی یك چیزهای ناقص را شنیده‌اند و بی‌آنكه نیك بفهمند و باور كنند به دل سپارده‌اند. مثلاً نام میهن‌پرستی را شنیده و شاید چند گفتاری نیز در پیرامون آن خوانده‌اند. ولی از آنسوی مغزهاشان پر از اندیشه‌هاییست كه بضد میهن‌پرستی می‌باشد.

🔸امروز در ایران این یكی از گرفتاریهاست. این یكی از گرفتاریهاست كه ‌اندیشه‌های درهم و ضد هم مغزها را پر گردانیده و خود نتیجه‌ی آنهاست كه اراده‌ها سست شده ، فهمها از كار افتاده ، مغزها تباه گردیده. یكی از بدبختیهای ایرانیان همین می‌باشد و در این باره در سی سال اخیر بیش از همه روزنامه‌ها باعث بوده‌اند. اینها برای پر كردن ستونهای خود هرچه پیدا كرده بچاپ رسانیده‌اند ، و آنچه امروز گفته‌اند فردا بضدش نوشته‌اند. [1]

🔸امروز شما اگر پیش كسی از میهن‌پرستی گفتگو كنید و این سخنانی را كه نوشتیم برایش بگویید همه را گوش دهد و چنین وانماید كه خودش هم می‌دانسته ، بلكه چه‌بسا ایراد گرفته می‌گوید : «ما مگر اینها را نمی‌دانستیم؟!..» سپس اگر سخن از مادّیگری برانید و چنین بگویید : «آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد و اعتنا بهیچ چیزی نكند»، یا اگر از شعرهای خیام و حافظ برایش بخوانید : «اینجهان هیچست و پوچست ، باید دم را غنیمت دانست و در فكر گذشته یا آینده نبود» ، یا اگر گفتگو از صوفیگری كنید كه : «آدم باید دنیا را ترك كند و تنها در اندیشه‌ی تصفیه‌ی نفس باشد» ، بهمه‌ی اینها نیز گوش دهد و هیچ نگوید : «اینها كجا و میهن‌پرستی كجا؟!» ، هیچ ایراد نگیرید كه اینها با زندگانی سازش ندارد ، هیچ نپرسد : «آخر این سخنان ضد هم برای چیست؟!..» زیرا از بس سخنان درهم و متضاد شنیده كه از یكسو عادت گرفته و از سوی دیگر مغزش از كار افتاده و اساساً معنی درست اینها را نمی‌فهمد تا متضاد بودنش را بداند.


👇
از سخن خود دور نیفتم :
🔸بسیاری از ایرانیان این سخنانی را كه ما درباره‌ی «دارایی» و آب و خاك و میهن‌پرستی نوشتیم خوانده چنین خواهند گفت : «ما اینها را می‌دانستیم». اینان «دانستن» را همان شنیدن و بیاد سپردن می‌شمارند. ولی این دانستن نیست. «دانستن» آنست كه یكی یك موضوعی را نیك بفهمد و با دلیل آن را تصدیق كند و بروی آن پافشاری نماید و اگر سخنی را بضد آن شنید با دلیل رد كند و پس از همه آن را بكار بندد و رفتارش از روی آن باشد. دانستن این را می‌گویند ، و ما نیز اینگونه دانستن را می‌خواهیم.

🔸ما می‌خواهیم ایرانیان این سخنان را نیك بفهمند و نیك بیندیشند و باور كنند و هر گونه ‌اندیشه‌های ضد آن كه در دل دارند بیرون كنند.

🔸می‌خواهیم این را باور كنند كه این سرزمین كه خدا بایشان داده سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان می‌باشد و اینست باید آن را گرامی شمارند و قدرش دانند و بنگهداریش كوشند.

🔸می‌خواهیم این را باور كنند كه اگر نكوشند این سرزمین از دستشان خواهد رفت و همگی بزیردستی و بندگی خواهند افتاد و پراكنده و خوار و بیچاره خواهند گردید.

🔸می‌خواهیم اینها را نیك بفهمند و باور كنند و بكار بندند ، آن وقت آن سخنان بیهوده‌ای را كه از بدآموزیهای مادّیگران یا از گفته‌های بیپای شاعران یا از فریبكاریهای ملایان و دیگران شنیده‌اند و با این اندیشه‌ها نمی‌سازد از دل بیرون كنند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 56)

[1] : در چهل سال گذشته نیز حکومت ملایان به این آشفته‌اندیشی بسیار افزوده. زیرا اینها که بجای کارِ راست و بنیادی ، بیش از همه کارشان را با «تبلیغ» و «نمایش» پیش برده‌اند ، میکروفن بدست و دوربین بدوش به میان مردم رفته و از ایشان گزارشهای خبری دلخواه خود را فراهم آورده نشان داده‌اند. بدآموزی آن کار این بوده که هر کسی گمان کرده می‌تواند و باید به هر جستاری درآید و دانسته و ندانسته ، اندیشیده و نیندیشیده به سخن بلکه به پندآموزی درآید. در سالهای نخست ، گزارشگران «صدا و سیما»شان همیشه می‌پرسیدند : اکنون چه «پیامی» برای مردم دارید؟ و مردم فریبخوار و ساده‌دل نیز آغاز میکردند به سخن‌بافی و «پیام دادن». کم‌کم زشتی این از میان برخاست و اکنون بسیار کسان هر یک خود را پیشوایی می‌پندارد که باید در هر زمینه‌ای به سخن درآید و گفتار نویسد و راه چاره نشان دهد.
نمونه‌ی آن ، سخنبافیهاییست که امروز بویژه در اینترنت و پیامرسانها بفراوانی دیده می‌شود.
امروز ما بجای آنکه از متخصصان توده که تعدادشان هم محدودست سخنان پرمغز بشنویم ، از کانالها و «گروهها» و «سایتها» صدها سخن کم‌ژرفا و بیمایه می‌شنویم که نتیجه‌ای جز آشفته‌اندیشی و بیکارگی مغزها ندارد.
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 12

من نمي‌دانم از كجايش بشما صحبت كنم : ميرزا محمدعلي نخجواني يكي از علماي بزرگوار شما بوده كه ده و بيست سال پيش مرده. اين مرد كتابي نوشته و چاپ كرده بنام «دعاةالحسينيه». در آن كتاب چون بصورت سئوال و جواب است مي‌پرسند : جنازه‌هاي مردگان را كه به مشاهد مشرفه مي‌برند بسيار اتفاق مي‌افتد كه چاروادار براي آنكه از سرحد قاچاقي برد و حق سرحد ندهد استخوانهاي آنها را مي‌شكند و در يك توبره‌ی اسبي مي‌ريزد. آقا جواب مي‌دهد : عيب ندارد «له اسوة بعلي‌الاكبر فقطعوه اربا اربا». (تن علي‌‌اكبر را نيز با شمشيرها تكه تكه كردند!) باز شما بگوييد : «مربوط بعلما نيست».

اين آقا مي‌گويد : «سي سال پيش در يكي از روزنامه‌ها خواندم كه علماي نجف بحرمت نقل جنازه فتوا داده بودند». من نمي‌دانم كدام روزنامه بوده ، فتوا دهندگان كه‌ها بوده‌اند ولي اين خود گفتگوييست كه اين مذهب شما رنگ ثابتي ندارد و علماي شما آزادند كه مطابق مصالح دكانداري خودشان هر زمان آن را برنگ ديگري اندازند. ما ديده‌ايم هر چيز تازه كه درآمده علماي شما مخالفت كرده‌اند. ولي چون رواج گرفته برگشته گفته‌اند : «در مذهب ما نيز چنينست». ما هنوز فراموش نكرده‌ايم كه براي خوراك خوردن با قاشق و چنگال حديثي ساختند : «كان النبي باكل بالشوك» (پيغمبر با خار مي‌خورد.) گفتند : مقصود از خار چنگال بوده.

در سي و چند سال پيش كه آغاز مشروطه مي‌بود و احساسات ميهن‌پرستي در ايرانيان نيرو مي‌داشت و گاهي نيز از بردن جنازه و مانند آنها نكوهش مي‌رفت ببينيد كدام يكي از ملايان نجف بوده‌اند كه براي خوشايند مردم چنان فتوا داده.

به هر حال اگر علما باين كار زشت راضي نيستند چرا جلو نمي‌گيرند؟!. مگر هر روز در كربلا و نجف نمي‌بينند كه پياپي اتومبيلها درمي‌آيند و بار استخوان گنديده مي‌آورند؟!.

يكي از آشنايان من در نجف بوده است. مي‌گويد : در كوچه كه راه مي‌رفتيم يكبار مي‌ديديم اتومبيلي آمد و رد شد و بوي گند بسيار بدي مخلوط با گرد و خاك هوا را پر كرد. از جلو گاراژها كه مي‌گذشتيم ناچار مي‌بوديم دماغ و دهان خود را بگيريم. در صحن كه مي‌ايستاديم يكبار مي‌ديديم بوي عفونت در هوا پيچيد. برمي‌گشتيم مي‌ديديم مرده‌ی تازه‌اي از چند روز راه آورده‌اند كه طوافي دهند و ببرند و روانه‌ی بهشتش كنند.

مي‌گويد : يكي از كارها در نجف رفتن به پيشواز جنازه‌هاي بزرگان و توانگرانست كه هر چند زمان يكي را از هندوستان يا از ايران يا از جاهاي ديگر مي‌آورند.

مي‌گويد : در نجف يكي از مرضهاي بسيار شايع سل است و من عقيده‌مندم كه باعث شيوع آن عفونتي است كه هواي آنجا از اين مردگان پيدا مي‌كند. درد بدتر اينجاست كه در آن شهر يك نفر پزشك نيست كه باري به معالجه پردازد. جوانان بسيار در آغاز زندگاني با آن مرض زير خاك مي‌روند.
🔶 زبان ایرانی - 133
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 2

چنانكه نويد ماست اينك از پيشوندها و پسوندها گفتگو آغاز ميكنيم و در اين شماره چند تا را باز ميكنيم. ما اميد داشتيم جنبش زبان راه خود را پيموده و نيازي بنگارشهايي از ما نخواهد بود. ليكن مي‌بينيم لغزشهاي بي‌اندازه رخ ميدهد و كساني كه مايه‌ي اين كار را ندارند بنگارشهايي مي‌پردازند كه جز زيان نتيجه‌ي ديگري نخواهد داشت. نمي‌دانم اين چه نام دارد كه چند تني به هر كاري درمي‌آيند و آن را تباه مي‌سازند.
بايد براي پيراستن زبان بنيادهايي از دانش بگزاريم و يكي از آنها درست شناختن پيشوند و پسوند و بكار انداختن آنهاست. اين را دوباره مي‌نويسم كه زبان ما از بس كه صدها سال بازيچه‌ي هوس سخن‌آرايان بوده آسيبهاي فراوان يافته و يك از آنها اينست كه كلمه‌ها و معنيها سامان (سرحد) خود را از دست داده. شما اگر زبان فرانسه يا انگليس يا عربي را بسنجيد هر كلمه‌اي يك يا دو معناي روشن و جداگانه‌اي دارد و اينست هرگاه در يك جمله كلمه‌اي را برداشته ديگري را بجايش بگزاريد معني ديگرگون ميگردد. ولي در فارسي چنين نيست.
از همين پيشوند و پسوند گواه مي‌آوريم : شما از هر كسي مي‌پرسيد «برگرفت» و «بگرفت» يا «برنشست» و «بنشست» يا «فراگرفت» و «فروگرفت» چه تفاوت با هم دارند شايد از صد كس يكي پاسخ درستي نتواند. زيرا اين معنيها در دلها روشن نيست و چنان بهم درآميخته كه هيچ تفاوتي ميانه‌ي آنها نمي‌توانند گزاشت. اگر از دانشمندترين كسان بپرسيد چه جدايي ميانه‌ي «جهان» و «گيتي» ، و «سپهر» و «كيهان» است پاسخ درستي نخواهيد شنيد. اينك كتابي در پيش رويَم باز است و در اينجا مي‌بينم هميشه چندين كلمه‌ي نزديك بهم را پي يكديگر مي‌آورد. مهر ، محبت ، الفت ، انس و صاف و هموار و سخت و دشوار و بسيار مانند اينها. اگر اين مرد هر يكي از اينها را بمعناي جداي ديگري مي‌شناخت چگونه همه را بي‌تفاوت پشت سر يكديگر مي‌آورد. سه جمله است : «در آغوش گرفت» و «بكنار گرفت» و «دربر گرفت» كه هر يكي بمعناي ديگري ميباشد ولي در زبانها كمتر فرق ميانه‌ي آنها ميگزارند. اينها نمونه‌ايست كه نه تنها كلمه‌ها بهم درآميخته و بيگانه و خودي يكي شده دريافتها نيز كند گرديده و از كار افتاده است و اينست يكي از نتيجه‌هاي پيراستن زبان اين خواهد بود كه دريافتها نيز بهبود يابد. ولي اين هنگامي خواهد بود كه اين پيراستن از راه دانش پيش برود.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌وسوم)

🔶درباره‌ی استقلال (بخش یک از دو)

در شماره‌ی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور درباره‌ی آذربایجان بچاپ رسانیدیم كه در آن چنین می‌گوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته‌ گلی دست بدست می‌گردد ... هر كس می‌خواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... كمتر در پرچم خبر مسرت‌بخشی نسبت به آذربایجان خوانده می‌شود». [1]

می‌گویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادی‌آور» بسته بكوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز كوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بكوشیم و فیروز گردیم و به نتیجه‌های شادی‌آور رسیم.

بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ كاری بی‌انگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی كه در فیزیك و شیمی و دیگر علوم خوانده‌اید در سراسر كارهای جهان حكمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بی‌علت نیست. یك كار تصادفی نبوده. نتیجه‌ی اوضاع كواكب نمی‌باشد. اینها نتیجه‌ی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه می‌خورد ، همیشه گزند می‌بیند.

از اینسوی امروز هم اگر از راهش بكار درآییم و بكوششهای دلسوزانه پردازیم ، این كوششها بی‌نتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.

آذربایجان یك رشته نیازمندیهایی دارد كه باید دولت توجه كند. درباره‌ی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یك رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است كه مربوط بخود توده است.

🔸امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری كشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها كه در جهان برخاسته همه برای آب و خاكست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بی‌پروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.

امروز جنگ است و دولتها در برابر یكدیگر میدانها باز كرده‌اند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همه‌ی این حالها بكشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.

من می‌شنوم كسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین می‌گویند : «ایران طلسمی است كه هر كه در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتوده‌ای كه بدبختی رو آوَرَد ‌اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان می‌گردد. خلفای عباسی در دوره‌های ناتوانی خود عقیده داشتند كه هیچ كس با آنان دشمنی نتواند كرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة».[خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد]
🔸با این خرافه‌ی رسوا دلهای خود را شاد می‌ساختند ولی روزی رسید كه از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند كه خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافه‌ی رسوا بود كه چهل روز در بغداد كشتار می‌رفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان می‌گردانیدند.

🔸این ننگی برای یك توده است كه بجای كوششهای مردانه ، خود را با این خرافه‌ها دلخوش گرداند. ننگ است كه چنین اندیشه‌ای از دل كسی گذرد ، چه رسد بآنكه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.

🔸مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند كه نكوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده كه قانون طبیعت درباره‌ی اینها نقض گردد؟!..

كسان دیگری را می‌شنوم چنین می‌گویند : «این مملكت صاحبی دارد. او خود نگه می‌دارد». بپرسید : آن صاحب كشور كیست؟!.. تا كی می‌توان این سخنان پیره‌زنانه را شنید؟!..

یك دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین می‌گویند : «چه كشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همه‌ی اینها یكی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش می‌آورند.[2]

باید گفت :

🔶 نخست كشور است و پس از آن مسلك و اندیشه.

ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاك ، خون یكدیگر را می‌ریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن می‌بارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!

یك دسته‌ی دیگر نومیدی نشان داده چنین می‌گویند : «ما بیست‌ملیون نفر چه كار خواهیم توانست و بكجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانه‌ی آنهاست. اینها نمی‌فهمند كه شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمی‌باشد و امروز درمیان دولتها توده‌های سه‌ملیونی و پنج‌ملیونی هست كه استقلال دارند و دولتها از آنها حساب می‌برند. گذشته از اینكه ما هم كم نیستیم و اگر از راهش كوشیم بسیار فزونتر از آنیم كه پنداشته می‌شود.

به هر حال اینها همه بهانه‌های بیجاییست و ما باید بكشور خود علاقه‌مند باشیم و برای كوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آینده‌اش بیمناكست و كسی نمی‌داند چه حوادثی در پیش خواهد بود. كسی نمی‌داند چه تاختهایی از زمین و از هوا بكشور ما خواهد بود. كسی نمی‌داند چه طمع‌هایی به آب و خاك ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بی‌پروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.


👇
خواهید گفت : از چه راه؟.. می‌گویم از همان راهی كه بارها شرح داده‌ایم. باید یك دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یكی گردانند و برای كوشش و جانفشانی آماده باشند.

امروز با این شتابی كه درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیك می‌گردد نخواهیم توانست همگیِ مردم كشور را براه آوریم و بكار واداریم. ولی این خواهیم توانست كه مردان باخرد و غیرت را بتكان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه درباره‌ی آذربایجان و چه درباره‌ی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بكوشیم.

[1] : اندک‌زمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جدایی‌خواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جدایی‌خواهیِ رسمی‌تر «فرقه‌ی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی می‌داد جز کار یکمشت بیگانه‌پرست نبود که به شیوه‌ی شاهسونان راه می‌زدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامه‌ی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود می‌کردند ـ هنگامه‌ای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان می‌دادند زبان ترکی بود که آن را بهانه‌ی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامه‌ی پرچم از نخستین شماره‌اش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانه‌ی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانه‌جوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهره‌شان برکشید. شماره‌های بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشه‌های خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» می‌شماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» می‌باشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه می‌گذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!
[2] : دسته‌ی دیگری هم كه بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداخته‌اند كه ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلكه‌ها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» كردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری كه اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمده‌اند لیكن در پهنه‌ی فرهنگی شكست خورده‌اند!
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 13

ب ـ شما بزيارت چه مي‌گوييد؟.

د ـ خواهشمندم بگزاريد ديگر بسخن خود بپردازم و تاريخچه‌ی مذهب را بپايان رسانم. شما نيز هرچه خواهيد پرسيد يا هر ايرادي خواهيد گرفت بآخر نگه داريد.

چنانكه گفتم پيغمبر اسلام بي‌آنكه جانشيني برگزيند از جهان رفت. اينبود ياران او گرد آمدند و به ابوبكر بيعت كردند. ابوبكر دو سال و چند ماه بود تا از جهان گذشت. پس ازو به عمر بيعت كردند. او نيز ده سال و چند ماه بود و بدرود زندگي گفت. پس ازو عثمان را برگزيدند. در زمان عثمان ، اول دفعه بود كه اختلاف پيدا شد. عثمان خويشان خود را كه از بني‌اميه بودند دور خود گرد آورده بود و پول و كار بآنها مي‌داد. اين بمسلمانان برخورد و ايراد گرفتند و عثمان چون گوش نداد يك دسته از ايشان دست بهم داده او را كشتند. پس ازو به امام علي‌بن‌ابيطالب بيعت كردند. معاويه كه والي شام بود كشته شدن عثمان را بهانه ساخته نافرماني نمود و كار بجنگ كشيد. ولي نتيجه‌اي بدست نيامد و امام علي‌ابن‌ابيطالب با دست عبدالرحمان‌بن‌ملجم در كوفه كشته شد. پس ازو به پسرش حسن بيعت كردند. اين با معاويه صلح كرد و خلافت را باو سپرد.

معاويه باسلام ايمان استواري نداشت. اينبود خلافت را بشكل سلطنت انداخت كه پس ازو پسرش يزيد خليفه يا بهتر گوييم پادشاه گرديد.

آن رفتار معاويه كه خلافت را با زور و نيرنگ بدست آورده و آن را بشكل سلطنت انداخته بود بمسلمانان گران مي‌افتاد و او را دشمن مي‌داشتند ولي تا زنده بود آوازي نمي‌يارَستند بلند كرد. ليكن پس از مرگ او مردم كوفه به حسين‌بن‌علي نامه نوشتند و او را به كوفه خواندند كه بخلافت بردارند ، و حسين چون آمد بي‌وفايي كردند و او را بكشتن دادند كه داستانش را همه مي‌دانند.

پس از معاويه كه پسرش يزيد جانشين بود سه سال نگذشت كه او نيز مرد. پس از مرگ او اختلال در كار بني‌اميه پيدا شد و در اين هنگام بود كه كسان بسياري بآرزوي خلافت افتادند و بكوششهايي برخاستند. از جمله دو خانواده‌ی بزرگي يكي علويان (پسران علي) و ديگري عباسيان (پسران عباس عموي پيغمبر) خلافت را حق خود دانسته طالب آن شدند.

چون علويان پيروان بسيار مي‌داشتند كه خواهان ايشان مي‌بودند آنان «شيعه» ناميده مي‌شدند. «شيعه» بمعني پيروان است. تاريخچه‌ی «شيعه» از همين هنگام (از زمان بني‌اميه) آغاز مي‌شود.

اين شيعيان مي‌گفتند علويان بخلافت سزاوارتر از بني‌اميه و بني‌عباس مي‌باشند ، و اين سخنشان راست مي‌بوده جاي ايرادي نيست. در ابتدا نيز بيشترشان مردان باشرافت مي‌بودند و در راه عقيده‌ی خود سر و جان مي‌باختند ولي كم‌كم آن مردان باشرافت رفتند و يك دسته ماجراجوياني بجاي ايشان آمدند. داستان حسين‌بن‌علي و بي‌وفايي شيعيان با وي بهترين گواه اين سخنست.
🔶 زبان ایرانی - 134
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 3


1) پیشوند «بر» - 1
«بر» كه در اينجا از آن گفتگو ميداريم بچندين گونه مي‌آيد :
1ـ نام (اسم) : «جامه‌ي سفيد دربر كرد.» ، «او را دربر گرفت.» ، «در بر او نشست.» پيداست كه در هر جمله معناي ديگري دارد. كلمه‌ي «برابر» كه بكار ميرود از اين معني است چنانكه بجاي آن روياروي نيز گويند.
2ـ چگونگي (صفت) : «جايگاه برتري گرفت.» ، «به بهشت برين شتافت.» در اينها بمعني بلندتر و بلندترين آمده.
3ـ بند (1) (حرف جر) : «بر آن نوشته بود.» ، «بر تخت نشست.» ، «بر آن افزود.» در اين حال بمعني «روي» مي‌آيد (عَلي در عربي ، Sur در فرانسه) و اين يكي معناي گوناگون دارد. چنانكه گاهي بمعني «زيان» است : «بر من خرده گرفت.» ، «برو گواهي دادند.» ، «برو شوريدند.» ، «بر من دروغ بستند.» گاهي نيز بمعناي «بگردن» مي‌آيد : «اين بر منست كه فلان كار را بگزارم.» «علي» نيز در عربي باين معنيها مي‌آيد.
4ـ پيشوند : برگرفت ، برخاست ، برنشست ، بركشيد
گفتگوي ما از اين معني چهارم است. بايد دانست در پهلوي يك «بر» و يك «اپر» و يك «پت» و يك «او» بوده. «بر» بر سركارها (فعلها) مي‌آمده و شايد همانست كه امروز «ب» شده : بگفت ، بشنيد ، بفروخت. «اپر» همينست كه بر گرديده و ما گفتگو از آن ميداريم و اينست آن را ابر نيز ميگفته‌اند. پت را در جاي ديگر نيز گفته‌ايم كه امروز «ب» است كه بر سر نامها مي‌آيد : «بخانه درآمدم.» ، «بشما گفتم.» گاهي نيز «بد» مي‌آورند : «بدانجا شدم.» ، «بدو گفتم.». «او» از ميان رفته و جاي خود را بكلمه‌هاي «بر» يا «به» داده.
از اينجا كه در پهلوي اين چهار چيز بوده كه سپس اپر «بر» شده و «او» جاي خود را بديگري داده در فارسي در قرنهاي نخستين اسلام درباره‌ی اين كلمه‌ها راه روشني درميان نبوده و چنانكه بشعرهاي فردوسي و ديگر نگارشهاي آن زمان درست بنگريد نابساماني بسيار در كار است و اين را براي آن مي‌نويسم كه خوانندگان از گفته‌هاي فردوسي و ديگران در اين زمينه چيزي ياد نگيرند و بدانند گفته‌هاي ما از راه ديگري ميباشد.
كنون بايد ما خودمان اينها را بسامان آورده هر كدام را درست بشناسيم و جا و معناي روشني به هر يكي بدهيم و اينست ميگويم : از «ب» كه در سر نامها مي‌آيد و از «ب» كه بكارهاي افزوده مي‌شود در اينجا گفتگو نداريم آنها بحال خود بماند. ليكن «بر» پيشوند كه بر سركارها مي‌آيد آن را بايد درست بشناخت كه خواهيم ديد چه لغزشها از نشناختن آن برميخيزد.
چنانكه گفتيم «بر» بند (حرف جر) بمعني روي است و اينست بجاي آن كلمه‌ي روي را ميتوان گزاشت. «بر تخت نشست» يا «روي تخت نشست» هر دو درست است. از بر پيشوند نيز همان معنا برمي‌آيد. چيزي كه هست آن را به دو گونه بكار مي‌برند. زيرا گاهي پيشوند ازآنِ خود كار است و اين معني را ميرساند كه كار با يك برخاستن و بلند شدن توأم بوده. چنانكه ميگويند : «برنشست» و اين در زماني ميگويند كه كسي از خوابيدن برخيزد و بنشيند يا كسي سوار شود كه نشستن با بلند شدن توأم گردد. ولي اگر چنين نيست ميگويند : «بنشست.» و هرگاه كسي از سر پا بنشيند ميگويند : «فرونشست». گاهي نيز پيشوند ازآنِ كلمه‌ي ديگر است و براي كوتاهي بر سر كار مي‌آورند چنانكه مي‌گويند : «صد ريال داشتم يك ريال هم برافزودم.» كه بايستي گفت : «صد ريال داشتم يك ريال هم برآنها افزودم» ولي كوتاه كرده آنچنان ميگويند. در اين يكي بلند شدن يا برخاستن مقصود نيست.

1ـ بند بجاي حرف جر و چگونگي بجاي صفت و نام بجاي اسم و كار بجاي فعل چيزهاييست كه ما از پيش خود نام گزارده‌ايم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌وچهارم)

🔶 درباره‌ی استقلال (بخش دو از دو)

امروز دسته‌های بسیاری بكوشش در راه نگهداری كشور گردن نمی‌گزارند. چنین وظیفه‌ای برای خود نمی‌شناسند و هر دسته‌ای بهانه‌ی دیگری دارند. بارها گله كرده‌ایم كه بسیاری از اینان همینكه نام «میهن‌پرستی» می‌شنوند ریشخند می‌كنند. مردك نمی‌داند میهن‌پرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهن‌پرستی یعنی غیرت و مردانگی.

🔸كار پستی تا باینجا كشیده كه دسته‌های انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمی‌شناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری كار پستی تا باینجا كشیده.

🔸اینها نتیجه‌ی آن تعلیمات بیهوده و پستیست كه از پیشوایان و آموزگاران خود گرفته‌اند. نتیجه‌ی آنست كه معنی زندگی را نمی‌دانند.

هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دسته‌های انبوه دیگری كه علاقه بكشور خود دارند و بكوشش و جانفشانی در راه آن آماده‌اند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یك دسته‌ای پدید آوریم.

اینان یك نقص بزرگی دارند و آن اینكه پراكنده‌اند و باهم یكی نیستند. هر كس به تنهایی آرزومند كوشش و تلاش است. از آنسوی نمی‌دانند چه كار كنند و از چه راه بكوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همه‌ی اینها را تا آنجا كه می‌توانیم بیک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.

باین كار است كه باید امروز بكوشیم و از این راهست كه خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادی‌آور» برسیم.

🔸این كار را هم ما باید بكنیم نه دولت. این چیزی نیست كه از دست دولت برآید یا وظیفه‌ی او باشد. این وظیفه‌ی خود مردم است.

چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین كوشید. باید همه‌ی غیرتمندان را باین راه خواند.

ما نیز باین می‌كوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهاده‌ایم. این روزنامه زبان «آزادگان» [1] است. دسته‌ای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و می‌كوشند كه دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای كوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این كار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :

🔹1) پراكندگی اندیشه‌ها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر كس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست.

🔸مردمی كه ‌اندیشه‌هاشان پریشان و پراكنده است در هیچ كاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراكنده‌اند اگرچه در یكجا باشند.

برای چاره‌ی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداخته‌ایم. چاره‌ی پراكندگی جز با نشر حقایق نیست. اینكه مشروطه (یا سررشته‌داریِ توده) را معنی می‌كنیم و مزایای آن را شرح می‌دهیم ، اینكه «میهن» و «میهن‌پرستی» را تفسیر می‌كنیم ، اینكه حقیقت «دارایی» را روشن می‌گردانیم ، اینكه از «كارها و پیشه‌ها» بگفتگو می‌پردازیم ـ همه‌ی اینها بنام نشر حقایق و برای چاره‌ی اندیشه‌های پراكنده است.

🔹2) هوسها و خودنماییها : یك دسته‌ای چنان گرفتاری هوسبازی و خودنمایی‌اند كه در چنین هنگام نیز از آن دست‌برداری نمی‌توانند. ما بارها می‌شنویم فلان آقا یك حزبی درست كرده ، فلان كسان جمعیتی تأسیس كرده‌اند.

اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این كارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشه‌ی كوششید چرا نمی‌آیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست می‌كوشیم و كنون هم یك دسته‌ی بزرگی هستیم. چه شده كه شما در اندیشه‌ی حزب دیگری می‌باشید؟!.. و آنگاه با كدام مایه بچنان كاری برخاسته‌اید؟!.. كدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنكه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یك رشته سخنان پوچ و بیهوده‌ای را كه از روزنامه‌ها یاد گرفته‌اید بهمدیگر فروشید چه كاری توانید كرد؟!..

در این باره یك داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش كه نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم كه در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیك دیدار و گفتگو كنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم كسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمرده‌اند كه نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله تنها این را می‌خواهند كه جلسه‌ها درست كنند و بنشینند و گفتگو كنند و بی‌هیچ نتیجه‌ای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی می‌شمارند و یك قیمتی بآن می‌دهند.

ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یك دسته‌ی دیگری گفتگوها كردیم و جلسه‌ها برپا ساختیم و در نتیجه یك جمعیتی پدید آمد. جمعیتی كه از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمی‌خواهم در اینجا آن را شرح دهم.


👇