پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
495 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 17

از اين داستانها بسيار است. طالبان خلافت از علويان بسيار بوده‌اند. آنگاه چنانكه گفتم چون تندروان شيعه (يا رافضيان) بنزد زيدبن‌علي آمدند و ازو درباره‌ی ابوبكر و عمر پرسيدند ، زيد با همه‌ی احتياج شديد كه بهمراهي و ياوري آنان داشت بدلخواه آنان رفتار نكرد و از ابوبكر و عمر رضايت نشان داده گفت : «ما خاندان علي از ايشان راضي هستيم». اين خود دليل جوانمردي و بزرگواري زيد است. از سوي ديگر اين مي‌رساند كه موضوع خليفه‌ی اول بودن امام علي‌بن‌ابيطالب و غصب خلافت كردن عمر و ابوبكر در زمانهاي ديرتر ساخته شده.

دوم اين چه خلافت بوده كه كسي در خانه نشيند و بگويد من خليفه‌ام؟!. از چنين خليفه‌ چه سودي توانستي بود؟!. آخر خلافت براي آن بوده كه كسي باشد قدرت پيدا كند و جهان اسلام را راه برد. خليفه‌ی خانه‌نشين چه معنا توانستي داشت؟!. اين نحو خليفه شبيه آن «سرداران» است كه ما در زمان قاجاريه داشتيم. به فلان مرد بيكاره‌ی خانه‌نشين لقب مي‌دادند : «سردار اعظم». از آن سردار چه فايده توانستي بود؟!. سردار آنست كه لشكرهايي در زير فرمان خود داشته آنها را اداره كند و بجنگهايي برد. يك مرد بيكاره چه سرداري توانستي كرد؟!.

مي‌گويند : گناه مردم بوده كه بر سر او جمع نشده‌اند تا اقتدار پيدا كند و خلافت را بدست گيرد. مي‌گويم : مردم از كجا مي‌دانستند كه او خليفه است تا بر سرش جمع شوند؟!. كسي كه در خانه مي‌نشسته و تنها در نزد ياران خود دعوي خلافت مي‌كرده و مي‌سپرده كه پنهان داريد و بكسي نگوييد ، مردم از كجا آگاه مي‌شدند كه ادعاي او را بپذيرند يا نپذيرند؟! كسي كه خلافت مي‌خواست بايستي بيرون آيد و دعوي خود را بگوشها رساند و هر دليلي دارد ياد كند و مردانه بكوشد و خلافت را بدست آورد. كسي كه در خانه مي‌نشسته و براي آنكه كمترين زحمتي باو نرسد دعوي خود را پنهان مي‌داشته ، مردم چه گناهي كرده‌اند كه او را نشناخته‌اند؟!.

من در اينجا باز بياد سرداران زمان قاجاريه مي‌افتم. ياد دارم كه به يكي از آنان كه مردي صوفي‌مسلك و خانه‌نشيني بود ايراد گرفته گفته بودند : «شما چه سرداري هستيد؟!». گفته بود : «قشوني بدست من بدهند تا ببينند چه سرداري هستم». گفته بودند : «كسي كه مي‌خواهد سردار باشد در خانه نمي‌نشيند كه بياورند و قشوني باو بسپارند ، بلكه از آغاز جواني خودش بميان قشون مي‌رود و فنون جنگ را ياد مي‌گيرد ، و سپس در محاربات لياقت خود را نشان مي‌دهد و بمقام سرداري مي‌رسد».
«خدا را سپاس كه پس از 58 سال زندگاني يك بار راهم بشعبه‌ی بازپرسي افتاد و آن هم گناهم كتاب نوشتن و با خرافات جنگيدن است. اين پرونده مرا براهي مي‌اندازد كه ‌اگر تا پايان پيش رود مرا همپايه‌ی سقراط و مسيح خواهد گردانيد. سقراط و مسيح بهمين گناه محكوم بمرگ گرديدند».
(از واپسین لایحه‌ی دفاعیه‌ی کسروی در دادسرای تهران)
«آن بارگاهها كه در مشهد و قم و عبدالعظيم و بغداد و سامره و كربلا و نجف و ديگر شهرهاست و شيعيان به زيارت روند خود جداگانه داستانيست. اگر ديده‌ايد هر يكي بتخانه‌ی باشكوهي ميباشد : از صدها فرسنگ راه به زيارت مي آيند ، با گردنهاي كج و چشمهاي نمناك در برابرِ در مي‌ايستند، سيدي يا ملايي پيش افتاده بانگ برميدارد : «أ أدخل يا الله، أ أدخل يا رسول الله...» سپس به درون ميروند ، گرد صندوق آهنين يا سيمين مي‌گردند ، آنها را مي‌بوسند ، سر پايين آورده مي‌نيايند. آيا اين بت پرستي نيست؟!.

اين به آنان بر مي‌خورد كه ما اين بارگاهها را بت ميخوانيم. چه بايد كرد كه راستي همينست. هر چيزي كه جز خدا بپرستند و دست اندر كارهاي جهانش دانند ، بت باشد. گفتگو ميانه‌ی خداپرستي و بت‌پرستي بر سر آنست كه آيا جز خدا كسي را در اين جهان دستي هست؟!. خداپرستي ميگويد : نيست. بت‌پرستي ميگويد : هست.

آنگاه خداپرستي (يا بهتر گويم : دين) ميگويد : خدا اين جهان را از روي آييني مي‌گرداند و هر كاري در اين جهان راهي مي‌دارد كه جز از آن راه نتواند بود : كسي كه بيمار است بايد پي درمان باشد ، كسي اگر بيچيز است بايد بكاري يا پيشه‌اي پردازد و چيزدار گردد ، كسي اگر خشنودي خدا را ميخواهد بايد به نيكوكاری كوشد ، همچنين در ديگر كارها. گفتگو بر سر اينهاست نه بر سر آنكه تنديسه‌هاي چوبين و آهنين پرستند يا گنبدهاي سيمين و زرين. اگر مردمان يك كس زنده‌اي را دست اندر كارهاي خدا شمارند و از او بهبود بيمار يا گشايش كار يا مانند آن خواهند نيز بت خواهد بود ، اگرچه آدمي زنده مي‌باشد».

(احمد کسروی ، شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند» ، گفتار دوم ، س 28-27)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«مگر زندگی چه ارجی دارد که آدمی‌ از بَهر آن تاب به هر ناروایی بیاورد؟!»
(پیمان ، سال 2 ، شماره‌ی 6 ، سات 361)
✴️ خدا ما را از آسیب رشک نگهدارد

چنانکه در کلیپ «قتل کسروی» آمده ، آن پیشامد ننگین بدنبال یک پرونده‌سازی شرم‌آوری رخ داد. در آن پرونده‌سازی کسان بسیاری از نخست‌وزیر و وزیر ، رئیس مجلس ، رئیس دیوانعالی کشور ،‌ فرماندار نظامی تهران و مانندگان آنها پا درمیان داشته‌اند. آنجا از دسیسه‌سازیهایی نیز سخن بمیان آمده و پرده از کوششهایی برای بزندان انداختن و بدنام گردانیدن کسروی نیز برداشته شده. لیکن از انگیزه‌های آن کسان یادی نرفته است. راستی آنکه جز دلبستگی دست‌اندرکاران دسیسه به پول و جایگاه و سودهای مادّی دیگر که از انگیزه‌های آشکار دخالت در آن دسیسه‌ می‌باشد ، باید کینه و رشک و خودخواهی را نیز انگیزه‌های پنهان آن پرونده‌سازی شمارد.

از سالهای نخست سده‌ی چهاردهم هجری که برخی نوشته‌های پژوهشی کسروی در روزنامه‌های ایران و سپس در آکادمیهای دانشی دیگر کشورها منتشر می‌شد ،‌ کسانی از برجستگان توده به او رشک می‌بردند. کسروی خود این را دانسته از آنان دوری جسته بود. با اینهمه یک بار پیش از بنیاد‌ گزاشتن مهنامه‌ی پیمان به تیر رشک آنان دچار گردیده و آسیب آن را کشیده بود که در اینجا به آن نمی‌پردازیم. سپس که پیمان را بیرون می‌داد کسان دیگری نیز از نوشته‌های یگانه و بی‌همتایش ، آن خوی پلید خود را به تاخت و تاز درآوردند. کسروی در بیشتر جاها ، هرگاه سخن از این خوی رانده آن را «رشک پلید» خوانده.

گفتاری که از پیمان سال پنجم در زیر می‌آوریم پاسخی به عیب‌جوییهای آن کسان می‌باشد. این گفتار از سوی دیگر دیباچه‌ایست بر زندگانی او. وی شرح زندگانی خود را نخست بار در پرچمها برشته‌ی نوشتن کشید و چون روزنامه و نیمه‌ماهه‌ و سپس هفته‌نامه‌ی پرچم همگی دچار بازداشت گردید اینست نوشتن داستان زندگانی‌اش ناانجام ماند تا اینکه در 1323 آنها را برویه‌ی کتاب درآورده به چاپ رسانید.
Xodã mã rã az ãsibe rawk negahdãrad.pdf
203.6 KB
گفتاری از مهنامه‌ی پیمان سال پنجم ،‌ شماره‌ی دهم
🔶 زبان ایرانی - 138
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 7

4) دش ، دژ
دُش يا دُژ در فارسي شناخته بوده و بمعني بد يا ناسزاوار يا نزديك باين معنيها بكار ميرفته. ولي كنون را از كار افتاده كه كسي معناي آن را نمي‌شناسد و بكارش نمي‌برد مگر در يك رشته كلمه‌هايي كه از دير زمان بازمانده و در اينها نيز مردم معناي رويهم‌رفته را مي‌فهمند و از بهر دش يا دژ به تنهايي معني نمي‌شناسند.
كلمه‌هايي كه از پيشين زمان بازمانده است : دشنام و دشوار و دشمن و دژآگاه و دژخيم و دژآگاه و دژآهنگ و دشچشم و مانند اينهاست كه در فرهنگها ديده مي‌شود.
دشنام معنايش روشن است نام بد يا ناسزاواري را گويند كه كسي بروي ديگري گزارد.
دشوار نخست «دشخوار» بوده خوار بمعناي آسان و دشخوار آخشيج آنست و در اينجا دش بمعني آخشيج آمده و اين معني از آن در جاي ديگري ديده نمي‌شود.
دشمن بمعني بدانديش و بدخواه است زيرا «من» يا «منش» (در پهلوي مينشن) از ريشه‌ي «مينيتن» مي‌آيد كه در پهلوي بمعني انديشيدن و دريافتن و مانند اين بوده. ميتوان گفت منش بِهمان معني است كه امروز عاميانه آن را وجدان ميخوانند (1) به هر حال دشمن بمعني بدخواه و بدانديش است و در برابر آن كلمه‌ي بهمن مي‌آيد كه بمعني نيكخواه و نيك‌انديش و يا بعبارت بهتر بمعني «نيك‌دل» است اگرچه امروز آن را در اين معنيها بكار نمي‌برند و تنها نام اين و آن ميگزارند.
اين نكته اگرچه از زمينه‌ي گفتگو بيرونست چون سودمند است باز كرده مي‌شود : اردشير دوم پادشاه هخامنشي را ويهمن يا بهمن ناميدندي و يونانيان آن را بزبان خود ترجمه و «ممنون» خوانده‌اند. سپس كساني از تاريخنگاران زمان ما چنين پنداشته‌اند كه آن نامي بوده كه خود يونانيان بآن پادشاه داده بودند و اينست آن را دوباره بفارسي ترجمه و چنين گفته‌اند يونانيان اردشير را «پرحافظه» خواندندي كه در اين كار گذشته از آنكه در ترجمه‌ي كلمه‌ي يوناني بفارسي لغزش رخ مي‌دهد (يا شايد در ترجمه‌ي ويهمن به يوناني لغزش رخ داده بوده) اين لغزش هم در كار است كه يونانيان اين نام را از پيش خود بآن پادشاه نداده بودند و جز ترجمه‌ي نام ويهمن نبوده گذشته از اينكه پرحافظه بودن چيزي نيست كه بپادشاهي نام داده شود.
دژآگاه بمعني بدآگاه است ولي چنين پيداست دش يا دژ گذشته از معناي بدي يا ناسزاواري معني درشتي و تندي و ناتراشيدگي را نيز مي‌فهماند و اينست دژآگاه در جايي بكار ميرود كه مقصود تندي و ناتراشيدگي باشد و در اينجاست كه جدايي ميانه‌ي دش و بد فهميده مي‌شود.
در ويس و رامين ميگويد :
اگر عاشق شود شير دژآگاه بعشق اندر شود هم طبع روباه
دژخيم بمعني بدخوي و سنگدل است و از آن هم معناي درشتي و ناتراشيدگي پديد مي‌آيد و اينست كساني را كه در دستگاه پادشاهان خودكامه سر مي‌بريدند يا باين گونه كارها مي‌پرداختند دژخيم مي‌گفتند و پيداست كه تنها معناي بدخويي خواسته نمي‌شود.
دژكام و دژآهنگ هر دو بمعني بدخواه است ولي از اينها نيز معني درشتي و بي‌پروايي برمي‌آيد. در ويس و رامين گفته : مكن دژكامگي با آن جوانمرد
دشچشم را در پهلوي بكار برده‌اند. در اندرزهاي آذرباد ماروسپندان ميگويد : «دش‌چشم مرد بياري مگير» ولي دانسته نيست چه معنايي از آن ميخواهد.
همچنين در پهلوي كلمه‌ي «دش‌خوتايي» (دژخدايي) را نيز بكار مي‌برد و فرمانروايي اسكندر رومي را در ايران با اين نام ميخواند و شايد مقصود نابجايي و ناروايي فرمانروايي اوست. كوتاه‌سخن آنكه پيشوند دش يا دژ در فارسي بوده و امروز ميتوان آن را دوباره رواج داد ولي معنايي كه بايد از آن خواست نه تنها بدي و ناسزاواري خواهد بود چه باين معنيها چندان نيازي نداريم و كلمه‌ها براي آنها در دست داريم. پس بايد همان معناي درشتي و ناتراشيدگي و بي‌پروايي را از آن خواهيم چنانكه ما كلمه‌ي دژآگاه را در همين معنيها بكار مي‌بريم و همچنين دژآهنگ و دژكام و مانند آن را.
هم بايد دانست دژ گذشته از خود فارسي در ارمني بكار ميرود و در آنجا بسيار فراوانتر از اينجاست. از جمله در آن زبان كلمه‌ي دژبخت (بدبخت) مي‌آيد كه در فارسي ديده نشده است.

1ـ وجدان از كلمه‌هاييست كه از آغاز مشروطه و آن زمانها شناخته گرديده (در خود عربي بجاي آن كلمه‌ي ضمير بكار مي‌برند) و مقصود از آن داوريست كه آدمي در دل خود درباره‌ی كارهاي خود ميكند و از كارهاي بد پيشمان گرديده از كارهاي نيك شادمان مي‌شود. ما گفته‌ايم كه اين از نشانه‌هاي روانست به هرحال گويا در فارسي آن را منش مي‌ناميده‌اند و چون نام ديگري تاكنون شناخته نشده بهتر است آن كلمه را در اين معني شناخته گردانيم. نویسنده سپس «فرجاد» را در این معنی بکار برد.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌وهشتم)

🔶سرچشمه‌ی درماندگیهای ایران
(بخش یک از یک)

در این سه ماه كه پرچم را پراكنده می‌كنیم یك نتیجه‌ای بدست آمده و آن اینكه روزنامه‌ی ما یك دسته خوانندگان خاص پیدا كرده ـ یك دسته خوانندگان پیدا كرده كه پرچم را نه سرسری و از راه هوس ، بلكه با دقت و از روی فهم می‌خوانند و بمطالب آن علاقه‌مند می‌باشند. این نتیجه مغتنم است و ما امیدمندیم این خوانندگان روزبروز فزونتر گردند و بالاخره یك دسته‌ای كه رستگاری و رهایی این كشور با دست آنان خواهد بود پدید آید.

پرچم یك روزنامه‌ای كه تنها مقصودش پر كردن ستونها باشد و هرچه بدستش افتاد یا باندیشه‌ی نویسندگانش رسید بچاپ رساند نیست. این روزنامه مقصدی را دنبال می‌كند و راه آن را از پیش در اندیشه گرفته و می‌خواهد گام بگام به پیشرفت پردازد.

ما تاكنون چند گامی را پیش رفته‌ایم و اینك می‌خواهیم در اینجا یك گام برجسته و بزرگی را برداریم كه راه را تا مسافت درازی برای ما آسانتر گرداند و ما را بمقصود هرچه نزدیكتر سازد. می‌خواهیم در سه چهار شماره بیك موضوع بزرگتر و مهمتری پردازیم :

همه می‌دانیم كه ما در زندگی پس مانده‌ایم. امروز شما با هر كسی از ایرانیان كه بهره از فهم و غیرت دارد گفتگو كنید از حال توده و كشور دلتنگ و گله‌مند است. این دلتنگی و گله‌مندی بیجا نیست. ایران یك كشور بزرگی بوده و از دویست سال پیش در نتیجه‌ی حوادث كوچك گردیده. از آنسوی زندگانی در این كشور از هر باره افسوس‌آور می‌باشد و چیزی كه خوشدلی‌آور است كمتر پدیدار است.

در زمان استبداد رشته در دست ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه بود ، و مردم همگی گناه را بگردن دربار انداخته گمان دیگری نمی‌بردند ، و برای چاره به برانداختن استبداد می‌كوشیدند. ولی اكنون سی‌وشش سال می‌گذرد كه در ایران مشروطه برپا گردیده و رشته بدست خود توده افتاده ، و در این مدت نتیجه‌ای كه مایه‌ی خشنودی باشد بدست نیامده. زیرا همان مشروطه ناانجام مانده و با آنهمه جانفشانیها به نتیجه‌ای كه منظور بود نرسیده.

از اینسوی در این سی‌وشش سال هر كشاكش كه با دیگران رخ داده ما شكست یافته و سرافكنده بیرون آمده‌ایم. در این مدت چاره‌ای بناتوانی توده ‌اندیشیده نشده.

پس از همه ، امروز به هر سویی که بنگریم و هر رشته از كارهای زندگانی را كه بسنجیم جز مایه‌ی سرافكندگی و دلتنگی نیست. اگر بگوییم رشته‌ی كشاورزی و آبادی كشور رو به‌ پیشرفت است نیست. در صنایع گامهای شایسته‌ای برداشته‌ایم برنداشته‌ایم. بدانشها رواج شایانی داده‌ایم نداده‌ایم. عقاید و اخلاق توده بدیگران مزیت دارد ندارد. كوتاه سخن : یك چیزی كه مایه‌ی تسلی و دلخوشی باشد نیست.

چرا چنین است؟... چرا با آنهمه كوششها كه شده و می‌شود نتیجه بدست نمی‌آید؟.. بیگفتگوست كه یك علتی در كار است و باید آن علت را بدانیم و بچاره پردازیم و خود همینست كه می‌خواهیم در چند شماره بگفتگو گزاریم. همینست كه می‌خواهیم خوانندگان با فهم و اندیشه‌ی خود در این مبحث با ما همراهی نمایند و یك رشته گفتارهایی را كه در این زمینه نوشته خواهد شد با دقت بیشتری بخوانند و در پیرامون آنها اندیشه بكار برند و اگر مطلبی از دلشان گذشت بنویسند و بپرسند ، و بالاخره چون علت دانسته گردید درباره‌ی چاره‌جویی با ما همدستی و یاوری دریغ نگویند.

🔸امروز این گفتگو بزرگترین بحثی است كه ما توانیم داشت.

سرنوشت ملیونها و هزارملیونها مردمان با این گفتگو و با نتیجه‌ی آن تغییر تواند یافت. تاریخ ایران با این مبحث سیر خود را دیگر تواند گردانید.

🔸این همه را گیج گردانیده كه چرا ایرانیان چنین درمانده‌اند؟! چرا همیشه در حوادث شكست می‌خورند؟!.. چرا نمی‌توانند یك زندگانی خوشی آماده گردانند؟!..

بسیاری از مردم باین بس می‌كنند كه بگویند : «این مردم بدند ، اینها آدم نمی‌شوند»، یا بگویند : «این توده دِژِنِرِه [=تباه و بیكاره] شده» كه شما اگر بپرسید : «چرا بدند؟. بدیشان چیست؟..» یا بپرسید : «چرا دژنره شده‌اند؟!..» پاسخی نخواهند توانست.

از آنسوی این درماندگی ایرانیان و شرقیان عنوان بدست برخی از نویسندگان اروپایی داده كه شرقیان را «شایسته‌ی پیشرفت» نشمارند و اینان را یك جنس پستتری از آدمیان بشناسند و همیشه با دیده‌ی توهین بشرقیان بنگرند. ولی این اندیشه بسیار خامست. شرقیان نه از حیث فهم و خرد و نه از جهت توانایی تنی ، كمتر از غربیان نیستند و این درماندگیها نتیجه‌ی یك رشته آلودگیهاست كه باید از آنها پاك گردند.

ما خشنودیم كه آن آلودگیها را كه مایه‌ی این بدبختیها و درماندگیهاست پیدا كرده و راه چاره‌اش را نیز شناخته‌ایم. خدا را سپاس می‌گزاریم كه ما را در این راه فیروز گردانیده.


👇
چنانكه بارها گفته‌ایم این درماندگیهای ایرانیان نتیجه‌ی تصادف یا از راه قضا و قدر نیست. آن ناكسانی كه همیشه نام قضا و قدر را می‌برند و حوادث را بآن محول می‌گردانند دشمنان و بدخواهان این توده‌اند. باید بیچون و چرا پذیرفت : «ما خود بدیم كه از جهان بدی می‌بینیم» ، قضا و قدر را با ما هیچ كاری نیست. خدا ما را خوار و زبون نمی‌خواهد.

از آنسوی این بدیها و آلودگیها بچند رشته است كه هر یكی در سهم خود مایه‌ی درماندگی و بدبختی می‌باشد ولی اساس همه‌ی آنها یك چیز است ، و آن «اندیشه‌های پراكنده» می‌باشد. آری منشاء بدبختی‌های ایرانیان (بلكه بدبختی‌های سراسر شرق) اندیشه‌های پراكنده است. ما بارها در نوشته‌های خود باین اشاره كرده‌ایم. ولی می‌خواهیم در اینجا بتفصیل از این زمینه گفتگو كنیم و آن را چنانكه می‌باشد روشن گردانیم. دوباره می‌گویم : این گفتگو بسیار مهم است و خوانندگان باید این را بااهمیت تلقی نمایند. ما باید در اینجا از سه زمینه سخن رانیم :

1) اندیشه‌های پراكنده چیست و از كجا پیدا شده؟..
2) چه رابطه میان آنها با درماندگیها و بدبختیهای ایرانیانست؟..
3) راه چاره‌ی آنها چیست؟..
از هر یكی از اینها جداگانه سخن خواهیم راند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 79)
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکه‌ی 18

ج ـ ببخشيد. اگرچه فرموديد سئوالي نكنيم تا شما مطلب خود را تا آخر ادا كنيد. ولي اين سئوال چون وقتش مي‌گذرد بايد بگويم : ائمه‌ی ما امام بودند ، براي بيان احكام اسلام بودند.

د ـ مقصودتان چيست؟!. آيا مقصودتان آنست كه آنها خليفه نبودند؟!. اگر آنها خليفه نبودند و دعوي خلافت نداشتند پس چه كشاكشي با خلفاء مي‌كردند؟! پس چه دشمني با ابوبكر و عمر داشتند؟! چرا آنها را غاصب مي‌خواندند؟! بعلاوه مگر خود شما نبوديد كه يك ساعت پيش گفتگو از خلافت كرديد؟!. من چون گفتم : پيغمبر اسـلام مُرد بي‌آنكه خليفه برگزيند شما ايراد گرفته گفتيد : علي را خليفه گردانيده بود ، و موضوع غدير خم و داستان مرض موت پيغمبر را دليل آورديد؟! چه شد كه در يك ساعت سخن خود را فراموش كرديد؟!.

آري اين خود بحثيست كه در جنبش شيعيگري نخست گفتگو از خلافت بوده و كشاكشها بر سر آن مي‌رفته. ولي كم‌كم موضوع عوض شده و ادعايي كه درميان بوده برنگ ديگري افتاده كه آن را امامت ناميده‌اند. شما اگر صبر كرده بوديد من خودم آن را برايتان شرح مي‌دادم. اكنون هم كه پرسيديد گوش دهيد تا شرح دهم :

بايد دانست در ابتداي اسلام امام با خليفه يكي بوده. امام بمعني پيشوا و خليفه بمعني جانشينست. كسي كه جانشين پيغمبر مي‌شده پيشواي مسلمانان نيز همان مي‌بوده. همان نامه‌ی امام علي‌بن‌ابيطالب به معاويه كه ياد كردم در آنجا نيز امام را بمعني خليفه آورده : «فَإِنِ اجْتَمَعُوا عَلَى رَجُلٍ وَ إتَّخذِوه إِمَاماً» كه مسلماً مقصودش خليفه است.

ولي سپس كه امام شما جعفرالصادق مدعي شد كه خليفه را بايد خدا برگزيند و خود او نهاني دعوي خلافت مي‌كرد ، گويا پيروانش جسارت نمي‌كردند او را «خليفه» بنامند ، «امام» مي‌ناميدند كه بمعني مطلق پيشوا نيز توانستي بود. اينبود در زمان اينها كم‌كم «امام» از «خليفه» جدا شد كه اينگونه خليفه‌ی خانه‌نشين و نهان را امام ناميدند. سپس نيز چون هر زمان غُلُو ديگري درباره‌ی آن مي‌كردند و اوصاف باو مي‌‌افزودند : به علوم اولين و آخرين داناست ، از غيب آگاهست ، زبان حيوانات را مي‌شناسد ، زمين و آسمان در اختيار اوست ، از بركت وجود اوست كه مردم زنده هستند و روزي مي‌خورند ، روز قيامت اختيار شفاعت در دست اوست ـ از اينگونه پياپي مي‌چسباندند ، اينبود يك موضوع تازه‌اي توليد شد و «امام» معني تازه‌ی غريبي پيدا كرد.

ليكن اينها بسخنان من ضرر ندارد ، ايرادي بآنها نتواند بود. چه به هر حال مسلم است كه امام جعفر صادق و جانشينان او دعوي خلافت مي‌كردند و خلفاي بني‌عباس را غاصب حق خود مي‌دانستند. اينست من ايراد گرفته مي‌گويم : خليفه‌ی خانه‌نشين چه معني توانستي داشت؟!. اين چه كاري بود كه كسي خودش به تحصيل خلافت نكوشد و رنج بخود راه ندهد و آنهايي كه كوشيده و بدست آورده بودند و جهان اسلام را راه مي‌بردند غاصب بخواند؟!. من نمي‌دانم باين رفتار چه نامي توان داد؟!. شما اينها را بينديشيد. خدا بشما خرد داده است.
آقای کسروی مدیر پرچم را با گلوله و کارد کشتند.
دنباله‌ی خبر.
نامه‌ی آقای کسروی : روزنامه شهباز - 27 بهمن 1324