«چون[پیشوایان شیعیگری] بنیادِ کار را بگزافگویی و تُندروی گزارده بودند رفتهرفته از این اندازه هم گذشتند و این زمان سخنان دیگری بمیان آوردند : «هر که بمیرد و امام زمان خود را نشناسد بیدین مرده است» ، «خدا ما را از آب و گِل والاتری آفریده و شیعیان ما را از بازماندهی آن آب و گِل پدید آورده» [إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَنَا مِنْ أَعْلَى عِلِّيِّينَ وَ خَلَقَ شِيعَتِنَا مِنّا] ، «خدا دوستی و پیروی ما را بزمینها نشان داد ، آنها که پذیرفتند بارده شدند و آنها که نپذیرفتند شورهزار گردیدند ، بکوهها نشان داد ، آنها که پذیرفتند بلند گردیدند و آنها که نپذیرفتند پست شدند ، بآبها نشان داد ، آنها که پذیرفتند شیرین شدند و آنها که نپذیرفتند شور گردیدند» ، «کارهای شما هر روزه بما نشان داده میشود که اگر نیکو کردهاید ما شاد باشیم و اگر بد کردهاید اندوهناک گردیم» ، «معنی قرآن را جز ما کسی نداند ، همه باید از ما بپرسند» ـ از اینگونه ، سخنان بسیاری که جز لافزدن و گزافه گفتن شمرده نشود ، و گویندهاش بیگمان بیدین و خداناشناس میبوده ، و ما نمیدانیم اینها را که گفته است و آیا راست است و یا دروغ و ساخته میباشد.
...
این گفتهها که «خدا ما را از آب و گِل والاتری آفریده» ، یا «خدا جهان را بپاس هستی ما پدید آورده» یا «کارهای شما هر روز بما نشان داده شود» و مانندهای اینها که در کتابهای شیعی فراوانست ، آیا چه دلیلی همراه داشته؟!. کسی که بچنین سخنانی برمیخاسته آیا نبایستی دلیل یاد کند؟!. آیا بچنین دعویهایی بیدلیل برخاستن راه لافگویی را بروی فریبکاران و هوسبازان باز کردن نمیبوده؟!. مثلاً بهاءالله که دعوی خدایی کرده آیا نتوان گفت که مایهی گستاخیش اینگونه سخنان میبوده؟!.
از آنسوی آیا آن امامان چه جدایی با مردم میداشتهاند؟!.. آیا نه آنست که هر یکی همچون دیگران ناخواهان باینجهان آمده و ناخواهان میرفته ، و همچون دیگران خورده و خوابیده و بیمار گردیده و آسیب دیده و هیچ گونه برتری درمیان نبوده؟!.. با اینحال آن گزافهها سرودن چه معنایی داشته؟!..
در جایی که بنیادگزار اسلام با آن جایگاه و با آن برگزیدگیش ، خود را یک تن همچون دیگران میخوانده [أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ : من آدمیای همچون شمایم] ببازماندگان او چه میرسیده که بچنین سخنانی زبان گشایند؟!.. »
(کتاب شیعیگری یا داوری از احمد کسروی)
...
این گفتهها که «خدا ما را از آب و گِل والاتری آفریده» ، یا «خدا جهان را بپاس هستی ما پدید آورده» یا «کارهای شما هر روز بما نشان داده شود» و مانندهای اینها که در کتابهای شیعی فراوانست ، آیا چه دلیلی همراه داشته؟!. کسی که بچنین سخنانی برمیخاسته آیا نبایستی دلیل یاد کند؟!. آیا بچنین دعویهایی بیدلیل برخاستن راه لافگویی را بروی فریبکاران و هوسبازان باز کردن نمیبوده؟!. مثلاً بهاءالله که دعوی خدایی کرده آیا نتوان گفت که مایهی گستاخیش اینگونه سخنان میبوده؟!.
از آنسوی آیا آن امامان چه جدایی با مردم میداشتهاند؟!.. آیا نه آنست که هر یکی همچون دیگران ناخواهان باینجهان آمده و ناخواهان میرفته ، و همچون دیگران خورده و خوابیده و بیمار گردیده و آسیب دیده و هیچ گونه برتری درمیان نبوده؟!.. با اینحال آن گزافهها سرودن چه معنایی داشته؟!..
در جایی که بنیادگزار اسلام با آن جایگاه و با آن برگزیدگیش ، خود را یک تن همچون دیگران میخوانده [أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ : من آدمیای همچون شمایم] ببازماندگان او چه میرسیده که بچنین سخنانی زبان گشایند؟!.. »
(کتاب شیعیگری یا داوری از احمد کسروی)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
مردان نادان ریشهی دین و نیکوکاری در دل مردم را میکنند و در همانحال دمادم سخن از دین بر زبان دارند.
آیا اینها دین دارند؟!.. راستی را بیدینترین مردمان اینانند.
آدمیان در نهاد طبیعی خود خواهان نیکوکاریند ولی همین آموزاکهای پست اینان ، مردم را به بدی گستاخ میگرداند.
«ببینید گستاخی را تا بکجا رسانیدهاند : «هر که حسین را در کربلا زیارت کند مانندهی کسی است که خدا را در عرش زیارت کرده». «با هستی امامست که زمین و آسمان پایدار میباشد و بپاس اوست که مردم روزی میخورند». «هر که بگرید و بگریاند و یا خود را گریان نماید بهشت باو بایا[=واجب] شود». باید پرسید : چرا؟!. مگر گریستن به کشتگانی چه کاریست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنین گزافهدهی از خدا چه سزاست؟!.
...
«هر که بزیارت رود همهی گناهانش آمرزیده گردد». باید پرسید : پس دین چه میبایسته؟!. سخن از نیک و بد و حلال و حرام چه میسزیده؟!. در جایی که با گریستن یا بزیارت رفتن هر گناهی آمرزیده شود و بهشت بایا گردد چرا کسی از گناه بازایستد؟!. چرا دربند نیک و بد و حلال و حرام باشد؟!...»
(کتاب شیعیگری ، احمد کسروی)
آیا اینها دین دارند؟!.. راستی را بیدینترین مردمان اینانند.
آدمیان در نهاد طبیعی خود خواهان نیکوکاریند ولی همین آموزاکهای پست اینان ، مردم را به بدی گستاخ میگرداند.
«ببینید گستاخی را تا بکجا رسانیدهاند : «هر که حسین را در کربلا زیارت کند مانندهی کسی است که خدا را در عرش زیارت کرده». «با هستی امامست که زمین و آسمان پایدار میباشد و بپاس اوست که مردم روزی میخورند». «هر که بگرید و بگریاند و یا خود را گریان نماید بهشت باو بایا[=واجب] شود». باید پرسید : چرا؟!. مگر گریستن به کشتگانی چه کاریست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنین گزافهدهی از خدا چه سزاست؟!.
...
«هر که بزیارت رود همهی گناهانش آمرزیده گردد». باید پرسید : پس دین چه میبایسته؟!. سخن از نیک و بد و حلال و حرام چه میسزیده؟!. در جایی که با گریستن یا بزیارت رفتن هر گناهی آمرزیده شود و بهشت بایا گردد چرا کسی از گناه بازایستد؟!. چرا دربند نیک و بد و حلال و حرام باشد؟!...»
(کتاب شیعیگری ، احمد کسروی)
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 187
🔸 در پیرامون زبان
بخشيدن ، آمرزيدن : چنانكه گفتيم بخشيدن را بمعني آمرزيدن و يا دادن ميآورند. مثلاً ميگويند : «گناه او را بخشيد». يا ميگويند : «فلان چيز را باو بخشيد». ولي هر دو غلط است و بايد بجاي آن يكي گفت «آمرزيد» و بجاي این يكي گفت «داد». زيرا بخشيدن بمعني قسمت كردن است و بايد گفت : «نان به بيچيزان بخشيد» و «سپاه را بشهرها بخشيد». ما چون براي اين معني [1] كلمهي فارسي نميداريم بايد بخشيدن را بهمين معني بكار بريم و در آن معنيهاي غلط هرگز نياوريم. اين را هم در جاي ديگري گفتهام كه جز از بخشيدن «بخشودن» هست كه بمعني دل سوختن و رحم آوردن است و بايد آن را هم با اين بهم نياميخت.
گفتن ، فرمودن : اين هم گفتيم كه فرمودن بمعني امر كردن و حكم دادن است چنانكه هنوز كلمهي فرمان بِهمان معني ميآيد ولي اكنون فرمودن را در جاي گفتن ميآورند كه بايد گفت درست نيست. زيرا كلمه باين معني نيست و نيازي بآوردن آن در اين معني نداريم. از آنسوي حكم يا امر نامي در فارسي ندارد و ما نيازمنديم كه فرمودن را بآن معني نخست خود بازگردانيم. كساني خواهند گفت كه فرمودن كلمهي پاسدارانهايست و ما از اينرو بآن نيازمنديم. ميگويم پس آن زبانهايي كه چنين كلمهاي را ندارند چه ميكنند؟ پاسداري با بزرگان بجاي خود درست است ولي هيچ نياز نيست كه بجاي گفتن فرمودن آورده شود. گفتن بكسي نخواهد برخورد. اگر كار با اينها باشد بايد تشريف آوردن و عرض كردن و صد كلمهي ديگر را هم نگاه داريد و آنهايي كه رفته است از حضرتعالي و جناب اجل و مانند اينها را بازگردانيد. بزرگ داشتن يك كسي و پاسش داشتن با اين كلمهها نيست بايد با كردار او را بزرگ داشت.
پابرگی :
1ـ بخشیدن = قسمت کردن
🔸 در پیرامون زبان
بخشيدن ، آمرزيدن : چنانكه گفتيم بخشيدن را بمعني آمرزيدن و يا دادن ميآورند. مثلاً ميگويند : «گناه او را بخشيد». يا ميگويند : «فلان چيز را باو بخشيد». ولي هر دو غلط است و بايد بجاي آن يكي گفت «آمرزيد» و بجاي این يكي گفت «داد». زيرا بخشيدن بمعني قسمت كردن است و بايد گفت : «نان به بيچيزان بخشيد» و «سپاه را بشهرها بخشيد». ما چون براي اين معني [1] كلمهي فارسي نميداريم بايد بخشيدن را بهمين معني بكار بريم و در آن معنيهاي غلط هرگز نياوريم. اين را هم در جاي ديگري گفتهام كه جز از بخشيدن «بخشودن» هست كه بمعني دل سوختن و رحم آوردن است و بايد آن را هم با اين بهم نياميخت.
گفتن ، فرمودن : اين هم گفتيم كه فرمودن بمعني امر كردن و حكم دادن است چنانكه هنوز كلمهي فرمان بِهمان معني ميآيد ولي اكنون فرمودن را در جاي گفتن ميآورند كه بايد گفت درست نيست. زيرا كلمه باين معني نيست و نيازي بآوردن آن در اين معني نداريم. از آنسوي حكم يا امر نامي در فارسي ندارد و ما نيازمنديم كه فرمودن را بآن معني نخست خود بازگردانيم. كساني خواهند گفت كه فرمودن كلمهي پاسدارانهايست و ما از اينرو بآن نيازمنديم. ميگويم پس آن زبانهايي كه چنين كلمهاي را ندارند چه ميكنند؟ پاسداري با بزرگان بجاي خود درست است ولي هيچ نياز نيست كه بجاي گفتن فرمودن آورده شود. گفتن بكسي نخواهد برخورد. اگر كار با اينها باشد بايد تشريف آوردن و عرض كردن و صد كلمهي ديگر را هم نگاه داريد و آنهايي كه رفته است از حضرتعالي و جناب اجل و مانند اينها را بازگردانيد. بزرگ داشتن يك كسي و پاسش داشتن با اين كلمهها نيست بايد با كردار او را بزرگ داشت.
پابرگی :
1ـ بخشیدن = قسمت کردن
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هفتادوچهارم)
🔶 به آقای ناصر اعتمادی سرودی
(بخش یک از یک)
خواهش میكنم اگر حرف حسابی دارید بنویسید و به ادارهی پرچم بفرستید من قول میدهم زودتر و بهتر از روزنامهی «استوار قم» [1] چاپ خواهند كرد.
بازی موش و گربه چرا؟! در گوشهای تاریك و سیاه پناه بردن و بروشنایی سنگ پراندن چرا؟ مرد و مردانه باش؟ جلو بیا حرفی بزن و جوابی بشنو.
آبادان ـ ع : ع
🔸پرچم : دیروز پاسخی را كه آقای شیشهگر بناصر اعتمادی بهائی داده بود بچاپ رسانیدیم. این پاسخ را هم آقای عیلامی داده. آری آقای ناصر سرودی ، ما بكیش بهائی ایرادهای بسیاری داریم و خود آرزومندیم كه یك بهائی با ما روبرو شود و بایرادهای ما پاسخ دهد. اكنون كه شما بجنگ پرچم برخاستهاید بهتر است به پرسشهای ما پاسخ دهید ـ پاسخ دهید تا بدانیم كیشتان راستست. در پایین چند پرسش را مینویسم :
🔸1) سید باب بسخنان مُهملی كه معنی ندارد پرداخته ، از قبیل «بسمالله الفرید الفراد ذیالافراد الفرود ....» اینها برای چه بوده؟!.. چرا یك مرد خدایی مهمل گوید؟.
🔸2) ازو در تبریز هرچه پرسیدند گفت نمیدانم و سپس چون چوب خورد از دعوی خود برگشت و توبهنامه نوشت كه این توبهنامه را میرزاابوالفضل گلپایگانی با دستور عبدالبهاء نشر كرده و چنین گفته میشود كه نسخهی اصل آن در كتابخانهی مجلس است ـ آیا اینها دلیل دروغگویی او نیست؟!.
🔸3) سید باب برخاسته كتاب و شریعت آورد ولی سیزده سال نگذشت كه بهاءالله برخاسته آنها را لغو نمود و خود شریعت و كتاب دیگری آورد. آیا در سیزده سال هم شریعت دیگر میگردد؟!.
🔸4) باب و بهاء هر دو از میان ایرانیان برخاسته بودند ، پس چرا بعربی پرداختند و بتقلید قرآن آیهبافی كردند؟!. مگر وحی جز با زبان عربی نتواند بود؟!.
🔸5) باب و بهاء هر دو عربی را نمیدانستند و اینست غلطهای بسیاری در گفتههای آنهاست. آیا این ایرادی به آنها نیست؟!.. آیا باور كردنیست كه خدا كسی را برانگیزد و باری یك زبان درستی باو ندهد؟!.
🔸6) یك برانگیخته چون برمیخیزد باید بگمراهیهای زمان خود پردازد و با آنها نبرد كند و مردمان را از حقایق آگاه گرداند. چنانكه پیغمبر اسلام چون گمراهی زمان او بتپرستی بود بآن پرداخت و نبرد كرد تا برانداخت. گمراهی زمان باب و بهاء فلسفهی یونان و صوفیگری و باطنیگری و علیاللهیگری و دیگر كیشهای گوناگون بوده. بكدام یكی پرداختهاند؟! بكدام یكی پاسخ دادهاند؟. آیا جز از آنست كه خودشان گرفتار همان گمراهیها بودهاند؟! بهاءالله از صوفیگری ، از فلسفه ، از شیعیگری ، از باطنیگری استفاده میكند ، و در واقع گمراهیهای كهن را درهم آمیخته یك گمراهی نوین پدید میآورد. به هر حال میپرسم بهاءالله یا باب كه بكمترین گمراهی مردمان پاسخی نمیتوانستند و جز «دعوی» كالایی و جز عربیبافیهای غلط هنری نداشتند برای چه خدا آنها را برانگیخته بود؟! كارهای خدا كه بیهوده نتواند بود.
🔸7) بهاءالله دعوی خدایی كرده ، بگویید ببینیم این دعوی چه معنایی داشته؟!.. یك مرد ناتوانی كه همچون دیگران بیاختیار باین جهان آمده و بیاختیار رفته چگونه خدا بود؟!..
شما اگر مرد بافهم و خردی هستید و درپی حقایق میباشید یا باینها پاسخ دهید و یا از گمراهی خود (و همچنین از بیفرهنگی) پشیمان گردیده براه راست درآیید.
شما بمن ایراد گرفتهاید كه چرا وكالت مختاری را پذیرفتهام. خشنودم كه چون هیچ ایرادی نتوانستهاید ، باین ایراد پرداختهاید. ولی بدانید كه وكالت پیشهی منست. و من از آن راه نان میخورم. من از خدا درخواست كردهام كه تا زندهام جز از دسترنج خود زندگی ننمایم. من بهاءالله نیستم كه دعوی خدایی كنم ولی روزی از دست بندگان خورم. این مایهی سرفرازی منست كه بااینهمه گرفتاریها از پیشهی خود دست برنمیدارم و نان از این راه میخورم.
اما داستان مختاری شما را این نافهمی بس كه از دور ایستادهای و بیآنكه از چگونگی آگاه باشی دخالت در موضوع میكنی. تو چه دانستی كه داستان مختاری چه بود؟!.. چه نتیجه از آن میخواستند؟!.. چه دانستی كه من و دو سه تن دیگری از وكیلان چه كاری را در آن محاكمه انجام دادیم؟!..
(پرچم روزانه شمارهی 237 )
[1] : روزنامهی استوار قم در زمان رضاشاه (1314) آغاز بكار كرده و گفتارهایی در زمینهی كیش شیعی چاپ میكرده. علیاكبر حكمیزاده (نویسندهی كتاب اسرار هزار ساله) نیز كه منتقد ملایان بوده در آن گفتارهایی مینوشته. این روزنامه با داشتن دعوی مسلمانی ، در سال1321 و با میدانیابی ملایان گفتارهای بهائیان را چاپ میكند! این نشانیست از «استواری» و پابندی آن روزنامه به مرامش.
🔶 به آقای ناصر اعتمادی سرودی
(بخش یک از یک)
خواهش میكنم اگر حرف حسابی دارید بنویسید و به ادارهی پرچم بفرستید من قول میدهم زودتر و بهتر از روزنامهی «استوار قم» [1] چاپ خواهند كرد.
بازی موش و گربه چرا؟! در گوشهای تاریك و سیاه پناه بردن و بروشنایی سنگ پراندن چرا؟ مرد و مردانه باش؟ جلو بیا حرفی بزن و جوابی بشنو.
آبادان ـ ع : ع
🔸پرچم : دیروز پاسخی را كه آقای شیشهگر بناصر اعتمادی بهائی داده بود بچاپ رسانیدیم. این پاسخ را هم آقای عیلامی داده. آری آقای ناصر سرودی ، ما بكیش بهائی ایرادهای بسیاری داریم و خود آرزومندیم كه یك بهائی با ما روبرو شود و بایرادهای ما پاسخ دهد. اكنون كه شما بجنگ پرچم برخاستهاید بهتر است به پرسشهای ما پاسخ دهید ـ پاسخ دهید تا بدانیم كیشتان راستست. در پایین چند پرسش را مینویسم :
🔸1) سید باب بسخنان مُهملی كه معنی ندارد پرداخته ، از قبیل «بسمالله الفرید الفراد ذیالافراد الفرود ....» اینها برای چه بوده؟!.. چرا یك مرد خدایی مهمل گوید؟.
🔸2) ازو در تبریز هرچه پرسیدند گفت نمیدانم و سپس چون چوب خورد از دعوی خود برگشت و توبهنامه نوشت كه این توبهنامه را میرزاابوالفضل گلپایگانی با دستور عبدالبهاء نشر كرده و چنین گفته میشود كه نسخهی اصل آن در كتابخانهی مجلس است ـ آیا اینها دلیل دروغگویی او نیست؟!.
🔸3) سید باب برخاسته كتاب و شریعت آورد ولی سیزده سال نگذشت كه بهاءالله برخاسته آنها را لغو نمود و خود شریعت و كتاب دیگری آورد. آیا در سیزده سال هم شریعت دیگر میگردد؟!.
🔸4) باب و بهاء هر دو از میان ایرانیان برخاسته بودند ، پس چرا بعربی پرداختند و بتقلید قرآن آیهبافی كردند؟!. مگر وحی جز با زبان عربی نتواند بود؟!.
🔸5) باب و بهاء هر دو عربی را نمیدانستند و اینست غلطهای بسیاری در گفتههای آنهاست. آیا این ایرادی به آنها نیست؟!.. آیا باور كردنیست كه خدا كسی را برانگیزد و باری یك زبان درستی باو ندهد؟!.
🔸6) یك برانگیخته چون برمیخیزد باید بگمراهیهای زمان خود پردازد و با آنها نبرد كند و مردمان را از حقایق آگاه گرداند. چنانكه پیغمبر اسلام چون گمراهی زمان او بتپرستی بود بآن پرداخت و نبرد كرد تا برانداخت. گمراهی زمان باب و بهاء فلسفهی یونان و صوفیگری و باطنیگری و علیاللهیگری و دیگر كیشهای گوناگون بوده. بكدام یكی پرداختهاند؟! بكدام یكی پاسخ دادهاند؟. آیا جز از آنست كه خودشان گرفتار همان گمراهیها بودهاند؟! بهاءالله از صوفیگری ، از فلسفه ، از شیعیگری ، از باطنیگری استفاده میكند ، و در واقع گمراهیهای كهن را درهم آمیخته یك گمراهی نوین پدید میآورد. به هر حال میپرسم بهاءالله یا باب كه بكمترین گمراهی مردمان پاسخی نمیتوانستند و جز «دعوی» كالایی و جز عربیبافیهای غلط هنری نداشتند برای چه خدا آنها را برانگیخته بود؟! كارهای خدا كه بیهوده نتواند بود.
🔸7) بهاءالله دعوی خدایی كرده ، بگویید ببینیم این دعوی چه معنایی داشته؟!.. یك مرد ناتوانی كه همچون دیگران بیاختیار باین جهان آمده و بیاختیار رفته چگونه خدا بود؟!..
شما اگر مرد بافهم و خردی هستید و درپی حقایق میباشید یا باینها پاسخ دهید و یا از گمراهی خود (و همچنین از بیفرهنگی) پشیمان گردیده براه راست درآیید.
شما بمن ایراد گرفتهاید كه چرا وكالت مختاری را پذیرفتهام. خشنودم كه چون هیچ ایرادی نتوانستهاید ، باین ایراد پرداختهاید. ولی بدانید كه وكالت پیشهی منست. و من از آن راه نان میخورم. من از خدا درخواست كردهام كه تا زندهام جز از دسترنج خود زندگی ننمایم. من بهاءالله نیستم كه دعوی خدایی كنم ولی روزی از دست بندگان خورم. این مایهی سرفرازی منست كه بااینهمه گرفتاریها از پیشهی خود دست برنمیدارم و نان از این راه میخورم.
اما داستان مختاری شما را این نافهمی بس كه از دور ایستادهای و بیآنكه از چگونگی آگاه باشی دخالت در موضوع میكنی. تو چه دانستی كه داستان مختاری چه بود؟!.. چه نتیجه از آن میخواستند؟!.. چه دانستی كه من و دو سه تن دیگری از وكیلان چه كاری را در آن محاكمه انجام دادیم؟!..
(پرچم روزانه شمارهی 237 )
[1] : روزنامهی استوار قم در زمان رضاشاه (1314) آغاز بكار كرده و گفتارهایی در زمینهی كیش شیعی چاپ میكرده. علیاكبر حكمیزاده (نویسندهی كتاب اسرار هزار ساله) نیز كه منتقد ملایان بوده در آن گفتارهایی مینوشته. این روزنامه با داشتن دعوی مسلمانی ، در سال1321 و با میدانیابی ملایان گفتارهای بهائیان را چاپ میكند! این نشانیست از «استواری» و پابندی آن روزنامه به مرامش.
🔶 زندگانی من
🔸 16ـ دوستان آزادیخواه که پیدا کردم (بخش یک از دو)
پس از دست کشیدن از ملایی چون در بیرون جز وحشیگریهای بدخواهان مشروطه چیزی نمیبود و صمدخان و روسیان هر چند روز یک بار آدم دار میزدند و دلهای آزادیخواهان را میخستند من از خانه کم بیرون میرفتم. در خانه نشسته با کتاب خواندن بسر میبردم ، و این فرصتی بود که دانشهای نوین را دنبال کنم. اینبود کتابهایی در حساب و هندسه و جبر و مقابله و ستارهشناسی و فیزیک بدست آوردم و بخواندن و اندیشیدن پرداختم و باآنکه آموزگار نمیداشتم پیش میرفتم. از یکسو نیز گاهی ببازار رفته چند ساعتی در دکان یا حجرهی برخی آشنایان میگذرانیدم ، و در اینجاها بود که با آزادیخواهانی که در شهر مانده و گاهی نیمهنهانی به بیرون میآمدند آشنایی پیدا میکردم.
از کسانی که در آن روزها آشنایی ، بلکه دوستی پیدا کردم حاجیآقاخان (پسر حاجی صفرعلیخان) بود. جوانی دانشمند و ستودهخوی و آراستهای میبود. زبان فرانسه را نیک میدانست و از کتابهای اروپایی آگاهی بسیار میداشت. این جوان ملکی از پدرش ارث برده با درآمد آن زیستی و چون بسیار باشرم میبود از خانه کم بیرون آمدی. روزی او را در نشستی دیدم و بنام همسالی و همدردی باهم دوست گردیدیم. نخست بار که من معنیِ درست مشروطه را فهمیدم از سخنان این جوان دانشمند بود که آگاهی نیکی میداشت. یک رشته کتابهایی از او گرفتم که بسیار سودمند بود. از جمله کتابهای سیاحتنامهی ابراهیمبیک (جلد یکم) و کتاب احمد را ازو گرفته خواندم. سیاحتنامهی ابراهیمبیک تکان سختی در من پدید آورد و باد بآتش درون من زد.
در آن هنگام کتابخانهای در مغازههای مجیدالملک بنام «آذربایجان» میبود که کتابهای مصری و اروپایی میفروختی. من بارها میرفتم و ازو کتاب میخریدم. روزی دیدم دارندهی کتابخانه آهسته با من گفت : «از کتاب خریدنتان پیداست که شما از مشروطهخواهانید». گفتم : «آری من از آزادیخواهانم». گفت : «دو تن دیگری هستند که باینجا آیند و کتاب خرند و گاهی نیز بگفتگو نشینند. میخواهید که با آنان آشنا گردید؟!..». گفتم : «چرا نخواهم».
چند روزی پس از آن از جلو مغازهی او میگذشتم ، دیدم بیرون شتافت و مرا خواند ، و چون به بخش درونی کتابخانه رفتیم دیدم دو تن ، یکی سید و دیگری ملا نشستهاند. سید را در مدرسه دیده میشناختم. آقامیرعبدالحمید غیاثی میبود. ملا را نیز سپس شناختم که آقامیرزا باقر (طلیعه) است. من چون رسیدم و سلام گفتم و دانستند که از آزادیخواهانم بسیار شاد گردیدند و همچون کسانی که سالیان دراز باهم دوستی داشتهاند نشستیم و بسخن پرداختیم. گفتند : «ما را دوست دیگری بنام آقامیرزاعلی هیئت است که از شاگردان آخوند (1) بوده و از نجف آمده باید شما را با او آشنا گردانیم».
چنین نهادیم که پسفردا آقامیرزاعلی را نیز برداشته بهکماوار بخانهی ما بیایند. آن روز هر سه آمدند و باهم نشسته بدرد دل گفتن آغاز کردیم. سپس بکتابهای من بازرسی کردند و از برخی کتابها خوانده شد. آن روز را با صد خوشی بسر بردیم و چنین نهادیم که هفتهای دو روز یا دو شب باهم باشیم.
پس از آن هفتهای دو بار باهم مینشستیمی. نخست بگفتگو پرداخته درد دل گفته بار اندوه را سبک میگردانیدیم. سپس از کتابها و مهنامههای مصری (الهلال و المُقتَطَف) میخواندیمی. سپس آقامیرزاباقر با آواز خوش شعرهای عربی خواندی و شوخیها کردی. بدینسان روز یا شب را با خوشی بسر دادیمی.
این پیشامد برای من از هر باره نیک میبود. از یکسو از تنهایی بیرون آمده این بار یارانی میداشتم و آن اندوه و دلسوختگی که از دیدن و شنیدن وحشیگریهای ملایان و پیروانشان پدید میآمد کمتر میشد. از یکسو از حال تهران و دیگر جاها آگاهیهایی بدست میتوانستم آورد. آنگاه آقامیرزاعلی ریاضیات و ستارهشناسی را نیک دانستی و من که در آن دانشها بکوششی پرداخته بودم برخی نادانستههای خود را ازو پرسیدمی.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ شادروان آخوند خراسانی
🔸 16ـ دوستان آزادیخواه که پیدا کردم (بخش یک از دو)
پس از دست کشیدن از ملایی چون در بیرون جز وحشیگریهای بدخواهان مشروطه چیزی نمیبود و صمدخان و روسیان هر چند روز یک بار آدم دار میزدند و دلهای آزادیخواهان را میخستند من از خانه کم بیرون میرفتم. در خانه نشسته با کتاب خواندن بسر میبردم ، و این فرصتی بود که دانشهای نوین را دنبال کنم. اینبود کتابهایی در حساب و هندسه و جبر و مقابله و ستارهشناسی و فیزیک بدست آوردم و بخواندن و اندیشیدن پرداختم و باآنکه آموزگار نمیداشتم پیش میرفتم. از یکسو نیز گاهی ببازار رفته چند ساعتی در دکان یا حجرهی برخی آشنایان میگذرانیدم ، و در اینجاها بود که با آزادیخواهانی که در شهر مانده و گاهی نیمهنهانی به بیرون میآمدند آشنایی پیدا میکردم.
از کسانی که در آن روزها آشنایی ، بلکه دوستی پیدا کردم حاجیآقاخان (پسر حاجی صفرعلیخان) بود. جوانی دانشمند و ستودهخوی و آراستهای میبود. زبان فرانسه را نیک میدانست و از کتابهای اروپایی آگاهی بسیار میداشت. این جوان ملکی از پدرش ارث برده با درآمد آن زیستی و چون بسیار باشرم میبود از خانه کم بیرون آمدی. روزی او را در نشستی دیدم و بنام همسالی و همدردی باهم دوست گردیدیم. نخست بار که من معنیِ درست مشروطه را فهمیدم از سخنان این جوان دانشمند بود که آگاهی نیکی میداشت. یک رشته کتابهایی از او گرفتم که بسیار سودمند بود. از جمله کتابهای سیاحتنامهی ابراهیمبیک (جلد یکم) و کتاب احمد را ازو گرفته خواندم. سیاحتنامهی ابراهیمبیک تکان سختی در من پدید آورد و باد بآتش درون من زد.
در آن هنگام کتابخانهای در مغازههای مجیدالملک بنام «آذربایجان» میبود که کتابهای مصری و اروپایی میفروختی. من بارها میرفتم و ازو کتاب میخریدم. روزی دیدم دارندهی کتابخانه آهسته با من گفت : «از کتاب خریدنتان پیداست که شما از مشروطهخواهانید». گفتم : «آری من از آزادیخواهانم». گفت : «دو تن دیگری هستند که باینجا آیند و کتاب خرند و گاهی نیز بگفتگو نشینند. میخواهید که با آنان آشنا گردید؟!..». گفتم : «چرا نخواهم».
چند روزی پس از آن از جلو مغازهی او میگذشتم ، دیدم بیرون شتافت و مرا خواند ، و چون به بخش درونی کتابخانه رفتیم دیدم دو تن ، یکی سید و دیگری ملا نشستهاند. سید را در مدرسه دیده میشناختم. آقامیرعبدالحمید غیاثی میبود. ملا را نیز سپس شناختم که آقامیرزا باقر (طلیعه) است. من چون رسیدم و سلام گفتم و دانستند که از آزادیخواهانم بسیار شاد گردیدند و همچون کسانی که سالیان دراز باهم دوستی داشتهاند نشستیم و بسخن پرداختیم. گفتند : «ما را دوست دیگری بنام آقامیرزاعلی هیئت است که از شاگردان آخوند (1) بوده و از نجف آمده باید شما را با او آشنا گردانیم».
چنین نهادیم که پسفردا آقامیرزاعلی را نیز برداشته بهکماوار بخانهی ما بیایند. آن روز هر سه آمدند و باهم نشسته بدرد دل گفتن آغاز کردیم. سپس بکتابهای من بازرسی کردند و از برخی کتابها خوانده شد. آن روز را با صد خوشی بسر بردیم و چنین نهادیم که هفتهای دو روز یا دو شب باهم باشیم.
پس از آن هفتهای دو بار باهم مینشستیمی. نخست بگفتگو پرداخته درد دل گفته بار اندوه را سبک میگردانیدیم. سپس از کتابها و مهنامههای مصری (الهلال و المُقتَطَف) میخواندیمی. سپس آقامیرزاباقر با آواز خوش شعرهای عربی خواندی و شوخیها کردی. بدینسان روز یا شب را با خوشی بسر دادیمی.
این پیشامد برای من از هر باره نیک میبود. از یکسو از تنهایی بیرون آمده این بار یارانی میداشتم و آن اندوه و دلسوختگی که از دیدن و شنیدن وحشیگریهای ملایان و پیروانشان پدید میآمد کمتر میشد. از یکسو از حال تهران و دیگر جاها آگاهیهایی بدست میتوانستم آورد. آنگاه آقامیرزاعلی ریاضیات و ستارهشناسی را نیک دانستی و من که در آن دانشها بکوششی پرداخته بودم برخی نادانستههای خود را ازو پرسیدمی.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ شادروان آخوند خراسانی
🔶 زندگانی من
🔸 16ـ دوستان آزادیخواه که پیدا کردم (بخش دو از دو)
امروز این سه تن از بدخواهان منند و تا میتوانند دشمنی دریغ نمیگویند. ولی اینها مرا از یاد آن روزهای خوش بازنمیدارد و بار دیگر میگویم که این باهَماد چهارگانهی دوم نیز برای من بسیار ارجدار میبود.
ماهها بدینسان میگذرانیدیم. من چون بآزادیخواهی شناخته شده بودم و گاهی که در نشستی با یکی از بدخواهان مشروطه برمیخوردم خودداری از گفتن پاسخ بسخنان آنان نمیداشتم نامم بزبانها افتاده بود. از اینرو هر زمان دوست تازهی دیگری پیدا میکردم. یکی از دوستانی که پیدا کردم آقای میرزامحمدعلی (صَفوت) ، و دیگری میرزاابوالقاسم فیوضات ، دیگری میرزاجعفرآقا خامنهای میبود. در همان روزها شادروان خیابانی که پس از بهم خوردن دارالشورا از تهران به قفقاز رفته بود به تبریز درآمد. بمیانجیگری آقایان صَفوت و خامنهای با او نیز آشنایی یافتم. اینان نیز گاهی به نشستهای ما آمدندی. بسیار شبها نیز در خانهی حاجیشیخعلیاکبرآقا (پدر میرزاجعفرآقا) فراهم آمدیمی.
این حاجیشیخ یکی از بازرگانان بسیار نیکوکار تبریز میبود. در تاریخ مشروطه یاد او کرده شده. میرزاجعفرآقا جوانی بادانش میبود که شعر نیز میسرود.
یک دوست دیگری آقای رضاسلطانزاده بود. این با پدرش بکربلا رفته سالها در آنجا زیسته بود. پس از مرگ پدرش با خانواده به تبریز بازگشت. خویشیِ دوری با ما میداشت. ولی من او را ندیده بودم. نخست بار در خانهی حاجیمیرمحسنآقا که ببازدید آمده بود دیدم و چون درمیان سخن پی بآزادیخواهی یکدیگر بردیم از آنجا برخاسته خود را بکناری کشیدیم و باهم بدرد دل گفتن پرداختیم. در یکی دو ساعت چنان دلبستگی بهمدیگر یافتیم که از فردا او نیز از باهَماد گردید و امروز تنها کسی که از دوستان آن روزی با من مانده اینست.
🔸 16ـ دوستان آزادیخواه که پیدا کردم (بخش دو از دو)
امروز این سه تن از بدخواهان منند و تا میتوانند دشمنی دریغ نمیگویند. ولی اینها مرا از یاد آن روزهای خوش بازنمیدارد و بار دیگر میگویم که این باهَماد چهارگانهی دوم نیز برای من بسیار ارجدار میبود.
ماهها بدینسان میگذرانیدیم. من چون بآزادیخواهی شناخته شده بودم و گاهی که در نشستی با یکی از بدخواهان مشروطه برمیخوردم خودداری از گفتن پاسخ بسخنان آنان نمیداشتم نامم بزبانها افتاده بود. از اینرو هر زمان دوست تازهی دیگری پیدا میکردم. یکی از دوستانی که پیدا کردم آقای میرزامحمدعلی (صَفوت) ، و دیگری میرزاابوالقاسم فیوضات ، دیگری میرزاجعفرآقا خامنهای میبود. در همان روزها شادروان خیابانی که پس از بهم خوردن دارالشورا از تهران به قفقاز رفته بود به تبریز درآمد. بمیانجیگری آقایان صَفوت و خامنهای با او نیز آشنایی یافتم. اینان نیز گاهی به نشستهای ما آمدندی. بسیار شبها نیز در خانهی حاجیشیخعلیاکبرآقا (پدر میرزاجعفرآقا) فراهم آمدیمی.
این حاجیشیخ یکی از بازرگانان بسیار نیکوکار تبریز میبود. در تاریخ مشروطه یاد او کرده شده. میرزاجعفرآقا جوانی بادانش میبود که شعر نیز میسرود.
یک دوست دیگری آقای رضاسلطانزاده بود. این با پدرش بکربلا رفته سالها در آنجا زیسته بود. پس از مرگ پدرش با خانواده به تبریز بازگشت. خویشیِ دوری با ما میداشت. ولی من او را ندیده بودم. نخست بار در خانهی حاجیمیرمحسنآقا که ببازدید آمده بود دیدم و چون درمیان سخن پی بآزادیخواهی یکدیگر بردیم از آنجا برخاسته خود را بکناری کشیدیم و باهم بدرد دل گفتن پرداختیم. در یکی دو ساعت چنان دلبستگی بهمدیگر یافتیم که از فردا او نیز از باهَماد گردید و امروز تنها کسی که از دوستان آن روزی با من مانده اینست.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 188
🔸 در پیرامون زبان
پيام ، سفارش : اينها را نيز بهم ميآميزند ، پيام آگاهي يا دستوري است كه براي كسي فرستاده شود و سفارش بمعني توصيه يا وصيت ميباشد. ولي اكنون اين را هم بمعني پيام ميآورند و ميگويند : «باو سفارش دادم» يا «سفارش فرستادم». بايد اين را هم بمعني درست خود برگردانيم. زيرا ما بكلمهي سفارش يا سپارش نيازمنديم كه بمعني وصيت و توصيه بكار بريم.
ارجمند ، گرامي : اين دو نيز باهم جدايي ميدارند. زيرا ارجمند از ريشهي ارج ميآيد كه بمعني قدر است و بايد آن را در جايي آورد كه كسي خود مرد ارجداري باشد. ولي گرامي باين معني نيست و همين كه كسي بيكي نوازش نمود او نزد وي گرامي است گو كه خود ارج ندارد. اينست بايد گفت : «فلانكس ارجمند است» و «فلان كس را گرامي داشت». و اگر وارونه گردانيم درست نخواهد بود.
ترس ، بيم ، هراس : اين سه بهم نزديك است. ولي ميبايد ميانهي آنها جدايي گزاشت. بيم آخشيج اميد است و ناآسودگي كه در دل از رهگذر يك گمان پديد آيد آن را گويند : «بيم آن دارم كه فلان پول مرا ندهد». ترس آخشيج دليريست و دلباختگي را كه از پیشامدي رخ دهد گویند : «چون ناگهان درآمديد من ترسيدم». هراس ترس بزرگ است و نبايد آن را در ترسهاي هميشگي آورد : «هراسان و لرزان بيرون آمد».
🔸 در پیرامون زبان
پيام ، سفارش : اينها را نيز بهم ميآميزند ، پيام آگاهي يا دستوري است كه براي كسي فرستاده شود و سفارش بمعني توصيه يا وصيت ميباشد. ولي اكنون اين را هم بمعني پيام ميآورند و ميگويند : «باو سفارش دادم» يا «سفارش فرستادم». بايد اين را هم بمعني درست خود برگردانيم. زيرا ما بكلمهي سفارش يا سپارش نيازمنديم كه بمعني وصيت و توصيه بكار بريم.
ارجمند ، گرامي : اين دو نيز باهم جدايي ميدارند. زيرا ارجمند از ريشهي ارج ميآيد كه بمعني قدر است و بايد آن را در جايي آورد كه كسي خود مرد ارجداري باشد. ولي گرامي باين معني نيست و همين كه كسي بيكي نوازش نمود او نزد وي گرامي است گو كه خود ارج ندارد. اينست بايد گفت : «فلانكس ارجمند است» و «فلان كس را گرامي داشت». و اگر وارونه گردانيم درست نخواهد بود.
ترس ، بيم ، هراس : اين سه بهم نزديك است. ولي ميبايد ميانهي آنها جدايي گزاشت. بيم آخشيج اميد است و ناآسودگي كه در دل از رهگذر يك گمان پديد آيد آن را گويند : «بيم آن دارم كه فلان پول مرا ندهد». ترس آخشيج دليريست و دلباختگي را كه از پیشامدي رخ دهد گویند : «چون ناگهان درآمديد من ترسيدم». هراس ترس بزرگ است و نبايد آن را در ترسهاي هميشگي آورد : «هراسان و لرزان بيرون آمد».
✴️ گفتار بانو چهرهنگار در روز جشن آذر
ما كیستیم و چه میخواهیم؟.
در هنگامی كه بدبیرستان رفته بتاریخ آشنا شدم همیشه گذشته و سرگذشت كشور عزیزمان ایران اندیشهی مرا مشغول میداشت. در دل از دورههای فیروزی میهن افتخار كرده خشنود میشدم و از زمانهای زبونی و بدبختی (بویژه از دورههای استیلای عرب و مغول) افسوسها خورده غمگین میگردیدم و بچگانه آرزو میكردم ایكاش این برگهای ننگین در كتابهای تاریخی از آنها كنده شود. همچنان دیدن و خواندن نقشههای جغرافیایی ایران مرا افسرده گردانیده همان اندیشهها را در مغزم بتكان میآورد.
ریخته شدن خون ملیونها ایرانی و بكنیزی افتادن ملیونها زنان و دختران و دیگر سرگذشتهای ننگین تاریخی همیشه مرا دلآزده میگردانید. ولی هنگامی كه میاندیشیدم میدیدم امروزمان از گذشته بدتر است. امروز ذلت و بدبختی كه گریبانگیر ما گردیده بدتر از آنست كه گذشتگان ما را بوده است.
از این اندیشه بافسردگی میافزودم ، افسوسها میخوردم. بویژه كه میدیدم زندگی من هم در چنین روزگاریست و در تلخترین دورههای تاریخ این كشور بوجود آمدهام و ناگوارترین زندگانی را بسر میبرم. براستی درهای امید را از هر سو بروی خود بسته مییافتم ، و چون مینگریستم همه را ناامید میدیدم كه اندیشهی رهایی از آن گرفتاری و بدبختی را هم از دل نمیگذرانیدند چه رسد باینكه در آرزو یا در جستجوی چاره باشند.
این بود حال كشور و مردم ما ـ میخواهم كمی هم از حال و زندگی خود و خواهرانم بگویم. میخواهم باندازهی توانایی خود حال گرفتاری آنها را شرح دهم.
بسیاری از بانوان كمسال دورهی روبند و چادر را ندیده از حال آنروزِ زنان ، چندانكه شایسته است ، آگاه نمیباشند. ولی از پیشامدهای این دو سهساله و از بازگشتی كه برخی زنها بچادر و چاقچور كردهاند پی بآن زمان توان برد. [1] راستی مانندهی آنست كه این زنان نمایشیِ آراسته میخواهند روش سی سال پیش را بجوانان امروزی نشان دهند.
زنان ایرانی آن مادرانی كه ما را تربیت كردند تنها بنام و در هنگام سخن گفتن ، آدم شناخته میشدند. در دیگر چیزها هیچگونه حقی نداشتند. با اینكه سامان خانه و تربیت فرزندان و بهداشت خاندان تنها بدست آنان سپرده شده بود ، با آنكه خدا آنان را آدم آفریده عملاً نیمی از مردم این كشور بودند ، با آنكه همان زنان ، مادران و خواهران و دختران و همسران همان مردان بودند. با این حال كوچکترین پروایی بزندگی زنان نداشته كنیزوار با آنان رفتار نموده و هیچگاه باین اندیشه نبودند كه مادر بیتربیت چگونه فرزندان سرفراز و نیك پروراند. باین اندیشه نبودند كه مردان تربیتیافتگان همان زنانند و نخست باید پرورنده و آموزندهْ خود پرورش و آموزش یافته تا بتوانند بایای[وظیفه] خود را بكار برند. این اندازه بگویم از همهی حقوق آدمیان بیبهره بودند. از چنین زنان چگونه فرزندانی پدید میآید نیازی بشرح ندارد.
كوتاهسخن كشور مردانش بدانسان ناامید و آلوده و زنانش بدینسان درمانده و بیچاره بودند و راهی برای نجات خود نمیشناختند و دست روی دست گذاشته ناامیدانه انتظار پیشامدهای جهان را میكشیدند.
من هم مانند دیگر مردم این كشور از هر باره نومید بوده كوچكترین امیدی ببهبود زندگی نداشتم تا هنگامی كه فروغ پاكدینی بدلم تافت و حال و زندگانی مرا بیكبار دیگر گردانید. همسرم بنوشته و كتابهای راهنمای ارجمندمان راه یافته و مرا نیز بخواندن آنها راهبری كرد. دیگرگونیهایی كه در رفتار و كردار همسرم پدید آمد و او را بتكان آورده بتلاش و كوشش ویژهای واداشت ، دلبستگی مرا بخواندن كتابها بیشتر گردانید. هرچه پیشتر رفتم آگاهیهای بیشتری یافتم و امیدوار شده آمادهی زندگی تازهای گردیدم. حقایق را دریافته و پیمان بستم كه بآیین آن راه روم.
من اگر از هَنایش[=تأثیر] كه پاكدینی در اندیشههایم داشته و از بینش كه فروغ آن بدلم تابیده بگفتار پردازم رشته دراز خواهد بود. میخواهم در اینجا در برابر خواهران و برادران خود تنها از این بخش سخن رانم كه كتابهای پاكدینی گذشته از همه چیز ، مرا از نومیدی و دل افسردگی كه دربارهی كشور بدبخت ایران پیدا كرده بودم بیرون آورد.
آقای كسروی با بینش خدادادهی خود سرچشمهی زبونی و بدبختی این توده و كشور را شناخته بما نیز شناسانیدند و راه چاره و درمان را نیز نشان دادند.
هنگامی كه دردها شناخته گردید و راه درمان و چاره نیز نشان داده شد جای نومیدی نیست. میتوان زن و مرد و بزرگ و كوچک دست بهم دهند و بنتیجه رسند. ما اكنون گروهی هستیم و در تهران و از دیگر شهرستانها دست بهم داده پاكدلانه میكوشیم و از جانفشانی دریغ نمیگوییم و چنانكه همه میدانند گامهایی نیز در راه خود پیش رفتهایم.
[1] : اشاره به بازگشت چادر و روبند زنان پس از برافتادن رضاشاه است.
ما كیستیم و چه میخواهیم؟.
در هنگامی كه بدبیرستان رفته بتاریخ آشنا شدم همیشه گذشته و سرگذشت كشور عزیزمان ایران اندیشهی مرا مشغول میداشت. در دل از دورههای فیروزی میهن افتخار كرده خشنود میشدم و از زمانهای زبونی و بدبختی (بویژه از دورههای استیلای عرب و مغول) افسوسها خورده غمگین میگردیدم و بچگانه آرزو میكردم ایكاش این برگهای ننگین در كتابهای تاریخی از آنها كنده شود. همچنان دیدن و خواندن نقشههای جغرافیایی ایران مرا افسرده گردانیده همان اندیشهها را در مغزم بتكان میآورد.
ریخته شدن خون ملیونها ایرانی و بكنیزی افتادن ملیونها زنان و دختران و دیگر سرگذشتهای ننگین تاریخی همیشه مرا دلآزده میگردانید. ولی هنگامی كه میاندیشیدم میدیدم امروزمان از گذشته بدتر است. امروز ذلت و بدبختی كه گریبانگیر ما گردیده بدتر از آنست كه گذشتگان ما را بوده است.
از این اندیشه بافسردگی میافزودم ، افسوسها میخوردم. بویژه كه میدیدم زندگی من هم در چنین روزگاریست و در تلخترین دورههای تاریخ این كشور بوجود آمدهام و ناگوارترین زندگانی را بسر میبرم. براستی درهای امید را از هر سو بروی خود بسته مییافتم ، و چون مینگریستم همه را ناامید میدیدم كه اندیشهی رهایی از آن گرفتاری و بدبختی را هم از دل نمیگذرانیدند چه رسد باینكه در آرزو یا در جستجوی چاره باشند.
این بود حال كشور و مردم ما ـ میخواهم كمی هم از حال و زندگی خود و خواهرانم بگویم. میخواهم باندازهی توانایی خود حال گرفتاری آنها را شرح دهم.
بسیاری از بانوان كمسال دورهی روبند و چادر را ندیده از حال آنروزِ زنان ، چندانكه شایسته است ، آگاه نمیباشند. ولی از پیشامدهای این دو سهساله و از بازگشتی كه برخی زنها بچادر و چاقچور كردهاند پی بآن زمان توان برد. [1] راستی مانندهی آنست كه این زنان نمایشیِ آراسته میخواهند روش سی سال پیش را بجوانان امروزی نشان دهند.
زنان ایرانی آن مادرانی كه ما را تربیت كردند تنها بنام و در هنگام سخن گفتن ، آدم شناخته میشدند. در دیگر چیزها هیچگونه حقی نداشتند. با اینكه سامان خانه و تربیت فرزندان و بهداشت خاندان تنها بدست آنان سپرده شده بود ، با آنكه خدا آنان را آدم آفریده عملاً نیمی از مردم این كشور بودند ، با آنكه همان زنان ، مادران و خواهران و دختران و همسران همان مردان بودند. با این حال كوچکترین پروایی بزندگی زنان نداشته كنیزوار با آنان رفتار نموده و هیچگاه باین اندیشه نبودند كه مادر بیتربیت چگونه فرزندان سرفراز و نیك پروراند. باین اندیشه نبودند كه مردان تربیتیافتگان همان زنانند و نخست باید پرورنده و آموزندهْ خود پرورش و آموزش یافته تا بتوانند بایای[وظیفه] خود را بكار برند. این اندازه بگویم از همهی حقوق آدمیان بیبهره بودند. از چنین زنان چگونه فرزندانی پدید میآید نیازی بشرح ندارد.
كوتاهسخن كشور مردانش بدانسان ناامید و آلوده و زنانش بدینسان درمانده و بیچاره بودند و راهی برای نجات خود نمیشناختند و دست روی دست گذاشته ناامیدانه انتظار پیشامدهای جهان را میكشیدند.
من هم مانند دیگر مردم این كشور از هر باره نومید بوده كوچكترین امیدی ببهبود زندگی نداشتم تا هنگامی كه فروغ پاكدینی بدلم تافت و حال و زندگانی مرا بیكبار دیگر گردانید. همسرم بنوشته و كتابهای راهنمای ارجمندمان راه یافته و مرا نیز بخواندن آنها راهبری كرد. دیگرگونیهایی كه در رفتار و كردار همسرم پدید آمد و او را بتكان آورده بتلاش و كوشش ویژهای واداشت ، دلبستگی مرا بخواندن كتابها بیشتر گردانید. هرچه پیشتر رفتم آگاهیهای بیشتری یافتم و امیدوار شده آمادهی زندگی تازهای گردیدم. حقایق را دریافته و پیمان بستم كه بآیین آن راه روم.
من اگر از هَنایش[=تأثیر] كه پاكدینی در اندیشههایم داشته و از بینش كه فروغ آن بدلم تابیده بگفتار پردازم رشته دراز خواهد بود. میخواهم در اینجا در برابر خواهران و برادران خود تنها از این بخش سخن رانم كه كتابهای پاكدینی گذشته از همه چیز ، مرا از نومیدی و دل افسردگی كه دربارهی كشور بدبخت ایران پیدا كرده بودم بیرون آورد.
آقای كسروی با بینش خدادادهی خود سرچشمهی زبونی و بدبختی این توده و كشور را شناخته بما نیز شناسانیدند و راه چاره و درمان را نیز نشان دادند.
هنگامی كه دردها شناخته گردید و راه درمان و چاره نیز نشان داده شد جای نومیدی نیست. میتوان زن و مرد و بزرگ و كوچک دست بهم دهند و بنتیجه رسند. ما اكنون گروهی هستیم و در تهران و از دیگر شهرستانها دست بهم داده پاكدلانه میكوشیم و از جانفشانی دریغ نمیگوییم و چنانكه همه میدانند گامهایی نیز در راه خود پیش رفتهایم.
[1] : اشاره به بازگشت چادر و روبند زنان پس از برافتادن رضاشاه است.
در این كشور یك گرفتاری آن بود كه نه درد را میشناختند و نه راه چاره را میدانستند. میكوشیدند و جانبازیها مینمودند ولی چون از راهش نبود سودی نمیداد و زیانهایی نیز پدید میآمد.
بهترین گواه داستان مشروطه است : بیست سال بیشتر در ایران مردان غیرتمندِ دلسوزی برخاستند و همه باین باور بودند كه چارهی درد ایران جلوگیری از استبداد و روان گردانیدن مشروطه است. همه باین باور بودند و كوشیدند و جنبش پدید آوردند و با دادن قربانیها مشروطه را روان گردانیدند. ولی آیا مشروطه چارهی دردهای ایران بود؟!.. آیا ما را از زبونی و بدبختی بیرون آورد؟!.
(مهنامهی آذر 24)
بهترین گواه داستان مشروطه است : بیست سال بیشتر در ایران مردان غیرتمندِ دلسوزی برخاستند و همه باین باور بودند كه چارهی درد ایران جلوگیری از استبداد و روان گردانیدن مشروطه است. همه باین باور بودند و كوشیدند و جنبش پدید آوردند و با دادن قربانیها مشروطه را روان گردانیدند. ولی آیا مشروطه چارهی دردهای ایران بود؟!.. آیا ما را از زبونی و بدبختی بیرون آورد؟!.
(مهنامهی آذر 24)