پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 166
🔸 در پیرامون زبان

10ـ گذشته‌ي گذشته‌ي ناديده : نوشته بوده. اين نيز همان گذشته‌ي گذشته است كه نشان ناديدگي بر آن افزوده شده ، و جدايي ميانه‌ي دو گونه آنست كه گذشته‌ي گذشته در هنگاميست كه يك كاري كه پيش از كار ديگري رخ داده گوينده در زمان كار دوم آن را دانسته و ديده كه آن رخ داده ، ولي گذشته‌ي گذشته‌ي ناديده بهنگامي است كه گوينده آن را در آن زمان نديده و ندانسته كه چنان كاري رخ داده و سپس آگاهي يافته. اگر كسي دزدي بخانه‌اش آمده و او پس از رفتن دزد بخانه رسيده و آن را دانسته چنين خواهد گفت : «من چون رسيدم دزد آمده و آنچه ميخواسته برده بود». ولي اگر بخانه رسيده و آن را ندانسته و سپس آگاهي يافته خواهد گفت : «من چون رسيدم دزد آمده و آنچه ميخواسته برده بوده و من فردا آگاه شدم».

11ـ گذشته‌ي همارگي و همانزماني : مي‌نوشتي. اين همارگيست كه نشانه‌ي همانزماني (مي) نيز بر آن افزوده شده و اينست هر دو معني را ميرساند. «آن روز فلان را ديدم نامه مي‌نوشت و او نامه را بس شيوا مي‌نوشتي» ، «آن روز كه سلطان بفتح خليج خواستي شد ده‌هزار مرد بمزد گرفتند كه هر يك از آن جنبيتان كه ذكر كرديم يكي را بدست گرفته بودي و صد صد مي‌كشيدندي و در پيش بوق و دهل و سرنا مي‌زدندي» (ناصر خسرو)
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاه‌وپنجم)

🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی(بخش یک از سه)

اگر خوانندگان فراموش نكرده‌اند ما در شماره‌ی 178 و 179 پرچم گفتار درازی را زیر عنوان «تاریخ مختصر نیروی دریایی ایران» كه بخامه‌ی یكی از افسران ایرانی بود بامضای س. ب. بچاپ رسانیدیم. آن گفتار تاریخچه‌ی نیروی دریایی ایران را دربر داشت و از این جهت سودمند بود و ما نیز از چاپش خودداری ننمودیم. ولی برداشت آن گفتار و لحن نویسندگی آن با حقیقت و همچنین با راه پرچم سازشی نداشت اینبود وعده دادیم كه سپس در آن پیرامون بگفتگو پردازیم و اینك آن وعده‌ی خود را بكار می‌بندیم و مخصوصاً می‌خواهیم نویسنده‌ی آن گفتار كه یك افسر بافهم و دانشسیست این نوشته‌های ما را بخواند.

آقای س. ب. در دیباچه‌ی گفتار خود چنین می‌نویسد : در زوایای تاریخ اغلب ملل دیده شده است كه ملتی بعلت انحطاط اخلاقی و باشتباهات تاریخی زعمای آن ملت بپرتگاه نیستی افتاده و مدتها دستخوش هوا و هوس ملل وحشی دیگر واقع شده است. ولی ملل زنده‌ی عالم نه فقط در مقابل اینگونه شداید از میان نرفته‌اند بلكه با نیروی صبر و دانش و فرهنگ آنقدر كوشیده‌اند تا وقتی كه تمدن خود را بملل فاتح تحمیل و بدین طریق از رنج زحمت اسارت و بدبختی خود را رهایی بخشند.

یكی از آن مللی كه دیوارهای تمدن باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناك فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایرانست. این ملت كهنسال آسیایی بارها محل تاخت و تاز بیگانه قرار گرفته است ولی هیچگاه ملت فاتح نتوانسته‌اند تیشه بریشه‌ی تمدن این ملت باستانی زده و آن را از پای درآورد. چه جوانان و خردمندان این كشور همینكه احساس زوال را نموده‌اند فوراً گرد هم آمده و بر بالای كاخ ویران كشور كه پایه‌اش همیشه محكم و بر قلوب افراد ملت استوار بوده كاخ نوینی و محكم و زیبایی ساخته‌اند كه چشم مردان روزگار را خیره ساخته است و باین علت است كه چنین ملتی هیچگاه مضمحل نشده و از بین نرفته و نخواهد رفت.

تا اینجاست گفته‌های آقای س. ب. متأسفانه باید گفت خود را و دیگران را فریب دادن است. این اندیشه از چندی پیش در دلهای بسیاری از ایرانیان پیدا شده كه شكستهایی را كه ایران در قرنهای گذشته در برابر بیگانگان خورده است تأویل كرده چنین می‌گویند : اگرچه ایران در هر یكی از آنها شكست خورده و استقلال خود را از دست داده ولی چندی نگذشته كه تمدن خود را بآن مردم فاتح تحمیل كرده و آنها را در خود بتحلیل برده و بدینسان استقلال خود را نگه داشته است. مثلاً درحادثه‌ی مغول ایرانیان ناگزیر شدند گردن بیوغ آن مردم وحشی بگزارند ولی پس از چندی همان مغولان را تابع تمدن ایران گردانیده و در واقع از خود ساختند كه پادشاهان اخیر آنها دیگر یادی از مغولستان نمی‌كردند و خود را ایرانی می‌شناختند و مذهب و عادات ایرانی را پذیرفته بودند. اینست می‌گویند : ایران با این خاصیتی كه دارد از میان نرفته و پس از این هم نخواهد رفت.

ولی دوباره می‌گویم این خود را فریفتنست. باین اندیشه ایرادهای بسیاری وارد است كه من یكایك شرح خواهم داد. نخست می‌خواهم از «تمدن ایران» كه اینهمه بآن می‌نازند و پشتگرمی نشان می‌دهند گفتگو كنم :

🔸تمدن چیست؟.. تمدن یا بزبان فارسی «شهریگری» پیشرفت آدمیان در شیوه‌ی زندگانیست.

آدمی یك روز در غارها و جنگلها می‌زیسته كه نه رختی می‌پوشیده ، و نه كاچالی (اثاث البیت) داشته ، و نه صنعتی می‌شناخته. از بام تا شام روز می‌گزارده و تنها كارش آن می‌بوده كه از میوه‌های جنگل بچیند و بخورد و شكم خود را سیر گرداند و بآسایش و خوشی پردازد. ولی كم‌كم آغاز كرده كه كاچال و افزارهایی از سنگ یا از استخوان بسازد و خانه‌ای برای خود بنیاد گزارد و پوشاكی از برگ درختان یا از پوست جانوران آماده گرداند ، سپس دست بآهن و مس و دیگر فلزات یافته و افزارهای فلزی برای خود ساخته ، كشاورزی آغاز كرده ، صنعت یاد گرفته ، چهارپایانی را برای كمك خود خانگی گردانیده و بدینسان روز بروز در پیشرفت بوده تا بآنجا رسیده كه بمعنی حكومت پی برده و حكومت و قانون بنیاد نهاده و از این راه منتقل بشهرنشینی گردیده است. این پیشرفت پی هم كه آدمیان از آغاز زندگی داشته‌اند و هنوز دارند شهریگری یا تمدن نامیده می‌شود.

🔸معنی درست تمدن این است و باید دانست كه این نه چیزی است كه ایرانی و ناایرانی داشته باشد. من نمی‌دانم اینهایی كه می‌گویند : «تمدن ایرانی» چه معنایی می‌خواهند؟!. از سوی دیگر تمدن یا پیشرفت آدمیان ـ چنانكه گفتیم ـ از صدها هزار سال پیش آغاز یافته است و خود چیزی كه مایه‌ی بخود بالیدن باشد نیست. برای بخود بالیدن باید چیزهای دیگری پیدا كرد.

👇
این چه چیز است كه كسانی بگویند ما اگرچه در برابر فلان بیگانگان شكست خوردیم و زبون گردیدیم و صدها هزار جوانان و مردان خود را بكشتن دادیم ، و صدها هزار دختران و زنان باسارت فرستادیم ، و سالیان دراز توسری‌خور بودیم ولی خوشبختانه تمدنمان از میان نرفت و همان بیگانگان كم‌كم از ما گردیدند و عادتهای ما را پذیرفتند؟!.. این چه نازیدن است؟!.. این چه بخود بالیدن است؟!..

یك مثلی بیادم می‌افتد كه باید بنویسم : یك سالی كه در زنجان بودم می‌شنیدم یك مردی سالیان دراز در راه كیمیا رنج برده و یك دارایی بزرگی را در آن راه هدر گردانیده است كه اكنون با سختی زندگی می‌كند. روزی با خود او مصادف گردیدم. درمیان صحبت داستان خود را شرح داد كه چه رنجهایی كشیده و چه زیانی برده. می‌گفت : ولی یك نتیجه‌ی خوبی بدست آمده و آن اینكه در ضمن آزمایشهای شیمیایی ساختن سلفات دُ سود را یاد گرفتم كه حالا اگر گاهی بیماری در خانه اتفاق افتد و نیاز بسلفات دُ سود باشد خودم می‌سازم و احتیاج بدواخانه ندارم. در برابر آنهمه زیانهای بزرگ باین یک نتیجه‌ی بسیار كوچك خوشدلی می‌نمود.
✴️ پرسشهایی درباره‌ی امام زمان

شیعیان یا بهتر گوییم : «عثمان بن سعید» و پیروانش ، انگیزه‌ی نهان شدن امام ناپیدای خود را «تقیه» و بیم کشته شدن بدست خلیفه‌ی زمانه می‌گفتند.

ما حق داریم بپرسیم که این «تقیه»‌ی امامان شیعه و ترس ایشان از کشته شدن چگونه با آن دعاوی پیروانشان در زمینه‌ی «معجزات» و نیروی «خارق العاده»‌ی امامانشان سازگار تواند بود؟!

همچنین میتوانیم بپرسیم که چگونه تواند بود که کسی را فرزندی باشد و هیچکس او را ندیده و از آن آگاه نباشد؟!

چگونه یک آدمی هزارودویست سیصد سال زنده تواند ماند؟!.

چگونه است که خواهر و برادر امام حسن العسکری نیز بودن چنین فرزندی را انکار نمودند؟!

چگونه است پس از اینکه مادر امام برای محروم ساختن برادر او از ارث ، ادعا نمود که کنیز امام باردار است ، قاضی در رسیدگی به دعوی ارث میان مادر و جعفر ، برادر امام ، کنیز امام را در خانه‌ای برای زمانی که زنی آبستن تواند بود ، نگهداشت و هیچ نشانی از آبستنی دیده نشد ولی ما باید دعوی «عثمان‌بن‌سعید» را بپذیریم.؟!

اگر دعوی «عثمان‌بن‌سعید» خردمندانه و پذیرفتنی بوده ، چرا نویسندگان شیعه‌ ، دوره‌ی پس از درگذشت امام حسن العسکری را دوره‌ی «حیرت یا سرگردانی شیعیان» نامیده و از پراکنده شدن ایشان در دوازده دسته سخن گفته‌اند؟!

چرا «توقیعات» امام پنداری که عثمان‌بن‌سعید و فرزندش محمدبن‌عثمان بیرون می آوردند بخط «محمد‌بن‌عثمان» بوده. همان خطی که نامه‌ها از زمان امام حسن العسکری نوشته می‌شده؟! آیا جز اینست که «عثمان‌بن‌سعید» و پسرش که در دستگاه امامان شیعه کار می‌کرده‌اند ، برای گرفتن «وجوهات» از پیروان ساده‌دل و زنده نگه داشتن دکان یک کیش تباه این دروغ شگفت را ساخته بوده‌اند؟!

از اینها گذشته ، مگر نه اینست که امامان گذشته نیز «تقیه» می‌نموده‌اند و دعاوی خود را نزد دیگران انکار می‌کرده‌اند پس چرا برای نجات جان خود «ناپیدا» نشده بودند؟!

مگر نه اینست که عثمان‌بن‌سعید و دیگر نایبان نیز «تقیه» می‌کردند و گفته‌ها و دعاوی خود را جز نزد رافضیان نهان می‌داشته‌اند؟!.

احمد کسروی در کتاب «التشیع و الشیعه» که بزبان عربی نگاشته شده ، چنین می‌نویسد :

«... آنگاه اگر امامتان از ترس جان خود از سوی خلفا پنهان شده پس چرا هنگامی که خاندان شیعی بویه بر بغداد چیره شدند و خلفای بنی‌عباس فرمانبر ایشان گردیدند ، پیدا نشد؟!.

پس چرا هنگامی که شاه اسماعیل صفوی برخاست و از خون سنیان جویها روان ساخت پیدا نشد؟!

پس چرا در زمان کریم‌خان زند پیدا نشد و او از بزرگترین پادشاهان ایران بود که سکه بنام امامتان (صاحب الزمان) زد و خود را نماینده (وکیل) از سوی او شمرد؟!.

و پس از همه‌ی اینها چرا امروز پیدا نمی‌شود که شمار شیعیان به شصت‌ملیون رسیده و بیشترِ ایشان هم از بیُوسَندگان [=منتظران] اویند؟!. » [1]

امروز ما می‌توانیم این پرسشهای کسرویِ بزرگ را دنبال نماییم و از بیوسندگان امام پنداری بپرسیم پس چرا زمانی که در ایران ، ملایان شیعه رشته‌ی اختیار یک کشور بزرگ و توانگر [=ثروتمند] را بدست گرفتند ، پیدا نشد؟!

پس چرا زمانی که حکومت «صدام حسین» در عراق برافتاد و نخست‌وزیران شیعی در آنجا بر سر کار آمدند ، پیدا نشد؟!

آیا هنوز هم «تقیه» می‌نماید و از کشته شدن بدست خلفای بنی‌عباس بیمناک است؟! «أفَلَا تَعْقِلُون» ؟!.

[1] : احمد کسروی ، «التشیع و الشیعه» ، س 42
«شیعیگری با آن پیچهایی که خورده و آن رنگهایی که گرفته به این نتیجه رسیده که سررشته‌داری یا فرمانروایی در این زمان ازآن‌ِ امام ناپیداست. ملایان آن را گرفته میگویند : «ما جانشینان آن امامیم و فرمانروایی امروز ازآن‌ِ ماست. ...»

... ببینید : سیاست بازیهای آرزومندان خلافت در عربستان ، پس از هزارودویست سال در ایران چه میوه‌های زهرآلودی پدید می‌آورد! آیا مردمی با این باورهای شوم روی رستگاری توانند دید؟!... آیا به چنین نادانی در جای دیگر جهان نیز توان برخورد؟!...

اینکه در ایران مشروطه به نتیجه‌ای نرسید و امروز به این حال ننگ‌آور افتاده ، اینکه یک توده‌ی بیست‌ملیونی بدبخت شده و در کار خود درمانده ، اینکه فرزندان آنگلوساکسون از آنور اقیانوسها برخاسته برای راهبردن این کشور می‌آیند ، اینها شُوندهایش[سبب] یکی دو تا نیست و بسیار است ، ولی بزرگترین همه‌ی آنها خود شیعیگری و این دعوی ملایان میباشد».

«شیعیگری یا بخوانند و داوری کنند»
«داستان امام ناپیدا گذشته از ایرادهایش زیانهایی نیز به زندگانی دارد. شما با هر شیعی گفتگو از گرفتاریها کنید یا آرزوی نیکی جهان به میان آورید ، بیدرنگ به پاسخ پرداخته خواهد گفت : «باید خودش بیاید و کارها را درست کند». در تبریز گویند : «فدا اولوم ، گرك اوزی گلسون».»
(شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند»)
🔶 زندگانی من

این تاریخچه یک بار در روزنامه‌ی پرچم آغاز گردید و بپایان نرسید. بار دیگر در پرچم نیمه‌ماهه و پرچم هفتگی دنبال شد و باز ناانجام ماند. چون بسیاری از یاران از تبریز و همدان و آبادان خواسته‌اند آن را جداگانه دفتری گردانیم ، اینک در اینجا بآن برمی‌خیزیم. کسروی

🔸 1ـ خانواده‌ی ما (تکه‌ی یک از دو)

خانواده‌ی ما در تبریز خانواده‌ای ملایی بوده است. از نیایانم نامهای چند تن را می‌دانم. پدرم حاجی‌میرقاسم ، پدر او میراحمد ، پدر او میرمحمدتقی ، پدر او میرمحمد بوده. میرمحمد و میرمحمدتقی و میراحمد هر سه عنوان ملایی و پیشوایی داشته‌اند. آقامیراحمد یکی از علمای نام‌آور می‌بوده که در هُکماوار 1 و قَرامَلِک 2 و آن پیرامونها مردم همه پیروی ازو می‌کرده‌اند. مسجدی در هُکماوار ساخته که هم‌اکنون برپاست و بنام او مسجد آقامیراحمد خوانده می‌شود 3. چنانکه شنیده‌ام او مرد بسیار فروتن و افتاده می‌بوده و با مردم مهربانی و غمخواری بسیار می‌نموده. هنگامی که من بچه بودم باآنکه سی سال از زمان مرگ او گذشته بود هنوز یاد او درمیان مردم می‌بود و همیشه نام او را از زبانها می‌شنیدم و داستانها از مهربانی و غمخواری او با مردم گفته می‌شد. مرگ او در سال 1287 (قمری) بوده.

پس از مرگ او پسر بزرگترش میرمحمدحسین جای او را می‌گیرد. ولی برای درس به نجف می‌رود و سالها در آنجا درس می‌خوانده و از شاگردان سید حسین کوکمَری (مجتهد بنام آن زمان که در کتابها یادش هست) می‌بوده ، و چون درس را بپایان رسانیده می‌خواهد به تبریز بازگردد در همان روزها بدرود زندگی می‌گوید.

پسر کوچکترش که پدر من بوده نخست زمانی درس خوانده و سپس در بازار ببازرگانی می‌پردازد و از ملایی دوری می‌گزیند. از اینرو «مسجد و محکمه‌ی موروثی» تهی می‌ماند. پدرم آرزومند می‌بوده که فرزندی پیدا کند که جانشین پدرش گردد و اینست هر پسری که زاییده می‌شود آن را «میراحمد» می‌نامد و نامزد جانشینی می‌گرداند. ولی این پسرها یکی پس از دیگری درمی‌گذشته و مایه‌ی دلتنگی خانواده می‌گردیده. من «میراحمد» چهارم بودم که چون روز چهارشنبه هشتم مهر هزارودویست‌وشصت‌ونه (14 صفر 1308) زاییده شده‌ام مرا نیز بجانشینی نامزد گردانیده و اینست با ارجمندی‌ای که کمتر فرزندی را تواند بود بزرگم می‌گردانیده‌اند. عمه‌هایم مرا جانشین پدرشان دانسته رفتار بسیار پاسدارانه می‌کرده‌اند. مادرم مرا از رفتن بکوچه و درآمیختن ببچگان دیگر بلکه از پرداختن ببازی هم بازمی‌داشته.

پابرگیها : (همه از ویراینده)
1ـ از کویهای کهن تبریز که در شمال غرب آن نهاده است. حکم‌آباد هم گویند.
2ـ از کویهای کهن تبریز که در غرب کوی هکماوار نهاده است.
3ـ این مسجد هنوز در زمان ما هم هست.
این نقشه نشان می‌دهد کویهای تبریز را در زمان مشروطه
🔶 زندگانی من
🔸 1ـ خانواده‌ی ما (تکه‌ی دو از دو)

در آن زمانها پسری را که گرامی داشتندی برایش نذرها کردندی. از اینگونه : طوقی سیمین بگردنش انداختندی ، در روزهای محرم رخت سفید (حسنی) یا رخت سیاه (حسینی) بتنش کردندی ، شله‌زرد یا حلوا بنام نذر او پخته بهمسایگان و دیگران فرستادندی. مرا نیز از این نذرها بوده است.

از زمان بچگی تا شش سالگی جز تراشیدن سرم و رنجی که از آن راه می‌بردم چیزی بیاد نمی‌دارم. این سرتراشی در ایران تاریخچه‌ای داشته که بکوتاهی در اینجا یاد می‌کنم :

در زمان ساسانیان و در صده‌های نخست اسلام در ایران سر نمی‌تراشیده‌اند. سپس که پارسایان و صوفیان پیدا شده‌اند و اینان (راست یا دروغ) از جهان رو گردانیده و از خوشیها و آرایشهای آن دوری می‌جسته‌اند ، از جمله سرهای خود می‌تراشیده‌اند. این سر تراشیدن برای بدنما گردانیدن خودشان می‌بوده. ولی کم‌کم نشانه‌ی پارسایی شمرده شده و بمردم خوشنما افتاده. کسی که می‌خواسته توبه کند و بپارسایی گراید پیش از همه موهای سر خود می‌تراشیده. از اینجا ما در کتابها می‌بینیم چون می‌خواهند توبه کردن کسی را گویند ‌می‌نویسند : «سر تراشید» (بعربی : حَلقِ رأسه ، قَصِّ شَعرِه).

سپس این سرتراشی رواج یافته و همه‌ی کسانی که دینداری و نیکوکاری می‌نموده‌اند سر تراشیده‌اند. شگفتتر آنکه این زمان صوفیان بازگشته و گیس فروهِشته‌اند. آن روزی که مردم گیس می‌داشته‌اند اینان سر می‌تراشیده‌اند و چون مردم سر تراشیده‌اند اینان گیس داشته‌اند. دورنگی با مردم را مایه‌ی خودنمایی و شناختگی دانسته‌اند.

در زمان ما در آذربایجان ملایان و سیدان و بازرگانان و بیشتر بازاریان و کشاورزان سر می‌تراشیدند و آن را برای خود بایا=واجب می‌شماردند. اگر کسی از اینان سر نتراشیدی همه بنکوهش برخاستندی و ملایان او را «فاسق» دانسته گواهیش را نپذیرفتندی. ولی سپاهیان و درباریان و بیشتر روستاییان و بسیاری از جوانان که به «مشدیگری» (لوتیگری) برخاستندی جلو سر خود را تراشیده از پشت سر زلف می‌گزاردندی. بسیاری نیز زلفهای بیخ‌گوشی می‌گزاردندی که «پیچک» (برجک) نامیده شدی.

باری من چون از یک خاندان ملایی و سیدی می‌بودم از پنج‌سالگی سر مرا تراشیدند ، و این کار چون رنج می‌داشت و هر روزی که سلمانی برای تراشیدن سرم آمدی بمن دشوار بودی از اینرو در یادم مانده است.

در شش سالگی که پدرم بسفر رفته بود من چون می‌دیدم کسانی از خویشان ما کتاب می‌خوانند و نامه‌هایی که از پدرم می‌رسد می‌خوانند ، آرزو می‌کردم من نیز توانستمی ، و چون مادرم می‌گفت : «باید بمکتب بروی و درس بخوانی تا خواندن اینها توانی» خواستار شدم که مرا بمکتب گزارند. یک روز مرا بمکتب بردند. ولی چون تابستان می‌بود و من آن روز تشنگی کشیدم و آب برای خوردن نیافتم ، و پس از نیمروز که آخوند خوابید دیدم شاگردان مگسها را می‌گیرند و پرهاشان می‌کنند و آزارشان می‌رسانند از این کارها بدم آمد و از فردا دیگر نرفتم.
✴️ امام ناپیدا یا غائب

«در داستان امام ناپیدا سخن فراوانی هست و ایرادهای بسیاری توان گرفت :

🔸1ـ چگونه تواند بود که یکی را فرزندی زاییده شود و کسی آگاه نگردد؟!. چگونه تواند بود که پنج سال گذرد و شناخته نشود؟!. مگر حسن‌العسکری در سامرا درمیان مردم نمی‌زیسته؟!. مگر کسی به خانه‌ی او آمد و شد نمیکرده؟!. آیا با گفته‌ی عثمان‌بن‌سعید چنین چیزی را باور توان کرد؟!.
آنگاه نهفتگی چه رازی می‌داشته؟!. اگر نهفته نبودی چه گزندی دیدی؟!. میگویند : از دشمنان خود می‌ترسید. میگویم : پس چرا پدرانشان نترسیده بودند؟!. آنگاه گروهی که «تقیه» توانند کرد و باورهای خود را از دیگران پوشیده توانند داشت چه جای ترسی برای ایشان بازمانَد؟!.

🔸2ـ امام اگر پیشواست باید درمیان مردم باشد و آنان را راه بَرد. امام ناپیدا چه معنی تواند داشت؟!. پاسخ داده میگویند : «امام ناپیدا همچون خورشید پشت ابر است». میگویم : مَثَل بسیار غلطیست. خورشید در پشت ابر زمان کمی مانَد و بیرون آید. آنگاه خورشید در پشت ابر روشناییش و گرمایش پیداست. از آن امامتان چیزی جز نام پیدا نمی‌باشد.

🔸3ـ هزار سال زندگی باور کردنی نیست. میگویند : «از قدرت خدا چه بعید است؟!.» میگویم همین پاسخ نمونه‌ای از ناآگاهی شما از معنی دین است. شما اگر معنی دین را دانستیدی ، این دانستیدی که خدا برای کارهای خود آیینی گزارده است و هیچگاه آن آیین را دیگر نگرداند. دانستیدی که این را همان خدا گزارده است که کسی بیش از صدوبیست سال و صدوچهل سال زنده نمانَد و نتواند مانْد.
میگویند در قرآن گفته : «نوح نهصدوپنجاه سال درمیان مردم خود ماند» پس به آن چه پاسخ میدهید؟!. میگویم : آن خود جای ایراد است. اینگونه چیزها در قرآن از «متشابهاتِ» آن می‌باشد و باید بحال خود بماند و گفتگویی از آنها نرود.

🔸4ـ خدا را چه نیازی بوده است که کسی را از هزار سال پیش نگاهدارد و در بیابانها بگرداند تا روزی او را بیرون آورد و با دستش جهان را نیک گرداند؟!. مگر خدا نتوانستی او را در زمانی که بیرون خواهد آمد به جهان آورد و بکار انگیزد؟!. اینکه مردم چیزی را اندوخته برای آینده نگاه دارند در سایه‌ی نیاز و ناتوانی است (مثلاً بادمجان چون در زمستان نباشد و مردم نتوانند داشت از تابستان اندوخته کرده نگاهش دارند). آیا درباره‌ی خدا چه نیاز و ناتوانی توان پنداشت؟!.

🔸5 ـ مهدیگری جز افسانه‌ای نیست. اینکه کسی برخیزد و با یک رشته کارهای بیرون از آیین (خارق‌العاده) جهان را به نیکی آورَد جز سَمَردی[خیال] نمی‌باشد. دوباره میگویم : خدا این جهان را از روی آیینی میگردانَد و آن آیین هیچگاه دیگر نشود.
آری خدا راهنمایانی برانگیزد و با دست آنان به مردمان راه نماید. ولی هیچگاه با یك رشته کارهای بیرون از آیین نیاز نباشد. خدا هر زمان که خواست یکی را از میان مردمان برگزیند و پرده از جلو‌ بینش او برداشته به آمیغها[=حقایق] بینایش گرداند ، و آن برگزیده یا برانگیخته بکوشش پرداخته با گمراهیها نبرد آغازد ، و با گفتن آمیغها خِردها را به تکان آورد ، و در سایه‌ی کوشش و پافشاری ، خردمندان و پاکدلان را پشتیبان خود گرداند ، و با بیخردان و ناپاکان درافتاده از میان بردارد. اینست آیین خدا. اینست آنچه تاکنون بوده و پس از این هم خواهد بود. مهدیگری بدانسان که گفته می‌شود هیچگاه نتواند بود.
میگویند : چنین باوری در کیشهای دیگر نیز هست : جهودان مسیح را می‌بیوسند ، عیسویان به فرود آمدن عیسی از آسمان امیدمندند ، زردشتیان چشم به راه شاه‌بهرامند. میگویم : چه خوش دلیلی پیدا کرده‌اید؟!. آیا شناخته بودن یک افسانه درمیان این گروه و آن گروه نشان راستی آن باشد؟!.
میگویند : پیغمبر از مهدی آگاهی داده. میگویم : پیغمبر که آشکاره میگفت : «من ناپیدا[=غیب] ندانم» چگونه از آینده آگاهی داده است؟!. چرا داستان به این شگفتی و بزرگی در قرآن نیامده است؟!.

🔸6 ـ چنانکه گفتیم شیعیان مهدیگری را که گرفته‌اند آن را در سادگی نگزارده چیزهایی از خود به آن افزوده‌اند : پیش از مهدی «دجّالی» بیرون خواهد آمد ، آفتاب از مغرب سر خواهد زد ، آوازی از آسمان شنیده خواهد شد ، یاران امام با «طی‌الارض» به نزد او خواهند شتافت ... اینها همه گزافه است ، همه بیرون از آیین خداست.
اینکه گفته‌اند : خون حسین را خواهد گرفت ، بنی‌امیه و بنی‌عباس را خواهد کشت ، اینها نشانست که جز سودجویی‌های سیاسی درمیان نبوده ، و به این نویدها میخواسته‌اند پیروان را از نومیدی بازدارند و از پراکنده شدن جلوگیرند.
اکنون که نه بنی‌امیه مانده و نه بنی‌عباس ، دانسته نیست مهدی چه کسانی را خواهد کُشت و آیا به این نویدها که آشکاره دروغ درآمده چه باید گفت؟!.
🔸7ـ در کتابهای شیعه در پشت سر این گزافه‌ها یک گزافه‌ی شگفتتر دیگری دیده می‌شود : مهدی چون کار خود را کرد و زمانش به پایان آمد ، با دست زن ریشداری کشته گردد ، پس ازو امامان یکایک به جهان بازگشته به فرمانروایی و کامرانی خواهند پرداخت ، و یاران و دشمنان هر یکی نیز زنده خواهند شد. هر امامی دشمنان خود را کشته و کینه جسته و با یاران خود آسوده روز خواهد گزاشت. ببینید در گزافه‌بافی تا کجا پیش رفته‌اند! ببینید با دستگاه آفرینش به چه ریشخندهایی برخاسته‌اند! ببینید با خدا چه گستاخیها کرده‌اند!.

امامان از جهان سیر نشده‌اند و آتش کینه در دلهاشان فروننشسته. بازخواهند گشت که به کام دل فرمان رانند و از دشمنان کینه جُسته آتش دلهای خود را فرونشانند. رویتان سیاه بادا ای دروغگویان! یکی نپرسیده : اینها را از کجا میگویید؟!. آخر چه دلیلی میدارید؟!.

🔸از همین افسانه‌ی مهدی تاکنون صد آشوب برپا گردیده و یک نمونه از آنها آشوب بابیگری بوده. یک سید شیرازی به هوس مهدیگری افتاده و آوازی برآورده و مردم چون چشم به راه می‌بوده‌اند یک دسته گرد او را گرفته‌اند ، و آن بیمایه به عربی‌بافیهای خنک و بیمعنایی پرداخته ، و پس از کشاکشها و خونریزیها که خود او یکی از کشته‌شدگان بوده ، اکنون نتیجه آنست که گروهی بنام بهایی یا ازلی که در تیره‌مغزی و گمراهی بالاتر از شیعیانند پدید آمده‌اند و با صد بدی زندگی بسر می‌برند. این یکی از میوه‌های تلخ آن درخت سیاست بوده.»

(«شیعیگری» یا «بخوانند و داوری کنند»)
✴️ روزبه‌های (عید) ایرانیان

« ... روزبه یا عید آنست که در کشوری پیشامد بزرگ تاریخی بسود آن کشور رخ دهد و مردم برای ارج شناختن از آن پیشامد و از پدیدآورندگانش و تازه گردانیدن یاد آنان ، روز رخ دادنش را روزبه گردانند که همه ساله در آن روز جشنی گیرند. چنین روزبه سودهایی تواند داشت. گذشته از آنکه خود بیداری و هوشیاری توده را رساند هزارها کسان را وادارد که از جانفشانی در راه کشور و پدید آوردن مانندهای آن پیشامد بازنایستند. ...

افسوس که در ایران این نیز معنی خود را از دست داده. در این کشور یکی از بدیها عیدهاییست که گرفته می‌شود. من می‌پرسم : هجدهم ذیحجه چه عیدیست؟. می‌گویند : در آن روز پیغمبر اسلام علی را بخلافت برگزیده. می‌گویم : نخست این داستان دروغست. چنین چیزی نبوده. دوم بتاریخ ایران چه همبستگی داشته؟!. امروز چه سودی از آن توان برداشت؟!. خلافت که میوه‌اش را عربها و ترکها خورده و سپس هم پوسیده شده و از ریشه برافتاده ، ایرانیان بنام آغاز آن جشن می‌گیرند. آیا این نمونه‌ی نادانی یک توده نیست‌؟!.

روز پانزدهم شعبان را جشن می‌گیرند و می‌گویند : «روز ولادت امام زمانست». ما بارها پرسیدیم و بازهم می‌پرسیم : آیا این داستان امام زمان راستست؟. آیا چنان کسی هست و بدانسان که می‌گویند خواهد آمد؟. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و خرد و دانش آن را براست می‌دارد همه‌مان بپذیریم و چشم براه آمدنش باشیم. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و جهان را با یک نیرویی «فوق‌العاده» به نیکی خواهد آورد ما دیگر نکوشیم و رنج بیهوده بخود ندهیم. بارها این را پرسیدیم و پاسخی نشنیدیم.

🔸آنچه ما میدانیم این اندیشه از ریشه دروغ است. چنان کسی نه بوده است و نه خواهد آمد. چنان چیزی را نه دانشها می‌پذیرد و نه خرد براست می‌دارد و نه تاریخ از آن آگاهست. چنین افسانه‌ی بیپایی را دستاویز کرده‌اند و جشن می‌گیرند آیا چنین توده‌ای را بهره‌مند از فهم و خرد توان پنداشت؟!. آیا از چنین عیدی مردم چه سودی توانند برد؟!. آیا جز آنست که هر ساله یاد این «خرافه» تازه شود؟!. جز آنست که مردم نادان به بودن چنان امامی باور بیشتر کنند و بآمدنش امید بیشتر بندند و به همان باور و امید بدبختیهای خود را فراموش کنند و درپی چاره نباشند؟!.»

«یک دلیل روشن بآنکه این عیدها بزیان توده می‌باشد آنست که ما دیدیم در این سه سال [1] وزیران که بیگمان دشمن این توده‌اند و ببدبختی آن میکوشند همین عیدها را که کمتر شده بود بحال نخست بازگردانیدند.

شنیدنیست که بیشتر این عیدها را ناصرالدین‌شاه گزارده. همان پانزده شعبان تا سال 1274 نمی‌بوده. در آن سال ناصرالدین‌شاه عیدش گردانیده دستور جشن و چراغان داده. یک پادشاه نافهم و فریبکار برای فریب مردم و خاموش نگه داشتن آنان باین نمایشها پرداخته و اکنون ما باید پیروی از کارهای سراپا زیان او نماییم.
ما اینها را روزبه (عید) نمی‌شناسیم. باید اینها از میان رود ...»

[1] : خواست نویسنده ، سالهای 1320 تا زمان این گفتار می‌باشد. در شهریور 1320 انگلیس و شوروی بکشور ایران تجاوز کرده و رضاشاه را برانداختند. دولتهایی که در سایه‌ی سپاهیان اشغالگر بیگانه پس از شهریور 1320 در ایران بر سر کار آمدند ، سیاست هواداری از ملایان و ارتجاع را در پیش گرفتند که کسروی بزرگ در برابر این سیاست خائنانه و زیانمند بالای مردانگی افراشت و با آن به نبرد پرداخت. در این زمینه خوانندگان توانند کتابهای «دادگاه» ، «دولت بما پاسخ دهد» و «افسران ما» را بخوانند.
(«یکم آذر 1323» ، س 3-2)
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 167
🔸 در پیرامون زبان

12ـ گذشته همارگي و پيوستگي : همي‌نوشتي. همارگيست كه نشانه‌ي پيوستگي (همي) برو افزوده و اين است هر دو معني از آن خواسته شود : «شبها همي‌ناليدي و همي‌گريستي».

13ـ گذشته‌ي گذشته‌ي همارگي : نوشته بودي. گذشته‌ي گذشته است كه نشان همارگي بر آن افزوده شده و اينست هر دو معني ازو خواسته شود. «هر روز كه بيدار شدي آفتاب برخاسته بودي». «هر روز كه نوبت مجلس شيخ بودي حمزه بگاه از جاه بيامدي چنانكه آن وقت كه شيخ ما بيرون آمدي او بميهنه آمده بودي». (اسرار التوحيد)

اينهاست گونه‌هاي گذشته كه در فارسي توان يافت. ببينيد ميدان زبان تا چه اندازه بزرگ بوده و امروز تا چه اندازه كوچكتر شده. از اين سيزده گونه در دستورهايي كه نوشته شده تنها چهار گونه را شناخته‌اند و آورده‌اند و آنها را نيز بمعني درست خود نشناخته و نامهاي درست نداده‌اند.

گونه‌ي سوم (يا همارگي) كه ما ياد كرده‌ايم تا زمان مغول شناخته بوده و در همه‌ي كتابهاي آن زمان بكار رفته ولي اينان آن را هيچ نمي‌شناسند و در همه جا گونه‌ي چهارم را (كه همانزماني باشد) بجاي آن نيز ميگزارند. اين دو معني كه همارگي و همانزماني باشد در همه‌ي زبانها جداست اينان جدايي ميان آنها نمي‌گزارند. از بازمانده نيز آگاهي ندارند.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاه‌وششم)

🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی(بخش دو از سه)

من اگر بخواهم از یكایك شكستهای تاریخی ایران گفتگو كنم سخن بدرازی می‌انجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو می‌پردازم. این داستان چندان دردآور است كه ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور می‌پرورانید تاكنون بایستی ده كتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایرانِ آن روزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایرانِ امروزی بوده. از حیث خاك ، مرز شرقی از كنار سیحون (می‌گویم سیحون ، نمی‌گویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان می‌رسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفه‌ی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد می‌گردید ، و اینها همه بهم بسته می‌بود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آن روزی سه برابر امروز بوده است.

🔸آن روز شهرهای ری و نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر كدام بیش از دوملیون و سه‌ملیون مردم داشته.

پس چه شد كه یك چنین كشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. می‌دانم خواهند گفت سلطان‌محمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینكه می‌دیدند خوارزمشاه جنگ نكرد خود بمیان می‌افتادند و دسته‌ها می‌بستند و با دشمن بجنگ و آویز می‌پرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه می‌داشتند.

برای اینكه موضوع نیك روشن گردد باید فراموش نكرد كه چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سی‌هزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سی‌هزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بكشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یكی از راه مازندران و دیگری از راه خوار كشتاركنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را كه بیش از دومیلیون مردم داشت كشتار كردند و از آنجا روانه‌ی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره كشتاركنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از اینهمه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود كه ایستادگی نمود و در سایه‌ی مردانگی و غیرت شمس‌الدین طُغرایی از كشتار و تاراج آسوده ماند.

این یك داستان بسیار حیرت‌آوری است كه ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را می‌دانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده كه غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند.

🔸در جایی كه یك مردمی همه چیز را از خدا بدانند و كوشش را وظیفه‌ی خود نشمارند ، در جایی كه مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی كه در یك كشوری صد دسته‌بندی باشد پیداست كه اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است كه بهم‌میهنان خود دستور بیغیرتی داده می‌گوید :
چون زهره‌ی شیران بدرد نعره‌ی كوس زینهار مده جان گرامی بفسوس
با هر كه خصومت نتوان كرد بساز دستی كه بدندان نتوان برد ببوس

یكی از بزرگان صوفیانِ آن زمان ابوبكرِ رازیست كه از مشایخ سلسله شمرده می‌شود و یكی از «اقطاب» بوده. این مرد در دیباچه‌ی كتاب خود شرح می‌دهد كه چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده كه می‌گوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در كجا بوده است؟!.

از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یك سوم مردم ایران كشته شده و یا باسارت رفتند. یك سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این كمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان كمك كردند و خویهای ایرانیان كه پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها كه گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یك رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) كه یادگار مغولانست.

👇
چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد كه پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء كشاكش افتاده بود می‌رفتند و از گوشه و كنار یك بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز می‌جستند و بپادشاهی برمی‌داشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشكار كرده تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام می‌دهد كه چرا پادشاه شده :
مگر نسل چنگیزخان شد هبا که غوری بَدرگ شود پادشا؟!

🔸پس از زمان مغول بیپروایی ایرانیان بكشور و خاك خود و پرهیز و گریزشان از جنگ باندازه‌ای بود كه پادشاهان صفوی چون بكار برخاسته می‌كوشیدند كه ایران را مستقل گردانند ناگزیر شدند كه دست بدامن ایلهای بیابان‌نشین ترك زنند و از آنان سپاه پدید آورند و در سایه‌ی همان بود كه كاری از پیش بردند.

در زمان صفویان یك ایرانی‌نژاد كه تاجیك نامیده می‌شد حق نداشت در سپاه باشد یا بسركردگی برسد یا وزارت یابد. همه‌ی اینها حق تركها بود. از تاجیكها تنها مستوفی و منشی و دفتردار و ندیم و مطرب و شاعر درباری برگزیده می‌شد. اینها همه نتیجه‌ی چیرگی مغول بود.

🔸كنون چه ‌اندازه پرت است كه كسانی بخود بالند و بگویند مغولان اگرچه ما را شكست دادند ولی نتوانستند پایه‌ی تمدن ما را متزلزل سازند بلكه خودشان مغلوب این تمدن گردیدند. نمی‌دانم این تمدن كه می‌گویند چیست؟!..
قلمرو خوارزمشاهیان
✴️ از انتظار در برابر بیداد و ستمگری چه برخیزد؟!

🔸کوشاد تلگرام : درباره‌ی اینکه تاریخ از بودن امام‌زمان ناآگاهست و خرد و دانش نیز 1000 سال زنده ماندن آدمی را باور ندارد در این کانال بارها نوشته‌هایی آورده‌ایم و اینست در اینجا از آن سخن نمی‌رانیم. در پندار مهدیگری که از ایرانیان و یهودیان به شیعیان رسیده ، «انتظار ظهور» مهدی پایه بلکه باید گفت شاه‌ستون آن بوده. پس سخن راندن از آن ، گفتگو از فرعیاتی است که اصل آن ثابت شده نیست. لیکن چون برخی از نوفریبکاران برای انتظار سودهایی شمارده و فلسفه‌هایی بافته‌اند ، در اینجا از پرداختن به آن خودداری نمی‌کنیم تا اندازه‌ی پوچی و زیانمندی این ادعا روشن گردد.

در دهه‌های گذشته کسانی بجای آنکه نیکنهادانه از خرد و دانش پیروی کرده بیپایی داستان ساختگی امام‌زمان و زیانمندی اندیشه‌ی انتظار ظهور را بپذیرند ، چون خواسته‌اند اثر کتاب شیعیگری را که اینها در آن بروشنی بازنموده شده از میان بردارند ، دست به گزارشهایی (تأویل) زده‌اند. یکی از این گزارشها معنیهای شگفتی است که به انتظار داده‌اند.

انتظار ، معنی دیگری جز آنچه همه می‌فهمند ندارد. اینکه یکی از آن معنی «اعتراض» بیرون کشیده و دیگری «امید» ، هر دو بی‌معنیست. در جایی که میتوان کوشید ، آیا انتظار کشیدن جز نشانه‌ی تنبلی و بیخردی است؟!. اگر کسی به چیزی اعتراض دارد باید از راهش بکوشد تا اعتراضش اثر کند. از اعتراضی که در دل بماند چه سودی بدست آید؟! چنین انتظاری جز آنکه به زبونی و نومیدی افزاید چه نتیجه‌ی دیگری دارد؟!

آمدیم به امید : انتظار دیگر و امید دیگر است. از روی «آیین یا ناموس طبیعت» ، یک رشته کارها (یا شرایط) به یک نتیجه‌ی معینی خواهد انجامید. اگر چنان کارهایی انجام گرفت ، میتوان به نتیجه امید داشت.

هر چیزی در طبیعت حقیقتی دارد که باید دانست و زندگی از روی آن کرد. مثلاً کشاورز زمین را شخم زده و آماده‌ی کشت ساخته. تخم پاشیده و بهنگام خود آبیاری کرده. سَم و کود فراهم کرده و بکار برده. «آیین کشت و کشاورزی» یا حقیقتِ کشت ، پیش‌بینی می‌کند که پس از آن کارها ، چون زمانی دیگر بگذرد تخم گیاهی گردد و روید و بار دهد.

کشاورز از روی آیین طبیعت یا حقیقتِ کشت میداند چون کارهایی که می‌باید کرده ، نتیجه‌‌اش رویش محصول است. از اینرو به کارهای دیگر می‌پردازد و این میان امید دارد که چون زمانش رسید محصول بردارد. پس انتظار برای برداشتِ محصول پس از انجام کارهای بایسته بیجا نیست و امید به آن نیز بیهوده نمی‌باشد.

لیکن در حالی که هیچ کاری نکرده و در همان حال مثلاً می‌پندارد اگر شب و روز سرگرم دعا و نیایش شود ، خدا دلش به حال او سوخته و در زمین ناکاشته‌اش محصول خواهد رویانید ، از چنین بدباوری نتیجه‌ای جز زیان بدست نخواهد آمد.

اگر این باور را به یک روستایی بگویید ، بیگمان آن را بیخردی شمارده از اینکه چنان اندیشه‌ی کجی او را به تنگنا و نیازمندی خواهد انداخت افسوس خواهد خورد.

چنانکه گفته شد هر کاری آیینی یا حقیقتی دارد که باید از روی آن آیین کار بست تا نتیجه بدست آورد. کسی که بیچیز است باید بکوشد تا توانگر شود. کسی که جویای خوشنامی است باید نیکوکاریها کند تا خوشنام گردد. کسی که جویای دانش است باید بخواند و یاد گیرد. کسی که به ورشکستگی افتاده باید از آزموده‌هایش پند گیرد و ایراد کارش را دریابد و از نو بکوشد تا جبران گذشته را کند. توده‌ای که می‌بیند به زبونی و بدبختی افتاده باید جستجو کند که علت چیست و آن را یافته به از میان برداشتنش بکوشد. مثلاً اگر علت آنست که یگانگی (اتحاد) درمیانشان نیست ببیند علتِ آن چیست و چگونه می‌باید به یگانگی کوشید.

از انتظار کشیدن و برای «ظهور» دعا کردن ، تنها نتیجه‌ای که بدست می‌آید اینست که در منجلاب بدبختیها هر دم بیشتر فروخواهد رفت. هر روز زبونتر و درمانده‌تر خواهد شد. بجای آنکه به آلودگیهای خود پی بَرَد همه‌ی بدبختیهایی را که می‌کشد «طبیعی» دانسته بجای رفع ، آنها را «از علائم ظهور» خواهد شمارد. بجای آنکه در برابر ستمگر بایستد و ستم را برنتابد به توسری خوری خشنودی خواهد داد. اینست نتیجه‌ی آن «اعتراض» و «امید».
🔶 زندگانی من
🔸 2ـ مکتبی که من رفتم (تکه‌ی یک از دو)

در کویی که ما می‌نشستیم (هُکماوار یا حکم‌آباد) چون انبوه مردمش بی‌سواد می‌بودند بسواد ارج ندادندی و مکتبی نیک در آنجا نمی‌بود. این مکتب که مرا سپردند آخوند آن که ملابخشعلی نامیده شدی ، تنها قرآن خواندن را یاد دادی. خود او سوادِ دیگری نمی‌داشت و از زبان فارسی جز اندکی نمی‌دانست ، و چون دندانهایش افتاده بود گفته‌هایش با دشواری فهمیده شدی. خطش را هم جز خودش کسی خواندن نتوانستی. چیزی را که نیک توانستی و هنر او شمرده شدی چوب زدن بدستها و پاهای بچگان بودی. مردم نیز بیش از همه ، این را خواستندی و فَرهیخت (یا تربیتِ) بچه را جز در سایه‌ی چوب خوردن ندانستندی. چون پدران ، خود بی‌سواد بودندی جز ارج کمی بدرس خواندن و باسواد شدن پسران نگزاردندی. بیشتر شاگردان شش یا هفت سال آمدندی و تنها قرآن را خواندندی. برخی نیز بکتابهای گلستان (1) و جامع عباسی (2) و نِصاب (3) و مانند اینها گذشتندی. ولی کمتر فهمیدندی و آخوند با دشواری درس دادن توانستی.

چگونگی مکتبها و بدی آنها را در تاریخ مشروطه یاد کرده‌ام. در تبریز این بدترین همه‌ی آنها بود. با اینحال من از روزی که رفتم چون خواها (4) و آرزومند می‌بودم هر درسی را تا نمی‌فهمیدم رها نمی‌کردم اینبود تند پیش می‌رفتم. الفبا را در یک هفته یاد گرفتم. گذشته از مکتب در خانه نیز خویشان بدرسهای من می‌پرداختند و یاوری می‌کردند. سپس بسوره‌های قرآن (جُزو عَم) (5) پرداخته چون چند سوره را درس گرفتم بازمانده را خودم می‌خواندم.

روزی بآخوند گفتم من هر روزی دو بار درس گیرم ، پذیرفت و چند روزی رفتار کرد. ولی یک روزی که هنگام رفتن بناهار می‌خواستم درس پیش از نیمروز را پس بدهم چون برای زنی «تَمَسُّک» (سند بیع بشرط) می‌نوشت و فرصت نمی‌داشت با پرخاش گفت : «این بدعت را تنها تو گزاشته‌ای. روزی دو بار درس چه معنی دارد؟!.» این را گفت و چوبی بدوشم زد. بار نخست بود که من تلخی ستم را می‌چشیدم. بسیار دلشکسته شدم. ولی بپدرم نگفته نهان داشتم.

این آخوند درباره‌ی من خوشرفتاری می‌نمودی و پاس می‌داشتی لیکن در اینجا بدرفتاری ازو سر زد. با اینحال «جُزو عَم» را در سه یا چهار هفته بپایان رسانیدم. چون قرآن را بدستم دادند از هر کجای آن خواندن می‌توانستم و در زمان کمی تا «سوره‌ی یس» پیش رفتم.


پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ گلستان سعدی
2ـ کتابیست بفارسی در فقه شیعی نوشته‌ی شیخ بهایی که بدرخواست شاه‌عباس یکم نوشته شده است.
3ـ نِصاب‌الصِّبیان ، کتابیست بفارسی بهر آموختن واژه‌های عربی بکودکان نوشته‌ی ابونصر فراهی
4ـ خواها = همیشه خواهنده.
5ـ خواست جزء سی‌ام (سوره‌ی النبأ تا سوره‌ی الناس) قرآنست.