✴️ روزبههای (عید) ایرانیان
« ... روزبه یا عید آنست که در کشوری پیشامد بزرگ تاریخی بسود آن کشور رخ دهد و مردم برای ارج شناختن از آن پیشامد و از پدیدآورندگانش و تازه گردانیدن یاد آنان ، روز رخ دادنش را روزبه گردانند که همه ساله در آن روز جشنی گیرند. چنین روزبه سودهایی تواند داشت. گذشته از آنکه خود بیداری و هوشیاری توده را رساند هزارها کسان را وادارد که از جانفشانی در راه کشور و پدید آوردن مانندهای آن پیشامد بازنایستند. ...
افسوس که در ایران این نیز معنی خود را از دست داده. در این کشور یکی از بدیها عیدهاییست که گرفته میشود. من میپرسم : هجدهم ذیحجه چه عیدیست؟. میگویند : در آن روز پیغمبر اسلام علی را بخلافت برگزیده. میگویم : نخست این داستان دروغست. چنین چیزی نبوده. دوم بتاریخ ایران چه همبستگی داشته؟!. امروز چه سودی از آن توان برداشت؟!. خلافت که میوهاش را عربها و ترکها خورده و سپس هم پوسیده شده و از ریشه برافتاده ، ایرانیان بنام آغاز آن جشن میگیرند. آیا این نمونهی نادانی یک توده نیست؟!.
روز پانزدهم شعبان را جشن میگیرند و میگویند : «روز ولادت امام زمانست». ما بارها پرسیدیم و بازهم میپرسیم : آیا این داستان امام زمان راستست؟. آیا چنان کسی هست و بدانسان که میگویند خواهد آمد؟. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و خرد و دانش آن را براست میدارد همهمان بپذیریم و چشم براه آمدنش باشیم. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و جهان را با یک نیرویی «فوقالعاده» به نیکی خواهد آورد ما دیگر نکوشیم و رنج بیهوده بخود ندهیم. بارها این را پرسیدیم و پاسخی نشنیدیم.
🔸آنچه ما میدانیم این اندیشه از ریشه دروغ است. چنان کسی نه بوده است و نه خواهد آمد. چنان چیزی را نه دانشها میپذیرد و نه خرد براست میدارد و نه تاریخ از آن آگاهست. چنین افسانهی بیپایی را دستاویز کردهاند و جشن میگیرند آیا چنین تودهای را بهرهمند از فهم و خرد توان پنداشت؟!. آیا از چنین عیدی مردم چه سودی توانند برد؟!. آیا جز آنست که هر ساله یاد این «خرافه» تازه شود؟!. جز آنست که مردم نادان به بودن چنان امامی باور بیشتر کنند و بآمدنش امید بیشتر بندند و به همان باور و امید بدبختیهای خود را فراموش کنند و درپی چاره نباشند؟!.»
«یک دلیل روشن بآنکه این عیدها بزیان توده میباشد آنست که ما دیدیم در این سه سال [1] وزیران که بیگمان دشمن این تودهاند و ببدبختی آن میکوشند همین عیدها را که کمتر شده بود بحال نخست بازگردانیدند.
شنیدنیست که بیشتر این عیدها را ناصرالدینشاه گزارده. همان پانزده شعبان تا سال 1274 نمیبوده. در آن سال ناصرالدینشاه عیدش گردانیده دستور جشن و چراغان داده. یک پادشاه نافهم و فریبکار برای فریب مردم و خاموش نگه داشتن آنان باین نمایشها پرداخته و اکنون ما باید پیروی از کارهای سراپا زیان او نماییم.
ما اینها را روزبه (عید) نمیشناسیم. باید اینها از میان رود ...»
[1] : خواست نویسنده ، سالهای 1320 تا زمان این گفتار میباشد. در شهریور 1320 انگلیس و شوروی بکشور ایران تجاوز کرده و رضاشاه را برانداختند. دولتهایی که در سایهی سپاهیان اشغالگر بیگانه پس از شهریور 1320 در ایران بر سر کار آمدند ، سیاست هواداری از ملایان و ارتجاع را در پیش گرفتند که کسروی بزرگ در برابر این سیاست خائنانه و زیانمند بالای مردانگی افراشت و با آن به نبرد پرداخت. در این زمینه خوانندگان توانند کتابهای «دادگاه» ، «دولت بما پاسخ دهد» و «افسران ما» را بخوانند.
(«یکم آذر 1323» ، س 3-2)
« ... روزبه یا عید آنست که در کشوری پیشامد بزرگ تاریخی بسود آن کشور رخ دهد و مردم برای ارج شناختن از آن پیشامد و از پدیدآورندگانش و تازه گردانیدن یاد آنان ، روز رخ دادنش را روزبه گردانند که همه ساله در آن روز جشنی گیرند. چنین روزبه سودهایی تواند داشت. گذشته از آنکه خود بیداری و هوشیاری توده را رساند هزارها کسان را وادارد که از جانفشانی در راه کشور و پدید آوردن مانندهای آن پیشامد بازنایستند. ...
افسوس که در ایران این نیز معنی خود را از دست داده. در این کشور یکی از بدیها عیدهاییست که گرفته میشود. من میپرسم : هجدهم ذیحجه چه عیدیست؟. میگویند : در آن روز پیغمبر اسلام علی را بخلافت برگزیده. میگویم : نخست این داستان دروغست. چنین چیزی نبوده. دوم بتاریخ ایران چه همبستگی داشته؟!. امروز چه سودی از آن توان برداشت؟!. خلافت که میوهاش را عربها و ترکها خورده و سپس هم پوسیده شده و از ریشه برافتاده ، ایرانیان بنام آغاز آن جشن میگیرند. آیا این نمونهی نادانی یک توده نیست؟!.
روز پانزدهم شعبان را جشن میگیرند و میگویند : «روز ولادت امام زمانست». ما بارها پرسیدیم و بازهم میپرسیم : آیا این داستان امام زمان راستست؟. آیا چنان کسی هست و بدانسان که میگویند خواهد آمد؟. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و خرد و دانش آن را براست میدارد همهمان بپذیریم و چشم براه آمدنش باشیم. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و جهان را با یک نیرویی «فوقالعاده» به نیکی خواهد آورد ما دیگر نکوشیم و رنج بیهوده بخود ندهیم. بارها این را پرسیدیم و پاسخی نشنیدیم.
🔸آنچه ما میدانیم این اندیشه از ریشه دروغ است. چنان کسی نه بوده است و نه خواهد آمد. چنان چیزی را نه دانشها میپذیرد و نه خرد براست میدارد و نه تاریخ از آن آگاهست. چنین افسانهی بیپایی را دستاویز کردهاند و جشن میگیرند آیا چنین تودهای را بهرهمند از فهم و خرد توان پنداشت؟!. آیا از چنین عیدی مردم چه سودی توانند برد؟!. آیا جز آنست که هر ساله یاد این «خرافه» تازه شود؟!. جز آنست که مردم نادان به بودن چنان امامی باور بیشتر کنند و بآمدنش امید بیشتر بندند و به همان باور و امید بدبختیهای خود را فراموش کنند و درپی چاره نباشند؟!.»
«یک دلیل روشن بآنکه این عیدها بزیان توده میباشد آنست که ما دیدیم در این سه سال [1] وزیران که بیگمان دشمن این تودهاند و ببدبختی آن میکوشند همین عیدها را که کمتر شده بود بحال نخست بازگردانیدند.
شنیدنیست که بیشتر این عیدها را ناصرالدینشاه گزارده. همان پانزده شعبان تا سال 1274 نمیبوده. در آن سال ناصرالدینشاه عیدش گردانیده دستور جشن و چراغان داده. یک پادشاه نافهم و فریبکار برای فریب مردم و خاموش نگه داشتن آنان باین نمایشها پرداخته و اکنون ما باید پیروی از کارهای سراپا زیان او نماییم.
ما اینها را روزبه (عید) نمیشناسیم. باید اینها از میان رود ...»
[1] : خواست نویسنده ، سالهای 1320 تا زمان این گفتار میباشد. در شهریور 1320 انگلیس و شوروی بکشور ایران تجاوز کرده و رضاشاه را برانداختند. دولتهایی که در سایهی سپاهیان اشغالگر بیگانه پس از شهریور 1320 در ایران بر سر کار آمدند ، سیاست هواداری از ملایان و ارتجاع را در پیش گرفتند که کسروی بزرگ در برابر این سیاست خائنانه و زیانمند بالای مردانگی افراشت و با آن به نبرد پرداخت. در این زمینه خوانندگان توانند کتابهای «دادگاه» ، «دولت بما پاسخ دهد» و «افسران ما» را بخوانند.
(«یکم آذر 1323» ، س 3-2)
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 167
🔸 در پیرامون زبان
12ـ گذشته همارگي و پيوستگي : همينوشتي. همارگيست كه نشانهي پيوستگي (همي) برو افزوده و اين است هر دو معني از آن خواسته شود : «شبها هميناليدي و هميگريستي».
13ـ گذشتهي گذشتهي همارگي : نوشته بودي. گذشتهي گذشته است كه نشان همارگي بر آن افزوده شده و اينست هر دو معني ازو خواسته شود. «هر روز كه بيدار شدي آفتاب برخاسته بودي». «هر روز كه نوبت مجلس شيخ بودي حمزه بگاه از جاه بيامدي چنانكه آن وقت كه شيخ ما بيرون آمدي او بميهنه آمده بودي». (اسرار التوحيد)
اينهاست گونههاي گذشته كه در فارسي توان يافت. ببينيد ميدان زبان تا چه اندازه بزرگ بوده و امروز تا چه اندازه كوچكتر شده. از اين سيزده گونه در دستورهايي كه نوشته شده تنها چهار گونه را شناختهاند و آوردهاند و آنها را نيز بمعني درست خود نشناخته و نامهاي درست ندادهاند.
گونهي سوم (يا همارگي) كه ما ياد كردهايم تا زمان مغول شناخته بوده و در همهي كتابهاي آن زمان بكار رفته ولي اينان آن را هيچ نميشناسند و در همه جا گونهي چهارم را (كه همانزماني باشد) بجاي آن نيز ميگزارند. اين دو معني كه همارگي و همانزماني باشد در همهي زبانها جداست اينان جدايي ميان آنها نميگزارند. از بازمانده نيز آگاهي ندارند.
🔸 در پیرامون زبان
12ـ گذشته همارگي و پيوستگي : همينوشتي. همارگيست كه نشانهي پيوستگي (همي) برو افزوده و اين است هر دو معني از آن خواسته شود : «شبها هميناليدي و هميگريستي».
13ـ گذشتهي گذشتهي همارگي : نوشته بودي. گذشتهي گذشته است كه نشان همارگي بر آن افزوده شده و اينست هر دو معني ازو خواسته شود. «هر روز كه بيدار شدي آفتاب برخاسته بودي». «هر روز كه نوبت مجلس شيخ بودي حمزه بگاه از جاه بيامدي چنانكه آن وقت كه شيخ ما بيرون آمدي او بميهنه آمده بودي». (اسرار التوحيد)
اينهاست گونههاي گذشته كه در فارسي توان يافت. ببينيد ميدان زبان تا چه اندازه بزرگ بوده و امروز تا چه اندازه كوچكتر شده. از اين سيزده گونه در دستورهايي كه نوشته شده تنها چهار گونه را شناختهاند و آوردهاند و آنها را نيز بمعني درست خود نشناخته و نامهاي درست ندادهاند.
گونهي سوم (يا همارگي) كه ما ياد كردهايم تا زمان مغول شناخته بوده و در همهي كتابهاي آن زمان بكار رفته ولي اينان آن را هيچ نميشناسند و در همه جا گونهي چهارم را (كه همانزماني باشد) بجاي آن نيز ميگزارند. اين دو معني كه همارگي و همانزماني باشد در همهي زبانها جداست اينان جدايي ميان آنها نميگزارند. از بازمانده نيز آگاهي ندارند.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی پنجاهوششم)
🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی(بخش دو از سه)
من اگر بخواهم از یكایك شكستهای تاریخی ایران گفتگو كنم سخن بدرازی میانجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو میپردازم. این داستان چندان دردآور است كه ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور میپرورانید تاكنون بایستی ده كتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایرانِ آن روزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایرانِ امروزی بوده. از حیث خاك ، مرز شرقی از كنار سیحون (میگویم سیحون ، نمیگویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان میرسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفهی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد میگردید ، و اینها همه بهم بسته میبود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آن روزی سه برابر امروز بوده است.
🔸آن روز شهرهای ری و نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر كدام بیش از دوملیون و سهملیون مردم داشته.
پس چه شد كه یك چنین كشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. میدانم خواهند گفت سلطانمحمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینكه میدیدند خوارزمشاه جنگ نكرد خود بمیان میافتادند و دستهها میبستند و با دشمن بجنگ و آویز میپرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه میداشتند.
برای اینكه موضوع نیك روشن گردد باید فراموش نكرد كه چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سیهزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سیهزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بكشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یكی از راه مازندران و دیگری از راه خوار كشتاركنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را كه بیش از دومیلیون مردم داشت كشتار كردند و از آنجا روانهی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره كشتاركنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از اینهمه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود كه ایستادگی نمود و در سایهی مردانگی و غیرت شمسالدین طُغرایی از كشتار و تاراج آسوده ماند.
این یك داستان بسیار حیرتآوری است كه ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را میدانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده كه غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند.
🔸در جایی كه یك مردمی همه چیز را از خدا بدانند و كوشش را وظیفهی خود نشمارند ، در جایی كه مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی كه در یك كشوری صد دستهبندی باشد پیداست كه اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است كه بهممیهنان خود دستور بیغیرتی داده میگوید :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی كوس زینهار مده جان گرامی بفسوس
با هر كه خصومت نتوان كرد بساز دستی كه بدندان نتوان برد ببوس
یكی از بزرگان صوفیانِ آن زمان ابوبكرِ رازیست كه از مشایخ سلسله شمرده میشود و یكی از «اقطاب» بوده. این مرد در دیباچهی كتاب خود شرح میدهد كه چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده كه میگوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در كجا بوده است؟!.
از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یك سوم مردم ایران كشته شده و یا باسارت رفتند. یك سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این كمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان كمك كردند و خویهای ایرانیان كه پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها كه گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یك رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) كه یادگار مغولانست.
👇
🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی(بخش دو از سه)
من اگر بخواهم از یكایك شكستهای تاریخی ایران گفتگو كنم سخن بدرازی میانجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو میپردازم. این داستان چندان دردآور است كه ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور میپرورانید تاكنون بایستی ده كتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایرانِ آن روزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایرانِ امروزی بوده. از حیث خاك ، مرز شرقی از كنار سیحون (میگویم سیحون ، نمیگویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان میرسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفهی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد میگردید ، و اینها همه بهم بسته میبود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آن روزی سه برابر امروز بوده است.
🔸آن روز شهرهای ری و نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر كدام بیش از دوملیون و سهملیون مردم داشته.
پس چه شد كه یك چنین كشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. میدانم خواهند گفت سلطانمحمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینكه میدیدند خوارزمشاه جنگ نكرد خود بمیان میافتادند و دستهها میبستند و با دشمن بجنگ و آویز میپرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه میداشتند.
برای اینكه موضوع نیك روشن گردد باید فراموش نكرد كه چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سیهزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سیهزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بكشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یكی از راه مازندران و دیگری از راه خوار كشتاركنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را كه بیش از دومیلیون مردم داشت كشتار كردند و از آنجا روانهی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره كشتاركنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از اینهمه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود كه ایستادگی نمود و در سایهی مردانگی و غیرت شمسالدین طُغرایی از كشتار و تاراج آسوده ماند.
این یك داستان بسیار حیرتآوری است كه ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را میدانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده كه غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند.
🔸در جایی كه یك مردمی همه چیز را از خدا بدانند و كوشش را وظیفهی خود نشمارند ، در جایی كه مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی كه در یك كشوری صد دستهبندی باشد پیداست كه اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است كه بهممیهنان خود دستور بیغیرتی داده میگوید :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی كوس زینهار مده جان گرامی بفسوس
با هر كه خصومت نتوان كرد بساز دستی كه بدندان نتوان برد ببوس
یكی از بزرگان صوفیانِ آن زمان ابوبكرِ رازیست كه از مشایخ سلسله شمرده میشود و یكی از «اقطاب» بوده. این مرد در دیباچهی كتاب خود شرح میدهد كه چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده كه میگوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در كجا بوده است؟!.
از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یك سوم مردم ایران كشته شده و یا باسارت رفتند. یك سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این كمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان كمك كردند و خویهای ایرانیان كه پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها كه گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یك رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) كه یادگار مغولانست.
👇
چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد كه پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء كشاكش افتاده بود میرفتند و از گوشه و كنار یك بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز میجستند و بپادشاهی برمیداشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشكار كرده تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام میدهد كه چرا پادشاه شده :
مگر نسل چنگیزخان شد هبا که غوری بَدرگ شود پادشا؟!
🔸پس از زمان مغول بیپروایی ایرانیان بكشور و خاك خود و پرهیز و گریزشان از جنگ باندازهای بود كه پادشاهان صفوی چون بكار برخاسته میكوشیدند كه ایران را مستقل گردانند ناگزیر شدند كه دست بدامن ایلهای بیاباننشین ترك زنند و از آنان سپاه پدید آورند و در سایهی همان بود كه كاری از پیش بردند.
در زمان صفویان یك ایرانینژاد كه تاجیك نامیده میشد حق نداشت در سپاه باشد یا بسركردگی برسد یا وزارت یابد. همهی اینها حق تركها بود. از تاجیكها تنها مستوفی و منشی و دفتردار و ندیم و مطرب و شاعر درباری برگزیده میشد. اینها همه نتیجهی چیرگی مغول بود.
🔸كنون چه اندازه پرت است كه كسانی بخود بالند و بگویند مغولان اگرچه ما را شكست دادند ولی نتوانستند پایهی تمدن ما را متزلزل سازند بلكه خودشان مغلوب این تمدن گردیدند. نمیدانم این تمدن كه میگویند چیست؟!..
مگر نسل چنگیزخان شد هبا که غوری بَدرگ شود پادشا؟!
🔸پس از زمان مغول بیپروایی ایرانیان بكشور و خاك خود و پرهیز و گریزشان از جنگ باندازهای بود كه پادشاهان صفوی چون بكار برخاسته میكوشیدند كه ایران را مستقل گردانند ناگزیر شدند كه دست بدامن ایلهای بیاباننشین ترك زنند و از آنان سپاه پدید آورند و در سایهی همان بود كه كاری از پیش بردند.
در زمان صفویان یك ایرانینژاد كه تاجیك نامیده میشد حق نداشت در سپاه باشد یا بسركردگی برسد یا وزارت یابد. همهی اینها حق تركها بود. از تاجیكها تنها مستوفی و منشی و دفتردار و ندیم و مطرب و شاعر درباری برگزیده میشد. اینها همه نتیجهی چیرگی مغول بود.
🔸كنون چه اندازه پرت است كه كسانی بخود بالند و بگویند مغولان اگرچه ما را شكست دادند ولی نتوانستند پایهی تمدن ما را متزلزل سازند بلكه خودشان مغلوب این تمدن گردیدند. نمیدانم این تمدن كه میگویند چیست؟!..
✴️ از انتظار در برابر بیداد و ستمگری چه برخیزد؟!
🔸کوشاد تلگرام : دربارهی اینکه تاریخ از بودن امامزمان ناآگاهست و خرد و دانش نیز 1000 سال زنده ماندن آدمی را باور ندارد در این کانال بارها نوشتههایی آوردهایم و اینست در اینجا از آن سخن نمیرانیم. در پندار مهدیگری که از ایرانیان و یهودیان به شیعیان رسیده ، «انتظار ظهور» مهدی پایه بلکه باید گفت شاهستون آن بوده. پس سخن راندن از آن ، گفتگو از فرعیاتی است که اصل آن ثابت شده نیست. لیکن چون برخی از نوفریبکاران برای انتظار سودهایی شمارده و فلسفههایی بافتهاند ، در اینجا از پرداختن به آن خودداری نمیکنیم تا اندازهی پوچی و زیانمندی این ادعا روشن گردد.
در دهههای گذشته کسانی بجای آنکه نیکنهادانه از خرد و دانش پیروی کرده بیپایی داستان ساختگی امامزمان و زیانمندی اندیشهی انتظار ظهور را بپذیرند ، چون خواستهاند اثر کتاب شیعیگری را که اینها در آن بروشنی بازنموده شده از میان بردارند ، دست به گزارشهایی (تأویل) زدهاند. یکی از این گزارشها معنیهای شگفتی است که به انتظار دادهاند.
انتظار ، معنی دیگری جز آنچه همه میفهمند ندارد. اینکه یکی از آن معنی «اعتراض» بیرون کشیده و دیگری «امید» ، هر دو بیمعنیست. در جایی که میتوان کوشید ، آیا انتظار کشیدن جز نشانهی تنبلی و بیخردی است؟!. اگر کسی به چیزی اعتراض دارد باید از راهش بکوشد تا اعتراضش اثر کند. از اعتراضی که در دل بماند چه سودی بدست آید؟! چنین انتظاری جز آنکه به زبونی و نومیدی افزاید چه نتیجهی دیگری دارد؟!
آمدیم به امید : انتظار دیگر و امید دیگر است. از روی «آیین یا ناموس طبیعت» ، یک رشته کارها (یا شرایط) به یک نتیجهی معینی خواهد انجامید. اگر چنان کارهایی انجام گرفت ، میتوان به نتیجه امید داشت.
هر چیزی در طبیعت حقیقتی دارد که باید دانست و زندگی از روی آن کرد. مثلاً کشاورز زمین را شخم زده و آمادهی کشت ساخته. تخم پاشیده و بهنگام خود آبیاری کرده. سَم و کود فراهم کرده و بکار برده. «آیین کشت و کشاورزی» یا حقیقتِ کشت ، پیشبینی میکند که پس از آن کارها ، چون زمانی دیگر بگذرد تخم گیاهی گردد و روید و بار دهد.
کشاورز از روی آیین طبیعت یا حقیقتِ کشت میداند چون کارهایی که میباید کرده ، نتیجهاش رویش محصول است. از اینرو به کارهای دیگر میپردازد و این میان امید دارد که چون زمانش رسید محصول بردارد. پس انتظار برای برداشتِ محصول پس از انجام کارهای بایسته بیجا نیست و امید به آن نیز بیهوده نمیباشد.
لیکن در حالی که هیچ کاری نکرده و در همان حال مثلاً میپندارد اگر شب و روز سرگرم دعا و نیایش شود ، خدا دلش به حال او سوخته و در زمین ناکاشتهاش محصول خواهد رویانید ، از چنین بدباوری نتیجهای جز زیان بدست نخواهد آمد.
اگر این باور را به یک روستایی بگویید ، بیگمان آن را بیخردی شمارده از اینکه چنان اندیشهی کجی او را به تنگنا و نیازمندی خواهد انداخت افسوس خواهد خورد.
چنانکه گفته شد هر کاری آیینی یا حقیقتی دارد که باید از روی آن آیین کار بست تا نتیجه بدست آورد. کسی که بیچیز است باید بکوشد تا توانگر شود. کسی که جویای خوشنامی است باید نیکوکاریها کند تا خوشنام گردد. کسی که جویای دانش است باید بخواند و یاد گیرد. کسی که به ورشکستگی افتاده باید از آزمودههایش پند گیرد و ایراد کارش را دریابد و از نو بکوشد تا جبران گذشته را کند. تودهای که میبیند به زبونی و بدبختی افتاده باید جستجو کند که علت چیست و آن را یافته به از میان برداشتنش بکوشد. مثلاً اگر علت آنست که یگانگی (اتحاد) درمیانشان نیست ببیند علتِ آن چیست و چگونه میباید به یگانگی کوشید.
از انتظار کشیدن و برای «ظهور» دعا کردن ، تنها نتیجهای که بدست میآید اینست که در منجلاب بدبختیها هر دم بیشتر فروخواهد رفت. هر روز زبونتر و درماندهتر خواهد شد. بجای آنکه به آلودگیهای خود پی بَرَد همهی بدبختیهایی را که میکشد «طبیعی» دانسته بجای رفع ، آنها را «از علائم ظهور» خواهد شمارد. بجای آنکه در برابر ستمگر بایستد و ستم را برنتابد به توسری خوری خشنودی خواهد داد. اینست نتیجهی آن «اعتراض» و «امید».
🔸کوشاد تلگرام : دربارهی اینکه تاریخ از بودن امامزمان ناآگاهست و خرد و دانش نیز 1000 سال زنده ماندن آدمی را باور ندارد در این کانال بارها نوشتههایی آوردهایم و اینست در اینجا از آن سخن نمیرانیم. در پندار مهدیگری که از ایرانیان و یهودیان به شیعیان رسیده ، «انتظار ظهور» مهدی پایه بلکه باید گفت شاهستون آن بوده. پس سخن راندن از آن ، گفتگو از فرعیاتی است که اصل آن ثابت شده نیست. لیکن چون برخی از نوفریبکاران برای انتظار سودهایی شمارده و فلسفههایی بافتهاند ، در اینجا از پرداختن به آن خودداری نمیکنیم تا اندازهی پوچی و زیانمندی این ادعا روشن گردد.
در دهههای گذشته کسانی بجای آنکه نیکنهادانه از خرد و دانش پیروی کرده بیپایی داستان ساختگی امامزمان و زیانمندی اندیشهی انتظار ظهور را بپذیرند ، چون خواستهاند اثر کتاب شیعیگری را که اینها در آن بروشنی بازنموده شده از میان بردارند ، دست به گزارشهایی (تأویل) زدهاند. یکی از این گزارشها معنیهای شگفتی است که به انتظار دادهاند.
انتظار ، معنی دیگری جز آنچه همه میفهمند ندارد. اینکه یکی از آن معنی «اعتراض» بیرون کشیده و دیگری «امید» ، هر دو بیمعنیست. در جایی که میتوان کوشید ، آیا انتظار کشیدن جز نشانهی تنبلی و بیخردی است؟!. اگر کسی به چیزی اعتراض دارد باید از راهش بکوشد تا اعتراضش اثر کند. از اعتراضی که در دل بماند چه سودی بدست آید؟! چنین انتظاری جز آنکه به زبونی و نومیدی افزاید چه نتیجهی دیگری دارد؟!
آمدیم به امید : انتظار دیگر و امید دیگر است. از روی «آیین یا ناموس طبیعت» ، یک رشته کارها (یا شرایط) به یک نتیجهی معینی خواهد انجامید. اگر چنان کارهایی انجام گرفت ، میتوان به نتیجه امید داشت.
هر چیزی در طبیعت حقیقتی دارد که باید دانست و زندگی از روی آن کرد. مثلاً کشاورز زمین را شخم زده و آمادهی کشت ساخته. تخم پاشیده و بهنگام خود آبیاری کرده. سَم و کود فراهم کرده و بکار برده. «آیین کشت و کشاورزی» یا حقیقتِ کشت ، پیشبینی میکند که پس از آن کارها ، چون زمانی دیگر بگذرد تخم گیاهی گردد و روید و بار دهد.
کشاورز از روی آیین طبیعت یا حقیقتِ کشت میداند چون کارهایی که میباید کرده ، نتیجهاش رویش محصول است. از اینرو به کارهای دیگر میپردازد و این میان امید دارد که چون زمانش رسید محصول بردارد. پس انتظار برای برداشتِ محصول پس از انجام کارهای بایسته بیجا نیست و امید به آن نیز بیهوده نمیباشد.
لیکن در حالی که هیچ کاری نکرده و در همان حال مثلاً میپندارد اگر شب و روز سرگرم دعا و نیایش شود ، خدا دلش به حال او سوخته و در زمین ناکاشتهاش محصول خواهد رویانید ، از چنین بدباوری نتیجهای جز زیان بدست نخواهد آمد.
اگر این باور را به یک روستایی بگویید ، بیگمان آن را بیخردی شمارده از اینکه چنان اندیشهی کجی او را به تنگنا و نیازمندی خواهد انداخت افسوس خواهد خورد.
چنانکه گفته شد هر کاری آیینی یا حقیقتی دارد که باید از روی آن آیین کار بست تا نتیجه بدست آورد. کسی که بیچیز است باید بکوشد تا توانگر شود. کسی که جویای خوشنامی است باید نیکوکاریها کند تا خوشنام گردد. کسی که جویای دانش است باید بخواند و یاد گیرد. کسی که به ورشکستگی افتاده باید از آزمودههایش پند گیرد و ایراد کارش را دریابد و از نو بکوشد تا جبران گذشته را کند. تودهای که میبیند به زبونی و بدبختی افتاده باید جستجو کند که علت چیست و آن را یافته به از میان برداشتنش بکوشد. مثلاً اگر علت آنست که یگانگی (اتحاد) درمیانشان نیست ببیند علتِ آن چیست و چگونه میباید به یگانگی کوشید.
از انتظار کشیدن و برای «ظهور» دعا کردن ، تنها نتیجهای که بدست میآید اینست که در منجلاب بدبختیها هر دم بیشتر فروخواهد رفت. هر روز زبونتر و درماندهتر خواهد شد. بجای آنکه به آلودگیهای خود پی بَرَد همهی بدبختیهایی را که میکشد «طبیعی» دانسته بجای رفع ، آنها را «از علائم ظهور» خواهد شمارد. بجای آنکه در برابر ستمگر بایستد و ستم را برنتابد به توسری خوری خشنودی خواهد داد. اینست نتیجهی آن «اعتراض» و «امید».
🔶 زندگانی من
🔸 2ـ مکتبی که من رفتم (تکهی یک از دو)
در کویی که ما مینشستیم (هُکماوار یا حکمآباد) چون انبوه مردمش بیسواد میبودند بسواد ارج ندادندی و مکتبی نیک در آنجا نمیبود. این مکتب که مرا سپردند آخوند آن که ملابخشعلی نامیده شدی ، تنها قرآن خواندن را یاد دادی. خود او سوادِ دیگری نمیداشت و از زبان فارسی جز اندکی نمیدانست ، و چون دندانهایش افتاده بود گفتههایش با دشواری فهمیده شدی. خطش را هم جز خودش کسی خواندن نتوانستی. چیزی را که نیک توانستی و هنر او شمرده شدی چوب زدن بدستها و پاهای بچگان بودی. مردم نیز بیش از همه ، این را خواستندی و فَرهیخت (یا تربیتِ) بچه را جز در سایهی چوب خوردن ندانستندی. چون پدران ، خود بیسواد بودندی جز ارج کمی بدرس خواندن و باسواد شدن پسران نگزاردندی. بیشتر شاگردان شش یا هفت سال آمدندی و تنها قرآن را خواندندی. برخی نیز بکتابهای گلستان (1) و جامع عباسی (2) و نِصاب (3) و مانند اینها گذشتندی. ولی کمتر فهمیدندی و آخوند با دشواری درس دادن توانستی.
چگونگی مکتبها و بدی آنها را در تاریخ مشروطه یاد کردهام. در تبریز این بدترین همهی آنها بود. با اینحال من از روزی که رفتم چون خواها (4) و آرزومند میبودم هر درسی را تا نمیفهمیدم رها نمیکردم اینبود تند پیش میرفتم. الفبا را در یک هفته یاد گرفتم. گذشته از مکتب در خانه نیز خویشان بدرسهای من میپرداختند و یاوری میکردند. سپس بسورههای قرآن (جُزو عَم) (5) پرداخته چون چند سوره را درس گرفتم بازمانده را خودم میخواندم.
روزی بآخوند گفتم من هر روزی دو بار درس گیرم ، پذیرفت و چند روزی رفتار کرد. ولی یک روزی که هنگام رفتن بناهار میخواستم درس پیش از نیمروز را پس بدهم چون برای زنی «تَمَسُّک» (سند بیع بشرط) مینوشت و فرصت نمیداشت با پرخاش گفت : «این بدعت را تنها تو گزاشتهای. روزی دو بار درس چه معنی دارد؟!.» این را گفت و چوبی بدوشم زد. بار نخست بود که من تلخی ستم را میچشیدم. بسیار دلشکسته شدم. ولی بپدرم نگفته نهان داشتم.
این آخوند دربارهی من خوشرفتاری مینمودی و پاس میداشتی لیکن در اینجا بدرفتاری ازو سر زد. با اینحال «جُزو عَم» را در سه یا چهار هفته بپایان رسانیدم. چون قرآن را بدستم دادند از هر کجای آن خواندن میتوانستم و در زمان کمی تا «سورهی یس» پیش رفتم.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ گلستان سعدی
2ـ کتابیست بفارسی در فقه شیعی نوشتهی شیخ بهایی که بدرخواست شاهعباس یکم نوشته شده است.
3ـ نِصابالصِّبیان ، کتابیست بفارسی بهر آموختن واژههای عربی بکودکان نوشتهی ابونصر فراهی
4ـ خواها = همیشه خواهنده.
5ـ خواست جزء سیام (سورهی النبأ تا سورهی الناس) قرآنست.
🔸 2ـ مکتبی که من رفتم (تکهی یک از دو)
در کویی که ما مینشستیم (هُکماوار یا حکمآباد) چون انبوه مردمش بیسواد میبودند بسواد ارج ندادندی و مکتبی نیک در آنجا نمیبود. این مکتب که مرا سپردند آخوند آن که ملابخشعلی نامیده شدی ، تنها قرآن خواندن را یاد دادی. خود او سوادِ دیگری نمیداشت و از زبان فارسی جز اندکی نمیدانست ، و چون دندانهایش افتاده بود گفتههایش با دشواری فهمیده شدی. خطش را هم جز خودش کسی خواندن نتوانستی. چیزی را که نیک توانستی و هنر او شمرده شدی چوب زدن بدستها و پاهای بچگان بودی. مردم نیز بیش از همه ، این را خواستندی و فَرهیخت (یا تربیتِ) بچه را جز در سایهی چوب خوردن ندانستندی. چون پدران ، خود بیسواد بودندی جز ارج کمی بدرس خواندن و باسواد شدن پسران نگزاردندی. بیشتر شاگردان شش یا هفت سال آمدندی و تنها قرآن را خواندندی. برخی نیز بکتابهای گلستان (1) و جامع عباسی (2) و نِصاب (3) و مانند اینها گذشتندی. ولی کمتر فهمیدندی و آخوند با دشواری درس دادن توانستی.
چگونگی مکتبها و بدی آنها را در تاریخ مشروطه یاد کردهام. در تبریز این بدترین همهی آنها بود. با اینحال من از روزی که رفتم چون خواها (4) و آرزومند میبودم هر درسی را تا نمیفهمیدم رها نمیکردم اینبود تند پیش میرفتم. الفبا را در یک هفته یاد گرفتم. گذشته از مکتب در خانه نیز خویشان بدرسهای من میپرداختند و یاوری میکردند. سپس بسورههای قرآن (جُزو عَم) (5) پرداخته چون چند سوره را درس گرفتم بازمانده را خودم میخواندم.
روزی بآخوند گفتم من هر روزی دو بار درس گیرم ، پذیرفت و چند روزی رفتار کرد. ولی یک روزی که هنگام رفتن بناهار میخواستم درس پیش از نیمروز را پس بدهم چون برای زنی «تَمَسُّک» (سند بیع بشرط) مینوشت و فرصت نمیداشت با پرخاش گفت : «این بدعت را تنها تو گزاشتهای. روزی دو بار درس چه معنی دارد؟!.» این را گفت و چوبی بدوشم زد. بار نخست بود که من تلخی ستم را میچشیدم. بسیار دلشکسته شدم. ولی بپدرم نگفته نهان داشتم.
این آخوند دربارهی من خوشرفتاری مینمودی و پاس میداشتی لیکن در اینجا بدرفتاری ازو سر زد. با اینحال «جُزو عَم» را در سه یا چهار هفته بپایان رسانیدم. چون قرآن را بدستم دادند از هر کجای آن خواندن میتوانستم و در زمان کمی تا «سورهی یس» پیش رفتم.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ گلستان سعدی
2ـ کتابیست بفارسی در فقه شیعی نوشتهی شیخ بهایی که بدرخواست شاهعباس یکم نوشته شده است.
3ـ نِصابالصِّبیان ، کتابیست بفارسی بهر آموختن واژههای عربی بکودکان نوشتهی ابونصر فراهی
4ـ خواها = همیشه خواهنده.
5ـ خواست جزء سیام (سورهی النبأ تا سورهی الناس) قرآنست.
🔶 زندگانی من
🔸 2ـ مکتبی که من رفتم (تکهی دو از دو)
در مکتب چون کسی قرآن یا کتابی را بپایان رسانیدی بایستی پول و شیرینی برای آخوند بیاورد و آن روز شاگردان آزاد گردند. من بآخوند گفتم بهتر است قرآن را در یس بپایان رسانم. نخست نپذیرفت و سپس خرسندی داد. من با پدرم نیز گفتگو کردم و روزی یک کله قند و دو زرع ماهوت (1) و دو قِران پول سفید و کمی شیرینی در یک سینی گزارده برای آخوند بردیم.
کسی که قرآن را بپایان میرسانیدی آخوند او را جلوِ خود نشاندی و او از سورهی بقره آغازِ خواندن کردی ، و چون بآیهی «خَتَمَ اللَّهُ...» رسیدی آخوند یک سیلی نوازش بروی او زدی و شاگردان نیز از پشت سر کتاب یا دُشکچه بسر او پرانیدندی. با من نیز این رفتار را کردند.
پس از قرآن بایستی بکتابهای گلستان و جامع عباسی و نِصاب و تَرَسُّل (2) و ابوابالجنان (3) و منشئات میرزامهدیخان و تاریخ نادر و تاریخ مُعجَم (4) و تاریخ وصّاف (5) و اینگونه کتابها پردازم. کتابهای درسی در مکتب اینها میبود. اینها که هیچ یکی برای درس خواندن بچگان نوشته نشده و برخی از آنها پر از واژهها و جملههای عربی بسیار دشوار است ، بدست بچگان میدادندی.
من که نه فارسی میدانستم نه عربی ، کارم باین کتابها افتاده بود ، و چون آخوند نیز فارسی نمیدانست میبایست اینها را در خانه از پدرم و یا از خویشانم یاد گیرم و من چون از روی خواهش و آرزو درس میخواندم این دشواریها را آسان میشمردم. چهار سال که در آن مکتب بسر میبردم این کتابها را خودم خواندم و پیش رفتم. و چون چند تنی از شاگردان با من همدرس میبودند آنان نیز پیش رفتند. میتوان پنداشت که از آن مکتب تنها این چند تن باسواد درآمدهاند.
پس از این کتابها نوبت «صرف میر» (6) رسید. آخوند ما که فارسی نمیدانست عربی نیز ندانستی. ولی «صرف میر» را یاد گرفته بود. بمن نیز بدانسان یاد داد :
«ضرب ضربا ضربوا ، ضربت ضربتا ضربن ، ضربت ضربتما ضربتم ، ضربت ضربتما ضربتن ، ضربت ضربنا».
«ضرب در اصل الضرب بود. مصدر بود ما خواستیم فعل ماضی بنا کنیم الف و لام که علامت مصدر بود از اولش انداختیم. به عین الفعل او فتحه دادیم شد ضَرَبَ یعنی زد یک مرد غایب در زمان گذشته. ضربا در اصل ضرب بود. مفرد مذکر ماضی بود ما خواستیم تثنیه بنا کنیم. الفی بآخرش افزودیم شد ضربا ، یعنی زدند دو مرد غایب در زمان گذشته ...». اینست نمونهای از درس صرف عربی در آن زمانها.
بجای آنکه بگویند : «الضرب» بمعنی «زدن» است. اگر خواستیم بگوییم : «زد» باید بگوییم : «ضَرَبَ» ، و اگر خواستیم بگوییم : «زدند» (در دو تن) باید بگوییم : «ضَرَبا» ـ آن افسانههای دراز را یاد میدادند که شنونده یا شاگرد گیج گردیدی و ندانستی چه میگویند و چه میخواهند.
بایستی همهی کارواژههای[فعل] عربی را که بیشتر از کارواژههای دیگر زبانهاست از این راه یاد گرفت و برای هر یکی از آنها افسانهای به دل سپرد.
دو یا سه ماه نیز با این درس بسر میبردم که ناگهان مرگ پدرم رخ داد و خواه ناخواه از مکتب دور گردیدم.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ یک گونه پارچهی پشمینهی کلفت پرزدار گرانبها
2ـ کتابیست برای یاد دادن شیوهی نوشتن نامههای دیوانی ، منشات ، مکتوبات ، عرایض ، قبالهجات و ..
3ـ چند کتاب با این نام هست که خواست نویسنده همانا کتاب میرزا محمد رفیع واعظ قزوینی در پند و اندرز میباشد.
4ـ کتابیست در تاریخ از زمان کیومرث افسانهای تا انوشیروان ساسانی
5ـ تاریخیست از سرگذشتهای ایلخانان مغول
6ـ کتابیست در صرف زبان عربی نوشتهی میرسیدشریف جرجانی
🔸 2ـ مکتبی که من رفتم (تکهی دو از دو)
در مکتب چون کسی قرآن یا کتابی را بپایان رسانیدی بایستی پول و شیرینی برای آخوند بیاورد و آن روز شاگردان آزاد گردند. من بآخوند گفتم بهتر است قرآن را در یس بپایان رسانم. نخست نپذیرفت و سپس خرسندی داد. من با پدرم نیز گفتگو کردم و روزی یک کله قند و دو زرع ماهوت (1) و دو قِران پول سفید و کمی شیرینی در یک سینی گزارده برای آخوند بردیم.
کسی که قرآن را بپایان میرسانیدی آخوند او را جلوِ خود نشاندی و او از سورهی بقره آغازِ خواندن کردی ، و چون بآیهی «خَتَمَ اللَّهُ...» رسیدی آخوند یک سیلی نوازش بروی او زدی و شاگردان نیز از پشت سر کتاب یا دُشکچه بسر او پرانیدندی. با من نیز این رفتار را کردند.
پس از قرآن بایستی بکتابهای گلستان و جامع عباسی و نِصاب و تَرَسُّل (2) و ابوابالجنان (3) و منشئات میرزامهدیخان و تاریخ نادر و تاریخ مُعجَم (4) و تاریخ وصّاف (5) و اینگونه کتابها پردازم. کتابهای درسی در مکتب اینها میبود. اینها که هیچ یکی برای درس خواندن بچگان نوشته نشده و برخی از آنها پر از واژهها و جملههای عربی بسیار دشوار است ، بدست بچگان میدادندی.
من که نه فارسی میدانستم نه عربی ، کارم باین کتابها افتاده بود ، و چون آخوند نیز فارسی نمیدانست میبایست اینها را در خانه از پدرم و یا از خویشانم یاد گیرم و من چون از روی خواهش و آرزو درس میخواندم این دشواریها را آسان میشمردم. چهار سال که در آن مکتب بسر میبردم این کتابها را خودم خواندم و پیش رفتم. و چون چند تنی از شاگردان با من همدرس میبودند آنان نیز پیش رفتند. میتوان پنداشت که از آن مکتب تنها این چند تن باسواد درآمدهاند.
پس از این کتابها نوبت «صرف میر» (6) رسید. آخوند ما که فارسی نمیدانست عربی نیز ندانستی. ولی «صرف میر» را یاد گرفته بود. بمن نیز بدانسان یاد داد :
«ضرب ضربا ضربوا ، ضربت ضربتا ضربن ، ضربت ضربتما ضربتم ، ضربت ضربتما ضربتن ، ضربت ضربنا».
«ضرب در اصل الضرب بود. مصدر بود ما خواستیم فعل ماضی بنا کنیم الف و لام که علامت مصدر بود از اولش انداختیم. به عین الفعل او فتحه دادیم شد ضَرَبَ یعنی زد یک مرد غایب در زمان گذشته. ضربا در اصل ضرب بود. مفرد مذکر ماضی بود ما خواستیم تثنیه بنا کنیم. الفی بآخرش افزودیم شد ضربا ، یعنی زدند دو مرد غایب در زمان گذشته ...». اینست نمونهای از درس صرف عربی در آن زمانها.
بجای آنکه بگویند : «الضرب» بمعنی «زدن» است. اگر خواستیم بگوییم : «زد» باید بگوییم : «ضَرَبَ» ، و اگر خواستیم بگوییم : «زدند» (در دو تن) باید بگوییم : «ضَرَبا» ـ آن افسانههای دراز را یاد میدادند که شنونده یا شاگرد گیج گردیدی و ندانستی چه میگویند و چه میخواهند.
بایستی همهی کارواژههای[فعل] عربی را که بیشتر از کارواژههای دیگر زبانهاست از این راه یاد گرفت و برای هر یکی از آنها افسانهای به دل سپرد.
دو یا سه ماه نیز با این درس بسر میبردم که ناگهان مرگ پدرم رخ داد و خواه ناخواه از مکتب دور گردیدم.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ یک گونه پارچهی پشمینهی کلفت پرزدار گرانبها
2ـ کتابیست برای یاد دادن شیوهی نوشتن نامههای دیوانی ، منشات ، مکتوبات ، عرایض ، قبالهجات و ..
3ـ چند کتاب با این نام هست که خواست نویسنده همانا کتاب میرزا محمد رفیع واعظ قزوینی در پند و اندرز میباشد.
4ـ کتابیست در تاریخ از زمان کیومرث افسانهای تا انوشیروان ساسانی
5ـ تاریخیست از سرگذشتهای ایلخانان مغول
6ـ کتابیست در صرف زبان عربی نوشتهی میرسیدشریف جرجانی
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 168
🔸 در پیرامون زبان
اينك فهرستي در اينجا از اين گونهها ميآوريم ، چون بيشتر اينها در تركي آذربايجان بكار ميرود براي آنكه آشنايان بآن زبان اين گونههاي نوين را در فارسي نيك دريابند در برابر هر يكي تركيش را هم مينگاريم (مگر آنها كه در تركي نيست) :
1 ـ گذشتهي ساده : نوشت يازدي
2 ـ گذشتهي ناديده : نوشته يازمش (گاهي يازوب)
3 ـ گذشتهي همارگي : نوشتي يازاردي
4 ـ گذشتهي همانزماني : مينوشت يازردي
5 ـ گذشتهي پيوستگي : همينوشت ـــــــ
6 ـ گذشتهي آيندگي : خواستي نوشت يازاجاقيدي
7 ـ گذشتهي گذشته : نوشته بود يازميشدي
8 ـ گذشتهي همانزماني ناديده : مينوشته يازرمش
9 ـ گذشتهي پيوستگي ناديده : همينوشته ـــــــ
10 ـ گذشتهي گذشتهي ناديده : نوشته بوده يازميشيمش
11 ـ گذشتهي همارگي و همانزماني : مينوشتي ـــــــ
12 ـ گذشتهي همارگي و پيوستگي : همينوشتي ـــــــ
13 ـ گذشتهي گذشتهي همارگي : نوشته بودي ـــــــ
🔸 در پیرامون زبان
اينك فهرستي در اينجا از اين گونهها ميآوريم ، چون بيشتر اينها در تركي آذربايجان بكار ميرود براي آنكه آشنايان بآن زبان اين گونههاي نوين را در فارسي نيك دريابند در برابر هر يكي تركيش را هم مينگاريم (مگر آنها كه در تركي نيست) :
1 ـ گذشتهي ساده : نوشت يازدي
2 ـ گذشتهي ناديده : نوشته يازمش (گاهي يازوب)
3 ـ گذشتهي همارگي : نوشتي يازاردي
4 ـ گذشتهي همانزماني : مينوشت يازردي
5 ـ گذشتهي پيوستگي : همينوشت ـــــــ
6 ـ گذشتهي آيندگي : خواستي نوشت يازاجاقيدي
7 ـ گذشتهي گذشته : نوشته بود يازميشدي
8 ـ گذشتهي همانزماني ناديده : مينوشته يازرمش
9 ـ گذشتهي پيوستگي ناديده : همينوشته ـــــــ
10 ـ گذشتهي گذشتهي ناديده : نوشته بوده يازميشيمش
11 ـ گذشتهي همارگي و همانزماني : مينوشتي ـــــــ
12 ـ گذشتهي همارگي و پيوستگي : همينوشتي ـــــــ
13 ـ گذشتهي گذشتهي همارگي : نوشته بودي ـــــــ
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی پنجاهوهفتم)
🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (بخش سه از سه)
آقای س. ب. در گفتار خود یكی هم نام فرهنگ را میبرد و در یك جایی میگوید : «یكی از آن مللی كه دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناك فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».
من نمیدانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یك رشتهی آن ، این شعرهاست كه همگی حالش را میدانند. باید گفت : خشك و تر هرچه اندیشیده و یا شنیدهاند برشتهی نظم كشیدهاند. یك نمونهای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگوییهای یغما و یاوهسراییهای قاآنی است.
یك رشتهی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است كه سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یك رشتهی دیگر این كتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامهی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها كه ما نمیدانیم آنها را چاپلوسـ[یـ]نامه بنامیم یا كتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوهگویی بسخنان خود افزودهاند كه تاریخ درمیان آن گم شده. یك رشتهی دیگر كتابهای پندی است كه یك نمونهی نیكی از آنها گلستان سعدی ، و یك نمونهی نیكی از این داستان قاضی همدانست.
باین فرهنگهاست كه مینازید؟!.. باین فرهنگهاست كه پشتگرمی نشان داده میگویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا كه پردهی غفلت بروی چشمهای شما فروهشته شده! دریغا كه از حقایق بسیار دورید!
یك نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجهی آن بشما نشان دهم : همان ابوبكر رازی كه دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بیسرپرست گزاشت كه خودش مینویسد مغولان چون به ری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست بیغیرتی در همان مرصادالعباد كه همین داستان را در دیباچهی آن نوشته بیك رشته تحقیقات صوفیانهی شگفتی پرداخته كه روی نادانی و كودنی را سفید گردانیده. از جمله یك عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گِل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) كه میگویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست كه خود صوفیان ساختهاند.
به هر حال آقای ابوبكر رازی این جمله را عنوان كرده و هشت صفحه بیهودهگوییهای شگفتی كرده.
اینان چنین میپنداشتهاند كه چنانكه كوزه و لولهنگ را از گِل میسازند خدا نیز آدم را از گل ساخته. بدینسان كه گلی از خاك درست كرده و از آن كالبدی پدید آورده و سپس جانی یا روانی به وی دمیده. این اندیشهی همگی آنان دربارهی آفرینش آدمی بوده. آنوقت ابوبكر رازی بتحقیقات پرداخته میگوید خدا كالبد آدم را از گل درست كرده و درمیانهی مكه و طائف بروی زمین افكنده چهلهزار سال بساختن آن میپرداخت. فرشتهها كه از آنجا میگذشتند از اینهمه اهتمام خدا باین یك آفریدهی گلی در شگفت میشدند و از همدیگر میپرسیدند : مگر میخواهد چه بسازد كه اینهمه بآن اهتمام میورزد؟!. در دلهای خود بآدم رشك میبردند و از ارجمندی آن در نزد خدا دلتنگ میگردیدند. روزی شیطان بآنجا میگذشت آن كالبد را دید و خیره ماند ، و گفت این تو تهیست من میتوانم بدرون آن بروم و از راز كار ، آگاه گردم. این گفت و از سوراخ بینی بدرون آدم رفت و همه جا را گردید. ولی به یك جا رسید كه در آن را بسته یافت و بدرون آن رفتن نتوانست. آن یك جا دل بود. آری دل مخزن اسرار الهیست و شیطان را بآن راه نیست ... هفت یا هشت صفحه را با این سخنان یاوه پر كرده است.
🔸این است نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول كه هر كس باید بخواند و از شرمندگی سر پایین اندازد ، نه آنكه ببالد و بنازد و بخودستایی پردازد؟!.. این بسود دشمنان ایران است كه ایرانیان باین چیزهای مفت و بیهوده بنازند و آنها را هر زمان تازه گردانند و غفلت را تا بآنجا رسانند كه بگویند ما چون تمدن و فرهنگ داریم همیشه پایدار خواهیم ماند.
دوباره تكرار میكنم : ایرانیان بكوشش بیشتری نیاز دارند تا بخودستایی.
🔸این چیزها كه از گذشته بایران رسیده و یادگار زمانهای زبونی و درماندگیست باید كوشید و همه را از میان برد و نشانی بازنگزاشت. این كتابهای سراپا گمراهی و نادانی كه از زمان مغول بازمانده باید همه را بآتش كشید و مردم را از زیان آنها بازداشت. اگر ایرانیان در آرزوی فرهنگ میباشند باید بكوشند و حقایق زندگی را یاد گیرند و دارای یك فرهنگ بسیار ارجدار گرانمایهای گردند.
(پرچم روزانه شمارههای 193 ، 194 ، 195)
🔶 ایرانیان بكوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (بخش سه از سه)
آقای س. ب. در گفتار خود یكی هم نام فرهنگ را میبرد و در یك جایی میگوید : «یكی از آن مللی كه دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناك فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».
من نمیدانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یك رشتهی آن ، این شعرهاست كه همگی حالش را میدانند. باید گفت : خشك و تر هرچه اندیشیده و یا شنیدهاند برشتهی نظم كشیدهاند. یك نمونهای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگوییهای یغما و یاوهسراییهای قاآنی است.
یك رشتهی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است كه سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یك رشتهی دیگر این كتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامهی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها كه ما نمیدانیم آنها را چاپلوسـ[یـ]نامه بنامیم یا كتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوهگویی بسخنان خود افزودهاند كه تاریخ درمیان آن گم شده. یك رشتهی دیگر كتابهای پندی است كه یك نمونهی نیكی از آنها گلستان سعدی ، و یك نمونهی نیكی از این داستان قاضی همدانست.
باین فرهنگهاست كه مینازید؟!.. باین فرهنگهاست كه پشتگرمی نشان داده میگویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا كه پردهی غفلت بروی چشمهای شما فروهشته شده! دریغا كه از حقایق بسیار دورید!
یك نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجهی آن بشما نشان دهم : همان ابوبكر رازی كه دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بیسرپرست گزاشت كه خودش مینویسد مغولان چون به ری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست بیغیرتی در همان مرصادالعباد كه همین داستان را در دیباچهی آن نوشته بیك رشته تحقیقات صوفیانهی شگفتی پرداخته كه روی نادانی و كودنی را سفید گردانیده. از جمله یك عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گِل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) كه میگویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست كه خود صوفیان ساختهاند.
به هر حال آقای ابوبكر رازی این جمله را عنوان كرده و هشت صفحه بیهودهگوییهای شگفتی كرده.
اینان چنین میپنداشتهاند كه چنانكه كوزه و لولهنگ را از گِل میسازند خدا نیز آدم را از گل ساخته. بدینسان كه گلی از خاك درست كرده و از آن كالبدی پدید آورده و سپس جانی یا روانی به وی دمیده. این اندیشهی همگی آنان دربارهی آفرینش آدمی بوده. آنوقت ابوبكر رازی بتحقیقات پرداخته میگوید خدا كالبد آدم را از گل درست كرده و درمیانهی مكه و طائف بروی زمین افكنده چهلهزار سال بساختن آن میپرداخت. فرشتهها كه از آنجا میگذشتند از اینهمه اهتمام خدا باین یك آفریدهی گلی در شگفت میشدند و از همدیگر میپرسیدند : مگر میخواهد چه بسازد كه اینهمه بآن اهتمام میورزد؟!. در دلهای خود بآدم رشك میبردند و از ارجمندی آن در نزد خدا دلتنگ میگردیدند. روزی شیطان بآنجا میگذشت آن كالبد را دید و خیره ماند ، و گفت این تو تهیست من میتوانم بدرون آن بروم و از راز كار ، آگاه گردم. این گفت و از سوراخ بینی بدرون آدم رفت و همه جا را گردید. ولی به یك جا رسید كه در آن را بسته یافت و بدرون آن رفتن نتوانست. آن یك جا دل بود. آری دل مخزن اسرار الهیست و شیطان را بآن راه نیست ... هفت یا هشت صفحه را با این سخنان یاوه پر كرده است.
🔸این است نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول كه هر كس باید بخواند و از شرمندگی سر پایین اندازد ، نه آنكه ببالد و بنازد و بخودستایی پردازد؟!.. این بسود دشمنان ایران است كه ایرانیان باین چیزهای مفت و بیهوده بنازند و آنها را هر زمان تازه گردانند و غفلت را تا بآنجا رسانند كه بگویند ما چون تمدن و فرهنگ داریم همیشه پایدار خواهیم ماند.
دوباره تكرار میكنم : ایرانیان بكوشش بیشتری نیاز دارند تا بخودستایی.
🔸این چیزها كه از گذشته بایران رسیده و یادگار زمانهای زبونی و درماندگیست باید كوشید و همه را از میان برد و نشانی بازنگزاشت. این كتابهای سراپا گمراهی و نادانی كه از زمان مغول بازمانده باید همه را بآتش كشید و مردم را از زیان آنها بازداشت. اگر ایرانیان در آرزوی فرهنگ میباشند باید بكوشند و حقایق زندگی را یاد گیرند و دارای یك فرهنگ بسیار ارجدار گرانمایهای گردند.
(پرچم روزانه شمارههای 193 ، 194 ، 195)