🔶 زندگانی من
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی چهار از چهار)
پدرم باآنکه خود از ملایی رو گردانیده بود و همیشه میگفت : «نان ملایی نان شرکست ، آدم باید بدلخواه مردم رفتار کند تا باو پول دهند» ، با اینحال بملایان دستگیری و پشتیبانی دریغ نگفتی. یک ملایی در آن زمان بنام ملامحمد فاضل تازه پیدا شده بود. پدرم به پشتیبانی او برخاست و یک شبی مهمانی بزرگی برپا گردانیده از توانگران کوی پولی گرد آورد و برای او خانه خرید. میگفت : «باید باین ملایان پولی رسانید که نیازمند نباشند و از گفتن «حق» باک ندارند».
با این رفتار پارسایانه و فروتنانه ، پدرم درمیان مردم جایگاه والایی میداشتی و با حاجی میرمحسنآقا که دو تن در همهی کارها همدست میبودند به بیشتر کارهای مردم رسیدگی کردندی. بیشتر کسانی که دادخواهی خواستندی بنزد پدرم آمدندی و هر روز چند کاری از اینگونه رخ دادی.
در آن زمان در ایران عدلیهای نمیبود. نگهداری ایمنی را در هر شهری به بیگلربیگی سپردندی و او به هر کویی یک کدخدا گماردی ، و هر کدخدایی یک فراشباشی و یک دستهی فراشان داشتی. این فراشان پولی از دولت نگرفتندی و میبایست روزی خود را از پیچیدگی بمردم درآورند.
فراشباشی هُکماوار محمدقلی نام مرد بافهمی میبود و او بجای آنکه از مردم با زور پولی بگیرد دکان نانوایی کوی را باجاره گرفته بود و راه میبرد و از آن راه سود بسیاری میجست. ولی فراشها که بیشترشان مردان خانهدار و نیازمندی میبودند ناچار بمردم آزار رسانیدندی و به هر کس نامی بسته پول خواستندی. اینبود مردم بپدرم پناهیدندی و پدرم بجلوگیری کوشیدی.
نیک بیاد میدارم یک روزی تازه آفتاب دمیده بود که فراشباشی بدیدن پدرم آمده ، و چون نشست و چایی خورد و قلیان برایش آوردند چنین آغاز سخن کرد : «آقا خودتان میدانید که من نیازی به پول گرفتن از کسی نمیدارم ولی این فراشان زندگیشان باید از مردم گذرد. از سوی دیگر ما همینکه میخواهیم بدنبال کسی فرستیم که بیاورند و بکارش رسیدگی کنند و دهیک و نیمدهیک بگیرند میبینیم آمده بآقا پناهنده شده. احترام آقا بما واجب است ولی فراشها گرسنه میمانند». پدرم پاسخ داد : «گفتهی شما راست است. من خواستم تنها آنست که بمردم بیدادگری نشود و پس از این دربارهی هر کسی که پیامی فرستادم خودم پولی برای فراشها خواهم فرستاد».
یک بار دیدم پدرم چنین میگفت : «ما میگوییم پولی که این فراشها میگیرند حرام است. (1) پس اینها از کجا بخورند؟.. اگر اینها نباشند مردم بجان یکدیگر افتند ...» این را گفت و به یک خاموشی ژرفی فرورفت. پدرم کسی نمیبود که از گفتههای مجتهدان بکنار رود و یا از کیش شیعی دلسردی نماید. لیکن در همان حال چون بمردم مهربانی و دلسوزی میداشت دربارهی آن کیش به یک دشواری برخورده بود و جستجوی پاسخ میکرد.
پدرم اندامی باریک ، بالای میانه ، ریش کوسج ، رخسارهی گندمی میداشت. از او پیکرهای نمانده ولی هر زمان چشمم به پیکرهی سیدجمالالدین واعظ اسپهانی (واعظ مشروطه) افتد پدرم را بیاد آورم. در رخساره بسیار مانند هم میبودهاند. تنها چشمهای پدرم درشتتر و دستاری که بسر میگزاشت کوچکتر میبود.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ این همانست که ملایان دربارهی همهی حکومتها تا سال 1357میگفتهاند : این دولتها غاصب و جائرند و پولی که کارکنان دولت میگیرند حرامست.
🔸 3ـ چند سخنی از پدرم (تکهی چهار از چهار)
پدرم باآنکه خود از ملایی رو گردانیده بود و همیشه میگفت : «نان ملایی نان شرکست ، آدم باید بدلخواه مردم رفتار کند تا باو پول دهند» ، با اینحال بملایان دستگیری و پشتیبانی دریغ نگفتی. یک ملایی در آن زمان بنام ملامحمد فاضل تازه پیدا شده بود. پدرم به پشتیبانی او برخاست و یک شبی مهمانی بزرگی برپا گردانیده از توانگران کوی پولی گرد آورد و برای او خانه خرید. میگفت : «باید باین ملایان پولی رسانید که نیازمند نباشند و از گفتن «حق» باک ندارند».
با این رفتار پارسایانه و فروتنانه ، پدرم درمیان مردم جایگاه والایی میداشتی و با حاجی میرمحسنآقا که دو تن در همهی کارها همدست میبودند به بیشتر کارهای مردم رسیدگی کردندی. بیشتر کسانی که دادخواهی خواستندی بنزد پدرم آمدندی و هر روز چند کاری از اینگونه رخ دادی.
در آن زمان در ایران عدلیهای نمیبود. نگهداری ایمنی را در هر شهری به بیگلربیگی سپردندی و او به هر کویی یک کدخدا گماردی ، و هر کدخدایی یک فراشباشی و یک دستهی فراشان داشتی. این فراشان پولی از دولت نگرفتندی و میبایست روزی خود را از پیچیدگی بمردم درآورند.
فراشباشی هُکماوار محمدقلی نام مرد بافهمی میبود و او بجای آنکه از مردم با زور پولی بگیرد دکان نانوایی کوی را باجاره گرفته بود و راه میبرد و از آن راه سود بسیاری میجست. ولی فراشها که بیشترشان مردان خانهدار و نیازمندی میبودند ناچار بمردم آزار رسانیدندی و به هر کس نامی بسته پول خواستندی. اینبود مردم بپدرم پناهیدندی و پدرم بجلوگیری کوشیدی.
نیک بیاد میدارم یک روزی تازه آفتاب دمیده بود که فراشباشی بدیدن پدرم آمده ، و چون نشست و چایی خورد و قلیان برایش آوردند چنین آغاز سخن کرد : «آقا خودتان میدانید که من نیازی به پول گرفتن از کسی نمیدارم ولی این فراشان زندگیشان باید از مردم گذرد. از سوی دیگر ما همینکه میخواهیم بدنبال کسی فرستیم که بیاورند و بکارش رسیدگی کنند و دهیک و نیمدهیک بگیرند میبینیم آمده بآقا پناهنده شده. احترام آقا بما واجب است ولی فراشها گرسنه میمانند». پدرم پاسخ داد : «گفتهی شما راست است. من خواستم تنها آنست که بمردم بیدادگری نشود و پس از این دربارهی هر کسی که پیامی فرستادم خودم پولی برای فراشها خواهم فرستاد».
یک بار دیدم پدرم چنین میگفت : «ما میگوییم پولی که این فراشها میگیرند حرام است. (1) پس اینها از کجا بخورند؟.. اگر اینها نباشند مردم بجان یکدیگر افتند ...» این را گفت و به یک خاموشی ژرفی فرورفت. پدرم کسی نمیبود که از گفتههای مجتهدان بکنار رود و یا از کیش شیعی دلسردی نماید. لیکن در همان حال چون بمردم مهربانی و دلسوزی میداشت دربارهی آن کیش به یک دشواری برخورده بود و جستجوی پاسخ میکرد.
پدرم اندامی باریک ، بالای میانه ، ریش کوسج ، رخسارهی گندمی میداشت. از او پیکرهای نمانده ولی هر زمان چشمم به پیکرهی سیدجمالالدین واعظ اسپهانی (واعظ مشروطه) افتد پدرم را بیاد آورم. در رخساره بسیار مانند هم میبودهاند. تنها چشمهای پدرم درشتتر و دستاری که بسر میگزاشت کوچکتر میبود.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ این همانست که ملایان دربارهی همهی حکومتها تا سال 1357میگفتهاند : این دولتها غاصب و جائرند و پولی که کارکنان دولت میگیرند حرامست.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 172
🔸 در پیرامون زبان
ميبايد در اينجا از «داشتن» و «بودن» و «بايستن» نيز سخن رانيم. اينها بسيار ميآيد و همچون ديگر كارها (فعلها) سه زمان گذشته و اكنون و آينده از آنها بسته ميشود. ولي در آنها بهمخوردگي بيشتر است و بيكبار از سامان افتاده و چون ما اينها را از روي پايه و سامان بكار ميبريم اين است ناگزيريم از آنها نيز سخن رانيم. نخست از داشتن بسخن ميپردازيم :
ببينيد : داشتن بمعني مالك شدن است كه دارنده يا دارا هم بمعني مالك ميآيد. ولي اگر شما آن را با ديگر كارها بسنجيد خواهيد ديد كه نميتواند همپاي آنها بيايد. مثلاً شما ميگوييد : «برزگر اگر گندم كارد بهتر از جو كاشتن است» يا ميگوييد : «فرشباف اگر قاليچه بافد بهتر از قالي بافتن است». صد مانند اين را ميتوانيد آورد. ليكن اگر بخواهيد مانند آن را از «داشتن» بياوريد با دشواري روبرو شويد. زيرا اگر از روي قاعده بگوييد : «يك كسي اگر خانه دارد بهتر از كرايه نشستن است» شنوندگان از آن معني ديگر (معني همانزماني) فهمند و امروز بجاي چنان جملهاي «يك كسي اگر خانه داشته باشد ...» ميآورند.
پس ميبينيد كه «داشتن» همپاي ديگر كارها نميتواند آمد و اين نمونهي ديگري از بهمخوردن زبان ميباشد. نيز اگر بخواهيد بگوييد : «فلان چيز را خريدم و مال من شد ولي همان روز فروختم» درمانيد. زيرا از روي قاعده بايد گوييد : «فلان چيز را خريدم و داشتم ولي همان روز فروختم» در حالي كه شنوندگان از اين جمله معني ديگري خواهند فهميد.
در زبان امروز براي فهمانيدن معني «مال من شد» كلمهاي نيست. همچنين اگر بخواهيد بگوييد : «فلان چيز را فردا خرم و دارم» مردم از آن معني درستي نفهمند.
چنانكه پيداست در اين كار (فعل) زمانها بيشتر بهم خورده است. زيرا «داشتم» كه گذشتهي ساده است و معني درست آن «مالك شدم» يا «مال من شد» ميباشد امروز آن را بجاي «ميداشتم» كه گذشتهي همانزمانيست و «داشتمي» كه گذشتهي همارگيست ميآورند. مثلاً بجاي آنكه بگويند : «نامه را در دست ميداشتم» ميگويند : داشتم. همچنين بجاي آنكه بگويند : «فلان چيز را هميشه داشتمي» ميگويند : داشتم. همچنين بجاي آنكه بگويند : «فلان چيز را هميشه داشتمي» ميگويند : داشتم. چون «داشتم» را در اين معنيها بكار ميبرند اينست براي معني خود آن كلمهاي نمانده است.
🔸 در پیرامون زبان
ميبايد در اينجا از «داشتن» و «بودن» و «بايستن» نيز سخن رانيم. اينها بسيار ميآيد و همچون ديگر كارها (فعلها) سه زمان گذشته و اكنون و آينده از آنها بسته ميشود. ولي در آنها بهمخوردگي بيشتر است و بيكبار از سامان افتاده و چون ما اينها را از روي پايه و سامان بكار ميبريم اين است ناگزيريم از آنها نيز سخن رانيم. نخست از داشتن بسخن ميپردازيم :
ببينيد : داشتن بمعني مالك شدن است كه دارنده يا دارا هم بمعني مالك ميآيد. ولي اگر شما آن را با ديگر كارها بسنجيد خواهيد ديد كه نميتواند همپاي آنها بيايد. مثلاً شما ميگوييد : «برزگر اگر گندم كارد بهتر از جو كاشتن است» يا ميگوييد : «فرشباف اگر قاليچه بافد بهتر از قالي بافتن است». صد مانند اين را ميتوانيد آورد. ليكن اگر بخواهيد مانند آن را از «داشتن» بياوريد با دشواري روبرو شويد. زيرا اگر از روي قاعده بگوييد : «يك كسي اگر خانه دارد بهتر از كرايه نشستن است» شنوندگان از آن معني ديگر (معني همانزماني) فهمند و امروز بجاي چنان جملهاي «يك كسي اگر خانه داشته باشد ...» ميآورند.
پس ميبينيد كه «داشتن» همپاي ديگر كارها نميتواند آمد و اين نمونهي ديگري از بهمخوردن زبان ميباشد. نيز اگر بخواهيد بگوييد : «فلان چيز را خريدم و مال من شد ولي همان روز فروختم» درمانيد. زيرا از روي قاعده بايد گوييد : «فلان چيز را خريدم و داشتم ولي همان روز فروختم» در حالي كه شنوندگان از اين جمله معني ديگري خواهند فهميد.
در زبان امروز براي فهمانيدن معني «مال من شد» كلمهاي نيست. همچنين اگر بخواهيد بگوييد : «فلان چيز را فردا خرم و دارم» مردم از آن معني درستي نفهمند.
چنانكه پيداست در اين كار (فعل) زمانها بيشتر بهم خورده است. زيرا «داشتم» كه گذشتهي ساده است و معني درست آن «مالك شدم» يا «مال من شد» ميباشد امروز آن را بجاي «ميداشتم» كه گذشتهي همانزمانيست و «داشتمي» كه گذشتهي همارگيست ميآورند. مثلاً بجاي آنكه بگويند : «نامه را در دست ميداشتم» ميگويند : داشتم. همچنين بجاي آنكه بگويند : «فلان چيز را هميشه داشتمي» ميگويند : داشتم. همچنين بجاي آنكه بگويند : «فلان چيز را هميشه داشتمي» ميگويند : داشتم. چون «داشتم» را در اين معنيها بكار ميبرند اينست براي معني خود آن كلمهاي نمانده است.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی پنجاهونهم)
🔶 دربارهی صوفیان و درویشان (بخش دو از چهار)
اكنون ببینیم صوفیان چه میگویند؟.. چرا خود را از مردم بكنار میگیرند؟. به چه دستاویزی بیكار میمانند؟.. خود آنان تاریخچهشان را نمیدانند. پیشروانشان برای فریب مردم یك تاریخهای دروغی ساختهاند و سلسلههای خود را بامام علیبنابیطالب و خلیفه ابیبكر و دیگران میرسانند ، و چنین میگویند كه پیغمبر اسلام گذشته از هدایتی كه برای همگی مردمان آورده یك آگاهیهای خاصی و دستورهای خاصی به برگزیدگانی از یاران خود داده كه از آنها دست بدست بما رسیده ، ولی این دروغیست كه ساختهاند.
صوفیگری دویست سال پس از اسلام پیدا شده. و آنگاه صوفیگری یكسره با اسلام ناسازگار است. از آنسوی بزرگان صوفیان خود را بالاتر از پیغمبران میپنداشتهاند ، زیرا یك قطب در پیش آنها كسیست كه جهان با دستور وی میگردد و نه شگفت است كه چنین كسی خود را بالاتر از پیغمبران شمارد.
تاریخچهی صوفیان چنانكه برخی دانشمندان جسته و بدست آوردهاند ، چنین است : چون در قرن دوم اسلام فلسفهی یونان بعربی ترجمه گردید و انتشار یافت این بدآموزی نیز از آن سرچشمه گرفت : فیلسوفان یونان و روم كه هر كدام دربارهی خدا و جهان و آفرینش ، بگمان و پندار سخنانی
سرودهاند ، یكی هم بنام پلوتینوس چنین گفته است : «ما همه از خدایم ، از او جدا گشتهایم و سپس بسوی او بازخواهیم گشت و بدو بازخواهیم پیوست». همو گفته است : «روان آدمی از آنجهانِ آزاد و بیآلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا كرده. لیكن هر كسی كه بخواهشهای تنی نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او كمتر خواهد بود ، و كسانی كه بخواهند از این دامگه بازرهند و بجای پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».
اینها سخنانی است كه از پلوتینوس میآورند. نوشتهاند خود او مرد پارسا و نیكی بوده. اما سخنانش ، این جملههایی كه دربارهی روان آدمی گفته چندان بیراه نیست. فرود آمدن روان از یك جهان آزاد و بیآلایش همانست كه ما بنام «جان و روان» یاد كردیم. این راست است كه روان از جهان مادّی نیست. اما اینكه آدمی بخواهشهای تنی نپردازد و از خوشیهای این جهان دامن درچیند ، و اگر چنین كرد روانش از دامگه مادّی آزاد میگردد و بجایگاه نخستین خود میپیوندد راست نیست. زیرا خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهان چه زیانی یا چه بدی دارد كه آدمی از آن دامن درچیند؟! یكی از خواهشهای تنی زن گرفتن است ، دیگر[ی] خوراكهای لذیذ خوردنست ، دیگری خوابیدن و آسودن است ، دیگری دیدن و تماشا كردن است ، اینها چه بدیهایی دارد كه آدمی از آن دامن درچیند؟!.. آنچه آدمی باید پرهیز كند و خود را نگه دارد خویهای پست حیوانی است ، از خشم و كینه و رشك و كشاكش و ستم و خودخواهی و خودفروشی[=خودنمایی فزون] و چاپلوسی و مانند اینها. از اینهاست كه باید پرهیز كرد و ما نیز شرح خواهیم داد ، نه از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی. و آنگاه از دامن درچیدن از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی ، روان از دامگه مادّی آزاد نگردد ، چنین نتیجهای از آنها نتوان گرفت. آدمی تا زنده است روانش با تن و جان مادّی در یكجاست و جدایی بیمعناست. چیزی كه هست ، باید بكوشد و روان را نیرومند گرداند كه رشتهی اختیار در دست او باشد نه در دست تن و جان مادّی. این است ایرادی كه بسخن دوم پلوتینوس وارد میباشد.
اما سخن نخست پلوتینوس بیكبار بیمعناست. چگونه ما از خداییم؟!.. چگونه از خدا جدا گشتهایم و باو بازخواهیم گردید؟!.. ما كجا و خدا كجا؟!.. آفریدگان كجا و آفریدگار كجا؟!.. این سخن دلیلش چیست؟!.. آیا سخن باین بزرگی دلیل نمیخواهد؟!.
ما اساساً بخدا از چه راه پی بردهایم؟!.. از این راه پی بردهایم كه دیدهایم جهان میگردد و اختیاری از خودش ندارد. خودمان را سنجیده دیدهایم باین جهان بیاختیار آمدهایم و بیاختیار میرویم. از اینجا ناگزیر شده گفتهایم پس یك دستگاه دیگری در پشت سر اینجهان هست و یك خدای توانایی میباشد كه اختیار ما و همهی جهان در دست اوست. پس كنون چگونه بگوییم ما با آن خدا یكی میباشیم؟!.. اگر ما خدا توانستیم بود چه نیازی بخدا میداشتیم. هرچه هست این سخن بیپاست و پلوتینوس نافهمیده و نااندیشیده آن را بزبان آورده.
هرچه هست سخن پلوتینوس چون پراكنده گردیده دستاویز بدست یك دسته هوسمندانی داده كه بدعوی خدایی پردازند و ویلگردان بازار بغداد «لیس فی جُبَّتی الا الله» [1] گویند و بخود بالند و دست از كار و پیشه و خاندان خود كشیده بنام آنكه از جهان و خوشیهایش چشم پوشیدهایم در خانقاهها گرد آیند و به بیكاری روز گزارند و با گدایی و دریوزهگردی شكم خود را سیر سازند.
[1] : معنی : در جامهی من چیزی جز خدا نیست (من خود خدایم).
🔶 دربارهی صوفیان و درویشان (بخش دو از چهار)
اكنون ببینیم صوفیان چه میگویند؟.. چرا خود را از مردم بكنار میگیرند؟. به چه دستاویزی بیكار میمانند؟.. خود آنان تاریخچهشان را نمیدانند. پیشروانشان برای فریب مردم یك تاریخهای دروغی ساختهاند و سلسلههای خود را بامام علیبنابیطالب و خلیفه ابیبكر و دیگران میرسانند ، و چنین میگویند كه پیغمبر اسلام گذشته از هدایتی كه برای همگی مردمان آورده یك آگاهیهای خاصی و دستورهای خاصی به برگزیدگانی از یاران خود داده كه از آنها دست بدست بما رسیده ، ولی این دروغیست كه ساختهاند.
صوفیگری دویست سال پس از اسلام پیدا شده. و آنگاه صوفیگری یكسره با اسلام ناسازگار است. از آنسوی بزرگان صوفیان خود را بالاتر از پیغمبران میپنداشتهاند ، زیرا یك قطب در پیش آنها كسیست كه جهان با دستور وی میگردد و نه شگفت است كه چنین كسی خود را بالاتر از پیغمبران شمارد.
تاریخچهی صوفیان چنانكه برخی دانشمندان جسته و بدست آوردهاند ، چنین است : چون در قرن دوم اسلام فلسفهی یونان بعربی ترجمه گردید و انتشار یافت این بدآموزی نیز از آن سرچشمه گرفت : فیلسوفان یونان و روم كه هر كدام دربارهی خدا و جهان و آفرینش ، بگمان و پندار سخنانی
سرودهاند ، یكی هم بنام پلوتینوس چنین گفته است : «ما همه از خدایم ، از او جدا گشتهایم و سپس بسوی او بازخواهیم گشت و بدو بازخواهیم پیوست». همو گفته است : «روان آدمی از آنجهانِ آزاد و بیآلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا كرده. لیكن هر كسی كه بخواهشهای تنی نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او كمتر خواهد بود ، و كسانی كه بخواهند از این دامگه بازرهند و بجای پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».
اینها سخنانی است كه از پلوتینوس میآورند. نوشتهاند خود او مرد پارسا و نیكی بوده. اما سخنانش ، این جملههایی كه دربارهی روان آدمی گفته چندان بیراه نیست. فرود آمدن روان از یك جهان آزاد و بیآلایش همانست كه ما بنام «جان و روان» یاد كردیم. این راست است كه روان از جهان مادّی نیست. اما اینكه آدمی بخواهشهای تنی نپردازد و از خوشیهای این جهان دامن درچیند ، و اگر چنین كرد روانش از دامگه مادّی آزاد میگردد و بجایگاه نخستین خود میپیوندد راست نیست. زیرا خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهان چه زیانی یا چه بدی دارد كه آدمی از آن دامن درچیند؟! یكی از خواهشهای تنی زن گرفتن است ، دیگر[ی] خوراكهای لذیذ خوردنست ، دیگری خوابیدن و آسودن است ، دیگری دیدن و تماشا كردن است ، اینها چه بدیهایی دارد كه آدمی از آن دامن درچیند؟!.. آنچه آدمی باید پرهیز كند و خود را نگه دارد خویهای پست حیوانی است ، از خشم و كینه و رشك و كشاكش و ستم و خودخواهی و خودفروشی[=خودنمایی فزون] و چاپلوسی و مانند اینها. از اینهاست كه باید پرهیز كرد و ما نیز شرح خواهیم داد ، نه از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی. و آنگاه از دامن درچیدن از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی ، روان از دامگه مادّی آزاد نگردد ، چنین نتیجهای از آنها نتوان گرفت. آدمی تا زنده است روانش با تن و جان مادّی در یكجاست و جدایی بیمعناست. چیزی كه هست ، باید بكوشد و روان را نیرومند گرداند كه رشتهی اختیار در دست او باشد نه در دست تن و جان مادّی. این است ایرادی كه بسخن دوم پلوتینوس وارد میباشد.
اما سخن نخست پلوتینوس بیكبار بیمعناست. چگونه ما از خداییم؟!.. چگونه از خدا جدا گشتهایم و باو بازخواهیم گردید؟!.. ما كجا و خدا كجا؟!.. آفریدگان كجا و آفریدگار كجا؟!.. این سخن دلیلش چیست؟!.. آیا سخن باین بزرگی دلیل نمیخواهد؟!.
ما اساساً بخدا از چه راه پی بردهایم؟!.. از این راه پی بردهایم كه دیدهایم جهان میگردد و اختیاری از خودش ندارد. خودمان را سنجیده دیدهایم باین جهان بیاختیار آمدهایم و بیاختیار میرویم. از اینجا ناگزیر شده گفتهایم پس یك دستگاه دیگری در پشت سر اینجهان هست و یك خدای توانایی میباشد كه اختیار ما و همهی جهان در دست اوست. پس كنون چگونه بگوییم ما با آن خدا یكی میباشیم؟!.. اگر ما خدا توانستیم بود چه نیازی بخدا میداشتیم. هرچه هست این سخن بیپاست و پلوتینوس نافهمیده و نااندیشیده آن را بزبان آورده.
هرچه هست سخن پلوتینوس چون پراكنده گردیده دستاویز بدست یك دسته هوسمندانی داده كه بدعوی خدایی پردازند و ویلگردان بازار بغداد «لیس فی جُبَّتی الا الله» [1] گویند و بخود بالند و دست از كار و پیشه و خاندان خود كشیده بنام آنكه از جهان و خوشیهایش چشم پوشیدهایم در خانقاهها گرد آیند و به بیكاری روز گزارند و با گدایی و دریوزهگردی شكم خود را سیر سازند.
[1] : معنی : در جامهی من چیزی جز خدا نیست (من خود خدایم).
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
گفتهایم که ایران یک دورهی زبونی را گذرانیده است و آن دورهایست که با حملهی مغول و پادشاهی آنان در این کشور به پستترین حال رسید. این دوره از ننگآورترین و سیاهترین دورههای تاریخ ایران بشمار است. در این دوره پستی خویها و اندیشهها و نیز بیغیرتی و بیخردی به اوج خود رسید. اینست از متنهای آن دوره هم ایرانیان جز ناستودهخویی و پستاندیشی و کوتاه خردی بهرهی دیگری نمیبرند.
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیدهی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانشآموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیدهاید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه میآیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیدهی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانشآموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیدهاید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه میآیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!
نمونههایی دیگر از یادگارهای «ادبیات» زمان مغول که پیاپی چاپ شده به دست مردم بدبخت میرسانند.