«مگر زندگی چه ارجی دارد که آدمی از بَهر آن تاب به هر ناروایی بیاورد؟!»
(پیمان ، سال 2 ، شمارهی 6 ، سات 361)
(پیمان ، سال 2 ، شمارهی 6 ، سات 361)
✴️ خدا ما را از آسیب رشک نگهدارد
چنانکه در کلیپ «قتل کسروی» آمده ، آن پیشامد ننگین بدنبال یک پروندهسازی شرمآوری رخ داد. در آن پروندهسازی کسان بسیاری از نخستوزیر و وزیر ، رئیس مجلس ، رئیس دیوانعالی کشور ، فرماندار نظامی تهران و مانندگان آنها پا درمیان داشتهاند. آنجا از دسیسهسازیهایی نیز سخن بمیان آمده و پرده از کوششهایی برای بزندان انداختن و بدنام گردانیدن کسروی نیز برداشته شده. لیکن از انگیزههای آن کسان یادی نرفته است. راستی آنکه جز دلبستگی دستاندرکاران دسیسه به پول و جایگاه و سودهای مادّی دیگر که از انگیزههای آشکار دخالت در آن دسیسه میباشد ، باید کینه و رشک و خودخواهی را نیز انگیزههای پنهان آن پروندهسازی شمارد.
از سالهای نخست سدهی چهاردهم هجری که برخی نوشتههای پژوهشی کسروی در روزنامههای ایران و سپس در آکادمیهای دانشی دیگر کشورها منتشر میشد ، کسانی از برجستگان توده به او رشک میبردند. کسروی خود این را دانسته از آنان دوری جسته بود. با اینهمه یک بار پیش از بنیاد گزاشتن مهنامهی پیمان به تیر رشک آنان دچار گردیده و آسیب آن را کشیده بود که در اینجا به آن نمیپردازیم. سپس که پیمان را بیرون میداد کسان دیگری نیز از نوشتههای یگانه و بیهمتایش ، آن خوی پلید خود را به تاخت و تاز درآوردند. کسروی در بیشتر جاها ، هرگاه سخن از این خوی رانده آن را «رشک پلید» خوانده.
گفتاری که از پیمان سال پنجم در زیر میآوریم پاسخی به عیبجوییهای آن کسان میباشد. این گفتار از سوی دیگر دیباچهایست بر زندگانی او. وی شرح زندگانی خود را نخست بار در پرچمها برشتهی نوشتن کشید و چون روزنامه و نیمهماهه و سپس هفتهنامهی پرچم همگی دچار بازداشت گردید اینست نوشتن داستان زندگانیاش ناانجام ماند تا اینکه در 1323 آنها را برویهی کتاب درآورده به چاپ رسانید.
چنانکه در کلیپ «قتل کسروی» آمده ، آن پیشامد ننگین بدنبال یک پروندهسازی شرمآوری رخ داد. در آن پروندهسازی کسان بسیاری از نخستوزیر و وزیر ، رئیس مجلس ، رئیس دیوانعالی کشور ، فرماندار نظامی تهران و مانندگان آنها پا درمیان داشتهاند. آنجا از دسیسهسازیهایی نیز سخن بمیان آمده و پرده از کوششهایی برای بزندان انداختن و بدنام گردانیدن کسروی نیز برداشته شده. لیکن از انگیزههای آن کسان یادی نرفته است. راستی آنکه جز دلبستگی دستاندرکاران دسیسه به پول و جایگاه و سودهای مادّی دیگر که از انگیزههای آشکار دخالت در آن دسیسه میباشد ، باید کینه و رشک و خودخواهی را نیز انگیزههای پنهان آن پروندهسازی شمارد.
از سالهای نخست سدهی چهاردهم هجری که برخی نوشتههای پژوهشی کسروی در روزنامههای ایران و سپس در آکادمیهای دانشی دیگر کشورها منتشر میشد ، کسانی از برجستگان توده به او رشک میبردند. کسروی خود این را دانسته از آنان دوری جسته بود. با اینهمه یک بار پیش از بنیاد گزاشتن مهنامهی پیمان به تیر رشک آنان دچار گردیده و آسیب آن را کشیده بود که در اینجا به آن نمیپردازیم. سپس که پیمان را بیرون میداد کسان دیگری نیز از نوشتههای یگانه و بیهمتایش ، آن خوی پلید خود را به تاخت و تاز درآوردند. کسروی در بیشتر جاها ، هرگاه سخن از این خوی رانده آن را «رشک پلید» خوانده.
گفتاری که از پیمان سال پنجم در زیر میآوریم پاسخی به عیبجوییهای آن کسان میباشد. این گفتار از سوی دیگر دیباچهایست بر زندگانی او. وی شرح زندگانی خود را نخست بار در پرچمها برشتهی نوشتن کشید و چون روزنامه و نیمهماهه و سپس هفتهنامهی پرچم همگی دچار بازداشت گردید اینست نوشتن داستان زندگانیاش ناانجام ماند تا اینکه در 1323 آنها را برویهی کتاب درآورده به چاپ رسانید.
Xodã mã rã az ãsibe rawk negahdãrad.pdf
203.6 KB
گفتاری از مهنامهی پیمان سال پنجم ، شمارهی دهم
🔶 زبان ایرانی - 138
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 7
4) دش ، دژ
دُش يا دُژ در فارسي شناخته بوده و بمعني بد يا ناسزاوار يا نزديك باين معنيها بكار ميرفته. ولي كنون را از كار افتاده كه كسي معناي آن را نميشناسد و بكارش نميبرد مگر در يك رشته كلمههايي كه از دير زمان بازمانده و در اينها نيز مردم معناي رويهمرفته را ميفهمند و از بهر دش يا دژ به تنهايي معني نميشناسند.
كلمههايي كه از پيشين زمان بازمانده است : دشنام و دشوار و دشمن و دژآگاه و دژخيم و دژآگاه و دژآهنگ و دشچشم و مانند اينهاست كه در فرهنگها ديده ميشود.
دشنام معنايش روشن است نام بد يا ناسزاواري را گويند كه كسي بروي ديگري گزارد.
دشوار نخست «دشخوار» بوده خوار بمعناي آسان و دشخوار آخشيج آنست و در اينجا دش بمعني آخشيج آمده و اين معني از آن در جاي ديگري ديده نميشود.
دشمن بمعني بدانديش و بدخواه است زيرا «من» يا «منش» (در پهلوي مينشن) از ريشهي «مينيتن» ميآيد كه در پهلوي بمعني انديشيدن و دريافتن و مانند اين بوده. ميتوان گفت منش بِهمان معني است كه امروز عاميانه آن را وجدان ميخوانند (1) به هر حال دشمن بمعني بدخواه و بدانديش است و در برابر آن كلمهي بهمن ميآيد كه بمعني نيكخواه و نيكانديش و يا بعبارت بهتر بمعني «نيكدل» است اگرچه امروز آن را در اين معنيها بكار نميبرند و تنها نام اين و آن ميگزارند.
اين نكته اگرچه از زمينهي گفتگو بيرونست چون سودمند است باز كرده ميشود : اردشير دوم پادشاه هخامنشي را ويهمن يا بهمن ناميدندي و يونانيان آن را بزبان خود ترجمه و «ممنون» خواندهاند. سپس كساني از تاريخنگاران زمان ما چنين پنداشتهاند كه آن نامي بوده كه خود يونانيان بآن پادشاه داده بودند و اينست آن را دوباره بفارسي ترجمه و چنين گفتهاند يونانيان اردشير را «پرحافظه» خواندندي كه در اين كار گذشته از آنكه در ترجمهي كلمهي يوناني بفارسي لغزش رخ ميدهد (يا شايد در ترجمهي ويهمن به يوناني لغزش رخ داده بوده) اين لغزش هم در كار است كه يونانيان اين نام را از پيش خود بآن پادشاه نداده بودند و جز ترجمهي نام ويهمن نبوده گذشته از اينكه پرحافظه بودن چيزي نيست كه بپادشاهي نام داده شود.
دژآگاه بمعني بدآگاه است ولي چنين پيداست دش يا دژ گذشته از معناي بدي يا ناسزاواري معني درشتي و تندي و ناتراشيدگي را نيز ميفهماند و اينست دژآگاه در جايي بكار ميرود كه مقصود تندي و ناتراشيدگي باشد و در اينجاست كه جدايي ميانهي دش و بد فهميده ميشود.
در ويس و رامين ميگويد :
اگر عاشق شود شير دژآگاه بعشق اندر شود هم طبع روباه
دژخيم بمعني بدخوي و سنگدل است و از آن هم معناي درشتي و ناتراشيدگي پديد ميآيد و اينست كساني را كه در دستگاه پادشاهان خودكامه سر ميبريدند يا باين گونه كارها ميپرداختند دژخيم ميگفتند و پيداست كه تنها معناي بدخويي خواسته نميشود.
دژكام و دژآهنگ هر دو بمعني بدخواه است ولي از اينها نيز معني درشتي و بيپروايي برميآيد. در ويس و رامين گفته : مكن دژكامگي با آن جوانمرد
دشچشم را در پهلوي بكار بردهاند. در اندرزهاي آذرباد ماروسپندان ميگويد : «دشچشم مرد بياري مگير» ولي دانسته نيست چه معنايي از آن ميخواهد.
همچنين در پهلوي كلمهي «دشخوتايي» (دژخدايي) را نيز بكار ميبرد و فرمانروايي اسكندر رومي را در ايران با اين نام ميخواند و شايد مقصود نابجايي و ناروايي فرمانروايي اوست. كوتاهسخن آنكه پيشوند دش يا دژ در فارسي بوده و امروز ميتوان آن را دوباره رواج داد ولي معنايي كه بايد از آن خواست نه تنها بدي و ناسزاواري خواهد بود چه باين معنيها چندان نيازي نداريم و كلمهها براي آنها در دست داريم. پس بايد همان معناي درشتي و ناتراشيدگي و بيپروايي را از آن خواهيم چنانكه ما كلمهي دژآگاه را در همين معنيها بكار ميبريم و همچنين دژآهنگ و دژكام و مانند آن را.
هم بايد دانست دژ گذشته از خود فارسي در ارمني بكار ميرود و در آنجا بسيار فراوانتر از اينجاست. از جمله در آن زبان كلمهي دژبخت (بدبخت) ميآيد كه در فارسي ديده نشده است.
1ـ وجدان از كلمههاييست كه از آغاز مشروطه و آن زمانها شناخته گرديده (در خود عربي بجاي آن كلمهي ضمير بكار ميبرند) و مقصود از آن داوريست كه آدمي در دل خود دربارهی كارهاي خود ميكند و از كارهاي بد پيشمان گرديده از كارهاي نيك شادمان ميشود. ما گفتهايم كه اين از نشانههاي روانست به هرحال گويا در فارسي آن را منش ميناميدهاند و چون نام ديگري تاكنون شناخته نشده بهتر است آن كلمه را در اين معني شناخته گردانيم. نویسنده سپس «فرجاد» را در این معنی بکار برد.
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 7
4) دش ، دژ
دُش يا دُژ در فارسي شناخته بوده و بمعني بد يا ناسزاوار يا نزديك باين معنيها بكار ميرفته. ولي كنون را از كار افتاده كه كسي معناي آن را نميشناسد و بكارش نميبرد مگر در يك رشته كلمههايي كه از دير زمان بازمانده و در اينها نيز مردم معناي رويهمرفته را ميفهمند و از بهر دش يا دژ به تنهايي معني نميشناسند.
كلمههايي كه از پيشين زمان بازمانده است : دشنام و دشوار و دشمن و دژآگاه و دژخيم و دژآگاه و دژآهنگ و دشچشم و مانند اينهاست كه در فرهنگها ديده ميشود.
دشنام معنايش روشن است نام بد يا ناسزاواري را گويند كه كسي بروي ديگري گزارد.
دشوار نخست «دشخوار» بوده خوار بمعناي آسان و دشخوار آخشيج آنست و در اينجا دش بمعني آخشيج آمده و اين معني از آن در جاي ديگري ديده نميشود.
دشمن بمعني بدانديش و بدخواه است زيرا «من» يا «منش» (در پهلوي مينشن) از ريشهي «مينيتن» ميآيد كه در پهلوي بمعني انديشيدن و دريافتن و مانند اين بوده. ميتوان گفت منش بِهمان معني است كه امروز عاميانه آن را وجدان ميخوانند (1) به هر حال دشمن بمعني بدخواه و بدانديش است و در برابر آن كلمهي بهمن ميآيد كه بمعني نيكخواه و نيكانديش و يا بعبارت بهتر بمعني «نيكدل» است اگرچه امروز آن را در اين معنيها بكار نميبرند و تنها نام اين و آن ميگزارند.
اين نكته اگرچه از زمينهي گفتگو بيرونست چون سودمند است باز كرده ميشود : اردشير دوم پادشاه هخامنشي را ويهمن يا بهمن ناميدندي و يونانيان آن را بزبان خود ترجمه و «ممنون» خواندهاند. سپس كساني از تاريخنگاران زمان ما چنين پنداشتهاند كه آن نامي بوده كه خود يونانيان بآن پادشاه داده بودند و اينست آن را دوباره بفارسي ترجمه و چنين گفتهاند يونانيان اردشير را «پرحافظه» خواندندي كه در اين كار گذشته از آنكه در ترجمهي كلمهي يوناني بفارسي لغزش رخ ميدهد (يا شايد در ترجمهي ويهمن به يوناني لغزش رخ داده بوده) اين لغزش هم در كار است كه يونانيان اين نام را از پيش خود بآن پادشاه نداده بودند و جز ترجمهي نام ويهمن نبوده گذشته از اينكه پرحافظه بودن چيزي نيست كه بپادشاهي نام داده شود.
دژآگاه بمعني بدآگاه است ولي چنين پيداست دش يا دژ گذشته از معناي بدي يا ناسزاواري معني درشتي و تندي و ناتراشيدگي را نيز ميفهماند و اينست دژآگاه در جايي بكار ميرود كه مقصود تندي و ناتراشيدگي باشد و در اينجاست كه جدايي ميانهي دش و بد فهميده ميشود.
در ويس و رامين ميگويد :
اگر عاشق شود شير دژآگاه بعشق اندر شود هم طبع روباه
دژخيم بمعني بدخوي و سنگدل است و از آن هم معناي درشتي و ناتراشيدگي پديد ميآيد و اينست كساني را كه در دستگاه پادشاهان خودكامه سر ميبريدند يا باين گونه كارها ميپرداختند دژخيم ميگفتند و پيداست كه تنها معناي بدخويي خواسته نميشود.
دژكام و دژآهنگ هر دو بمعني بدخواه است ولي از اينها نيز معني درشتي و بيپروايي برميآيد. در ويس و رامين گفته : مكن دژكامگي با آن جوانمرد
دشچشم را در پهلوي بكار بردهاند. در اندرزهاي آذرباد ماروسپندان ميگويد : «دشچشم مرد بياري مگير» ولي دانسته نيست چه معنايي از آن ميخواهد.
همچنين در پهلوي كلمهي «دشخوتايي» (دژخدايي) را نيز بكار ميبرد و فرمانروايي اسكندر رومي را در ايران با اين نام ميخواند و شايد مقصود نابجايي و ناروايي فرمانروايي اوست. كوتاهسخن آنكه پيشوند دش يا دژ در فارسي بوده و امروز ميتوان آن را دوباره رواج داد ولي معنايي كه بايد از آن خواست نه تنها بدي و ناسزاواري خواهد بود چه باين معنيها چندان نيازي نداريم و كلمهها براي آنها در دست داريم. پس بايد همان معناي درشتي و ناتراشيدگي و بيپروايي را از آن خواهيم چنانكه ما كلمهي دژآگاه را در همين معنيها بكار ميبريم و همچنين دژآهنگ و دژكام و مانند آن را.
هم بايد دانست دژ گذشته از خود فارسي در ارمني بكار ميرود و در آنجا بسيار فراوانتر از اينجاست. از جمله در آن زبان كلمهي دژبخت (بدبخت) ميآيد كه در فارسي ديده نشده است.
1ـ وجدان از كلمههاييست كه از آغاز مشروطه و آن زمانها شناخته گرديده (در خود عربي بجاي آن كلمهي ضمير بكار ميبرند) و مقصود از آن داوريست كه آدمي در دل خود دربارهی كارهاي خود ميكند و از كارهاي بد پيشمان گرديده از كارهاي نيك شادمان ميشود. ما گفتهايم كه اين از نشانههاي روانست به هرحال گويا در فارسي آن را منش ميناميدهاند و چون نام ديگري تاكنون شناخته نشده بهتر است آن كلمه را در اين معني شناخته گردانيم. نویسنده سپس «فرجاد» را در این معنی بکار برد.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستوهشتم)
🔶سرچشمهی درماندگیهای ایران
(بخش یک از یک)
در این سه ماه كه پرچم را پراكنده میكنیم یك نتیجهای بدست آمده و آن اینكه روزنامهی ما یك دسته خوانندگان خاص پیدا كرده ـ یك دسته خوانندگان پیدا كرده كه پرچم را نه سرسری و از راه هوس ، بلكه با دقت و از روی فهم میخوانند و بمطالب آن علاقهمند میباشند. این نتیجه مغتنم است و ما امیدمندیم این خوانندگان روزبروز فزونتر گردند و بالاخره یك دستهای كه رستگاری و رهایی این كشور با دست آنان خواهد بود پدید آید.
پرچم یك روزنامهای كه تنها مقصودش پر كردن ستونها باشد و هرچه بدستش افتاد یا باندیشهی نویسندگانش رسید بچاپ رساند نیست. این روزنامه مقصدی را دنبال میكند و راه آن را از پیش در اندیشه گرفته و میخواهد گام بگام به پیشرفت پردازد.
ما تاكنون چند گامی را پیش رفتهایم و اینك میخواهیم در اینجا یك گام برجسته و بزرگی را برداریم كه راه را تا مسافت درازی برای ما آسانتر گرداند و ما را بمقصود هرچه نزدیكتر سازد. میخواهیم در سه چهار شماره بیك موضوع بزرگتر و مهمتری پردازیم :
همه میدانیم كه ما در زندگی پس ماندهایم. امروز شما با هر كسی از ایرانیان كه بهره از فهم و غیرت دارد گفتگو كنید از حال توده و كشور دلتنگ و گلهمند است. این دلتنگی و گلهمندی بیجا نیست. ایران یك كشور بزرگی بوده و از دویست سال پیش در نتیجهی حوادث كوچك گردیده. از آنسوی زندگانی در این كشور از هر باره افسوسآور میباشد و چیزی كه خوشدلیآور است كمتر پدیدار است.
در زمان استبداد رشته در دست ناصرالدینشاه و مظفرالدینشاه بود ، و مردم همگی گناه را بگردن دربار انداخته گمان دیگری نمیبردند ، و برای چاره به برانداختن استبداد میكوشیدند. ولی اكنون سیوشش سال میگذرد كه در ایران مشروطه برپا گردیده و رشته بدست خود توده افتاده ، و در این مدت نتیجهای كه مایهی خشنودی باشد بدست نیامده. زیرا همان مشروطه ناانجام مانده و با آنهمه جانفشانیها به نتیجهای كه منظور بود نرسیده.
از اینسوی در این سیوشش سال هر كشاكش كه با دیگران رخ داده ما شكست یافته و سرافكنده بیرون آمدهایم. در این مدت چارهای بناتوانی توده اندیشیده نشده.
پس از همه ، امروز به هر سویی که بنگریم و هر رشته از كارهای زندگانی را كه بسنجیم جز مایهی سرافكندگی و دلتنگی نیست. اگر بگوییم رشتهی كشاورزی و آبادی كشور رو به پیشرفت است نیست. در صنایع گامهای شایستهای برداشتهایم برنداشتهایم. بدانشها رواج شایانی دادهایم ندادهایم. عقاید و اخلاق توده بدیگران مزیت دارد ندارد. كوتاه سخن : یك چیزی كه مایهی تسلی و دلخوشی باشد نیست.
چرا چنین است؟... چرا با آنهمه كوششها كه شده و میشود نتیجه بدست نمیآید؟.. بیگفتگوست كه یك علتی در كار است و باید آن علت را بدانیم و بچاره پردازیم و خود همینست كه میخواهیم در چند شماره بگفتگو گزاریم. همینست كه میخواهیم خوانندگان با فهم و اندیشهی خود در این مبحث با ما همراهی نمایند و یك رشته گفتارهایی را كه در این زمینه نوشته خواهد شد با دقت بیشتری بخوانند و در پیرامون آنها اندیشه بكار برند و اگر مطلبی از دلشان گذشت بنویسند و بپرسند ، و بالاخره چون علت دانسته گردید دربارهی چارهجویی با ما همدستی و یاوری دریغ نگویند.
🔸امروز این گفتگو بزرگترین بحثی است كه ما توانیم داشت.
سرنوشت ملیونها و هزارملیونها مردمان با این گفتگو و با نتیجهی آن تغییر تواند یافت. تاریخ ایران با این مبحث سیر خود را دیگر تواند گردانید.
🔸این همه را گیج گردانیده كه چرا ایرانیان چنین درماندهاند؟! چرا همیشه در حوادث شكست میخورند؟!.. چرا نمیتوانند یك زندگانی خوشی آماده گردانند؟!..
بسیاری از مردم باین بس میكنند كه بگویند : «این مردم بدند ، اینها آدم نمیشوند»، یا بگویند : «این توده دِژِنِرِه [=تباه و بیكاره] شده» كه شما اگر بپرسید : «چرا بدند؟. بدیشان چیست؟..» یا بپرسید : «چرا دژنره شدهاند؟!..» پاسخی نخواهند توانست.
از آنسوی این درماندگی ایرانیان و شرقیان عنوان بدست برخی از نویسندگان اروپایی داده كه شرقیان را «شایستهی پیشرفت» نشمارند و اینان را یك جنس پستتری از آدمیان بشناسند و همیشه با دیدهی توهین بشرقیان بنگرند. ولی این اندیشه بسیار خامست. شرقیان نه از حیث فهم و خرد و نه از جهت توانایی تنی ، كمتر از غربیان نیستند و این درماندگیها نتیجهی یك رشته آلودگیهاست كه باید از آنها پاك گردند.
ما خشنودیم كه آن آلودگیها را كه مایهی این بدبختیها و درماندگیهاست پیدا كرده و راه چارهاش را نیز شناختهایم. خدا را سپاس میگزاریم كه ما را در این راه فیروز گردانیده.
👇
🔶سرچشمهی درماندگیهای ایران
(بخش یک از یک)
در این سه ماه كه پرچم را پراكنده میكنیم یك نتیجهای بدست آمده و آن اینكه روزنامهی ما یك دسته خوانندگان خاص پیدا كرده ـ یك دسته خوانندگان پیدا كرده كه پرچم را نه سرسری و از راه هوس ، بلكه با دقت و از روی فهم میخوانند و بمطالب آن علاقهمند میباشند. این نتیجه مغتنم است و ما امیدمندیم این خوانندگان روزبروز فزونتر گردند و بالاخره یك دستهای كه رستگاری و رهایی این كشور با دست آنان خواهد بود پدید آید.
پرچم یك روزنامهای كه تنها مقصودش پر كردن ستونها باشد و هرچه بدستش افتاد یا باندیشهی نویسندگانش رسید بچاپ رساند نیست. این روزنامه مقصدی را دنبال میكند و راه آن را از پیش در اندیشه گرفته و میخواهد گام بگام به پیشرفت پردازد.
ما تاكنون چند گامی را پیش رفتهایم و اینك میخواهیم در اینجا یك گام برجسته و بزرگی را برداریم كه راه را تا مسافت درازی برای ما آسانتر گرداند و ما را بمقصود هرچه نزدیكتر سازد. میخواهیم در سه چهار شماره بیك موضوع بزرگتر و مهمتری پردازیم :
همه میدانیم كه ما در زندگی پس ماندهایم. امروز شما با هر كسی از ایرانیان كه بهره از فهم و غیرت دارد گفتگو كنید از حال توده و كشور دلتنگ و گلهمند است. این دلتنگی و گلهمندی بیجا نیست. ایران یك كشور بزرگی بوده و از دویست سال پیش در نتیجهی حوادث كوچك گردیده. از آنسوی زندگانی در این كشور از هر باره افسوسآور میباشد و چیزی كه خوشدلیآور است كمتر پدیدار است.
در زمان استبداد رشته در دست ناصرالدینشاه و مظفرالدینشاه بود ، و مردم همگی گناه را بگردن دربار انداخته گمان دیگری نمیبردند ، و برای چاره به برانداختن استبداد میكوشیدند. ولی اكنون سیوشش سال میگذرد كه در ایران مشروطه برپا گردیده و رشته بدست خود توده افتاده ، و در این مدت نتیجهای كه مایهی خشنودی باشد بدست نیامده. زیرا همان مشروطه ناانجام مانده و با آنهمه جانفشانیها به نتیجهای كه منظور بود نرسیده.
از اینسوی در این سیوشش سال هر كشاكش كه با دیگران رخ داده ما شكست یافته و سرافكنده بیرون آمدهایم. در این مدت چارهای بناتوانی توده اندیشیده نشده.
پس از همه ، امروز به هر سویی که بنگریم و هر رشته از كارهای زندگانی را كه بسنجیم جز مایهی سرافكندگی و دلتنگی نیست. اگر بگوییم رشتهی كشاورزی و آبادی كشور رو به پیشرفت است نیست. در صنایع گامهای شایستهای برداشتهایم برنداشتهایم. بدانشها رواج شایانی دادهایم ندادهایم. عقاید و اخلاق توده بدیگران مزیت دارد ندارد. كوتاه سخن : یك چیزی كه مایهی تسلی و دلخوشی باشد نیست.
چرا چنین است؟... چرا با آنهمه كوششها كه شده و میشود نتیجه بدست نمیآید؟.. بیگفتگوست كه یك علتی در كار است و باید آن علت را بدانیم و بچاره پردازیم و خود همینست كه میخواهیم در چند شماره بگفتگو گزاریم. همینست كه میخواهیم خوانندگان با فهم و اندیشهی خود در این مبحث با ما همراهی نمایند و یك رشته گفتارهایی را كه در این زمینه نوشته خواهد شد با دقت بیشتری بخوانند و در پیرامون آنها اندیشه بكار برند و اگر مطلبی از دلشان گذشت بنویسند و بپرسند ، و بالاخره چون علت دانسته گردید دربارهی چارهجویی با ما همدستی و یاوری دریغ نگویند.
🔸امروز این گفتگو بزرگترین بحثی است كه ما توانیم داشت.
سرنوشت ملیونها و هزارملیونها مردمان با این گفتگو و با نتیجهی آن تغییر تواند یافت. تاریخ ایران با این مبحث سیر خود را دیگر تواند گردانید.
🔸این همه را گیج گردانیده كه چرا ایرانیان چنین درماندهاند؟! چرا همیشه در حوادث شكست میخورند؟!.. چرا نمیتوانند یك زندگانی خوشی آماده گردانند؟!..
بسیاری از مردم باین بس میكنند كه بگویند : «این مردم بدند ، اینها آدم نمیشوند»، یا بگویند : «این توده دِژِنِرِه [=تباه و بیكاره] شده» كه شما اگر بپرسید : «چرا بدند؟. بدیشان چیست؟..» یا بپرسید : «چرا دژنره شدهاند؟!..» پاسخی نخواهند توانست.
از آنسوی این درماندگی ایرانیان و شرقیان عنوان بدست برخی از نویسندگان اروپایی داده كه شرقیان را «شایستهی پیشرفت» نشمارند و اینان را یك جنس پستتری از آدمیان بشناسند و همیشه با دیدهی توهین بشرقیان بنگرند. ولی این اندیشه بسیار خامست. شرقیان نه از حیث فهم و خرد و نه از جهت توانایی تنی ، كمتر از غربیان نیستند و این درماندگیها نتیجهی یك رشته آلودگیهاست كه باید از آنها پاك گردند.
ما خشنودیم كه آن آلودگیها را كه مایهی این بدبختیها و درماندگیهاست پیدا كرده و راه چارهاش را نیز شناختهایم. خدا را سپاس میگزاریم كه ما را در این راه فیروز گردانیده.
👇
چنانكه بارها گفتهایم این درماندگیهای ایرانیان نتیجهی تصادف یا از راه قضا و قدر نیست. آن ناكسانی كه همیشه نام قضا و قدر را میبرند و حوادث را بآن محول میگردانند دشمنان و بدخواهان این تودهاند. باید بیچون و چرا پذیرفت : «ما خود بدیم كه از جهان بدی میبینیم» ، قضا و قدر را با ما هیچ كاری نیست. خدا ما را خوار و زبون نمیخواهد.
از آنسوی این بدیها و آلودگیها بچند رشته است كه هر یكی در سهم خود مایهی درماندگی و بدبختی میباشد ولی اساس همهی آنها یك چیز است ، و آن «اندیشههای پراكنده» میباشد. آری منشاء بدبختیهای ایرانیان (بلكه بدبختیهای سراسر شرق) اندیشههای پراكنده است. ما بارها در نوشتههای خود باین اشاره كردهایم. ولی میخواهیم در اینجا بتفصیل از این زمینه گفتگو كنیم و آن را چنانكه میباشد روشن گردانیم. دوباره میگویم : این گفتگو بسیار مهم است و خوانندگان باید این را بااهمیت تلقی نمایند. ما باید در اینجا از سه زمینه سخن رانیم :
1) اندیشههای پراكنده چیست و از كجا پیدا شده؟..
2) چه رابطه میان آنها با درماندگیها و بدبختیهای ایرانیانست؟..
3) راه چارهی آنها چیست؟..
از هر یكی از اینها جداگانه سخن خواهیم راند.
(پرچم روزانه شمارهی 79)
از آنسوی این بدیها و آلودگیها بچند رشته است كه هر یكی در سهم خود مایهی درماندگی و بدبختی میباشد ولی اساس همهی آنها یك چیز است ، و آن «اندیشههای پراكنده» میباشد. آری منشاء بدبختیهای ایرانیان (بلكه بدبختیهای سراسر شرق) اندیشههای پراكنده است. ما بارها در نوشتههای خود باین اشاره كردهایم. ولی میخواهیم در اینجا بتفصیل از این زمینه گفتگو كنیم و آن را چنانكه میباشد روشن گردانیم. دوباره میگویم : این گفتگو بسیار مهم است و خوانندگان باید این را بااهمیت تلقی نمایند. ما باید در اینجا از سه زمینه سخن رانیم :
1) اندیشههای پراكنده چیست و از كجا پیدا شده؟..
2) چه رابطه میان آنها با درماندگیها و بدبختیهای ایرانیانست؟..
3) راه چارهی آنها چیست؟..
از هر یكی از اینها جداگانه سخن خواهیم راند.
(پرچم روزانه شمارهی 79)
🔶 گفت و شنید - (بخش یکم)
🔸 تکهی 18
ج ـ ببخشيد. اگرچه فرموديد سئوالي نكنيم تا شما مطلب خود را تا آخر ادا كنيد. ولي اين سئوال چون وقتش ميگذرد بايد بگويم : ائمهی ما امام بودند ، براي بيان احكام اسلام بودند.
د ـ مقصودتان چيست؟!. آيا مقصودتان آنست كه آنها خليفه نبودند؟!. اگر آنها خليفه نبودند و دعوي خلافت نداشتند پس چه كشاكشي با خلفاء ميكردند؟! پس چه دشمني با ابوبكر و عمر داشتند؟! چرا آنها را غاصب ميخواندند؟! بعلاوه مگر خود شما نبوديد كه يك ساعت پيش گفتگو از خلافت كرديد؟!. من چون گفتم : پيغمبر اسـلام مُرد بيآنكه خليفه برگزيند شما ايراد گرفته گفتيد : علي را خليفه گردانيده بود ، و موضوع غدير خم و داستان مرض موت پيغمبر را دليل آورديد؟! چه شد كه در يك ساعت سخن خود را فراموش كرديد؟!.
آري اين خود بحثيست كه در جنبش شيعيگري نخست گفتگو از خلافت بوده و كشاكشها بر سر آن ميرفته. ولي كمكم موضوع عوض شده و ادعايي كه درميان بوده برنگ ديگري افتاده كه آن را امامت ناميدهاند. شما اگر صبر كرده بوديد من خودم آن را برايتان شرح ميدادم. اكنون هم كه پرسيديد گوش دهيد تا شرح دهم :
بايد دانست در ابتداي اسلام امام با خليفه يكي بوده. امام بمعني پيشوا و خليفه بمعني جانشينست. كسي كه جانشين پيغمبر ميشده پيشواي مسلمانان نيز همان ميبوده. همان نامهی امام عليبنابيطالب به معاويه كه ياد كردم در آنجا نيز امام را بمعني خليفه آورده : «فَإِنِ اجْتَمَعُوا عَلَى رَجُلٍ وَ إتَّخذِوه إِمَاماً» كه مسلماً مقصودش خليفه است.
ولي سپس كه امام شما جعفرالصادق مدعي شد كه خليفه را بايد خدا برگزيند و خود او نهاني دعوي خلافت ميكرد ، گويا پيروانش جسارت نميكردند او را «خليفه» بنامند ، «امام» ميناميدند كه بمعني مطلق پيشوا نيز توانستي بود. اينبود در زمان اينها كمكم «امام» از «خليفه» جدا شد كه اينگونه خليفهی خانهنشين و نهان را امام ناميدند. سپس نيز چون هر زمان غُلُو ديگري دربارهی آن ميكردند و اوصاف باو ميافزودند : به علوم اولين و آخرين داناست ، از غيب آگاهست ، زبان حيوانات را ميشناسد ، زمين و آسمان در اختيار اوست ، از بركت وجود اوست كه مردم زنده هستند و روزي ميخورند ، روز قيامت اختيار شفاعت در دست اوست ـ از اينگونه پياپي ميچسباندند ، اينبود يك موضوع تازهاي توليد شد و «امام» معني تازهی غريبي پيدا كرد.
ليكن اينها بسخنان من ضرر ندارد ، ايرادي بآنها نتواند بود. چه به هر حال مسلم است كه امام جعفر صادق و جانشينان او دعوي خلافت ميكردند و خلفاي بنيعباس را غاصب حق خود ميدانستند. اينست من ايراد گرفته ميگويم : خليفهی خانهنشين چه معني توانستي داشت؟!. اين چه كاري بود كه كسي خودش به تحصيل خلافت نكوشد و رنج بخود راه ندهد و آنهايي كه كوشيده و بدست آورده بودند و جهان اسلام را راه ميبردند غاصب بخواند؟!. من نميدانم باين رفتار چه نامي توان داد؟!. شما اينها را بينديشيد. خدا بشما خرد داده است.
🔸 تکهی 18
ج ـ ببخشيد. اگرچه فرموديد سئوالي نكنيم تا شما مطلب خود را تا آخر ادا كنيد. ولي اين سئوال چون وقتش ميگذرد بايد بگويم : ائمهی ما امام بودند ، براي بيان احكام اسلام بودند.
د ـ مقصودتان چيست؟!. آيا مقصودتان آنست كه آنها خليفه نبودند؟!. اگر آنها خليفه نبودند و دعوي خلافت نداشتند پس چه كشاكشي با خلفاء ميكردند؟! پس چه دشمني با ابوبكر و عمر داشتند؟! چرا آنها را غاصب ميخواندند؟! بعلاوه مگر خود شما نبوديد كه يك ساعت پيش گفتگو از خلافت كرديد؟!. من چون گفتم : پيغمبر اسـلام مُرد بيآنكه خليفه برگزيند شما ايراد گرفته گفتيد : علي را خليفه گردانيده بود ، و موضوع غدير خم و داستان مرض موت پيغمبر را دليل آورديد؟! چه شد كه در يك ساعت سخن خود را فراموش كرديد؟!.
آري اين خود بحثيست كه در جنبش شيعيگري نخست گفتگو از خلافت بوده و كشاكشها بر سر آن ميرفته. ولي كمكم موضوع عوض شده و ادعايي كه درميان بوده برنگ ديگري افتاده كه آن را امامت ناميدهاند. شما اگر صبر كرده بوديد من خودم آن را برايتان شرح ميدادم. اكنون هم كه پرسيديد گوش دهيد تا شرح دهم :
بايد دانست در ابتداي اسلام امام با خليفه يكي بوده. امام بمعني پيشوا و خليفه بمعني جانشينست. كسي كه جانشين پيغمبر ميشده پيشواي مسلمانان نيز همان ميبوده. همان نامهی امام عليبنابيطالب به معاويه كه ياد كردم در آنجا نيز امام را بمعني خليفه آورده : «فَإِنِ اجْتَمَعُوا عَلَى رَجُلٍ وَ إتَّخذِوه إِمَاماً» كه مسلماً مقصودش خليفه است.
ولي سپس كه امام شما جعفرالصادق مدعي شد كه خليفه را بايد خدا برگزيند و خود او نهاني دعوي خلافت ميكرد ، گويا پيروانش جسارت نميكردند او را «خليفه» بنامند ، «امام» ميناميدند كه بمعني مطلق پيشوا نيز توانستي بود. اينبود در زمان اينها كمكم «امام» از «خليفه» جدا شد كه اينگونه خليفهی خانهنشين و نهان را امام ناميدند. سپس نيز چون هر زمان غُلُو ديگري دربارهی آن ميكردند و اوصاف باو ميافزودند : به علوم اولين و آخرين داناست ، از غيب آگاهست ، زبان حيوانات را ميشناسد ، زمين و آسمان در اختيار اوست ، از بركت وجود اوست كه مردم زنده هستند و روزي ميخورند ، روز قيامت اختيار شفاعت در دست اوست ـ از اينگونه پياپي ميچسباندند ، اينبود يك موضوع تازهاي توليد شد و «امام» معني تازهی غريبي پيدا كرد.
ليكن اينها بسخنان من ضرر ندارد ، ايرادي بآنها نتواند بود. چه به هر حال مسلم است كه امام جعفر صادق و جانشينان او دعوي خلافت ميكردند و خلفاي بنيعباس را غاصب حق خود ميدانستند. اينست من ايراد گرفته ميگويم : خليفهی خانهنشين چه معني توانستي داشت؟!. اين چه كاري بود كه كسي خودش به تحصيل خلافت نكوشد و رنج بخود راه ندهد و آنهايي كه كوشيده و بدست آورده بودند و جهان اسلام را راه ميبردند غاصب بخواند؟!. من نميدانم باين رفتار چه نامي توان داد؟!. شما اينها را بينديشيد. خدا بشما خرد داده است.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
قتل کسروی ، بخش ۹ ، پایان
«برخی از اين ملايان آرزومندند كه ما را«تكفير » کنند و «شریعت» خود را به اجرا گزارند. «يكی را به ديه راه نمیدادند خانهی دهبان را میپرسيد». ما صد ایراد ریشهکن به کیش آنان میگیریم که به یکی پاسخ نمیتوانند داد و باز با چنين خيرهرويی پیش میآیند. ما میگوییم : کیش شما از ريشه تباه است و آنان میخواهند با همان كيش ما را «کافر» خوانند. در اینجاست که باید هر کسی به اندازهی نادانی آنان پی برد. بايد به آنان گفت : بسيار دوريد. شما معني «کافر» یا بیدین را نیز نمیدانید. بیدین کسیست كه خداي زنده را گزارده به مردگان هزار ساله پرستد ...»
(احمد کسروی ، شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند»)
(احمد کسروی ، شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند»)
اگر دربارهی همين زيارت با ملايان و ديگران به گفتگو پردازيم ، نخست ايستادگی خواهند نمود و به پاسخ خواهند برخاست و سپس كه درماندند يك سنگر پس نشسته چنين خواهند گفت : « ما امامان را خدا نمیدانيم. آنان در نزد خدا ارجمندند و ما به آنان توسل میكنيم (ميانجی میگردانيم)...»
ميگويم : بتپرستی جز همين نيست. بتپرستان قريش نيز ، در برابر بنيادگزار اسلام همين بهانه را آورده میگفتند : «ما به اينها بندگی میكنيم كه به خدا نزديكتر شويم» یا میگفتند : «اينها ميانجیهای مايند». میباید گفت : «بتپرستان همگي يك گروهند و بهانه هاشان هميشه يكيست».
(شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند» ، گفتار دوم)
ميگويم : بتپرستی جز همين نيست. بتپرستان قريش نيز ، در برابر بنيادگزار اسلام همين بهانه را آورده میگفتند : «ما به اينها بندگی میكنيم كه به خدا نزديكتر شويم» یا میگفتند : «اينها ميانجیهای مايند». میباید گفت : «بتپرستان همگي يك گروهند و بهانه هاشان هميشه يكيست».
(شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند» ، گفتار دوم)
چون اين را هم شنيدند باز يك سنگر پس نشسته چنين خواهند گفت : «بالاخره آنها بزرگان مايند ، مگر شما بسر خاک بزرگانتان نمیروید؟!» بدينسان در يك نشست چند رنگی به كيش خود خواهند داد.
میگويم: آری آنها بزرگان شمايند. بنيادگزاران كيشتان بودهاند. ولي اين در كجای جهانست كه براي بزرگی ، گنبدهاي زرين و سيمين افرازند و آن دستگاه را چينند و از صدها فرسنگ بديدنش رفته به آن كارها پردازند؟!... آنگاه مگر ما از کتابهای شما و از زیارتنامههاتان آگاه نیستیم و نمیدانیم که چه ستایشهای گزافهآمیز از مردگان هیچکاره میکنید؟!... نمیدانیم که آن مردگان را یاوران خدا و گرداننده جهان میشناسید؟!.
(شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند» ، گفتار دوم)
میگويم: آری آنها بزرگان شمايند. بنيادگزاران كيشتان بودهاند. ولي اين در كجای جهانست كه براي بزرگی ، گنبدهاي زرين و سيمين افرازند و آن دستگاه را چينند و از صدها فرسنگ بديدنش رفته به آن كارها پردازند؟!... آنگاه مگر ما از کتابهای شما و از زیارتنامههاتان آگاه نیستیم و نمیدانیم که چه ستایشهای گزافهآمیز از مردگان هیچکاره میکنید؟!... نمیدانیم که آن مردگان را یاوران خدا و گرداننده جهان میشناسید؟!.
(شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند» ، گفتار دوم)
«دین شناختن جهان و زندگانیست. هنگامی که ما باین جهان دقت میکنیم و اندیشه بکار میبریم ، میبینیم این دستگاه خودسر نتواند بود. میبینیم در این جهان نظم و حکمتی هست که از خود او سر نتوانستی زد. میبینیم ما باین جهان بیاختیار میآییم و بیاختیار میرویم. اینها را میبینیم و ناچار میشویم اقرار کنیم که در پشت سر این دستگاه ، دستگاه دیگری هست و این جهان را پدید آورنده و گردانندهای میباشد. شناختن جهان که میگوییم ، اینها نیز جزو آنست.
ما خدا را با فهم و اندیشهی خود میشناسیم. باز با همان فهم و اندیشه میدانیم که جز خدا کسی را در کارهای این جهان دستی نیست. مثلاً در مذهب شیعه دست چهارده معصوم را درکارهای جهان داخل دانستهاند. کتابهای شما پراست از «آداب توسل به ائمه و طلب حاجت از ایشان». الان بارگاههایی که در نجف و کربلا و قم و مشهد و دیگر جاها هست شیعیان دسته دسته بزیارت میروند و از آن قبرها حاجت میخواهند. این عقیدهی عموم شیعه است ... ما با فهم و اندیشهی خود میدانیم که اینها دروغ و بیپاست. زیرا ما میدانیم که آن امامان که میگویند همچون دیگران بودهاند ، بیاختیار به این جهان آمده بیاختیار رفتهاند» گفت و شنید س 26
ما خدا را با فهم و اندیشهی خود میشناسیم. باز با همان فهم و اندیشه میدانیم که جز خدا کسی را در کارهای این جهان دستی نیست. مثلاً در مذهب شیعه دست چهارده معصوم را درکارهای جهان داخل دانستهاند. کتابهای شما پراست از «آداب توسل به ائمه و طلب حاجت از ایشان». الان بارگاههایی که در نجف و کربلا و قم و مشهد و دیگر جاها هست شیعیان دسته دسته بزیارت میروند و از آن قبرها حاجت میخواهند. این عقیدهی عموم شیعه است ... ما با فهم و اندیشهی خود میدانیم که اینها دروغ و بیپاست. زیرا ما میدانیم که آن امامان که میگویند همچون دیگران بودهاند ، بیاختیار به این جهان آمده بیاختیار رفتهاند» گفت و شنید س 26
🔶 زبان ایرانی - 139
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 8
5) پسوند «مند»
اين پسوند معني دارايي را ميرساند : چنانكه در خردمند (داراي خرد) ، دانشمند (داراي دانش) ، و مانند اينها.
اين پسوند فراوان بكار ميرفته و كلمههاي بسيار با آن تاكنون بازمانده : خردمند ، دانشمند ، هوشمند ، آزمند ، فروغمند ، ارجمند ، گلهمند ، مستمند (1) ، فيروزمند ، آبرومند ، زورمند ، نيازمند ، دردمند ، خواهشمند و مانند اينها.
از كلمههاي غيرتمند و دولتمند و ثروتمند و سعادتمند پيداست كه هنوز در قرنهاي اسلامي اين پسوند از كار نيفتاده بوده است.
اين هم بايد دانست نخست آن «اومند» بوده چنانكه خردومند ، دانشومند و همچنان در ديگرها ميگفتهاند و كلمههاي تنومند و برومند و فرهومند يادگار آن ميباشد. زيرا اينها از تن و بر (بمعني ميوه) و فره با «اومند» سرشته شده است. اينكه كساني برومند را با پيش باء ميخوانند غلط است. بايد آن را با زير باء خواند و معني آن باروَر است.
نكتهاي كه بايد باز نمود اينكه پارهای پيشوند يا پسوند ديگري نيز بمعني دارايي ميآيد : چنانكه در كلمههاي آزور ، دانشور ، ارجدار ، آبرودار ، بخرد ، تناور و بارور و مانند اينها. پس چه جدايي ميانهي اينها با «مند» است؟.. زيرا چنانكه در شمارهي پيش گفتهايم بايد در جستجوي اين جداييها بود و هر يك كلمه را در جاي جداگانهي خود بكار برد.
آنچه از كتابهاي پيشين بدست ميآيد جدايي ميانهي اينها نميگزاردهاند و چنانكه در بسيار جاها در اينجا نيز شيوهي روشني در پيش نبوده. ولي ما چون ميخواهيم زبان را بسامان بياوريم در اين باره اين شيوه را پيش خواهيم گرفت كه «مند» را پايگاه دوم بگيريم. بدينسان كه ميانهي دانشور و دانشمند اين جدايي را بگزاريم كه دانشور را پايينتر از دانشمند بشماريم. كسي را كه دانش دارد را دانشور بخوانيم و آنكه بيش از آن دارد دانشمند گوييم.
همين جدايي را ميانهي بخرد و خردمند و آزور و آزمند و هوشيار و هوشمند و ارجدار و ارجمند و در همهي آن ديگرها نگه داريم.
نكتهي ديگر اينكه اين پسوند را همچون كلمههاي ديگر روان گردانيم بدينسان چنانكه دانشمند ميگوييم بينشمند نيز بگوييم. همچنين در همه جا كه معني را درست يابيم.
1ـ مستمند نيز بِهمان معني گلهمند ميباشد.
🔸 پسوند و پيشوند (سال چهارم) – 8
5) پسوند «مند»
اين پسوند معني دارايي را ميرساند : چنانكه در خردمند (داراي خرد) ، دانشمند (داراي دانش) ، و مانند اينها.
اين پسوند فراوان بكار ميرفته و كلمههاي بسيار با آن تاكنون بازمانده : خردمند ، دانشمند ، هوشمند ، آزمند ، فروغمند ، ارجمند ، گلهمند ، مستمند (1) ، فيروزمند ، آبرومند ، زورمند ، نيازمند ، دردمند ، خواهشمند و مانند اينها.
از كلمههاي غيرتمند و دولتمند و ثروتمند و سعادتمند پيداست كه هنوز در قرنهاي اسلامي اين پسوند از كار نيفتاده بوده است.
اين هم بايد دانست نخست آن «اومند» بوده چنانكه خردومند ، دانشومند و همچنان در ديگرها ميگفتهاند و كلمههاي تنومند و برومند و فرهومند يادگار آن ميباشد. زيرا اينها از تن و بر (بمعني ميوه) و فره با «اومند» سرشته شده است. اينكه كساني برومند را با پيش باء ميخوانند غلط است. بايد آن را با زير باء خواند و معني آن باروَر است.
نكتهاي كه بايد باز نمود اينكه پارهای پيشوند يا پسوند ديگري نيز بمعني دارايي ميآيد : چنانكه در كلمههاي آزور ، دانشور ، ارجدار ، آبرودار ، بخرد ، تناور و بارور و مانند اينها. پس چه جدايي ميانهي اينها با «مند» است؟.. زيرا چنانكه در شمارهي پيش گفتهايم بايد در جستجوي اين جداييها بود و هر يك كلمه را در جاي جداگانهي خود بكار برد.
آنچه از كتابهاي پيشين بدست ميآيد جدايي ميانهي اينها نميگزاردهاند و چنانكه در بسيار جاها در اينجا نيز شيوهي روشني در پيش نبوده. ولي ما چون ميخواهيم زبان را بسامان بياوريم در اين باره اين شيوه را پيش خواهيم گرفت كه «مند» را پايگاه دوم بگيريم. بدينسان كه ميانهي دانشور و دانشمند اين جدايي را بگزاريم كه دانشور را پايينتر از دانشمند بشماريم. كسي را كه دانش دارد را دانشور بخوانيم و آنكه بيش از آن دارد دانشمند گوييم.
همين جدايي را ميانهي بخرد و خردمند و آزور و آزمند و هوشيار و هوشمند و ارجدار و ارجمند و در همهي آن ديگرها نگه داريم.
نكتهي ديگر اينكه اين پسوند را همچون كلمههاي ديگر روان گردانيم بدينسان چنانكه دانشمند ميگوييم بينشمند نيز بگوييم. همچنين در همه جا كه معني را درست يابيم.
1ـ مستمند نيز بِهمان معني گلهمند ميباشد.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستونهم)
🔶 چگونه میخواهید آب پاشید و آتش را خاموش نبینید؟!..
(بخش یک از یک)
در سال 1304 كه از سفر خوزستان برگشته در تهران بیكار بودم روزی بخانهی یكی از دوستان میهمان رفتم. چون باهم نشستیم و بگفتگو درآمدیم دوست ما چنین گفت : دیروز در مجلسی بودیم چند نفر از روزنامهنویسان و نویسندگان نیز بودند و سخن از درماندگیهای ایران میرفت. بیست سالست این كشور مشروطه شده و در این مدت كوششهای بسیار بكار رفته. ولی نتیجهای بدست نیامده بلكه ما روز بروز عقبتر رفتهایم. میگفتیم علت این چیست؟.. فلان نویسنده میگفت : توده بیسواد است. باید معارف را تعمیم و توده را باسواد گردانید. فلان روزنامهنویس باو پاسخ داده گفت : اساس اخلاقست باید اخلاق مردم را اصلاح كرد. دیگری گفت : باید بمردم درس وطنپرستی داد. پیشرفت مردمان اروپا از میهنپرستیست. باز دیگری گفت : باید كاری كرد كه قانونها اجرا شود. مردم چون مدتی در زیر قانون زندگی كردند خود بخود تربیت میشوند. بدینسان در یك مجلس چهار عقیده پیدا شد و هر یكی از اینها دلیلها برای عقیدهی خود یاد میكرد و یك ساعت بیشتر مباحثه میرفت.
دوست ما این داستان را میگفت و مقصودش آن بود كه من بگویم كدام عقیده درستتر است. ولی من چون اندیشهی روشنی نداشتم بخاموشی گراییدم. دوباره پرسید و گفتم موضوع باین آسانی نیست. گفت : من دلم میخواهد ما ایرانیها یك نصف دارایی خود را بدهیم و درد این كشور را بدانیم و یك نصف دیگر را بدهیم و چارهی آن را بدست آوریم.
اكنون آن دوست ما مرده است و پس از پانزده سال آنچه داستان را بیاد من انداخته جملههای اخیر اوست. آری مردمی كه دچار بدبختی گردیده ناتوان و درمانده شدهاند سزاست كه دارایی خود را در راه چارهی آن بكار برند. سزاست كه شب و روز آرام نداشته باین كار كوشند.
اینست من بخوانندگان دوباره یادآوری میكنم كه آن سخنانی را كه ما در پرچم در زمینهی درماندگیهای ایرانیان و علت آن نوشتیم از قبیل سخنان دیگر نشمارند و آنها را نیك خوانند و باندیشه سپارند و با فهم و خرد خود قضاوت نمایند. چنین انگارید كه یك انجمن بزرگی برپا كرده چنین میخواهند كه دربارهی درماندگیهای این توده و علتهای آن گفتگو شود و شما را نیز بآن انجمن خواندهاند و یكی برخاسته چنین میگوید : علت درماندگیهای ایرانیان این اندیشههای پست و پراكندهایست كه از هزار سال پیش ، از زمان سلجوقیان و مغولان پیدا شده و در كتابها و دلها جا گرفته ، و سپس دلیلهایی را كه ما در شمارههای پیش یاد كردیم شرح داده و از یكایك شما خواهش میكند كه آنها را بیندیشید و نظر خود را بگویید.
ما پرچم را برای چند مقصودی بنیاد نهادهایم كه یكی از آنها گفتگو در این زمینههاست و اینست دوست میداریم خوانندگان هر یكی اندیشهی خود را بنویسند و بفرستند و اگر ایرادی دارند بگویند. ما میخواهیم درد بخوبی شناخته گردد و همه آن را بشناسند و سپس از چاره گفتگو كنیم و دست بهم داده آن را پیش بریم. [1]
این نشناختن درد بایرانیان بسیار گران بسر میآید. چه امروز هزاران كسانی رنج میبرند و پول میریزند و كتابهای زمان سلجوقی و مغول را كه سراپا زیانست بچاپ رسانیده درمیان مردم نشر میكنند ، و چون زیان آنها را نمیدانند كار خود را نیك میشمارند. هزاران كسان آن كتابها را خریده با لذت میخوانند و آسیبی را كه از آن بفهم و مغز خود میرسانند درنمییابند. روزنامهها پیاپی آن بدآموزیهای كهن را با بدآموزیهای نوینی كه از اروپا ارمغان رسیده بهم آمیخته هر روز منتشر میگردانند. اینها همه نتیجهی نادانستنست.
چیزیست بسیار روشن : شما اگر چند شب پیاپی با رستمنامه یا شهنامه بسر برید و داستانهای آن را با میل بخوانید ، این در گفتار و كردار شما تأثیر خواهد داشت و شاید در راه رفتن همچون پهلوانان گام خواهید برداشت. كسی اگر سه چهار شب پیاپی بسینما رود و حركات چارلی چاپلین را تماشا كند بیگمان در رفتارش اثرهایی خواهد داشت و بیآنكه خود بفهمد تقلید از چارلی چاپلین خواهد كرد. شما اگر كتاب میزرابل[بینوایان] ویكتورهوگو را با میل و عقیده بخوانید بیگمان جایی در دلتان برای ژان والژان باز كرده آرزومند خواهید بود كه همچون او بكارهایی پردازید.
👇
🔶 چگونه میخواهید آب پاشید و آتش را خاموش نبینید؟!..
(بخش یک از یک)
در سال 1304 كه از سفر خوزستان برگشته در تهران بیكار بودم روزی بخانهی یكی از دوستان میهمان رفتم. چون باهم نشستیم و بگفتگو درآمدیم دوست ما چنین گفت : دیروز در مجلسی بودیم چند نفر از روزنامهنویسان و نویسندگان نیز بودند و سخن از درماندگیهای ایران میرفت. بیست سالست این كشور مشروطه شده و در این مدت كوششهای بسیار بكار رفته. ولی نتیجهای بدست نیامده بلكه ما روز بروز عقبتر رفتهایم. میگفتیم علت این چیست؟.. فلان نویسنده میگفت : توده بیسواد است. باید معارف را تعمیم و توده را باسواد گردانید. فلان روزنامهنویس باو پاسخ داده گفت : اساس اخلاقست باید اخلاق مردم را اصلاح كرد. دیگری گفت : باید بمردم درس وطنپرستی داد. پیشرفت مردمان اروپا از میهنپرستیست. باز دیگری گفت : باید كاری كرد كه قانونها اجرا شود. مردم چون مدتی در زیر قانون زندگی كردند خود بخود تربیت میشوند. بدینسان در یك مجلس چهار عقیده پیدا شد و هر یكی از اینها دلیلها برای عقیدهی خود یاد میكرد و یك ساعت بیشتر مباحثه میرفت.
دوست ما این داستان را میگفت و مقصودش آن بود كه من بگویم كدام عقیده درستتر است. ولی من چون اندیشهی روشنی نداشتم بخاموشی گراییدم. دوباره پرسید و گفتم موضوع باین آسانی نیست. گفت : من دلم میخواهد ما ایرانیها یك نصف دارایی خود را بدهیم و درد این كشور را بدانیم و یك نصف دیگر را بدهیم و چارهی آن را بدست آوریم.
اكنون آن دوست ما مرده است و پس از پانزده سال آنچه داستان را بیاد من انداخته جملههای اخیر اوست. آری مردمی كه دچار بدبختی گردیده ناتوان و درمانده شدهاند سزاست كه دارایی خود را در راه چارهی آن بكار برند. سزاست كه شب و روز آرام نداشته باین كار كوشند.
اینست من بخوانندگان دوباره یادآوری میكنم كه آن سخنانی را كه ما در پرچم در زمینهی درماندگیهای ایرانیان و علت آن نوشتیم از قبیل سخنان دیگر نشمارند و آنها را نیك خوانند و باندیشه سپارند و با فهم و خرد خود قضاوت نمایند. چنین انگارید كه یك انجمن بزرگی برپا كرده چنین میخواهند كه دربارهی درماندگیهای این توده و علتهای آن گفتگو شود و شما را نیز بآن انجمن خواندهاند و یكی برخاسته چنین میگوید : علت درماندگیهای ایرانیان این اندیشههای پست و پراكندهایست كه از هزار سال پیش ، از زمان سلجوقیان و مغولان پیدا شده و در كتابها و دلها جا گرفته ، و سپس دلیلهایی را كه ما در شمارههای پیش یاد كردیم شرح داده و از یكایك شما خواهش میكند كه آنها را بیندیشید و نظر خود را بگویید.
ما پرچم را برای چند مقصودی بنیاد نهادهایم كه یكی از آنها گفتگو در این زمینههاست و اینست دوست میداریم خوانندگان هر یكی اندیشهی خود را بنویسند و بفرستند و اگر ایرادی دارند بگویند. ما میخواهیم درد بخوبی شناخته گردد و همه آن را بشناسند و سپس از چاره گفتگو كنیم و دست بهم داده آن را پیش بریم. [1]
این نشناختن درد بایرانیان بسیار گران بسر میآید. چه امروز هزاران كسانی رنج میبرند و پول میریزند و كتابهای زمان سلجوقی و مغول را كه سراپا زیانست بچاپ رسانیده درمیان مردم نشر میكنند ، و چون زیان آنها را نمیدانند كار خود را نیك میشمارند. هزاران كسان آن كتابها را خریده با لذت میخوانند و آسیبی را كه از آن بفهم و مغز خود میرسانند درنمییابند. روزنامهها پیاپی آن بدآموزیهای كهن را با بدآموزیهای نوینی كه از اروپا ارمغان رسیده بهم آمیخته هر روز منتشر میگردانند. اینها همه نتیجهی نادانستنست.
چیزیست بسیار روشن : شما اگر چند شب پیاپی با رستمنامه یا شهنامه بسر برید و داستانهای آن را با میل بخوانید ، این در گفتار و كردار شما تأثیر خواهد داشت و شاید در راه رفتن همچون پهلوانان گام خواهید برداشت. كسی اگر سه چهار شب پیاپی بسینما رود و حركات چارلی چاپلین را تماشا كند بیگمان در رفتارش اثرهایی خواهد داشت و بیآنكه خود بفهمد تقلید از چارلی چاپلین خواهد كرد. شما اگر كتاب میزرابل[بینوایان] ویكتورهوگو را با میل و عقیده بخوانید بیگمان جایی در دلتان برای ژان والژان باز كرده آرزومند خواهید بود كه همچون او بكارهایی پردازید.
👇