🔶 زندگانی من
🔸 6 ـ میبایست از درس دست بکشم
پس از مرگ پدرم میبایست از درس دست بکشم. زیرا تا آنجا که در درس رسیده بودم دیگر در هُکماوار آموزگاری نمیداشتم و میبایست هر روز بشهر روم و بازگردم ، و این با سال من که تازه بسیزده رسیده بودم نساختی. از این گذشته مرگ پدرم مرا افسرده گردانیده ، و چون دانسته بودم که چیزی جز همان خانه که مینشینیم برای ما بازنخواهد ماند ، با خود میگفتم : مرا امروز آن باید که پی کاری روم و بسیج[=تدارک] زندگانی برای مادر و برادران و خواهرانم کنم. از این هم گذشته کارخانهی قالیبافی که میداشتیم و راهبرش یکی از خویشان پدرم میبود ، در این هنگام او نیز پی خوشگذرانی را گرفته بکارخانه نمیپرداخت ، و اینبود من داوطلب شدم خودم کارخانه را راه برم. زیرا در آن چند سال که بمکتب میرفتم ، پس از بازگشت بخانه پی بازی یا بجای دیگر نرفته در کارخانه بیاد گرفتن کارهای آنجا پرداختمی ، و از اینرو از چگونگی بافتن و نقشه گفتن و رنگ آمیختن و اینگونه چیزها نیک آگاه میبودم. در کارخانه هم شاگردان بزرگی که بمن یاوری کنند میبودند.
اینبود با حاجیمیرمحسنآقا گفتگو کردم و چنین نهادیم که چندی بآن کار پردازم تا قالیهای بزرگ نیمبافته که میداشتیم پایان پذیرد ، که پس از آن کارخانه را برچینیم و بهمین دستور رفتار کردیم.
هشت یا نه ماه در این کار بسر میبردم تا کارخانه را برچیدیم ، و چون پافشاری مینمودم که بکاری پردازم این بار حاجیمیرمحسنآقا مرا بکارخانهی خودشان برد. راهبر آنجا برادرش میبود. ولی بیشتر کارها را من بدست گرفتم. پس از یک سال هم او بسفر رفت و من بتنهایی آنجا را راه میبردم ، و چون آموختهتر شده بودم حاجیمیرمحسنآقا خشنودی مینمود. من نیز خرسند میبودم. زیرا کار و کوشش را دوست میداشتم.
سه سال کمتر بدینسان گذشت ، و در این میان بود که در سال 1283 (1322[ق]) وبایی در ایران پیدا شده بهمهی شهرها رسید. در تبریز نیز کشتار بسیار کرد.
من پیش از آن ، وبا را شنیده ولی ندیده بودم ، و چون گفته میشد وبا میآید و مردم ترس بسیار مینمودند ، من اندوه آن را داشتم که مرده فراوان خواهد بود و من باید باین ختم و آن ختم بروم. پس از مرگ پدرم یکی از کارهایی که بگردنم افتاده بود عمامه بسر گزاردن و عبا بدوش انداختن و ببزمهای شادی یا سوگواری رفتن میبود که بمن دشوار میافتاد. در این هنگام نیز اندوه آن را میداشتم ، چون این اندوه خود را بمادرم بازنمودم ، با لبخندی گفت : «غم نخور در وبا برای کسی ختم نگزارند».
باری وبا آمد و مردم بشیوهی آن زمان از کوچهها قرآن آویزان گردانیدند که هر که از زیر آن گذرد در زینهار باشد و در دربندها و سر کوچهها فرش گسترده روضهخوانیها برپا گردانیدند. یک روز هم یکی از نوههای آقامیرفتاح را سوار خر گردانیده بآن کوی آوردند و در کوچهها گردانیدند که مردان و زنان دستش و دامنش را بوسند.
آقامیرفتاح که در داستان درآمدن روسها به آذربایجان در سال 1243 (قمری) بجلو مردم افتاده و آنان را بپیشواز روسها برده بود و بدینسان نام او در کتابها مانده ، خانهاش در تبریز «اجاق» میبود که مردم نذرها کردندی و ارمغانها بردندی ، و در وبا و دیگر پیشامدها دست بدامن بازماندگان او یازیده شدی. در سال 1284 (قمری) که باز وبا در تبریز میبوده مردم باز رو بآن «اجاق» آورده و یکی از پسرهای آقامیرفتاح را در کویها گردانیده بودند ، و او چون خود وبا گرفته و مرده بود مردم گفته بودند : «آقا بلا را بتن خودش پذیرفت». و بباورشان دربارهی آن خاندان افزوده بود.
به هر حال وبا کار خود را میکرد و روزانه چند صد تن را میکشت تا کمکم از سختی کاست و از میان رفت. میتوان گفت : آخرین وبای بزرگ در ایران میبود. پیش از آن یک بار در سال 1310 (قمری) که من در آن زمان سهساله میبودهام پدیدار گردیده و بسیار سخت میبوده. پیش از آن هم در سال 1284 [ق] میبوده که یادش کردم. یکی از سودهای دانشهای اروپایی آنست که جلو وباهای بزرگ را گرفته است.
🔸 6 ـ میبایست از درس دست بکشم
پس از مرگ پدرم میبایست از درس دست بکشم. زیرا تا آنجا که در درس رسیده بودم دیگر در هُکماوار آموزگاری نمیداشتم و میبایست هر روز بشهر روم و بازگردم ، و این با سال من که تازه بسیزده رسیده بودم نساختی. از این گذشته مرگ پدرم مرا افسرده گردانیده ، و چون دانسته بودم که چیزی جز همان خانه که مینشینیم برای ما بازنخواهد ماند ، با خود میگفتم : مرا امروز آن باید که پی کاری روم و بسیج[=تدارک] زندگانی برای مادر و برادران و خواهرانم کنم. از این هم گذشته کارخانهی قالیبافی که میداشتیم و راهبرش یکی از خویشان پدرم میبود ، در این هنگام او نیز پی خوشگذرانی را گرفته بکارخانه نمیپرداخت ، و اینبود من داوطلب شدم خودم کارخانه را راه برم. زیرا در آن چند سال که بمکتب میرفتم ، پس از بازگشت بخانه پی بازی یا بجای دیگر نرفته در کارخانه بیاد گرفتن کارهای آنجا پرداختمی ، و از اینرو از چگونگی بافتن و نقشه گفتن و رنگ آمیختن و اینگونه چیزها نیک آگاه میبودم. در کارخانه هم شاگردان بزرگی که بمن یاوری کنند میبودند.
اینبود با حاجیمیرمحسنآقا گفتگو کردم و چنین نهادیم که چندی بآن کار پردازم تا قالیهای بزرگ نیمبافته که میداشتیم پایان پذیرد ، که پس از آن کارخانه را برچینیم و بهمین دستور رفتار کردیم.
هشت یا نه ماه در این کار بسر میبردم تا کارخانه را برچیدیم ، و چون پافشاری مینمودم که بکاری پردازم این بار حاجیمیرمحسنآقا مرا بکارخانهی خودشان برد. راهبر آنجا برادرش میبود. ولی بیشتر کارها را من بدست گرفتم. پس از یک سال هم او بسفر رفت و من بتنهایی آنجا را راه میبردم ، و چون آموختهتر شده بودم حاجیمیرمحسنآقا خشنودی مینمود. من نیز خرسند میبودم. زیرا کار و کوشش را دوست میداشتم.
سه سال کمتر بدینسان گذشت ، و در این میان بود که در سال 1283 (1322[ق]) وبایی در ایران پیدا شده بهمهی شهرها رسید. در تبریز نیز کشتار بسیار کرد.
من پیش از آن ، وبا را شنیده ولی ندیده بودم ، و چون گفته میشد وبا میآید و مردم ترس بسیار مینمودند ، من اندوه آن را داشتم که مرده فراوان خواهد بود و من باید باین ختم و آن ختم بروم. پس از مرگ پدرم یکی از کارهایی که بگردنم افتاده بود عمامه بسر گزاردن و عبا بدوش انداختن و ببزمهای شادی یا سوگواری رفتن میبود که بمن دشوار میافتاد. در این هنگام نیز اندوه آن را میداشتم ، چون این اندوه خود را بمادرم بازنمودم ، با لبخندی گفت : «غم نخور در وبا برای کسی ختم نگزارند».
باری وبا آمد و مردم بشیوهی آن زمان از کوچهها قرآن آویزان گردانیدند که هر که از زیر آن گذرد در زینهار باشد و در دربندها و سر کوچهها فرش گسترده روضهخوانیها برپا گردانیدند. یک روز هم یکی از نوههای آقامیرفتاح را سوار خر گردانیده بآن کوی آوردند و در کوچهها گردانیدند که مردان و زنان دستش و دامنش را بوسند.
آقامیرفتاح که در داستان درآمدن روسها به آذربایجان در سال 1243 (قمری) بجلو مردم افتاده و آنان را بپیشواز روسها برده بود و بدینسان نام او در کتابها مانده ، خانهاش در تبریز «اجاق» میبود که مردم نذرها کردندی و ارمغانها بردندی ، و در وبا و دیگر پیشامدها دست بدامن بازماندگان او یازیده شدی. در سال 1284 (قمری) که باز وبا در تبریز میبوده مردم باز رو بآن «اجاق» آورده و یکی از پسرهای آقامیرفتاح را در کویها گردانیده بودند ، و او چون خود وبا گرفته و مرده بود مردم گفته بودند : «آقا بلا را بتن خودش پذیرفت». و بباورشان دربارهی آن خاندان افزوده بود.
به هر حال وبا کار خود را میکرد و روزانه چند صد تن را میکشت تا کمکم از سختی کاست و از میان رفت. میتوان گفت : آخرین وبای بزرگ در ایران میبود. پیش از آن یک بار در سال 1310 (قمری) که من در آن زمان سهساله میبودهام پدیدار گردیده و بسیار سخت میبوده. پیش از آن هم در سال 1284 [ق] میبوده که یادش کردم. یکی از سودهای دانشهای اروپایی آنست که جلو وباهای بزرگ را گرفته است.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 176
🔸 در پیرامون زبان
6ـ اكنون همارگي : دارد. چنانكه گفتيم اين را از معني خود دربردهاند و بايد آن را بجاي خود برگردانيد. بايد خود را واداشت كه هميشه آن را بمعني خود فهميد و بمعني خود بكار برد. بدانسان كه ميگوييم : رود ، فهمد ، خرد ، نشيند ، خورد ، همچنان بايد گفت : دارد : «هر كسي چون بيكار ننشيند و بكوشد و پیشامد با او ياري كند توانگر گردد باغ و خانه دارد».
از «بودن» و «بايستن» و مانند آن در گفتار ديگري سخن خواهيم راند. كساني كه ميخواهند با زبان درستي سخن گويند و چيز نويسند ناگزيرند اينها را نيك بينديشند و بياد سپارند. نيز خوانندگان پيمان اگر خواهند زبان آن را نيك فهمند بايد اين رشته گفتارها را كه بعنوان «دربارهی زبان» مينگاريم نيك خوانند و شيوهي نگارش ما را دريابند.
🔸 در پیرامون زبان
6ـ اكنون همارگي : دارد. چنانكه گفتيم اين را از معني خود دربردهاند و بايد آن را بجاي خود برگردانيد. بايد خود را واداشت كه هميشه آن را بمعني خود فهميد و بمعني خود بكار برد. بدانسان كه ميگوييم : رود ، فهمد ، خرد ، نشيند ، خورد ، همچنان بايد گفت : دارد : «هر كسي چون بيكار ننشيند و بكوشد و پیشامد با او ياري كند توانگر گردد باغ و خانه دارد».
از «بودن» و «بايستن» و مانند آن در گفتار ديگري سخن خواهيم راند. كساني كه ميخواهند با زبان درستي سخن گويند و چيز نويسند ناگزيرند اينها را نيك بينديشند و بياد سپارند. نيز خوانندگان پيمان اگر خواهند زبان آن را نيك فهمند بايد اين رشته گفتارها را كه بعنوان «دربارهی زبان» مينگاريم نيك خوانند و شيوهي نگارش ما را دريابند.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتوسوم)
🔶 تلگراف از مراغه یا پاسخ یك كس بیفرهنگ (بخش یک از یک)
نامهی دانشوران كپیه پرچم از قبولی نامههایی كه مایه و پایهاش فحش ، یاوه ، زورگویی است بیزارم شكسته باد دهانی كه به پاكی ناسزا گوید.
ضیایی
🔸پرچم : این تلگراف را بخواهش برخی از یاران تهران بچاپ میرسانیم و مقصود آنست كه این بیفرهنگان پستنهاد كه خود را بجلو ما انداختهاند و بیخردانه میخواهند با سخنان زشت خود ما را از پیشرفت بازدارند بفهمند كه هستند مردان نیكنهاد بسیاری كه از این پستیهای آنان بیزارند و بهنگام خود سزای آن پستیها را در دامنهاشان خواهند گزاشت. وگرنه ما دوست میداریم كه كمترین یادی از آن بیفرهنگان كه بتازگی فزونی یافتهاند نكنیم و آنان را بحال خودشان گزاریم تا هنگامی كه سزاشان یابند. و چون برخی از یاران دلتنگی از این پستیها مینمایند و گاهی تاب نیاورده دست بكیفر باز میكنند (چنانكه دیروز یكی از آنان به یك جوانك ناپاكی كیفر بسزایی داده) این برای كاستن از دلتنگی ایشانست كه میخواهم چند جملهای بنویسم :
نخست : آن كسانی كه چه در تهران و چه در تبریز و چه در شیراز و چه در دیگر جاها زبان بسخنان ناپاك باز میكنند اگر نیك سنجید جز این نتوانستندی كرد. زیرا
🔸آنان كه میشنوند كه ما به یك رشته سخنانی برخاستهایم یا بایستی فهم و خرد درستی داشته این گفتگوهای ما را بپذیرند و در كوشش با ما همراهی نمایند كه ندارند ، و یا بایستی جُربزهی گویندگی و نویسندگی داشته بپاسخهایی اگرچه از روی مغالطه باشد بپردازند كه ندارند ، و یا بایستی بهرهای از شرافت داشته بخاموشی گرایند كه ندارند و اینست هیچ كاری نتوانسته زبان بزشتگویی باز میكنند و الواطی خود را بهمه نشان میدهند.
دوم : بگفتهی آقای محیط ما از روز نخست كه باین راه برخاستیم میدانستیم كه در این توده چه آلودگیهایی هست. میدانستیم كه یك دسته از الواط افزاركارشان دشنام خواهد بود. ولی آیا میتوانستیم بهمین دستاویز از كوشش بازایستیم؟ میتوانستیم از ترس بدزبانی یك گروهِ بیفرهنگ از یك كار بسیار ورجاوندِ[=مقدس] بزرگی بازمانیم؟!.
سوم : كسانی میگویند : در پرچم پاسخ نویسید. میگویم مگر ما میتوانیم باین نادانان پردازیم و از راه خود بازمانیم؟! ما اگر باینها پاسخ نویسیم خود و خوانندگان را سرگرم آن گفتگو گردانیده از مقصود دورشان ساختهایم. ما به هیچ پاسخی نباید پردازیم اگر گاهی كسانی از یاران همچون آقای ضیاءمقدم (در تلگراف بالایی) بیزاری آشكار كنند و یا همچون آقای جلالالدین جزایری (در پاسخی كه بیاوهگوییهای بهمنی داده و در روزنامهی استوار بچاپ رسیده) پاسخی نویسند زیانی ندارد و من اینك فرصت را از دست نداده بآقای جزایری و آقای مقدم سپاس میگزارم.
چهارم : این خود نشانی از درماندگی این توده است كه نُه سالست ما باین كوشش برخاستهایم و در این دیرگاه به هر زمینهای از مسائل زندگانی (از دین و آیین زندگانی و دانشها و روان و خرد و مانند اینها) درآمده ، و با هر یكی از گمراهیها (از فلسفه و شعر و كیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها) پرداخته ، و در همگی اینها شیوهی خود را این قرار دادهایم كه موضوع را با روشنترین زبانی شرح كنیم و سپس دانستهی خود را با دلیلهایی ساده و آسان بنویسیم و در این نه سال شاید بیش از چند بار رخ نداده كه كسی با سخن و دلیل بجلو ما بیاید و هر زمان كه چنان كسی پیدا شده من خشنودی نشان دادهام و آن را فرصت شمردهام كه بگفتگو پردازم (یكی از این كسان آقای منوچهر عدل است كه گذشته از آنكه گفتاری بنزد ما فرستاده شرحی نیز در اختر شمال نوشته كه ما بسیار خشنودیم و من پاسخهایی خواهم نوشت) دیگران همگی یا هایهوی میكنند و یا زبان ببدگویی باز مینمایند ، اینست حال این تودهی بدبخت درمانده.
👇
🔶 تلگراف از مراغه یا پاسخ یك كس بیفرهنگ (بخش یک از یک)
نامهی دانشوران كپیه پرچم از قبولی نامههایی كه مایه و پایهاش فحش ، یاوه ، زورگویی است بیزارم شكسته باد دهانی كه به پاكی ناسزا گوید.
ضیایی
🔸پرچم : این تلگراف را بخواهش برخی از یاران تهران بچاپ میرسانیم و مقصود آنست كه این بیفرهنگان پستنهاد كه خود را بجلو ما انداختهاند و بیخردانه میخواهند با سخنان زشت خود ما را از پیشرفت بازدارند بفهمند كه هستند مردان نیكنهاد بسیاری كه از این پستیهای آنان بیزارند و بهنگام خود سزای آن پستیها را در دامنهاشان خواهند گزاشت. وگرنه ما دوست میداریم كه كمترین یادی از آن بیفرهنگان كه بتازگی فزونی یافتهاند نكنیم و آنان را بحال خودشان گزاریم تا هنگامی كه سزاشان یابند. و چون برخی از یاران دلتنگی از این پستیها مینمایند و گاهی تاب نیاورده دست بكیفر باز میكنند (چنانكه دیروز یكی از آنان به یك جوانك ناپاكی كیفر بسزایی داده) این برای كاستن از دلتنگی ایشانست كه میخواهم چند جملهای بنویسم :
نخست : آن كسانی كه چه در تهران و چه در تبریز و چه در شیراز و چه در دیگر جاها زبان بسخنان ناپاك باز میكنند اگر نیك سنجید جز این نتوانستندی كرد. زیرا
🔸آنان كه میشنوند كه ما به یك رشته سخنانی برخاستهایم یا بایستی فهم و خرد درستی داشته این گفتگوهای ما را بپذیرند و در كوشش با ما همراهی نمایند كه ندارند ، و یا بایستی جُربزهی گویندگی و نویسندگی داشته بپاسخهایی اگرچه از روی مغالطه باشد بپردازند كه ندارند ، و یا بایستی بهرهای از شرافت داشته بخاموشی گرایند كه ندارند و اینست هیچ كاری نتوانسته زبان بزشتگویی باز میكنند و الواطی خود را بهمه نشان میدهند.
دوم : بگفتهی آقای محیط ما از روز نخست كه باین راه برخاستیم میدانستیم كه در این توده چه آلودگیهایی هست. میدانستیم كه یك دسته از الواط افزاركارشان دشنام خواهد بود. ولی آیا میتوانستیم بهمین دستاویز از كوشش بازایستیم؟ میتوانستیم از ترس بدزبانی یك گروهِ بیفرهنگ از یك كار بسیار ورجاوندِ[=مقدس] بزرگی بازمانیم؟!.
سوم : كسانی میگویند : در پرچم پاسخ نویسید. میگویم مگر ما میتوانیم باین نادانان پردازیم و از راه خود بازمانیم؟! ما اگر باینها پاسخ نویسیم خود و خوانندگان را سرگرم آن گفتگو گردانیده از مقصود دورشان ساختهایم. ما به هیچ پاسخی نباید پردازیم اگر گاهی كسانی از یاران همچون آقای ضیاءمقدم (در تلگراف بالایی) بیزاری آشكار كنند و یا همچون آقای جلالالدین جزایری (در پاسخی كه بیاوهگوییهای بهمنی داده و در روزنامهی استوار بچاپ رسیده) پاسخی نویسند زیانی ندارد و من اینك فرصت را از دست نداده بآقای جزایری و آقای مقدم سپاس میگزارم.
چهارم : این خود نشانی از درماندگی این توده است كه نُه سالست ما باین كوشش برخاستهایم و در این دیرگاه به هر زمینهای از مسائل زندگانی (از دین و آیین زندگانی و دانشها و روان و خرد و مانند اینها) درآمده ، و با هر یكی از گمراهیها (از فلسفه و شعر و كیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها) پرداخته ، و در همگی اینها شیوهی خود را این قرار دادهایم كه موضوع را با روشنترین زبانی شرح كنیم و سپس دانستهی خود را با دلیلهایی ساده و آسان بنویسیم و در این نه سال شاید بیش از چند بار رخ نداده كه كسی با سخن و دلیل بجلو ما بیاید و هر زمان كه چنان كسی پیدا شده من خشنودی نشان دادهام و آن را فرصت شمردهام كه بگفتگو پردازم (یكی از این كسان آقای منوچهر عدل است كه گذشته از آنكه گفتاری بنزد ما فرستاده شرحی نیز در اختر شمال نوشته كه ما بسیار خشنودیم و من پاسخهایی خواهم نوشت) دیگران همگی یا هایهوی میكنند و یا زبان ببدگویی باز مینمایند ، اینست حال این تودهی بدبخت درمانده.
👇
ما باید از اینها بجای رنجش و دلتنگی نتیجهی بهتر دیگری بگیریم و آن اینكه بدانیم این كسان تباه گردیدهاند و بدانیم كه این توده بسیار بیچاره گردیده و بدانیم كه باید كوشش بسیار كنیم تا این آلودگیها را از میان برداریم. این داستان را برای گواهی نوشته سخن را بپایان میرسانم : در هفت سال پیش كه من تازه گفتارهایی دربارهی فلسفهی یونان مینوشتم و كسانی هایهوی میكردند روزی یكی از آشنایان كه من او را دانشمند میشماردم در خیابان بمن رسیده چنین گفت : «من شما را بسیار دوست میدارم ولی آنچه را كه دربارهی فلسفه نوشتهاید نمیتوانم پذیرفت». من گفتم : آنچه ما دربارهی فلسفه نوشتهایم نه چیزیست كه كسی نپذیرد. گفت : من هنوز نخوانده ام و نمیدانم چه نوشتهاید. من از این گفتهی او سخت در شگفت شدم ولی سپس بخود آمده دیدم این سخن دلیل آنست كه این مرد كه من او را دانشمند میدانستم فهم و خردش را باخته است و من بجای شگفتی نمودن باید ماهیت او را بشناسم و دیگر ارزشی باو ندهم و همین رفتار را كردم كه دیگر با او آمیزش نمینمودم و چون دو سال پیش بدرود زندگی گفته نامش را نمیبرم.
مقصودم اینست كه ما باید بجای دلتنگی باین حقایق پی بریم و تكلیف خود را هرچه بهتر و روشنتر بدانیم. آن سخنانی كه آنها مینویسند از حیث دشنامی هیچ معنایی یا اثری ندارد ولی ما باید بفهمیم و بدانیم در توده چه آلودگیهایی هست و بدانیم كه باید كوششهای بیشتر از این كنیم تا این ناپاكیها را از میان برداریم. دیروز در روزنامهای دیدم كه مینویسد مرا باین كوششها «جنون شهرتطلبی» واداشته. با خود گفتم یك مرد نادان درماندهای كه حاضر شود نوشتههای مرا نخوانده و نفهمیده و نیندیشیده و از خواست من و یارانم آگاهی نیافته داوری كند بهتر از این چه تواند نوشت؟! بجای رنجش از سخنان پوچ او به بیچارگی و درماندگیش بخشایش آوردم.
(پرچم روزانه شمارهی 212)
مقصودم اینست كه ما باید بجای دلتنگی باین حقایق پی بریم و تكلیف خود را هرچه بهتر و روشنتر بدانیم. آن سخنانی كه آنها مینویسند از حیث دشنامی هیچ معنایی یا اثری ندارد ولی ما باید بفهمیم و بدانیم در توده چه آلودگیهایی هست و بدانیم كه باید كوششهای بیشتر از این كنیم تا این ناپاكیها را از میان برداریم. دیروز در روزنامهای دیدم كه مینویسد مرا باین كوششها «جنون شهرتطلبی» واداشته. با خود گفتم یك مرد نادان درماندهای كه حاضر شود نوشتههای مرا نخوانده و نفهمیده و نیندیشیده و از خواست من و یارانم آگاهی نیافته داوری كند بهتر از این چه تواند نوشت؟! بجای رنجش از سخنان پوچ او به بیچارگی و درماندگیش بخشایش آوردم.
(پرچم روزانه شمارهی 212)
🔶 زندگانی من
🔸 7ـ بار دیگر بدرس پرداختم (تکهی یک از دو)
در آن سه سال و کمتر که من بکار پرداختم همیشه گفتگو از درس خواندن من درمیان میبود. دوستان پدرم و برخی از خویشان و بسیاری از مردم همیشه درس نخواندن مرا ایراد میگرفتند. روزی حاجیمیرمحسنآقا مرا پیش خود خواند و چنین گفت : «مردم در کوچه و میدان جلو مرا میگیرند که چرا پسر آقا را نمیفرستید درس بخواند. شما باید بروید درس بخوانید ...». گفتم : پس از درس خواندن باید بملایی پردازم ، و من گذشته از «وصیت» پدرم خودم از ملایی بیزارم. آنگاه در این کوی بملایان سخت میگذرد. ملامحمد فاضل ، ملای این کویست و از گرسنگی همیشه در ناله و گله است. گفت : «ملایی شما جز از داستان ملامحمد فاضل یا دیگران خواهد بود. ما خود خاندان بزرگی هستیم و از نخست مردم چشمشان باین خاندان باز شده است ...».
با این گفتهها مرا ناچار گردانید که بار دیگر بدرس پردازم. در آن زمان مدرسههای بزرگی در شهرهای ایران ساخته شده بود که کسانی که خواستندی درس ملایی خوانند بآنجاها رفتندی. ولی من چون سالَم کم میبود حاجیمیرمحسنآقا نگزاشت بآن مدرسهها روم و باز مرا بمکتب برد. در مدرسهی طالبیه ملاحسن نامی مکتب میداشت که چون خود او باسواد و درسخوانده میبود شاگردان بزرگی در آنجا عربی خواندندی و من چون بآنجا رفتم یک دسته تا «النموذج» پیش رفته بودند.
در آن زمانها بیش از همه بیاد گرفتن زبان عربی (یا بهتر گوییم : بیاد گرفتن صرف و نحو آن) ارج بسیار گزارده شدی و سرچشمهی دانشها شمرده گردیدی. صرف میر ، تصریف ، (در صرف) ، عوامل جرجانی ، النموذج ، صمدیه ، سُیوطی (شرح سُیوطی به الفیهی ابن مالک) ، جامی (شرح جامی به کافیه) ، مغنیاللبیب (در نحو) کتابهایی میبود که یکی پس از دیگری درس خوانده شدی و ملایی بیش از همه اینها بودی.
من بار دیگر از صرف میر آغاز کردم و یک داستان شیرین این بود که در همان روزها ملاحسن بمکه رفت و ما را بدیگری سپرد و تا چهار ماه دیگر که او بازگشت من صرف میر و تصریف و عوامل را خوانده و به «النموذج» رسیده بودم که با دیگران همدرس شدم. حاجی ملاحسن در شگفت شده چند بار پرسید : «چه زود به النموذج رسیدید؟!...». شیوهی او در درس دادن این میبود که کتاب یکی از شاگردان را گرفتی و درمیان درس گفتن «اِعراب» (زیر و زبر و پیش) بروی کلمهها گزاشتی ، و این را کردی تا شاگردان کلمهها را بغلط نخوانند.
من یک روز بکتاب خود «اعراب» گزاردم ، و چون بهنگام درس دادن ، او خواست کتابی را بگیرد من کتاب خود را پیش داشتم. پرسید : «این اِعرابها را که گزارده است؟...». گفتم : من خودم گزاردهام. گفت : «پس شما اینجاها را خوانده بودید؟!...». گفتم : نخوانده بودم. گفت :
«پس چگونه میتوانید «اعراب» گزارید؟!...». گفتم : من «عوامل» را که خواندهام از روی آن میدانم که هر کلمهای را چگونه باید خواند. گفت : «چطور؟! پس شما هرچه میخوانید میفهمید؟!..». من دیگر پاسخی ندادم. ولی میدیدم از آن روز رفتارش با من بد شد. روزی هم بدخطی را بهانه گرفته چوبی بدستم زد. من در مکتب ملا بخشعلی درس خوانده ولی بخط نپرداخته بودم. مشق که با خامههای ستبر بایستی نوشت من نمیتوانستم. بآن بهانه چوبی بمن زد که بسیار افسرده گردیدم ، و دیری نگذشت که برخی بدرفتاریهای دیگری رخ داد ، و من از مکتب پا کشیدم ، که چندگاهی در مدرسهی صادقیه در حجرهی یکی از طلبهها بدرس میپرداختم ولی در آنجا نیز بدرفتاریها میدیدم.
🔸 7ـ بار دیگر بدرس پرداختم (تکهی یک از دو)
در آن سه سال و کمتر که من بکار پرداختم همیشه گفتگو از درس خواندن من درمیان میبود. دوستان پدرم و برخی از خویشان و بسیاری از مردم همیشه درس نخواندن مرا ایراد میگرفتند. روزی حاجیمیرمحسنآقا مرا پیش خود خواند و چنین گفت : «مردم در کوچه و میدان جلو مرا میگیرند که چرا پسر آقا را نمیفرستید درس بخواند. شما باید بروید درس بخوانید ...». گفتم : پس از درس خواندن باید بملایی پردازم ، و من گذشته از «وصیت» پدرم خودم از ملایی بیزارم. آنگاه در این کوی بملایان سخت میگذرد. ملامحمد فاضل ، ملای این کویست و از گرسنگی همیشه در ناله و گله است. گفت : «ملایی شما جز از داستان ملامحمد فاضل یا دیگران خواهد بود. ما خود خاندان بزرگی هستیم و از نخست مردم چشمشان باین خاندان باز شده است ...».
با این گفتهها مرا ناچار گردانید که بار دیگر بدرس پردازم. در آن زمان مدرسههای بزرگی در شهرهای ایران ساخته شده بود که کسانی که خواستندی درس ملایی خوانند بآنجاها رفتندی. ولی من چون سالَم کم میبود حاجیمیرمحسنآقا نگزاشت بآن مدرسهها روم و باز مرا بمکتب برد. در مدرسهی طالبیه ملاحسن نامی مکتب میداشت که چون خود او باسواد و درسخوانده میبود شاگردان بزرگی در آنجا عربی خواندندی و من چون بآنجا رفتم یک دسته تا «النموذج» پیش رفته بودند.
در آن زمانها بیش از همه بیاد گرفتن زبان عربی (یا بهتر گوییم : بیاد گرفتن صرف و نحو آن) ارج بسیار گزارده شدی و سرچشمهی دانشها شمرده گردیدی. صرف میر ، تصریف ، (در صرف) ، عوامل جرجانی ، النموذج ، صمدیه ، سُیوطی (شرح سُیوطی به الفیهی ابن مالک) ، جامی (شرح جامی به کافیه) ، مغنیاللبیب (در نحو) کتابهایی میبود که یکی پس از دیگری درس خوانده شدی و ملایی بیش از همه اینها بودی.
من بار دیگر از صرف میر آغاز کردم و یک داستان شیرین این بود که در همان روزها ملاحسن بمکه رفت و ما را بدیگری سپرد و تا چهار ماه دیگر که او بازگشت من صرف میر و تصریف و عوامل را خوانده و به «النموذج» رسیده بودم که با دیگران همدرس شدم. حاجی ملاحسن در شگفت شده چند بار پرسید : «چه زود به النموذج رسیدید؟!...». شیوهی او در درس دادن این میبود که کتاب یکی از شاگردان را گرفتی و درمیان درس گفتن «اِعراب» (زیر و زبر و پیش) بروی کلمهها گزاشتی ، و این را کردی تا شاگردان کلمهها را بغلط نخوانند.
من یک روز بکتاب خود «اعراب» گزاردم ، و چون بهنگام درس دادن ، او خواست کتابی را بگیرد من کتاب خود را پیش داشتم. پرسید : «این اِعرابها را که گزارده است؟...». گفتم : من خودم گزاردهام. گفت : «پس شما اینجاها را خوانده بودید؟!...». گفتم : نخوانده بودم. گفت :
«پس چگونه میتوانید «اعراب» گزارید؟!...». گفتم : من «عوامل» را که خواندهام از روی آن میدانم که هر کلمهای را چگونه باید خواند. گفت : «چطور؟! پس شما هرچه میخوانید میفهمید؟!..». من دیگر پاسخی ندادم. ولی میدیدم از آن روز رفتارش با من بد شد. روزی هم بدخطی را بهانه گرفته چوبی بدستم زد. من در مکتب ملا بخشعلی درس خوانده ولی بخط نپرداخته بودم. مشق که با خامههای ستبر بایستی نوشت من نمیتوانستم. بآن بهانه چوبی بمن زد که بسیار افسرده گردیدم ، و دیری نگذشت که برخی بدرفتاریهای دیگری رخ داد ، و من از مکتب پا کشیدم ، که چندگاهی در مدرسهی صادقیه در حجرهی یکی از طلبهها بدرس میپرداختم ولی در آنجا نیز بدرفتاریها میدیدم.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 177
🔸 در پیرامون زبان
ما هميشه افسوس اين را داريم كه زبان مهنامه آسان نيست. ولي اين نه گناه ما ، بلكه گناه بهمخوردگي زبان ميباشد. ما ناگزيريم براي نگارش خود تا ميتوانيم زبان درستي را بكار بريم ، و اگر اين بر خوانندگان سخت ميافتد نبايد دلتنگي نمايند ، بلكه بايد بكوشند و در اين راهي كه ما براي نيكي زبان پيش گرفتهايم با ما همراهي نمايند. اگر كسي اين سختي را بخود هموار گرداند كه اين دو گفتار را كه امسال دربارهی زبان نوشتهايم نيك بخواند و بانديشه سپارد و پس از آن دو سه شماره را از روي باريكانديشي بخواند زبان پيمان بر او آسان خواهد گرديد و ديگري سختي نخواهد داشت.
ما خرسنديم كه تاريخ هجده ساله بما ياري بسيار ميرساند. زيرا خوانندگان آن را بهتر و به دلخواهتر ميخوانند و اينست بزبان نگارشهاي ما خواه و ناخواه آشنا ميگردند. كساني هميشه بما خرده ميگيرند كه چرا بكار زبان ميپردازيم. بتازگي يكي از قم چنان نامهاي فرستاده ولي ما اينها را جز از روي رشک و ناداني نميشناسيم و هيچگاه از كار خود بازنخواهيم ماند.
ما همهي كارمان با زبان است و ما امروز پيش از هر چيزي بيك زبان درستي نياز ميداريم و ميبايد هميشه آن را در پيش چشم داريم و به پيشرفت آن كوشيم.
زبان همه چيز يك توده و نمونهي فهم و دريافت مردم است. تودهاي كه زبانش درست نيست بايد گفت فهم و دريافت درستي هم نداشته است.
خردهگير مينويسد : اين كار را بفرهنگنويسان واگزاريد. ميگويم : اينها را كه ما مينويسيم اگر فرهنگنويسان دانسته بودندي تاكنون نوشته بودندي. اين بدان ميماند كه كسي بيك اتومبيلسازي بگويد : اين چه كاريست شما ميكنيد؟! چرا آن را بآهنگران روستا وا نميگزاريد؟!.. دربارهی همين گونههاي سيزدهگانهي گذشته و سهگانهي اكنون ما نوشتيم كه بيشتر اينها پاك فراموش شده و از ميان رفته و دليل آورديم كه در دستورهايي كه از سي و اند سال پيش [1] براي فارسي نوشتهاند و در دستهاست اينها را نشناختهاند. ديگر چه جاي آنست كه كسي بگويد آنها را بفرهنگنويسان واگزاريد؟!.
در اينجاست كه ما ميگوييم : بهتر است هر كسي نخست خود را درست گرداند. نخست چيزهايي را بفهمد. نخست هر چيزي را بانديشه سپارد. در جايي كه كساني با اندك مايه چيزهايي كه از اينجا و از آنجا فراگرفتهاند سر از ميان سرها درآورند و در هر زمينهاي سخن رانند و خودنمايي كنند نتيجهي آن اين سخنان بيهوده شود كه فراوان ميشنويم. چندين سالست كه جنبش پيراستن زبان پيش ميرود و اينهمه نتيجه از آن پديد آمده يك دسته همه بر آن ميپردازند كه هر زمان يك ايراد ديگري پيش آورند و سخني گويند و خود را نمايند. و با آنكه بارها پاسخ شنيدهاند باز از راه خود برنميگردند.
ميگويند : مگر با زباني كه بود كار نميگذشت؟!.. ميگويم : بيابانيان آفريقا نيز هر گروهي زبان نارسايي دارند و با آن كارهاي خود را انجام دهند. ولي اگر يك دانايي خواهد با آن زبان سخناني رانده و يا يك راهنمايي از ميان آنان برخاسته بخواهد تكاني بفهم و خرد آن مردم دهد ناگزير درماند و نارسايي زبان جلو كار را گيرد.
پابرگی :
1ـ تاريخ اين گفتار اسفند 1317 است. (حسین یزدانیان)
🔸 در پیرامون زبان
ما هميشه افسوس اين را داريم كه زبان مهنامه آسان نيست. ولي اين نه گناه ما ، بلكه گناه بهمخوردگي زبان ميباشد. ما ناگزيريم براي نگارش خود تا ميتوانيم زبان درستي را بكار بريم ، و اگر اين بر خوانندگان سخت ميافتد نبايد دلتنگي نمايند ، بلكه بايد بكوشند و در اين راهي كه ما براي نيكي زبان پيش گرفتهايم با ما همراهي نمايند. اگر كسي اين سختي را بخود هموار گرداند كه اين دو گفتار را كه امسال دربارهی زبان نوشتهايم نيك بخواند و بانديشه سپارد و پس از آن دو سه شماره را از روي باريكانديشي بخواند زبان پيمان بر او آسان خواهد گرديد و ديگري سختي نخواهد داشت.
ما خرسنديم كه تاريخ هجده ساله بما ياري بسيار ميرساند. زيرا خوانندگان آن را بهتر و به دلخواهتر ميخوانند و اينست بزبان نگارشهاي ما خواه و ناخواه آشنا ميگردند. كساني هميشه بما خرده ميگيرند كه چرا بكار زبان ميپردازيم. بتازگي يكي از قم چنان نامهاي فرستاده ولي ما اينها را جز از روي رشک و ناداني نميشناسيم و هيچگاه از كار خود بازنخواهيم ماند.
ما همهي كارمان با زبان است و ما امروز پيش از هر چيزي بيك زبان درستي نياز ميداريم و ميبايد هميشه آن را در پيش چشم داريم و به پيشرفت آن كوشيم.
زبان همه چيز يك توده و نمونهي فهم و دريافت مردم است. تودهاي كه زبانش درست نيست بايد گفت فهم و دريافت درستي هم نداشته است.
خردهگير مينويسد : اين كار را بفرهنگنويسان واگزاريد. ميگويم : اينها را كه ما مينويسيم اگر فرهنگنويسان دانسته بودندي تاكنون نوشته بودندي. اين بدان ميماند كه كسي بيك اتومبيلسازي بگويد : اين چه كاريست شما ميكنيد؟! چرا آن را بآهنگران روستا وا نميگزاريد؟!.. دربارهی همين گونههاي سيزدهگانهي گذشته و سهگانهي اكنون ما نوشتيم كه بيشتر اينها پاك فراموش شده و از ميان رفته و دليل آورديم كه در دستورهايي كه از سي و اند سال پيش [1] براي فارسي نوشتهاند و در دستهاست اينها را نشناختهاند. ديگر چه جاي آنست كه كسي بگويد آنها را بفرهنگنويسان واگزاريد؟!.
در اينجاست كه ما ميگوييم : بهتر است هر كسي نخست خود را درست گرداند. نخست چيزهايي را بفهمد. نخست هر چيزي را بانديشه سپارد. در جايي كه كساني با اندك مايه چيزهايي كه از اينجا و از آنجا فراگرفتهاند سر از ميان سرها درآورند و در هر زمينهاي سخن رانند و خودنمايي كنند نتيجهي آن اين سخنان بيهوده شود كه فراوان ميشنويم. چندين سالست كه جنبش پيراستن زبان پيش ميرود و اينهمه نتيجه از آن پديد آمده يك دسته همه بر آن ميپردازند كه هر زمان يك ايراد ديگري پيش آورند و سخني گويند و خود را نمايند. و با آنكه بارها پاسخ شنيدهاند باز از راه خود برنميگردند.
ميگويند : مگر با زباني كه بود كار نميگذشت؟!.. ميگويم : بيابانيان آفريقا نيز هر گروهي زبان نارسايي دارند و با آن كارهاي خود را انجام دهند. ولي اگر يك دانايي خواهد با آن زبان سخناني رانده و يا يك راهنمايي از ميان آنان برخاسته بخواهد تكاني بفهم و خرد آن مردم دهد ناگزير درماند و نارسايي زبان جلو كار را گيرد.
پابرگی :
1ـ تاريخ اين گفتار اسفند 1317 است. (حسین یزدانیان)
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتوچهارم)
🔶 میگویند و عمل نمیكنند (بخش یک از یک)
كسانی طرفداری از شعرا مینمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم میبافند و برای اینكه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحكی میتراشند. این دلایل باندازهای نحیف است كه هر شنوندهی عاقلی نمیتواند از خنده جلوگیری نماید. دیروز در جمعی بودم با وجود اینكه تمام حاضرین از جوانان تحصیل كرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یكی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را به رخ حاضرین میكشید و از قیافهی بشاشش معلوم بود كه از خواندن چند مصرع پوچ كه ابداً بدرد هیچ كس نمیخورد لذت میبرد و میان گفتار خود هی احسنت و زندهباد بود كه خرج مینمود و ایران را بوجود یك چنین فیلسوف عظیمالشأن مفتخر میدانست. تعجب در اینجاست كه تمام سامعین با كمال میل و رغبت گوش داده و كسی نگفت كه چرا وقت عزیز ما را باین مهملات میگذرانی. من كه یكی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیام پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفتههای خود داری؟ گفت : «چیزی كه عیان است چه محتاج بیان است» گفتم چیزی كه عیان است و از اشعارش معلوم میگردد شخص جالب توجه شما مرد[ی] لاابالی و بیقید بوده و عمر خود را به عیاشی و بادهگساری گذرانده و جز یكمشت كلمات پوچ بیادگار نگذاشته است.
بدون اینكه جواب بگفتههای من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :
ما راست همیرویم و تو كج بینی رو چارهی دیده كن رها كن ما را
گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص كلماتی كه در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی میبیند یا گوشهایم این گفتارهای بیمعنی شما را نمیشنود؟
بعد از خندهای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو كور است ، گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.
گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را كه چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون میگردم.
جواب داد عمرهای كوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمینماید آن هم اگر در یك محیط آرام زندگی كنیم تا چه رسد حالا كه بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداكثر استفاده را بنماییم خوش باشیم گوشهی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بیغم بسر آریم.
گفتم بسمالله بفرمایید كراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و كت شیكت را بیكی از مستمندان بدهید یك جبّه از پارچههای مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.
گفت با وضعیت فعلی نمیشود. گفتم مگر كسی مانع میشود؟ جواب داد كسی مانع نمیشود ولی من نمیكنم.
گفتم پس كاری كه نمیكنی و بیمعنی است چرا اینقدر پافشاری مینمایی كه خوب جلوهگر سازی.
بقیهی مذاكرات را نمینویسم. با این مختصر معلوم میگردد كه طرفداری از شعرا یك مرض روحی است و الا هیچ كس حاضر نمیشود كه زندگی خود را كاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است كه طبیب اجتماعی آقای كسروی این مرض مزمن را ریشهكن سازند و كاخ موهومی شعر را ویران نمایند.
تبریز ـ عباس كاظمی
🔸پرچم : این یك نمونهایست كه جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشتههای پراكندهی روزنامهها چه اندیشههایی در مغز خود میآكنند و چه فلسفههای خنكی برای زندگی خود برمیگزینند. یكی از بدآموزیهایی كه درمیان جوانان رواج دارد همینهاست كه آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده كه باید آن را فلسفهی بیغیرتی نامید.
🔸🔸یك نكتهای كه باید فراموش نگردد آنست كه علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست كه بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار مییابند. این بسیار لذت دارد كه بیك جوان عیاشی بگویند اندیشهی گذشته و آینده همه را رها كن و زحمتی بخود راه نده و پروای كشور و توده نكن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفتهی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینهی خوشگذرانی و بیغیرتی را تهیه میكند و هم نامش فلسفه است و میتوان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن كرد.
ولی چنانكه گفتیم بیاری آفریدگار پاك و بخواست او ریشهی همهی این نادانیها را خواهیم برانداخت.
🔸گذشت آنكه هر كسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانهی آنان ناگزیر از بهبه و آفرین باشد.
🔸گذشت آنكه كسانی بخواهند با هیاهو و كولیگری جلو منطق را گیرند.
🔸بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینك هنگام آن رسیده است كه یك گام دیگری برداریم و همهی این كتابها را بآتش كشیم و خاكسترش را بباد دهیم.
(پرچم روزانه شمارهی 212)
🔶 میگویند و عمل نمیكنند (بخش یک از یک)
كسانی طرفداری از شعرا مینمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم میبافند و برای اینكه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحكی میتراشند. این دلایل باندازهای نحیف است كه هر شنوندهی عاقلی نمیتواند از خنده جلوگیری نماید. دیروز در جمعی بودم با وجود اینكه تمام حاضرین از جوانان تحصیل كرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یكی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را به رخ حاضرین میكشید و از قیافهی بشاشش معلوم بود كه از خواندن چند مصرع پوچ كه ابداً بدرد هیچ كس نمیخورد لذت میبرد و میان گفتار خود هی احسنت و زندهباد بود كه خرج مینمود و ایران را بوجود یك چنین فیلسوف عظیمالشأن مفتخر میدانست. تعجب در اینجاست كه تمام سامعین با كمال میل و رغبت گوش داده و كسی نگفت كه چرا وقت عزیز ما را باین مهملات میگذرانی. من كه یكی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیام پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفتههای خود داری؟ گفت : «چیزی كه عیان است چه محتاج بیان است» گفتم چیزی كه عیان است و از اشعارش معلوم میگردد شخص جالب توجه شما مرد[ی] لاابالی و بیقید بوده و عمر خود را به عیاشی و بادهگساری گذرانده و جز یكمشت كلمات پوچ بیادگار نگذاشته است.
بدون اینكه جواب بگفتههای من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :
ما راست همیرویم و تو كج بینی رو چارهی دیده كن رها كن ما را
گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص كلماتی كه در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی میبیند یا گوشهایم این گفتارهای بیمعنی شما را نمیشنود؟
بعد از خندهای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو كور است ، گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.
گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را كه چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون میگردم.
جواب داد عمرهای كوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمینماید آن هم اگر در یك محیط آرام زندگی كنیم تا چه رسد حالا كه بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداكثر استفاده را بنماییم خوش باشیم گوشهی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بیغم بسر آریم.
گفتم بسمالله بفرمایید كراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و كت شیكت را بیكی از مستمندان بدهید یك جبّه از پارچههای مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.
گفت با وضعیت فعلی نمیشود. گفتم مگر كسی مانع میشود؟ جواب داد كسی مانع نمیشود ولی من نمیكنم.
گفتم پس كاری كه نمیكنی و بیمعنی است چرا اینقدر پافشاری مینمایی كه خوب جلوهگر سازی.
بقیهی مذاكرات را نمینویسم. با این مختصر معلوم میگردد كه طرفداری از شعرا یك مرض روحی است و الا هیچ كس حاضر نمیشود كه زندگی خود را كاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است كه طبیب اجتماعی آقای كسروی این مرض مزمن را ریشهكن سازند و كاخ موهومی شعر را ویران نمایند.
تبریز ـ عباس كاظمی
🔸پرچم : این یك نمونهایست كه جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشتههای پراكندهی روزنامهها چه اندیشههایی در مغز خود میآكنند و چه فلسفههای خنكی برای زندگی خود برمیگزینند. یكی از بدآموزیهایی كه درمیان جوانان رواج دارد همینهاست كه آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده كه باید آن را فلسفهی بیغیرتی نامید.
🔸🔸یك نكتهای كه باید فراموش نگردد آنست كه علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست كه بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار مییابند. این بسیار لذت دارد كه بیك جوان عیاشی بگویند اندیشهی گذشته و آینده همه را رها كن و زحمتی بخود راه نده و پروای كشور و توده نكن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفتهی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینهی خوشگذرانی و بیغیرتی را تهیه میكند و هم نامش فلسفه است و میتوان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن كرد.
ولی چنانكه گفتیم بیاری آفریدگار پاك و بخواست او ریشهی همهی این نادانیها را خواهیم برانداخت.
🔸گذشت آنكه هر كسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانهی آنان ناگزیر از بهبه و آفرین باشد.
🔸گذشت آنكه كسانی بخواهند با هیاهو و كولیگری جلو منطق را گیرند.
🔸بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینك هنگام آن رسیده است كه یك گام دیگری برداریم و همهی این كتابها را بآتش كشیم و خاكسترش را بباد دهیم.
(پرچم روزانه شمارهی 212)