🔶 زندگانی من
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی یک از چهار)
چنانکه نوشتم پدر من درس خوانده بود ولی ملایی نکرده ببازرگانی میپرداختی و با آنحال بپارسایی نیز میکوشیدی. شبهای زمستان پس از نیمهی شب برخاسته تا دمیدن آفتاب با نماز و دعا و خواندن قرآن گذرانیدی. در همان حال بدستگیری بینوایان و ناتوانان نیز بسیار کوشیدی. در آن کوی ما که از شهر دور و مردمش کشاورزان و رنجکشانند و بسیاری از خاندانها کمچیز باشند ، به بسیاری از آنها پول دادی و برای بچهها و زنهاشان کفش و رخت خریدی و آوردی. هر روز هنگام شام با یک دستمالی پر از کفش و رخت بخانه بازگشتی. در این باره رفتار او کم مانند داشته و من بیش از این نستوده درمیگذرم.
کیش او شیعی میبود. ولی از بسیار چیزها دوری میجست. در آن زمان کینهی سنی و شیعی بسیار سخت میبود. بویژه در آذربایجان که در سایهی جنگهای ایران و عثمانی در زمان صفویان و کشتارها و تاراجهایی که شهرهای آذربایجان در آن پیشامدها دیده بودند دلها پر از کینههای سنیان میبود و از برخی رفتار بسیار زشتی نیز سر زدی. مثلاً روز نهم ربیعالاولی را بگمان آنکه روز کشته شدن خلیفهی دوم بوده جشن گرفتندی و به یک رشته کارهای خنک و سبکمغزانه برخاستندی. بیش از همه طلبههای مدرسهها و ملایان ، لگامگسیختگی کردندی. بنوشتهی مجلسی : «تا سه روز خامه برداشته میبود و گناهی ننوشتندی».
از آنسوی در تبریز لعنتچیان میبودند که کارشان گردیدن در بازار و نامهای مردگان هزارساله را بردن و نفرین فرستادن میبود ، و از این راه نان خوردندی. این لعنتچیان بازماندگان «تبرّائیان» زمان صفوی میبودند. در زمان صفوی که آتش کینه درمیان شیعی و سنی فروزان میبود یک دسته از درویشان پیدا شده بودند که جلو اسب امیران و وزیران افتادندی و نام خلیفگان سهگانه و دیگران را بزشتی بردندی.
اینگونه نادانیها را از ایران جنبش مشروطه پاک کرده است ، و اینست ایرانیان باید پاس آن جنبش را دارند.
به هر حال پدر من از این رفتار بیخردانهی مردم بیزار میبود. بارها میگفتی : «قضیهی شیخ عبیدالله نتیجهی این کار زشت بود». شیخ عبیداللهِ کُرد در زمان ناصرالدینشاه برخاسته و به ساوُجبُلاغ[=مهاباد] و میاندوآب و ارومی[=ارومیه] تاخت آورده و کردان در دیهها (1) و آبادیها آنچه میتوانستند دریغ نگفته بودند. پستانهای زنان را بریده بودند ، و من در یاد میدارم که هنگامی که هفت یا هشت ساله میبودم زنان بینوایی به دریوزه به در خانهها آمدندی و پستانهای بریدهی خود را نشان دادندی. این داستانست که پدرم یاد میکردی و میگفتی نتیجهی کارهای زشت شیعیان بوده.
نیز پدرم بکربلا و مشهد نرفتی. یک بار به مشهد برای یک کار بازرگانی و یک بار به کربلا بآهنگ دیدن برادرش و بازآوردن او رفته بود و بس.
در این باره نیز میگفتی : تا درمیان خویشان و همسایگان کس نیازمندی هست بزیارت نباید رفت ، در این باره بدیگران نیز پندها میدادی.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ دیه = دِه ، ده سبک شدهی دیه است.
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی یک از چهار)
چنانکه نوشتم پدر من درس خوانده بود ولی ملایی نکرده ببازرگانی میپرداختی و با آنحال بپارسایی نیز میکوشیدی. شبهای زمستان پس از نیمهی شب برخاسته تا دمیدن آفتاب با نماز و دعا و خواندن قرآن گذرانیدی. در همان حال بدستگیری بینوایان و ناتوانان نیز بسیار کوشیدی. در آن کوی ما که از شهر دور و مردمش کشاورزان و رنجکشانند و بسیاری از خاندانها کمچیز باشند ، به بسیاری از آنها پول دادی و برای بچهها و زنهاشان کفش و رخت خریدی و آوردی. هر روز هنگام شام با یک دستمالی پر از کفش و رخت بخانه بازگشتی. در این باره رفتار او کم مانند داشته و من بیش از این نستوده درمیگذرم.
کیش او شیعی میبود. ولی از بسیار چیزها دوری میجست. در آن زمان کینهی سنی و شیعی بسیار سخت میبود. بویژه در آذربایجان که در سایهی جنگهای ایران و عثمانی در زمان صفویان و کشتارها و تاراجهایی که شهرهای آذربایجان در آن پیشامدها دیده بودند دلها پر از کینههای سنیان میبود و از برخی رفتار بسیار زشتی نیز سر زدی. مثلاً روز نهم ربیعالاولی را بگمان آنکه روز کشته شدن خلیفهی دوم بوده جشن گرفتندی و به یک رشته کارهای خنک و سبکمغزانه برخاستندی. بیش از همه طلبههای مدرسهها و ملایان ، لگامگسیختگی کردندی. بنوشتهی مجلسی : «تا سه روز خامه برداشته میبود و گناهی ننوشتندی».
از آنسوی در تبریز لعنتچیان میبودند که کارشان گردیدن در بازار و نامهای مردگان هزارساله را بردن و نفرین فرستادن میبود ، و از این راه نان خوردندی. این لعنتچیان بازماندگان «تبرّائیان» زمان صفوی میبودند. در زمان صفوی که آتش کینه درمیان شیعی و سنی فروزان میبود یک دسته از درویشان پیدا شده بودند که جلو اسب امیران و وزیران افتادندی و نام خلیفگان سهگانه و دیگران را بزشتی بردندی.
اینگونه نادانیها را از ایران جنبش مشروطه پاک کرده است ، و اینست ایرانیان باید پاس آن جنبش را دارند.
به هر حال پدر من از این رفتار بیخردانهی مردم بیزار میبود. بارها میگفتی : «قضیهی شیخ عبیدالله نتیجهی این کار زشت بود». شیخ عبیداللهِ کُرد در زمان ناصرالدینشاه برخاسته و به ساوُجبُلاغ[=مهاباد] و میاندوآب و ارومی[=ارومیه] تاخت آورده و کردان در دیهها (1) و آبادیها آنچه میتوانستند دریغ نگفته بودند. پستانهای زنان را بریده بودند ، و من در یاد میدارم که هنگامی که هفت یا هشت ساله میبودم زنان بینوایی به دریوزه به در خانهها آمدندی و پستانهای بریدهی خود را نشان دادندی. این داستانست که پدرم یاد میکردی و میگفتی نتیجهی کارهای زشت شیعیان بوده.
نیز پدرم بکربلا و مشهد نرفتی. یک بار به مشهد برای یک کار بازرگانی و یک بار به کربلا بآهنگ دیدن برادرش و بازآوردن او رفته بود و بس.
در این باره نیز میگفتی : تا درمیان خویشان و همسایگان کس نیازمندی هست بزیارت نباید رفت ، در این باره بدیگران نیز پندها میدادی.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ دیه = دِه ، ده سبک شدهی دیه است.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
گفتهایم که ایران یک دورهی زبونی را گذرانیده است و آن دورهایست که با حملهی مغول و پادشاهی آنان در این کشور به پستترین حال رسید. این دوره از ننگآورترین و سیاهترین دورههای تاریخ ایران بشمار است. در این دوره پستی خویها و اندیشهها و نیز بیغیرتی و بیخردی به اوج خود رسید. اینست از متنهای آن دوره هم ایرانیان جز ناستودهخویی و پستاندیشی و کوتاه خردی بهرهی دیگری نمیبرند.
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیدهی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانشآموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیدهاید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه میآیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیدهی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانشآموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیدهاید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه میآیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!
آیا این دستور با مردمی و گردنفرازی سازگار است؟!.. این خود شیوهی مردم زبون و پستنهاد است كه چون كسی را چیره دیدند در برابر او بخاموشی و فروتنی گرایند و بستمهایش گردن گزارند و چاپلوسی و ستایشگری كنند. ولی چون روزی رسید و او گرفتاری پیدا كرد آنزمانست كه شمشیر ناتوانكشی را از غلاف درآورده پیاپی بر سرش نوازند. كنون شما ببینید كه آقای شاعر این زبونی و پستی را یك فلسفهی اخلاقی گردانیده و با یك زبان شیوایی بمردم یاد میدهد.
یك دسته مردم باشرافت و گردنفراز باید درست بوارونهی این دستور شاعر رفتار كنند. باینمعنی كه كسی كه بستمگری برخاسته و چیرگی مینماید در برابرش ایستند و از مرگ نترسیده جلوگیری كنند. ولی چون افتاد و ناتوان گردید دیگر ناتوانكشی ننماید و از روی عدالت بمحاكمهاش كشند. اینست دستوری كه باید بمردم داد. شاعر وارونهی این را گفته و شما چون نیك اندیشید ، امروز انبوه ایرانیان به همان گفتهی شاعر رفتار میكنند. چیزی كه هست فرقی میانهی ناسزا و سزا نگزارده ، یك مردی را چه نیك باشد و چه بد ، همینكه چیره میبینند : بیكبار گردن میگزارند و بندهوار فرمانبری میكنند ، بیآنكه خود او بخواهد زبان بچاپلوسی باز میكنند.
یك دسته مردم باشرافت و گردنفراز باید درست بوارونهی این دستور شاعر رفتار كنند. باینمعنی كه كسی كه بستمگری برخاسته و چیرگی مینماید در برابرش ایستند و از مرگ نترسیده جلوگیری كنند. ولی چون افتاد و ناتوان گردید دیگر ناتوانكشی ننماید و از روی عدالت بمحاكمهاش كشند. اینست دستوری كه باید بمردم داد. شاعر وارونهی این را گفته و شما چون نیك اندیشید ، امروز انبوه ایرانیان به همان گفتهی شاعر رفتار میكنند. چیزی كه هست فرقی میانهی ناسزا و سزا نگزارده ، یك مردی را چه نیك باشد و چه بد ، همینكه چیره میبینند : بیكبار گردن میگزارند و بندهوار فرمانبری میكنند ، بیآنكه خود او بخواهد زبان بچاپلوسی باز میكنند.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 169
🔸 در پیرامون زبان
دربارهی همانزماني و همارگي ، گذشته از آنكه امروز اين دو را باهم درآميختهاند و براي هر دو معني همانزماني را ميآورند ، در دستورها بلغزشهاي ديگري دچار شدهاند. زيرا جدايي بس روشني كه در كتابهاي پيشين ميان اين دو معني ميگزاردهاند و هيچگاه بجاي «نوشتي» «مينوشت» نميآوردهاند اينان آن جدايي را نفهميده و پنداشتهاند اينكه در كتابهاي پيشين دو گونه ميآوردهاند هر دوي آنها نيز بيك معني بوده. نيز پنداشتهاند كه از «نوشتي» يا «رفتي» هم شش كس نميآمده.
ببينيد چندين كجي را بهم درآميختهاند؟!. از اينجا پيداست كه اينان زماني كه كتابهاي پيشين را ميخوانند معني آنها را نميفهمند وگرنه در آنها جدايي ميانهي اين دو گونه بسيار روشن است. مثلاً ميگويد : «مرا حاجب محمد گفتندي هر روز بامداد بر در خانقاه شيخ بوسعيد بوالخير برگذشتمي و بدانجا درنگريستمي و او را بديدمي آن روز بر من مبارك آمدي ....» پيداست كه در اين جملهها هموارگي را ميخواهد. (اسرارالتوحيد)
در جاي ديگري ميگويد : «روزي جماعتي درويشان از مريدان شيخ ، ببازار ميگذشتند و جماعتي قوالان از طوس آمده بودند و در بازار سماع ميكردند ...» پيداست كه در اينها همانزماني را ميخواهد. (اسرارالتوحيد)
گاهي هر دو گونه در يك رشته پهلوي هم آيد ولي هر يكي معني خود را دهد. چنانكه ميگويد : «پدرم رييس طوس بود و مريد شيخ هر روز بخانقاه استاد ابواحمد آمدي بمجلس شيخ و مرا با خويشتن آوردي و من در پيش پدر از پاي ننشستمي و مرا چنانكه باشد جوانان را دل بسر پوشيده باز مينگريست ...»
در كتابهايي كه پيش از زمان مغول پرداخته شده شما هيچگاه جملههايي پيدا نخواهيد كرد كه ميان اين دو گونه جدايي نگزارد ، و بسيار شگفت است كه كساني فارسيزبان باشند و آن كتابها را بخوانند و اين جدايي را درنيابند. اين نمونهاي از اندازهي درماندگي فهمهاست. اين بدتر كه همين كسان ميخواهند هيچ كسي هم چيزي ننويسد و خطاي ايشان را باز نكند و زبان را بنيكي نياورد. و اگر كسي بچنين كاري برخاست از بس خشم و رشك پيدا ميكنند ميخواهند او را نابود سازند!
🔸 در پیرامون زبان
دربارهی همانزماني و همارگي ، گذشته از آنكه امروز اين دو را باهم درآميختهاند و براي هر دو معني همانزماني را ميآورند ، در دستورها بلغزشهاي ديگري دچار شدهاند. زيرا جدايي بس روشني كه در كتابهاي پيشين ميان اين دو معني ميگزاردهاند و هيچگاه بجاي «نوشتي» «مينوشت» نميآوردهاند اينان آن جدايي را نفهميده و پنداشتهاند اينكه در كتابهاي پيشين دو گونه ميآوردهاند هر دوي آنها نيز بيك معني بوده. نيز پنداشتهاند كه از «نوشتي» يا «رفتي» هم شش كس نميآمده.
ببينيد چندين كجي را بهم درآميختهاند؟!. از اينجا پيداست كه اينان زماني كه كتابهاي پيشين را ميخوانند معني آنها را نميفهمند وگرنه در آنها جدايي ميانهي اين دو گونه بسيار روشن است. مثلاً ميگويد : «مرا حاجب محمد گفتندي هر روز بامداد بر در خانقاه شيخ بوسعيد بوالخير برگذشتمي و بدانجا درنگريستمي و او را بديدمي آن روز بر من مبارك آمدي ....» پيداست كه در اين جملهها هموارگي را ميخواهد. (اسرارالتوحيد)
در جاي ديگري ميگويد : «روزي جماعتي درويشان از مريدان شيخ ، ببازار ميگذشتند و جماعتي قوالان از طوس آمده بودند و در بازار سماع ميكردند ...» پيداست كه در اينها همانزماني را ميخواهد. (اسرارالتوحيد)
گاهي هر دو گونه در يك رشته پهلوي هم آيد ولي هر يكي معني خود را دهد. چنانكه ميگويد : «پدرم رييس طوس بود و مريد شيخ هر روز بخانقاه استاد ابواحمد آمدي بمجلس شيخ و مرا با خويشتن آوردي و من در پيش پدر از پاي ننشستمي و مرا چنانكه باشد جوانان را دل بسر پوشيده باز مينگريست ...»
در كتابهايي كه پيش از زمان مغول پرداخته شده شما هيچگاه جملههايي پيدا نخواهيد كرد كه ميان اين دو گونه جدايي نگزارد ، و بسيار شگفت است كه كساني فارسيزبان باشند و آن كتابها را بخوانند و اين جدايي را درنيابند. اين نمونهاي از اندازهي درماندگي فهمهاست. اين بدتر كه همين كسان ميخواهند هيچ كسي هم چيزي ننويسد و خطاي ايشان را باز نكند و زبان را بنيكي نياورد. و اگر كسي بچنين كاري برخاست از بس خشم و رشك پيدا ميكنند ميخواهند او را نابود سازند!
✴️ یكی از بزرگترین گرفتاریهای ایرانیهاست كه از بس خودخواه و خودنمایند آلودگیهای خود را كه علت این بدبختی و درماندگی ایشان شده بگردن نمیگیرند و نقص بخود گمان نمیبرند ، و چنین وامینمایند كه این بدبختی و درماندگی نتیجهی حوادث جهان و معلول تصادفاتست و اینست رهایی خود را نیز جز در نتیجهی حوادث و تصادفات نمیشمارند و همیشه چشم براه این پیشامد و آن حادثه میدوزند.
🔸این بایرانیان بسیار سخت است كه بآلودگیهای خود پی برند و ریاضت بخود داده بچارهی آنها پردازند بلكه بسیار دوست میدارند كه همیشه گناه را بگردن دیگران بیندازند.
از اینرو ما كه همیشه مینویسیم علت این بدبختیها آلودگیهای خودتانست ، مینویسیم اگر دشمن هم بشما دست یافته از راه آن آلودگیها دست یافته ، مینویسیم باید آن آلودگیها را از خود دور گردانید این نوشتههای ما بایشان خوش نمیافتد و بسیاری از آنان چون پرچم را میخوانند رو ترش میكنند. ولی فلان روزنامهی شیاد كه هایهوی راه میاندازد : «جان من فدای ایران باد» «ایران جاویدانست» «ایران لایزالست» ... از این جملههای پوچ كه هیچ معنایی ندارد خوشدل میشوند و آن را از دست هم میربایند.
🔸كوتاهسخن ، بآلودگیها خود گردن گزاردن نمیتوانند.
در كشوری كه شمردهایم چهارده كیش مختلف هست ، چندین مسلك سیاسی رواج یافته ، ده تن با یكدیگر هماندیش نمیباشند ، یك بخش بزرگی از مردم آن عشایر تاراجگرند كه هنوز باصول قرون وسطا زندگی میكنند ، در چنین كشوری كه این یك شمهای از آلودگیهای آن میباشد هیچ نقص نمیپندارند و بتكانی نیاز نمیبینند و ما به هر چیزی كه دست میزنیم در برابر ما بهیاهو میپردازند. بلكه بسیاری از مردم همین گرفتاریها را سرمایهای برای خود میپندارند. مثلاً عشایر تاراجگر را «مردان رشید» نامیده ذخیرهای برای روز مبادا [مقصود : بهنگام جنگ] میشمارند.
🔸این كیشهای گوناگون را كه سراپا آلودگی است و سراپا بیدینی است دین نامیده برواجش میكوشند ، یاوهبافیهای پست زمان مغول را ادبیات نامیده بخود میبالند. جوانان درسهایی را كه در دبیرستانها و دانشكدهها خواندهاند و بخش بزرگی از آنها جز مایهی فرسودگی مغز نیست سرمایهی زندگانی میشناسند.
🔸بهر حال چون نقصی در خود نمیشناسند اینست گناه را بگردن حوادث میاندازند و برای رهایی نیز چشم براه حوادث مینشینند.
(پرچم روزانه شمارهی 179)
🔸این بایرانیان بسیار سخت است كه بآلودگیهای خود پی برند و ریاضت بخود داده بچارهی آنها پردازند بلكه بسیار دوست میدارند كه همیشه گناه را بگردن دیگران بیندازند.
از اینرو ما كه همیشه مینویسیم علت این بدبختیها آلودگیهای خودتانست ، مینویسیم اگر دشمن هم بشما دست یافته از راه آن آلودگیها دست یافته ، مینویسیم باید آن آلودگیها را از خود دور گردانید این نوشتههای ما بایشان خوش نمیافتد و بسیاری از آنان چون پرچم را میخوانند رو ترش میكنند. ولی فلان روزنامهی شیاد كه هایهوی راه میاندازد : «جان من فدای ایران باد» «ایران جاویدانست» «ایران لایزالست» ... از این جملههای پوچ كه هیچ معنایی ندارد خوشدل میشوند و آن را از دست هم میربایند.
🔸كوتاهسخن ، بآلودگیها خود گردن گزاردن نمیتوانند.
در كشوری كه شمردهایم چهارده كیش مختلف هست ، چندین مسلك سیاسی رواج یافته ، ده تن با یكدیگر هماندیش نمیباشند ، یك بخش بزرگی از مردم آن عشایر تاراجگرند كه هنوز باصول قرون وسطا زندگی میكنند ، در چنین كشوری كه این یك شمهای از آلودگیهای آن میباشد هیچ نقص نمیپندارند و بتكانی نیاز نمیبینند و ما به هر چیزی كه دست میزنیم در برابر ما بهیاهو میپردازند. بلكه بسیاری از مردم همین گرفتاریها را سرمایهای برای خود میپندارند. مثلاً عشایر تاراجگر را «مردان رشید» نامیده ذخیرهای برای روز مبادا [مقصود : بهنگام جنگ] میشمارند.
🔸این كیشهای گوناگون را كه سراپا آلودگی است و سراپا بیدینی است دین نامیده برواجش میكوشند ، یاوهبافیهای پست زمان مغول را ادبیات نامیده بخود میبالند. جوانان درسهایی را كه در دبیرستانها و دانشكدهها خواندهاند و بخش بزرگی از آنها جز مایهی فرسودگی مغز نیست سرمایهی زندگانی میشناسند.
🔸بهر حال چون نقصی در خود نمیشناسند اینست گناه را بگردن حوادث میاندازند و برای رهایی نیز چشم براه حوادث مینشینند.
(پرچم روزانه شمارهی 179)