پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
این دسته‌بندی «دوسخنی» (اختلاف نظر در یک بحث) «گراهام» است. در بالاترین طبقه بهترین شیوه‌ی برخورد با باورهای مخالف دیده می‌شود. همینکه رو به پایین آییم ، شیوه‌ی برخورد سستتر شده در طبقات پایینتر به بیخردی و بیفرهنگی می‌رسد.
ارجدارترین طبقات سه طبقه‌ی بالایی است.
(از ویکی پدیا)
🔶 زندگانی من
🔸 7ـ بار دیگر بدرس پرداختم (تکه‌ی دو از دو)

این را باید بنویسم که طلبه‌ها هر یکی ده سال و بیست سال ، بلکه بیشتر در مدرسه ماندندی و مثلاً تا «النموذج» که من در چهار یا پنج ماه رسیده بودم آنان در دو سال رسیدندی ، و اینبود که درس خواندن من با آن تندی به بسیاری از ایشان گران می‌افتاد و بارها ریشخند می‌کردند ، چندان که ماندن نتوانستم ، و اینبود بمدرسه‌ی طالبیه رفتم.

طالبیه بزرگترین مدرسه‌ی تبریز شمرده می‌شد ولی در خود مدرسه طلبه‌هایی که از روستاها یا از شهرهای دیگر آمده بودند جا می‌گرفتند. یک دسته نیز طلبه‌های ایروانی می‌بودند که چون از بستگان روس شمرده می‌شدند اختیار مدرسه را در دست می‌داشتند. این مدرسه‌ها داستانهایی داشته‌اند که اینجا جای نوشتن نیست. این طلبه‌ها «حامیان شریعت» می‌بودندی که اگر کسی را مست یافتندی بمدرسه کشیده بسیار زدندی. اگر جوانی به زنی نگاه کرده یا دست یازیده و یک طلبه او را دیده بودی همین بس بودی که طلبه‌ها بیرون ریزند و او را بگیرند و تا می‌توانند بزنند. گاهی نیز درمیان این مدرسه با آن مدرسه پیکار[=زد و خورد] درگرفتی. طلبه‌ها دَگَنَگها (1) را برداشته بهم تاختندی و بسرهای یکدیگر کوفتندی. از اینرو کسانی که از خود شهر بمدرسه رفتندی با این طلبه‌ها درنیامیخته در مسجدهای بزرگی که در خود مدرسه و در آن نزدیکهاست ، هر یکی پشت ستونی یا گوشه‌ای را گرفته درس خواندندی یا گفتندی.

روزهای نخست که من رفته بودم از اینکه در هر گوشه‌ای یک «حوزه‌ی درس» برپاست لذت می‌بردم و به بیشتر آنها نزدیک شده گوش می‌دادم ، و در همانجا بود که نخست بار شادروان خیابانی را دیدم و شناختم. او نیز در مسجد «خاله‌اُغلی» حوزه‌ی درس می‌داشت و از «هیئت بطلمیوسی» و از کتاب «تشریح‌الافلاک» درس می‌گفت. یاد دارم روز نخست که دیدم از «جوزهر» (2) سخن می‌راند و آن را روشن می‌گردانید.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ دگنگ (daganag) = چماق
2ـ Jozahar = فلک یکم ماه
شیخ محمد خیابانی
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 178
🔸 در پیرامون زبان

چنانكه بارها نوشته‌ايم درستي زبان فارسي تنها با بيرون راندن كلمه‌هاي بيگانه نخواهد بود و بكارهاي ديگري نياز هست. زبان فارسي در هزار سال و بيشتر از يكسو زبون زبان تازي و ميدان تاخت كلمه‌هاي آن بوده ، و از يكسو نيز بازيچه‌ي هوس سخنبازان و سجع‌سازان و قافيه‌پردازان گرديده ، و اينست آلودگيها و آهوهاي بسيار پيدا كرده كه بايد يكايك چاره شود. ما تاكنون چند آلودگي را از آن بازنموده و بچاره‌اش كوشيده‌ايم و بر آنيم كه كم‌كم بديگر آلودگيها نيز پردازيم و بچاره كوشيم و اينك در اينجا از دو چيز سخن ميرانيم :

1ـ يكي از آلودگيهاي زبان فارسي نياوردن گذشته و اكنون و آينده و مانند اينها از خود ريشه‌هاست. در بسيار جاها بجاي آنكه خود ريشه را بكار برند و از خود آن كلمه‌ها پديد آورند آن را با ريشه‌ي ديگري از «كردن» و «نمودن» و «شدن» آورده و كلمه‌ها از اينها پديد مي‌آورند. مثلاً بجاي آنكه بگويند : جنگيد و شتافت و گريست و ناليد و مانند اينها ، ميگويند : جنگ كرد ، شتاب نمود ، گريه كرد ، ناله كرد.

اين يكي از چيزهاييست كه زبان را از نيرو مي‌اندازد و از يكسو نيز سامان آن را بهم مي‌زند. براي چاره بايد تا ميتوان از خود ريشه‌ها كلمه‌ها پديد آورد. نمي‌گويم : راه طرزي(۱) را پيش گرفت و از نامها نيز كلمه‌ها ساخت. آن را نمي‌خواهم. اين را مي‌خواهم كه از هر كاري (فعل) از خود آن گذشته و اكنون و آينده و مانند اينها بسته شود.

اين نابساماني در فارسي از آنجا پيدا شده كه چون كساني هميشه ميخواسته‌اند كلمه‌هاي عربي آورند و از خود آنها نمي‌توانسته‌اند كلمه‌ها سازند ناگزير مي‌شده‌اند ريشه‌ي عربي را با «كردن» و «نمودن» و مانند اينها بكار برند. چنانكه بگويند : دعوت كرد ، اجابت نمود ، ساقط شد و مانند اينها. كم‌كم اين شيوه را بر سر كلمه‌هاي خود فارسي هم آورده‌اند و بجاي آنكه بگويند : گريست ، و ناليد ، و انديشيد ، و رهانيد ، و پرهيزيد ، و ستيزيد ، گفته‌اند : گريه كرد ، ناله نمود ، انديشه كرد ، و رها ساخت ، پرهيز كرد ، ستيزه نمود. هرچه هست بايد اين شيوه را از ميان برداشت و تا مي‌توان از خود ريشه‌ها كلمه‌ها پديد آورد.

۱- طرزی شاعری بوده که شیوه‌ی نوی در شعر سرایی پیش گرفته از نامواژه‌ها کارواژه می‌ساخته. مثلاً این شعر ازوست :
مبادا زمن ملولیده باشی حدیث حسودان قبولیده باشی
چو درس محبت نخواندی چه سود ار اصولیده باشی فروعیده باشی. - و
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی شصت‌وپنجم)

🔶 پاسخ به یك یاوه‌گو (بخش یک از یک)

🔸«بدا بحال مردمی كه قفل بدهان نادانان خود نزنند» ـ پیمان

در یك ورقپاره‌ای شرحی زیر عنوان (پاسخ پیمان و پرچم) خواندم و بر آلودگی این توده بسی تأسف خوردم و بر آن ناكسان نافهم كه می‌خواهند با گفتن چند جمله‌ی زشت و ناپسند خود را همسر و همرنگ این مرد بزرگ خوانند نفرین فرستادم و بر شهامت و توانایی آقای كسروی كه در راه یك توده‌ای كه آلودگی او را اندازه نیست صد رنج می‌برد از غیرتمندی و آزادگی دمی از پا نمی‌نشیند آفرین گفتم. خدایت رهبر و پشتیبان باشد ای مرد غیرتمند. گفتم عنوان آن «پاسخ به پیمان و پرچم» بود اما آنچه در او دیده نمی‌شد پاسخ بود و دلیل و بیان. یك تیكه از گفته‌های او را برای نمونه اینجا می‌آورم (چند روز پیش كه ورق سیاهی بنام پرچم در دكان عطاری بدستم افتاد به نگارشی ناستوده از دارنده‌ی پرچم برخوردم كه با روش ناپسندیده‌ی خود دوباره بخداوندان علم و ادب و پیشوایان دانش و بینش كه مایه‌ی افتخار جهانیان می‌باشند انتقاد و توهین نموده بود.) روی نادانی سیاه باد كدام یك از این كلمات پاسخ است؟ آیا به سخن استواری مانند (سخن چه نظم و چه نثر باید از روی نیاز باشد) نگارش ناستوده گفتن پاسخ است؟. یا به شاعران هرزه‌گو كه جز در راه ساده و باده و غیرت‌كشی سخنی نگفته‌اند خداوندان علم و ادب گفتن پاسخ است؟! كدام یك از اینها پاسخ است.

من شرم دارم یك‌یك گفته‌های آن نویسنده‌ی بی‌آزرم را در اینجا بیاورم و قصدم هم پاسخ نویسی[به] آن مرد ابله نیست زیرا جواب ابلهان خاموشیست آنان كه آن نامه‌ی سیاه را خوانده‌اند میدانند من چه آتشی در دل افروخته دارم. آخر ای بی‌ادب تو خودت را ادیب و طرفدار ادبا می‌شماری پس این بی‌ادبی‌ها از كجاست؟. نه این است كه تو هم در مكتب همان ادبا درس خوانده‌ای؟ بزودی برسد روزی كه رویت همچون دلت سیاه گردد.

آقای كسروی اینها یا نمیدانند یا از خوان نعمت دیگران متنعمند. به نادانان ببخشای و دیگران را برای عذاب روز رستاخیز ملی واگذار. ای ایرانیان از یاوه‌گویی تنی چند بیخبر و خیره‌سر افكارتان متشتت نشود. وقت را غنیمت شمرید دست اتحاد و برادری بسوی آزادگان دراز كنید زیرا راه دور است و رنج بسیار. گمان نكنید رهبری و راهنمایی هر كس را شاید. دوام این زمزمه‌ها كه از هر گوشه و كنار می‌شنوید چون حباب روی آب است فقط این آزادگانند كه می‌توانند این قافله‌ی پراكنده را به پیشوایی همان مرد توانای غیرتمند كه جز رهایی شرق آرمانی ندارد بسر منزل مقصود برسانند. ای جوانان ، پدران شما آنچه لازمه‌ی پدری بود در حق شما نكردند و همانطوری كه اكنون شما حق دارید بر آنان نفرین فرستید فرزندان آینده‌ی شما هم اگر دربند آتیه‌ی آنان نباشید بر شما نفرین خواهند فرستاد. بكوشید خود را از آلودگیهای چند صد‌ساله رها سازید و دامن خود را از ننگ و خواری و زبونی بتكانید و پشتیبانی از آزادگان دریغ نگویید تا در آتیه سرفراز و سربلند باشید.

ای آزادگان خدای پاك از پاكی دلتان آموزگاری توده را بشما عطا فرموده بكوشید و از پا ننشینید و فراموش نكنید كه خدا با ماست.
همدان ـ خلیل مهران

پرچم ـ نویسنده‌ی آن روزنامه كوچكتر و بی‌ارجتر از آنست كه یاران از نوشته‌های وی دلتنگ گردند. شاید آقای مهران او را نمی‌شناسند ولی در تهران همه او را می‌شناسند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 215)
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی شصت‌وششم)

🔶 به‌ یك یاوه‌گوی چندین ارج نباید نهاد (بخش یک از یک)

چنانكه خوانندگان آگاه گردیده‌اند یک مرد پست یاوه‌گویی بنام هواداری از شاعران كه همچون خود او یاوه‌گویند در روزنامه‌ی خود كه چند ماه یك بار یك شماره بیرون می‌آید بسخنان زشتی كه نمونه‌ی پستی اوست پرداخته است و چون می‌داند كسی روزنامه‌ی او را نمی‌خواند نسخه‌هایی از آنها برای كسانی از یاران ما كه نامهاشان را از پرچم یاد گرفته فرستاده است. در پاسخ او نخست تلگرافی از آقای ضیاءمقدم از مراغه رسید كه بچاپ رسانیدیم و سپس شرحی آقای حاذقی نوشته بودند كه آن را نیز چاپ كردیم ، سپس نوشته‌ای از آقای مهران آمد كه خوانندگان در شماره‌ی دیروزی خوانده‌اند و خود شرح پرمغز و استواری بود.

جز از آنها نوشته‌هایی از آقایان برهانی و مفتخر دشتی از بندر شاپور و نوشته‌ای از آقای مهدی ع از یزد رسیده كه هر یكی پاسخهایی با دلیل بآن مرد پست داده‌اند. اینست می‌گویم : «بیك یاوه‌گو چندین ارج نباید نهاد». آقایان دورند و این مرد را نمی‌شناسند. یك مرد بی‌سوادیست كه بایستی نوكری یا باربری كند و نان بخورد. نكرده و با هوچیگری زندگی می‌نماید. چنین كسی چه ارجی دارد كه یاران اینهمه دلتنگی از گفته‌های او نمایند؟!..

از آنسوی این تنها نیست و اینان یك دسته‌ای هستند كه سرمایه‌شان این زشتگوییهاست و اگر شما بخواهید پاسخ دهید باید از كار بازمانید در حالی كه هیچ نتیجه‌ای نخواهد بود زیرا آنان نه كسانیند كه بدلیل گوش دهند و یا دربند منطق باشند. شما در برابر آنان استناد به خرد می‌كنید در جایی كه آنان از چنان نیرویی بی‌بهره‌اند. چنان در نادانیها غرقند كه خردهاشان بیكبار بیكار گردیده است. به هر حال در پستی این نادانان همان بس كه ما می‌نویسیم شاعران مردم را بجبریگری دعوت كرده‌اند ، به مِی‌خواری برانگیخته‌اند ، از نافهمی ، جهان را هیچ و پوچ پنداشته‌اند ، بیشرمانه دم از امردبازی زده‌اند ، از این و از آن گدایی كرده‌اند. ما این زشتكاریهای آنان را می‌شماریم این بیخردان در پاسخ بآن یاوه‌گوییها می‌پردازند و این نمی‌فهمند كه در برابر این ایرادها از آن یاوه‌گوییها كمترین نتیجه نتواند بود و دیگر پرده دریده شده. این نمونه‌ای از پستی اندیشه‌های آنانست

🔸اینان نمی‌فهمند كه مردان گردنفرازی كه مرا نادیده یاری و پشتیبانی می‌نمایند و از دور و نزدیك دست همراهی دراز می‌كنند در سایه‌ی آن حقایقی است كه نشر می‌شود و این از نافهمیست كه چنین پندارند با سخنان زشت خود جلوگیری خواهند توانست.

كوتاه سخن آنكه امروز از این یاوه‌گویان بیفرهنگ پروایی نباید داشت ولی نزدیك است روزی كه سزای بیفرهنگی خود را دریابند.

در پاسخ این یاوه‌گو نوشته‌هایی نیز از آقایان مفتخر دشتی و برهانی از بندر شاپور رسیده. نیز آقای باوفا پاسخهایی بدو روزنامه‌ی بیفرهنگ دیگری كه باز زباندرازی كرده بودند داده و نسخه‌های آنها را بنزد من فرستاده. بآقایان سپاس می‌گزارم ولی بهتر است از چاپ نوشته‌ها درگذریم. زیرا موضوع كوچكتر از اینهاست.

🔸ما آن روزی كه باین راه برخاستیم اینها را نیز می‌دانستیم ولی نبایستی از بهر اینها از راه خود رو گردانیم.

از آنسوی این بیفرهنگیها جز نشان دادن پستی خود آن كسان معنای دیگری ندارد و ما را هیچ زیانی نتواند بود. ما باید درپی این باشیم كه هر روزی یك گامی بسوی جلو پیش رویم و اینها مانع ما نتواند بود.
از آنسوی دوباره می‌گویم اینان بزودی سزای خود را خواهند دید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 216)
🔶 زندگانی من
🔸 8ـ دوستانی که در مدرسه پیدا کردم

در مدرسه‌ی طالبیه یک دوست نیکی پیدا کردم. جوانی می‌بود با رخت بازرگانان ، با چشم و ابروی سیاه و دماغ کشیده بنام شیخ حسن حدّاد. همان روزهای نخست با وی دوست گردیدم و در میانه مهر بسیاری پدید آمد. خانواده‌ی حدّاد در تبریز بنام است و کسان هنرمند و بازرگان می‌باشند. شیخ حسن از برادران جدا گردیده در مدرسه بدرس پرداخته بود ، و چون با من دوستی یافت روزها باهم در مسجد نشسته از این کتاب و از آن کتاب بگفتگو (بگفته‌ی طلبه‌ها : بمباحثه) می‌پرداختیمی. ناهار را باهم خورده باهم از مدرسه بیرون آمدیمی.

دوستی این جوان که در سال هم بزرگتر می‌بود برای من از هر باره بجا افتاد. پس از سی و اند سال هنوز لذت آن روزها از یاد من نرفته. حدّاد از برادرانش ماهانه گرفتی. بارها رخ دادی که ماهانه را که گرفته بودی آوردی و بجلو من گزاردی که «هرچه لازم داری بردار» ، و من نیز هر زمان پول می‌داشتم همان رفتار را می‌کردم. بارها رخ دادی که هنگام غروب که بازگشتیمی او راه خود را دور گردانیده تا نزدیکیهای کوی ما آمدی و فردا نیز من به همان کار برخاستمی. پس از زمانی دو جوان ستوده‌ی دیگری بما پیوست : یکی آقا میرمهدی که از یک خاندان بازرگانی می‌بود و با دستور پدرش بدرس می‌پرداخت. دیگری آقا میرجواد که از یک خاندان کمچیز ولی آبرومندی می‌بود.

چهار تن باهم دوستی و برادری پیدا کرده باهم می‌نشستیمی و از کتابها بگفتگو برخاستیمی. گاهی نیز بلندپروازی نموده بکتابهایی که هنوز نمی‌بایست پردازیم می‌پرداختیمی. مثلاً قصیده‌ی سید حِمْیَری را که در کتابهای شیعی بسیار شناخته است و جداگانه نیز با شرحی بچاپ رسیده بگفتگو گزاردیمی :

لَاُمِّ عمروٍ باللّوی مربَعُ طامسةٌ اعلامُها بُلقَعُ

با آنکه تازه بعربی پرداخته و بسیار زود می‌بود که این شعرها را بفهمیم. همچنین «تبصره‌ی علامه» که در فقه است باهم خواندیمی. در حالی که هنوز به فقه نپرداخته آگاهی کمی نیز از آن نمی‌داشتیم.
روزهای خوشی را بسر می‌بردیم. در اندک‌زمانی این باهَمادِ (1) چهار تنی ما شناخته گردید و هوش و فهم و کوشش ما بزبانها افتاد. طلبه‌ها برخی با دیده‌ی رشک می‌نگریستند و نگاههای خشم‌آلود می‌کردند. برخی خشنودی نموده زبان بآفرین می‌گشادند.

کسانی که دیده‌اند می‌دانند طلبه‌ها چون بگفتگو نشستندی کم رخ دادی که باهم نَچَخَند (2) و آواز بلند نکنند و همدیگر را نرنجانند ، و بسیار رخ دادی که بر سر گفته‌های سیبویه و اَخفَش کتاب بسر هم کوبند. ولی درمیان ما هیچگاه چَخِش نرفتی. هرگز آوازی برنخاستی. دوسخنیها همه با خوشرویی و لبخند پایان یافتی. شادروان حدّاد کسی می‌بود که بروی سخن خود ایستادگی نمودی و تا توانستی شکست بخود راه ندادی. با اینحال هیچگاه کار را برنجش نرسانیدی. در جایی که درماندی با شوخیها از آن بیرون آمدی.

گاهی باهم بگردش رفتیمی. باغی می‌بود بنام «باغ میرزا‌یوسف‌آقا» که گردشگاه می‌بود. ما کتابها را برداشته و بآنجا رفته درمیان سبزه‌ها و گلها بگفتگو پرداختیمی ، نکته‌سنجیها کردیمی ، جمله‌های عربی از درست و نادرست ساختیمی.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ باهَماد (باهم + اد)= دسته‌ای باهمند : حزب ، جمع ، جمعیت
2ـ چَخیدن (همچون پریدن) = مجادله کردن ، در گفتگو بدلیل گردن نگزاردن ؛ چخش (همچون پرش) = مجادله
riweye badbaxtihã 7.pdf
315.8 KB
«ریشه‌ی بدبختیها 7» عنوان بیستمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 179
🔸 در پیرامون زبان

2ـ ديگري از آلودگيهاي فارسي اينست كه كلمه‌هايي كه بهم نزديكست باهم آميخته و معنيها تاريكي گرفته و امروز صدها كلمه توان پيدا كرد كه گويندگان معني درست آن و جاي بكار بردنش را نمي‌دانند. اين خود زمينه‌ي بزرگيست و من چون در اينجا ميدان نمي‌دارم چند مثالي را ياد كرده بآنها بسنده مي‌نمايم :

اگر ، هرگاه ، چون : اين سه كلمه نزديك بهم ميباشد ولي هر كدام جاي ديگري و معناي ديگري دارد كه بايد جز در آنجا و آن معني بكار نرود :

«اگر» براي شرط است و در جايي آورده شود كه رو دادن يك كار بگمان (مشكوك فيه) باشد. چنانكه بگويند : «اگر ميهمان آمد در برويش باز كنيد» (بايد اين را هنگامي گويند كه آمدن ميهمان بيگمان نباشد)

«هرگاه» براي زمانست و در جايي آورده شود كه رو دادن يك كار بيگمان باشد ولي زمان آن دانسته نباشد. چنانكه گويند : «من بسفر ميروم و كاغذ نوشته و از شما پول خواهم خواست و هرگاه كاغذم رسيد درزمان پول فرستيد».

«چون» نيز براي زمانست ولي در جايي آورده شود كه هم كار بيگمان و هم زمان آن دانسته باشد. چنانكه گويند : «چون آفتاب درآمد زود براه افتيد».

اين معنيهاي درست آنهاست. ولي اكنون كمتر جدايي ميانه‌ي آنها ميگزارند ، و اگر نيك سنجيد در بيشتر جاها «هرگاه» را بجاي «اگر» بكار مي‌برند. مثلاً پزشك بيكي ميگويد : «هرگاه سرما خوردي فلان دارو را بنوش» و يا مردي بخانواده‌اش ميگويد : «هرگاه من نيامدم شما ناهار را بخوريد» ، يا پدر به پسري مي‌سپارد : «هرگاه كسي تو را زد تو هم او را بزن».