پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاهم)

🔶 یکی از گمراهیها صوفیگریست
(بخش یک از دو)

یكی از گمراهیها و گرفتاریها كه در ایران از دیرگاهی رواج یافته صوفیگری است. این كیش باندازه‌ای بایران صدمه رسانیده كه حد و حصری ندارد و می‌توان گفت یكی از علتهای استیلای مغول بایران همین صوفیگری بوده است. آقای كسروی در كتاب «راه رستگاری» كه تقریباً خلاصه و فشاره‌ی پیمان در موضوع دین می‌باشد در گفتار 15 بطور مشروح مبداء و علت پیدایش و جهت پیشرفت و همچنین زیان صوفیگری را بیان نموده و با دلایل دانشمندانه و بخردانه آن را رد كرده‌اند دیگر در این زمینه جای هیچ گونه گفتگویی باقی نمانده و بنوشتن و گفتن دوباره نیاز نیست ولی چیزی كه مرا بنوشتن این گفتار واداشته همانا ایراد بعضی از بی‌انصافان و مغرضین است كه می‌گویند چون پیمانیان از عرفان (صوفیگری) بی‌اطلاع می‌باشند بهمین مناسبت بگفته‌های آقای كسروی گوش داده و پیروی از پیمان نموده‌اند.

این سخن را جز بغرض و ناآگاهی آنان نتوان بچیز دیگری حمل نمود زیرا هر كسی كه با سبك پیمان و بطور كلی با نوشته‌های آقای كسروی آشناست می‌داند كه او در هر موضوعی كه خواسته سخن گوید یا به هر كیش كه ایراد گرفته اول به نحو مجمل و مختصر آن را خلاصه كرده و پس از آن بوده كه پاسخ داده‌اند. بطوری كه چند روز قبل در موضوع جان و روان در پرچم ملاحظه گردید نخست آراء و انظار پیشوایان مادّیگری را بیان كرده و آنوقت مبادرت بجواب نموده بودند این برای اینست كه برای كسی جای شبهه و تردیدی باقی نماند و گفته‌های پیمان را حمل بر گزافه‌گویی نكنند. بعلاوه پیمانیان همه‌شان اهل این كشور هستند و از جای دیگر باینجا نیامده‌اند. بقول خودتان در سرزمین عرفان و فلسفه و شعر و شاعری بزرگ شده و نشو و نما یافته و در مدارس این كشور تحصیل كرده و از برنامه‌ی وزارت فرهنگ كه قسمت مهم آن بعرفان و فلسفه و شعر و ادبیات تخصیص یافته استفاده نموده‌اند.

و از طرفی با صوفیان كه در هر شهری ریشه دوانیده و مجلس و محفلی دارند حشر و نشری كرده كم و بیش بمعتقدات و آداب و رسوم آنها پی برده‌اند. نگارنده یكی از آنها بوده‌ام كه با فِرق مختلفه‌ی صوفیان آشنایی داشته و از نزدیك وضعیت آنها را دیده و اینك مختصری از مشهودات خود را جهت آگاهی خوانندگان درج می‌كنم.

صوفیان چندین فرقه هستند كه مهمترین آنها بقرار زیر است : شاه‌نعمت‌اللهی ـ ذهبی ـ بكتاشی ـ نقش‌بندیه ـ خاكساری. اینها اگرچه در ریشه یكی بوده فعلاً یكی نیستند و هر كدام راهی و پیشوایی جداگانه دارند ، و دائماً با یكدیگر در مجادله بوده و نسبتهایی بهمدیگر میدهند حتا از افتراء و توهین نیز مضایقه ندارند.

هیچ كدام آنها دارای هدف نبوده و آمال ویژه‌ای ندارند و بدستاویز شریعت و طریقت و حقیقت و مكاشفات و مشاهدات عمر خود را با بطالت و كسالت بسر می‌دهند. قطب شیرازی مرام صوفیگری را در یك بیت شعر گنجانیده :
صمت و جوع و سحر و عزلت ذكری بدوام
ناتمامان جهان را كند این پنج تمام

بنابراین اكثر شبها در مقابر شیوخ و خانقاه‌ها جمع شده و تا صبح بیدار می‌مانند و اوقات خود را با خواندن مثنوی و حافظ و سعدی و گریه و ناله می‌گذرانند و اغلب آنها معتاد بتریاك و حشیش و چرس و بنگ هستند و استعمال آن را وسیله‌ی نفْس‌كُشی و وصول بحقیقت و پیوستن بخدا می‌دانند. این بود مختصری از عملیات و مرام صوفیان كه من مشاهده كرده‌ام.
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
مغز نورسان را بدستیاری کتابهای درسی بدآموز با بیهوده‌بافیهای صوفیان پر می‌کنند. آب به آسیاب صوفیگری می‌ریزند. بجای پرورش خردها ، خویهای ستوده‌ای همچون دلیری و دانش‌پژوهی و اینگونه نیکیها ، قلندری و درویشی و نادانیهای صوفیان را جانشین می‌گردانند. بدینسان بجای ستارخانها و حسینخان باغبانها و جبار باغچه‌بانها ، شیخ جنیدها و شبلیها و سعدیها و حافظها را برای این کشور می‌پرورند.
جا دارد خوانندگان ، کتاب «فرهنگ چیست؟» را بخوانند تا بدانند چه دستهایی در کارست که ایرانی همیشه مغزش پر از اینگونه نادانیها و گزافه‌بافیهای صوفیان و خراباتیان باشد.
صوفیانی از مصر
صوفی در کار کشیدن بنگ
نورعلی تابنده ، دکتر در حقوق ، ملقب به مجذوب‌علی‌شاه ، «قطب» سلسله‌ی نعمت‌اللهی سلطانعلی‌شاهی گنابادی یکی از دهها قطب و پیشوای صوفیان بود.
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 42

درباره‌ی پیدایش امام عصر نیز همان رفتار را كرده‌اند و بیكبار آیین خدا را فراموش كرده صدها كارهای بیرون از آیین در آن داستان گنجانیده‌اند.

مثلاً می‌گویند : امام عصر هزاروهفتاد و هشتاد سالست كه زنده است. ما می‌گوییم : این نمی‌تواند بود. كسی هزار سال زنده نتواند ماند. می‌گویند : از قدرت خدا چه بعید است؟!. می‌گوییم : مگر قدرت خدا در دست شماست؟!. خدا برای اداره كردن اینجهان آیینی گزارده. این را خدا گزارده است كه یك كسی بیش از صد سال و صدوسی سال زنده نماند.

در این باره ایراد بزرگ آنست كه بهر چه خدا كسی را بیافریند و آنگاه غایبش گرداند و در این سرداب و آن چاه پنهانش دارد و هزار سال بیشتر همچنان بگذرد تنها برای آنكه روزی او را بیرون خواهد آورد و براهنمایی مردم واخواهد داشت؟!. مگر خدا نمی‌توانست در همان زمان كه او را ظاهر خواهد گردانید بیافریند؟!.

می‌گویند : روزی كه امام ظهور خواهد كرد آفتاب برگشته از مغرب طلوع می‌كند ، آوازی از میان آسمان و زمین شنیده می‌شود ، یاران آن امام با طی‌الارض در نزد او حاضر می‌شوند ، امام با آن دسته‌ی كم شروع بآدمكشی می‌كند و بهمه‌ی جهان چیره می‌گردد.

می‌گوییم : اینها نیز تمام دروغست. اینها كارهاییست كه بیرون از آیین خداست. امام عصر ، چه راست و چه دروغ ، بالاتر از پیغمبر اسلام نیست. پس چرا این كارها در پیدایش آن پیغمبر رخ نداد؟!.
ما نیك می‌دانیم كه آیین خدا در برانگیختن راهنمایان چیست : كسی را از میان مردم برمی‌انگیزد و او با ناتوانی و تنهایی با گمراهیها نبرد می‌آغازد و مردان غیرتمند او را بی‌غرض و راستگو دیده به یاریش برمی‌خیزند و از همین راه كار او پیش می‌رود. همیشه ترتیب این بوده. هیچگاه نیاز بآن عجایب و غرایب نبوده. خدا اگر راهنما می‌فرستد دیگر چه نیاز هست كه آفتاب را از مشرق خود بازگرداند؟!. چه نیاز هست كه دستگاه خود را بهم زند؟!. اینها دروغهای بسیار ناشیانه‌ایست كه ساخته‌اند.

عجیب‌تر اینست كه در اخبار خبر داده‌اند كه امام‌زمان با شمشیر جنگ خواهد كرد ، و چون سپس توپ و تفنگ پیدا شده و اكنون هم تانك و بمب و صد افزار دیگر بآنها افزوده شده ، شیعیان كه در هیچ مورد اظهار عجز نمی‌كنند در اینجا هم عاجز نمانده چنین گفته‌اند : در ظهور امام توپ و تفنگ از كار خواهد افتاد و جنگها جز با شمشیر نخواهد بود. آدم نمی‌داند باینها چه بگوید!.

یك داستان شنیدنی اینست كه حسینقلی‌خان برادر فتحعلی‌شاه كه ببرادرش یاغی شد و سرانجام كورَش گردانیدند یك شمشیر با یك سپر و با یك زره جواهرنشان مطلا بنام امام‌زمان وقف كرده كه اكنون در موزه‌ی قم برای تماشا گزارده شده. در زمان حسینقلی‌خان توپ و تفنگ رواج می‌داشت و سپر و زره از كار افتاده بود ولی حسینقلی‌خان چون معتقد بود كه جنگهای امام‌زمان جز با شمشیر نخواهد بود آنها را وقف او گردانیده است.

می‌گویند : امام عصر چون بحكومت خواهد پرداخت ریشه‌ی ظلم را برانداخته جهان را پر از عدل خواهد گردانید. گرگ با گوسفند در یكجا خواهد چرید ، اختلافات مذهبی از میان خواهد رفت ، زمین گنجینه‌های خود را بیرون خواهد ریخت.

ما می‌گوییم : اینها نیز با آیین خدا ناسازگار است. آری جهان رو به پیشرفتست ، و اگر رویهم‌رفته را گیریم آدمیان همیشه رو به نیكی می‌روند. اكنون هم جای آنست كه جهان بسیار بهتر از این گردد.

ولی آنگونه نیكی كه شیعیان از ظهور امام‌زمان امید می‌دارند نشدنیست. گرگ با گوسفند هیچگاه در یكجا نتواند چرید. شگفتتر آنكه شیعیان در این اندازه‌ها نایستاده‌اند و یك داستان دیگری هم بنام «رجعت» بآن افزوده‌اند. امام عصرتان مدتی حكومت كرده با دست زنی ریشدار كشته خواهد شد. پس از آن یكایك امامان زنده شده و باین جهان بازگشته بپادشاهی خواهند برخاست و هر كسی از ایشان دشمنان خود را زنده گردانیده و برای آنكه كینه جویند دوباره خواهد كشت.

خلاصه آنكه این مذهب در همه ‌جا موهون بوده و مورد ایراد واقع شده.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 162
🔸 در پیرامون زبان

زماني كه ما پيمان را آغاز كرديم ، چون تا مي‌توانستيم از كلمه‌هاي بيگانه پرهيز جسته بجاي آنها از خود فارسي مي‌آورديم ، اين زبان ناشناخته مي‌نمود و اين يكي از سختيهاي كار ما بود. زيرا از يكسو خوانندگان گله مي‌نوشتند و ناداناني هم ـ چنانكه شيوه‌ي ايشان است ـ آن را دستاويزي براي خرده‌گيري و بدگويي گرفته بودند. از يكسو نيز ما ناگزير بوديم آن را دنبال نماييم. زيرا پيراستن زبان از خواستهاي ما بود و مي‌بايست خودمان در آن راه پيشگام باشيم ، و شيوه‌‌اي كه براي نگارش بكار مي‌برديم شيوه‌اي بود كه از راه دانش زبانشناسي آن را پيش گرفته بوديم ، و چيزي نبود كه بتوانيم از آن چشم پوشيم.

تا دو سال اين سختي را داشتيم تا كم‌كم از آن رها گرديديم. زيرا خوانندگان روزبروز بزبان ما آشناتر گرديدند ، وانگاه جنبش پيراستن زبان پيشرفت بسياري نمود و كلمه‌هاي فارسي را بسيار پيش آورد. ليكن در اين ميان ما ناگزير بوديم گامهاي ديگري در راه زبان برداريم. پاره‌اي از آنها چون گامهاي كوچکي بود ، چندان تكاني نداد و فهميده نشد. ولي يكي از آنها كه «بازگردانيدن گونه‌هاي كارها» باشد از نيمه‌هاي سال چهارم تكان ديگري بزبان پيمان داده و بار ديگر زبان مهنامه اندكي ناشناخته گرديده. با آنكه در اين باره نيز ما ناگزير ميباشيم ، زيرا يكي از درماندگيهاي زبان فارسي از ميان رفتن گونه‌هاي كار است ، و ما تا آنها را بازنگردانيم زبان درستي در دست نخواهيم داشت. ديگران بمانند ما خودمان از فهمانيدن بسياري از معنيها خواهيم درماند. چنانكه يك مرد بيمار نتواند كارهاي خود را انجام دهد يك زبان بيمار نيز از فهمانيدن معني درماند. در جايي كه ما همه‌ي كارمان با زبان است و سختترين نياز را بآن داريم.

از اينرو پارسال گفته‌هايي در اين زمينه نگاشتيم. ولي چون شايد بسياري از خوانندگان امسال دسترس بشماره‌هاي پارسال ندارند ، از آن سوي اين گونه زمينه‌ها با يك بار نوشتن روشن نگردد اينست در اينجا دوباره آن را هرچه روشنتر و بسامانتر دنبال مي‌نماييم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاه‌ویکم)

🔶 یکی از گمراهیها صوفیگریست
(بخش دو از دو)

از اینها بگذریم و بكتابهایشان نظر افكنیم. بقول آقایان «معارف عرفان» از قبیل اسرارالتوحید ، تذكراة‌العرفان ، بستان‌السیاحه را مطالعه كنیم جز یكمشت قصص و حكایات عجیب و غریب خِرَدناپذیر كه مرشدان برای هنرنمایی و نكته‌سنجی ، خود آنها را بافته و مقصودی غیر از ترسانیدن مریدان و تهی كردن كیسه‌هایشان نداشته‌اند بچیز دیگری برنخواهیم خورد. این را هم پوشیده نگزارم صوفیان از باطنیگری و جبریگری و خراباتیگری هم بهره‌برداری كرده‌اند مولوی می‌گوید :
هر لحظه بشكل آن بت عیار برآمد بر دیده عیان شد
هر دم بلباس دیگر آن یار برآمد دل برد و نهان شد

این عقیده‌ی باطنیانست كه خدا هر زمان در صورت دیگری در این جهان ظهور كرده.

محمود شبستری كه از شیوخ برجسته‌ی صوفیان می‌باشد در كتاب خود موسوم بگلشن راز راجع بجبریگری می‌گوید :
هر آن كس را كه مذهب غیر جبر است نبی فرموده كو مانند گبر است
نبودی تو كه فعلت آفریدند تو را از بهر كاری برگزیدند

همو در كتاب خود درباره‌ی خال و جمال و زلف و كمال یار اشعاری سروده كه حاكی از خراباتیگری است.

با این وصف نمی‌دانم این بی‌انصافان از روی چه مأخذ و مدركی پیمانیان را بعدم اطلاع و استحضار از عرفان متهم می‌كنند در صورتی كه پیمانیان نه تنها از صوفیگری بلكه از تمام كیشها بهتر از دیگران آگاهی دارند و معایب و زیان آن را تشخیص داده و بیهوده بودن آنها را درك كرده و بدین‌جهت دست از آنها كشیده و براه خردپذیر پیمان گرویده‌اند.

در پایان از آقای كسروی خواهش دارم چون صوفیان برای نگهداری و توسعه‌ی دستگاه خود اخیراً كتابهایی بچاپ رسانیده‌اند مبنی بر اینكه صوفیان در زمان صفویه رشیدانه بجنگ برخاسته و از كشور دفاع كرده و در قلع و قمع دشمنان میهن فداكاری نموده‌اند چون من از چنین چیزی آگاهی ندارم شما پاسخ آن را داده و از دغكاری ‌این قبیل مردمان كه می‌خواهند نان را بنرخ روز بخورند جلوگیری نمایید.
محمدباقر رحیمی

🔸پرچم : درباره‌ی صوفیگری بیك رشته گفتارهایی خواهیم برخاست. اما پرسشی كه آقای رحیمی درباره‌ی جنگجویی صوفیان در زمان صفویان نموده‌اند باید دانست كه شیخ‌صفی اردبیلی از خردمندان صوفیه بوده و اینست اصلاحاتی در سلسله‌ی خود پدید آورده.

صوفیان پی كاری رفتن را بد دانسته مفتخواری و بیكاری را شرط تصوف می‌شماردند و گدایی یك گونه ریاضتی در نزد ایشان بوده شیخ‌صفی آن را برداشت و پیروان او بیشترشان از پیشه‌وران و برزگران بودند. صوفیان زن نمی‌گرفتند و آن را بد می‌شماردند. این پیروانش را بزن گرفتن واداشت. باید گفت صوفیان این شیخ ، جداییهایی با صوفیان دیگر داشتند. سپس در زمان جانشینان او كه بر شماره‌ی پیروان بسیار افزوده چند ایل بزرگ از ایلهای ترك خود را بآن خاندان بستند اینها از صوفیگری تنها نامش را داشتند وگرنه ریاضت نمی‌كشیدند ، ذكر خفی یا جلی نمی‌گفتند ، به چله نمی‌نشستند ، از باورهای صوفیگری از وحدت وجود و مانند آن بكلی ناآگاه بودند. راستی‌را باید گفت اینها بستگان خاندان صفوی بودند نه صوفی ، آن جنگها كه می‌گویند در زمان پادشاهان صفوی در راه ایران كرده شده این ایلهای ترك كرده‌اند نه صوفیان.

ما از باورها و حال صوفیان نیك آگاهیم و می‌دانیم كه یك صوفی آن همتی كه بكوشد و نانی برای شكم خود پیدا كند ندارد چه رسد بجنگ و جانبازی. از سوی دیگر ما می‌دانیم كه صوفیان باین جهان با دیده‌ی تحقیر می‌نگرند. در نظر آنها این جهان درخور سر فروآوردن نیست چه رسد بآنكه در راهش از جان درگذرند.

صوفیان در زمان مغول بفراوانی بودند و شما یكی را پیدا نخواهید كرد كه بجنگ یا كوشش پرداخته باشد. یكی از مشایخ معروف آن زمان ابوبكر رازی بوده كه بگفته‌ی خودش چون آمدن مغولان را شنیده شبانه با چند تن درویش گریخته و زنان و فرزندان خود را بدشمن بازگزارده كه می‌گوید خبر رسید كه همه را از تیغ گذرانیده‌اند.

اما كسانی كه می‌گویند ما معنی صوفیگری را نمی‌دانیم بهتر است ایشان معنی آن را بما بفهمانند ما آنچه می‌دانستیم نوشته‌ایم. آنان اگر جز اینها می‌دانند بنویسند. ما بسیار می‌خواهیم كه پیروان صوفیگری و دیگر دسته‌بندیها بگفته‌های ما پاسخ دهند و با دلیل ایرادهای ما را رد كنند. ما خود این را می‌خواهیم و چشم براهیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 188)
صوفیگری دختر ناصرالدین شاه
🔶 گفت و شنید - (بخش دوم)
🔸 تکه‌ی 43

بدتر از همه آنكه شیعیان معتقدند كه نیكیها جز بدست امام‌زمان نباید بود و هر نیكی كه رخ می‌دهد آن را نمی‌پذیرند. مثلاً از ده سال بیشتر است كه ما بكوشش پرداخته‌ایم. با ده گونه گمراهی نبرد می‌كنیم. ریشه‌ی نادانیها را برمی‌اندازیم. هنگامی كه ما بكوشش برخاستیم نام دین چندان خوار شده بود كه بردن نام آن را بما ایراد می‌گرفتند. مثلاً می‌گفتند : «دیگر دین چیست كه باز نامش می‌برید؟!». در چنین زمانی ما بیرق دینداری و خداشناسی افراشتیم و برای دین یك بنیاد بسیار استواری گزاردیم كه امروز هیچ كس نمی‌تواند زبان بایراد گشاید. ما بهمه ایراد می‌گیریم كسی نمی‌تواند بما ایراد بگیرد. كتابهای «راه رستگاری» و «دین و جهان» و «آیین» كه ما نوشته بچاپ رسانیده‌ایم اگر همه‌ی علمای شما گرد آمدندی یكی را نمی‌توانستند نوشت. از آنسو ما برای آنكه همه‌ی مذهبها را براندازیم و همه‌ی مردم را به یك راه بیاوریم ، همه‌ی گمراهیها را دنبال كرده درباره‌ی هر كدام ـ از صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، مادّیگری ، بهائیگری ، فلسفه‌ی یونان و مانند اینها ـ كتاب یا گفتارها نوشته‌ایم.

چنین كوششهایی كه تاكنون در جهان مانند نداشته شیعیان نه تنها خشنود نیستند ، بسیار ناخشنود هم هستند. زیرا این كارها را بایستی امام‌‌زمان كند. ما كه كرده‌ایم بسیار بد شده. بیچارگان در توی آتش بدبختی می‌سوزند و تنها پرواشان بآنست كه مبادا آنكه دستگاه امامانشان بهم خورد.

روزی با یكی بسخن پرداخته بودیم. چون می‌گفت : امام‌زمان كه ظهور كند تمام دینها یكی خواهد شد و با یك شادمانی آن را بزبان می‌آورد. گفتم : آیا امام‌زمان این كار را با معجزه و نیروی فوق‌العاده خواهد كرد یا از راه عادی؟ چون نفهمید گفتم : آیا چنین خواهد بود كه مردم شب بخوابند و فردا كه برخاستند همه‌شان در یك دین باشند و آن مذاهب خود بخود از میان رفته باشد ، یا اینكه امام با آن مذاهب به نبرد پرداخته و با دلیلهای روشن مردم را از آنها بیزار گردانیده عموم را بشاهراه حق خواهد آورد؟ كدام یكی از اینهاست؟.

چون پاسخی نمی‌توانست من خودم بپاسخ پرداخته گفتم : آن اولی كه نتواند بود. زیرا برخلاف آیین خداست. خدا چنان نیرویی را بكسی نداده است و نخواهد داد. پیغمبر اسلام بسیار بزرگتر از امام‌زمان بود و ما می‌دانیم كه چنین نیرویی نداشت و سالها رنج برد و جنگها كرد تا توانست عرب را از بت‌پرستی بیرون آورد.

مسلم است كه دومی باید بود. باینمعنی كه امام‌زمان باید با دلیلها و كوششها مردمان را از كیشهای گوناگون بیرون آورد و همه را دارای یك دین گرداند. چنین نیست؟.

گفت : البته همین خواهد بود.

گفتم : در آن صورت ما كه اكنون همان كار را از راه بسیار بهتری انجام می‌دهیم پس چرا شما شادمانی نمی‌كنید؟! چرا بما یاوری نمی‌نمایید؟!. بدبخت بجای آنكه باین پرسش پاسخ دهد چنین گفت : پس شما دعوی امام‌زمانی (مهدویت) می‌كنید؟!!.. این بود پاسخی كه بمن داد.

من سخنم در اینجا پایان می‌پذیرد. چیزی كه باید بشما بگویم آنست كه اگر می‌خواهید معنی راست دین را بشناسید كتاب «ورجاوندْبنیاد» را كه بزبان آسان نیز چاپ شده بخوانید.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 163
🔸 در پیرامون زبان

1ـ بازگويي (خبر)

خوانندگان ميدانند در هر زباني كار (يا فعل) بچندين بخش است و يكي از آنها بازگويي (يا خبر) ميباشد.

گفتگوي ما بيشتر از اين بخش خواهد بود.

نيز خوانندگان ميدانند در هر زباني كار سه زمان دارد : گذشته (يا ماضي) ، اكنون (يا مضارع) ، آينده (يا مستقبل). گفتگوي ما بيشتر از گذشته و اندكي نيز از اكنون خواهد بود و از آينده سخني نخواهيم داشت.

نخست از گذشته سخن ميرانيم : بايد دانست در هر زباني گذشته بچندين گونه آيد. در تركي آن را تا چهارده يا پانزده توان شمرد. در فارسي نيز ما گونه‌هاي آن را تا سيزده پيدا كرده‌ايم و اينك در اينجا مي‌شماريم ، ولي شايد كساني گونه‌هاي ديگري پيدا كنند :

1ـ گذشته‌ي ساده : نوشت. ما را بسخني از آن نياز نيست. آن همچون نام خود ساده است و امروز نيز درست بكار ميرود.

2ـ گذشته‌ي ناديده : نوشته. اين را بيشتر در جايي آورند كه كاري رخ داده ولي گوينده آنجا نبوده و آن را نديده. اگر كسي بگويد : «ديشب يكي آمده و در خانه را زده و كتابي داده و رفته» ، ما خواهيم دانست خود گوينده آنجا نبود و با ديده نديده. ولي اگر گفت : «ديشب يكي آمد و در خانه را زد و كتابي داد و رفت» ، خواهيم دانست خود او بوده. تا از اينرو ما آن را «نديده» مي‌ناميم ليكن گاهي آن را بمعنيهاي ديگر نيز آورند.

گاهي كاري را گوينده ديده ولي شنونده نديده. پرواي حال او كرده باين گونه آورند. بچه‌اي برادر خود را از كوچه آواز داده ميگويد : «آقا از بازار آمده شما را ميخواهد».

گاهي چون پرسشي شده و آن با گونه‌ي ناديده بوده پاسخ نيز با اين گونه آورده مي‌شود. آموزگار از شاگرد مي‌پرسد : دَرست را نوشته‌اي؟! پاسخ ميدهد : نوشته‌ام.

گاهي نيز چون خواست گوينده نه بازگفتن آن كار است. خواستش سخن ديگر است و آن را بعنوان پيشرو (مقدمه) ياد ميكند. در اينجا هم با گونه‌ي ناديده مي‌آورند. بازرگاني بانباز خود دستور مي‌دهد : «فرشي كه خريده‌ايم زودتر بفروش كه نماند».

گاهي نيز زمان بسياري در ميانه‌ گذشته و آن را با اين گونه آورند. دو برادر با هم گفتگو ميكنند : «ده سال است كه پدرمان درگذشته».

شايد جاهاي ديگري نيز باشد ولي چنانكه ديده مي‌شود در همه‌ي اينها نيز ناديدگي هست : در نخستين شنونده نديده. در دوم پرسنده نديده. در سوم چون خواست گفتگو از آن كار نيست تو گويي آن را پيش چشم نمي‌گيرند. در چهارمي نيز همين نكته در كار است.

گاهي نيز از براي پيوستگي دو كار يكي را با اين گونه آورند : «از پشت سر رسيده گرفت». ما اين را از گونه‌ي ناديده نمي‌شماريم و بهتر ميدانيم اين از ميان برود و بجاي گفته‌ي بالايي «از پشت سر رسيد و گرفت» گفته شود. همچنين در مانندهاي آن.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاه‌ودوم)

🔶 خود نمی‌كوشند و بكوشش دیگران نیز رشك می‌برند
(بخش یک از دو)

در ایران كسان بسیاری هستند كه هیچ كوششی در راه توده و كشور نمی‌كنند و از علاقه‌مندی بكشور و توده تنها بآن بس می‌كنند كه در این مجلس و آن مجلس گله كنند ، و از حال مردم بد گویند و از كمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیك شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین كار اكتفا كنند. دسته‌ی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر می‌دهند ، و این نمی‌دانند كه وظایفی در گردن دارند و

🔸یك مردی چنانكه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بكشور و توده‌ی خود نیز باشد و آزادی و آبادی كشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن كوششهایی كند.

بخصوص هنگامی كه روزهای سختی برای كشور پیش می‌آید ، و بخصوص هنگامی كه یك دسته‌ای بكوششهایی پرداخته‌اند كه باید با آنان همدستی نماید. این نمی‌دانند كه یك چنین واجبی نیز بگردن ایشانست كه اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.

آری دسته‌ی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است كه گمان هیچ تقصیری بخود نمی‌برند و با یك پیشانی باز با آدم روبرو می‌شوند. بلكه در دلهای خود ما را كه بچنین كوششی برخاسته‌ایم مورد نكوهش می‌سازند. این یك نمونه‌ی دیگریست كه اینان معنی زندگی را نمی‌دانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایه‌ی كودكان را دارند ، بلكه اگر پرده‌پوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایه‌ی چهارپایان گردانیده‌اند.

🔸این شیوه‌ی زندگانی چهارپایانست كه سر پایین انداخته می‌خورند و می‌نوشند و می‌خوابند و كام می‌گزارند و در اندیشه‌ی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث می‌نمایند.

جای بسیار افسوسست كه چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوس‌آورتر از این آنست كه كسانی باین اندازه هم بس نكرده نه تنها خود بكوششی نمی‌پردازند و بكوششهای ما همراهی نمی‌نمایند باین تلاشهای ما نیز رشك می‌برند و كینه‌ی ما را در دل جا می‌دهند ، و برخی از آنان از آزار و كارشكنی هم بازنمی‌ایستند و هر كجا كسی را از همراهان ما پیدا كردند خنجر زبان را تیز كرده همچون كژدم كه از نیش زدن لذت می‌برد زخمهای پیاپی می‌زنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من می‌آیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز می‌كنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشك و كینه تهی می‌گردانند.
چند روز پیش یكی بنزد من آمده می‌گوید : «بسیار لاغر شده‌اید» می‌گویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. می‌گوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده می‌كشید. این مردم كه نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه كار دارید؟!.. از خودتان گفتگو كنید .. خودتان آیا می‌شوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن می‌دانیم كه هر كسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت می‌خواهی نیك شوی یا نه؟! ما اكنون در مرحله‌ی پیراستن اندیشه‌ها می‌باشیم و می‌خواهیم نخست باین پراكندگیها چاره كنیم و اینست یك رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار می‌دهیم كه در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراكنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفته‌ای یا نه؟!.. از خودت گفتگو كن ... از آنسوی تو از كجا می‌گویی این مردم نمی‌شوند؟!.. چه دلیلی باین گفته‌ی خود داری؟!.. تاكنون كه آزمود كه دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران كدام دسته‌ای برای اصلاح برخاسته‌اند؟!.. كدام كوششهایی در این باره بكار برده‌اند؟!..

نگزاشت سخن من بپایان رسد و گفت : «خود شما نُه سالست می‌كوشید ، چه نتیجه برده‌اید؟!..» گفتم : چه نتیجه‌ای می‌خواستی ببریم؟!.. شما نتیجه را معنی كنید. ما نُه سالست می‌كوشیم و از كوششهای خود هم نتیجه برداشته‌ایم. ما با سوزن كوه می‌كَنیم. ما درمیان چهارده كیش و چند مسلك و چند بدآموزی ایستاده می‌گوییم : باید همه‌ی اینها از دلها بیرون رود و حقایق جای آنها را گیرد و تاكنون آن توانسته‌ایم كه آواز خود را بگوش ده‌ها هزار و صدها هزار كسان برسانیم و هزارها كسان را با خود همراه گردانیم. آیا این نتیجه نیست؟!.. اینكه چنین كوششی در برابر صدها فشار و كارشكنی و دشمنی پایداری نموده و از میان نرفته خود یك فیروزی بزرگی می‌باشد. شما اگر یك مرد بافهمی هستید و غرضی در دل ندارید ، ببینید دیگران در راه پیشرفت مقاصد خود (مقاصدی كه در برابر اندیشه‌های ما بسیار بی‌ارزش است) چه تلاشها بكار می‌برند و چه جانفشانیها می‌نمایند. بیست و سی سال می‌كوشند و ملیونها جوان را بكشتن می‌دهند و باز نومید نمی‌گردند.

👇
🔸شما می‌گویید ما چون در نُه سال بهمه‌ی مقاصد خود دست نیافته‌ایم این را دلیل نافیروزی شماریم و با شما هم‌آواز گردیده بگوییم : «این مردم نمی‌شوند!». ولی این یك چشمداشت بسیار بیخردانه‌ایست كه از ما می‌كنید.

بخصوص كه ما نیك می‌دانیم این سخنان از دلهای پاك برنمی‌خیزد و آنچه شما و دیگران را باین گفته و مانندش وامی‌دارد جز رشكِ پلید و خودخواهی و نادانی نیست. اینها را گفته با تحقیر از پیش خود دورش راندم.