پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من
🔸 21ـ دسته‌بندی‌ای که در مدرسه رخ داد (تکه‌ی یک از دو)

در مدرسه‌ی آمریکایی گذشته از درس با داستانهای دیگری برخورد پیدا کردم. شاگردانِ آنجا که بچند صد تن می‌رسیدند یک دسته مسلمان و یک دسته مسیحی و یک دسته گوران (1) می‌بودند. مسیحیانْ ارمنیان و آسوریان می‌بودند و میانه‌ی آنان با مسلمانان همچشمی و دوتیرگی می‌بود. بویژه در آن هنگام که جنگهای انگلیس و عثمانی در عراق می‌رفت و هر دسته‌ای هواداری از یکسو می‌نمودند. گورانان (یا علی‌اللهیان) که در تبریز کویی می‌دارند و در اینجا کم نمی‌بودند ، بی‌یکسویی[=بیطرفی] نشان می‌دادند. مسیحیان در پیرامون سر آموزگاران ارمنی می‌بودند و سامان نیکی می‌داشتند. ولی مسلمانان از بی‌سری پراکنده و نابسامان روز می‌گزاردند. یک زمان شادروان سیدحسن شریفزاده در این آموزشگاه می‌بوده و پیشرو این شاگردان می‌بوده. سپس که کشته شده میرزاحاجی‌آقارضازاده (دکتر شفق) جای او را گرفته بوده. سپس چون این نیز از آموزشگاه بیرون رفته کسی آن جایگاه را نداشته. آموزگاران مسلمان که چند تن می‌بودند شاینده‌ی این کار نمی‌بودند.

آن روزها که من تازه رفته بودم از جوش و سهشی که از من درباره‌ی درس خواندن و درس گفتن می‌دیدند شاگردان چشم بسوی من باز کردند و بیش از ده روز نگذشت که با من همبستگی یافتند و به پیرامونم گرد آمدند ، و برخی از گورانان نیز گرایشی نشان دادند ، و بدینسان نیرویی پیدا کرده با مسیحیان بهمچشمی افزودند و خود را بآنان نمودند. من از دشمنی با کسانی و از بودن دوتیرگی درمیانه گریزان می‌بودم و آن را با پیشرفت خود در درس ناسازگار می‌شناختم. چه بایستی کرد که رفتار جوانان ارمنی و بدزبانی یکی دو تن از آموزگاران ایشان نه چنان می‌بود که جای شکیب و بردباری باشد.

در آن سالها این گروه در بیرون نیز با مسلمانان ایران رفتار بدی می‌داشتند. سیاست دُژخویانه‌ی نکولا و دُژرفتاریهای فرماندهان سپاهی روس را پشتیبان خود گرفته با همشهریان خود از کینه‌ورزی بازنمی‌ایستادند. آن همدستیها که در جنگهای مشروطه‌خواهی درمیان مجاهدان مسلمان و فداییان ارمنی در کار بوده و آن جانبازیها که یِفرِمخان و پتروسخان و دیگران در راه آزادی ایران کرده بودند در زمان کمی فراموش شده از میان رفته بود.

این یکی از دانستنیهاست که بیشتر ارمنیان توگویی ستمهایی را که در تاریخ خود از ایران و روم و عرب دیده‌اند همه‌ی آنها را از ایران می‌دانند و کینه‌ی روم و عرب را نیز از ایرانیان می‌جویند. این داستان مایه‌ی شگفت هر کسی تواند بود و آنچه ما دانسته‌ایم بسیاری از خردمندانِ خودِ آنان از این رفتار بیزارند.

در مدرسه رئیس آنجا مستر جسپ مرد ساده‌درون و خود مسیحیِ راستی می‌بود که جدایی میانه‌ی مسلمان و مسیحی نمی‌گزاردی. دیگر آموزگاران مسیحی نیز نیک می‌بودند. ولی دو تن از آموزگاران ارمنی رفتار دلخراش می‌داشتند. با من هم کینه می‌ورزیدند.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Gurãn = علی‌اللهی
🔶 زندگانی من
🔸 21ـ دسته‌بندی‌ای که در مدرسه رخ داد (تکه‌ی دو از دو)

همان روزهای نخست بود که شاگردان گله کرده گفتند : «یک شاگرد مسلمانی مسیحی گردیده خود را هِنری می‌نامد و این بما برمی‌خورد». من چون جستجو کردم دانسته شد آن شاگرد پسر میرزاحسین طبیب خوییست. شادروان میرزاحسین از آزادیخواهان می‌بوده و چون در جنگهای مشروطه‌خواهی خوی بدست سپاه ماکو افتاده او را گرفته بزندان سپرده‌اند که فردا بدهان توپ گزارند ، آن شادروان شبانه خود را کشته و از چنان مرگ هراسگین آسوده گردانیده و ما داستان او را در تاریخ مشروطه نوشته‌ایم.

پس از مرگ او این پسر که نامش ادریس می‌بود بی‌نگهدار مانده بوده. عمویش به تبریز آورده بمدرسه‌ی آمریکاییان سپرده ، که نگه داشته مهربانی نشان داده‌اند و در نتیجه‌ی این بوده که بچه‌ی ساده‌دل مسیحیگری نموده و خود را هِنری نامیده.

چون داستان را دانستم گفتم بهتر است او را بحال خود گزاریم. سپس در درس نیز او را یکی از باهوشترین و کوشاترین شاگردان دیدم. شگفت این بود که از همان روزهای نخست بمن و بدرسهایم دلبستگی بسیار می‌نمود و باشد که دو هفته نگذشت که مسیحیگری و هِنریگری را رها کرد و خود بما پیوست و تا روزهای آخر دلبستگی با من می‌داشت. سپس نیز که بزرگ گردیده باروپا رفته و در آلمان بازرگانی آغاز کرده بود (که باشد خوانندگان آگهیهای او را در روزنامه‌ها بنام ادریس حسین‌زاده خوانده‌اند) با من نامه‌نویسی می‌داشت و یک بار که به تهران آمد بارها بدیدن من آمد و باهم نشستها داشتیم.

از شاگردانی که در آن روزها در مدرسه‌ی آمریکاییان بوده‌اند و اکنون هر یکی مردی می‌باشد یکی میرزاجلیل‌خان مرندی (هاشمزاده که چندی پیش رئیس کشاورزی ارومی می‌بود) ، دیگری ابوالفتح‌خان نوه‌ی رفیع‌الدوله (در دارایی تبریز یکی از کارکنان ارجمند است) ، دیگری حسینخان مراغه‌ای نوه‌ی سردارمؤید (سروان‌حسین مقدم در آرتش آذربایجان است) ، دیگری میرزالطفعلی خواهرزاده‌ی حاجی‌ذکاء‌الدوله (اکنون در آمریکاست و وکالت می‌کند) ، دیگری جعفرقلیخان جوانشیر (تا چند سال پیش بازپرس سیاسی شهربانی می‌بود) ، دیگری میرزااسماعیلخان (آقای حیرت که در حسابداری ارتش تبریز است) می‌باشند. اینها از کلاسهای بالاتر می‌بودند که نامهاشان در یادم مانده. برخی از اینان در کوششهای آزادیخواهانه‌ی بیرونی نیز با من همگام می‌بودند.

گذشته از شاگردانْ آموزگاران مسلمان نیز ، از کلاهی و دستاری ، با من مهربانی می‌نمودندی و پیروی نشان دادندی. تنها ناظم آموزشگاه که از مسلمانان می‌بود از رشک خودداری نمی‌توانست و از بدگوییها بازنمی‌ایستاد. این مرد 27 سال در این آموزشگاه بسر برده و با اینحال یک جمله‌ی انگلیسی نمی‌دانست ، و این شگفتتر که بجای آنکه من به کودنی او خرده گیرم او پیش افتاده بشور و سرگرمی من ایراد می‌گرفت. کوشش من بخواندن انگلیسی در نزد او گناهی می‌بود. در همان روزهای نخست که من با شاگردان گاهی به انگلیسی بگفتگو می‌پرداختم و جمله‌هایی را راست یا غلط می‌گفتم باو برمی‌خورد و چنین می‌گفت : «چه خبر است مگر؟!.. نرسیده می‌خواهی زبان یاد بگیری». در نشستها نیز گاهی بی‌هیچ شُوندی با من پرخاش می‌کردی و ایراد گرفتی.
سیدحسن شریفزاده
صادق رضازاده‌ی شفق
یِفرِمخان و کریخان با دو تن دیگر از سردستگان فدائیان ارمنی
riweye badbaxtihã 9.pdf
229.8 KB
«ریشه‌ی بدبختیها 9» عنوان بیست‌ودومین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
🔶 زبان ایرانی (سال پنجم) - 193
🔸 پيشوند و پسوند

بر ـ فرو
بر بمعني بلنديست و ما در همه جا بهمين معني بكار مي‌بريم. مثلاً «برنشست» را زماني مي‌گوييم كه كسي بلند شود و بنشيند. بدينسان كه خوابيده راست شود و بنشيند. يا پياده بلند شود و بر اسب نشيند. همينسانست : بر كشيد ، برگرفت ، برگرديد ، برافتاد (بلند شد و افتاد) برآهيخت ، برخاست ، برآورد ، بركند و مانند اينها. آخشيخ آن «فرو» است : فرو نشست ، فرو كشيد ، فرو گرفت ، فرو گرديد ، فرو افتاد ، فرو آهيخت ، فرو آورد.

در
اين پيشوند زماني آيد كه كار (فعل) آزاد باشد و در پس و پيش آن نامي (اسم) نباشد. مثلاً مي‌گوييم : «از پي او رفت و چون در رسيد گفت». اگر مي‌گفتيم «باو در رسيد» يا مي‌گفتيم «در رسيد باو» غلط مي‌بود. «در رسيد» جاييست كه «باو» نباشد. همين حالست در ، در گرفت و درچيد و درآورد و درآمد و دررفت و درنوشت و درپيچيد و بسيار مانند اينها. ما نيز در همه جا باين معني بكار مي‌بريم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتادونهم)

🔶 خرده‌گیری [درباره‌ی اتحاد] و پاسخ آن
(بخش یک از چهار)

آقای كسروی هرچند كه نوشته‌های شما عین صدق و صواب و اشعار بعضی از شعرا پوچ و بیمعنی است ولی متأسفیم از آنكه در این روزگار كه مردم ایران از گرسنگی میمیرند مقاله زیر عنوان داوری توده [1] منتشر نموده‌اید و جمعیت ایران را بدین وسیله بجان همدیگر انداخته تا خود را با قلم خوار و بیمقدار جلوه دهند و بواسطه‌ی همین مقاله نفاق بین مردم ایران ایجاد كرده‌اند در صورتی كه در چنین موقع باریك و تاریك بر شما و امثال شما است كه مردم را باتحاد و یگانگی دعوت نمایید ولی افسوس نتیجه‌ی معكوس بخشیده. وجداناً خودتان انصاف دهید كه این قسمت روزنامه‌ی شما میان مردم ایران چه عداوت و نفاقی افكنده است.
چون گروهی هوادار شعراء و طایفه‌ی مخالف همدیگر را نكوهش و بدنام می‌نمایند همه‌ی ایرانیان چشم امید بسوی شما دارند. حال استدعای عاجزانه می‌نمایم كه این قسمت از روزنامه‌ی مباركتان را صرف اتحاد و یگانگی مردم ایران نموده تا از این راه دل هموطنان خود را كه جریحه‌دار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرم فرمایید. در خاتمه امید می‌رود كه از این نامه كدورتی فی‌مابین تولید نشود.
دوستدار شما و نامه‌های شما.
خرمشهر ـ كاظم حقیقی

🔸پرچم : بنویسنده‌ی خرده‌گیر سپاس می‌گزاریم. ولی بهتر است ایشان بدانند كه این گرسنگی و بدبختی امروزی ایران نتیجه‌ی همان شعرها و مانندهای آنهاست. وگرنه ایرانیان چه چیزشان از دیگران كمتر است؟!. چرا بیست‌ملیون مردم خوار و پستند كه خواربارشان را دیگران میخورند و خودشان گرسنه می‌مانند؟!.. آیا آقای حقیقی انگیزه‌ی این را می‌دانند؟!. آیا تاكنون در این اندیشه بوده است كه انگیزه‌ی بدبختی و درماندگی ایرانیان را بداند؟!.. ما بوده‌ایم و میدانیم و بارها دلیل نوشته‌ایم كه مایه‌ی این بدبختی آن بدآموزیهاست كه از هزار سال پیش در این سرزمین پراكنده شده و ریشه دوانیده و یك رشته‌ی مهمی از آنها را شاعران نافهم برشته‌ی نظم كشیده و اثرش را بیشتر گردانیده‌اند. اینست ما باین كوشش برخاسته‌ایم كه به هر بهایی بسرآید آن بدآموزیها را براندازیم. اینكه ایرانیان از گرسنگی می‌میرند دلیل این خواهد بود كه ما از كوششهای خود دست برداریم؟!. مگر ما اینها را ننویسیم آنها از گرسنگی نخواهند مرد؟! مگر امروز باید از هر كوششی دست برداشت؟! مثلاً باید امروز پزشكها دست از كار خود بردارند؟! مثلاً باید هیچ كس خانه نسازد؟! هیچ كس رختی ندوزد؟! هیچ كس بگرمابه نرود و چرك از تن خود دور نگرداند؟!. شهرداریها تعطیل كنند و درپی پاكیزگی شهرها نباشند؟!.. شهربانیها دست از كار كشیده بدزدان و قماربازان نپردازند؟!.. دیگر هیچ پدری درپی تربیت فرزندان خود نباشد؟!.. شگفت بهانه‌ای در برابر ما پیدا شده. چون نمی‌خواهند حقایق را بپذیرند این بهانه را پیش می‌كشند.

اینكه مینویسید : «این قسمت از روزنامه‌ی شما چه عداوت و نفاقی بمیان انداخته» پاسخش آنست مردمی كه بر سر شاعران یاوه‌گو عداوت و نفاق میكنند چه بهتر كه بمیرند و نابود شوند.

🔸شگفت داستانیست در روزگار مغول كه زمان پستی اندیشه و زبونی خویها بوده یك دسته یاوه‌گویانی برخاسته و تنها بهوس قافیه‌پردازی هرچه بدآموزی پیدا كرده‌اند ، برشته‌ی شعر كشیده‌اند و سپس شرقشناسان كه در واقع افزارهای سیاستند این شعرها را بهترین وسیله برای جلوگیری از تكان و جنبش شرقیان دانسته با هیاهوی ادبیات رواج آنها را چند برابر گردانیده‌اند و ما كه از این حقایق آگاهیم هیچی نگوییم و زبان‌بسته و خاموش بنشینیم چرا كه مایه‌ی عداوت و نفاق خواهد بود.

خوب آقای حقیقی ، ما درباره‌ی شاعران چه گفته‌ایم كه مایه‌ی عداوت باشد؟!.. ما شعرهای آنها را كه درباره‌ی جبریگری ، باده‌خواری و مستی ، و ناپاكی و ساده‌بازی و مانند اینها سروده‌اند نقل كرده گفته‌ایم اینها بدآموزیست. آیا چنین سخنی مایه‌ی عداوت و نفاق میباشد؟!.. مگر می‌خواستند اینها را هم نگوییم؟!.

👇
آن كسانی كه در برابر سخنان ما عداوت می‌كنند مقصود خود را آشكار گردانند بگویند : آیا جبریگری (اعتقاد اینكه ما اختیاری نداریم و نباید بكوشیم) راستست؟!.. آیا باده‌خواری و مستی شبانه‌روزی خوبست؟! آیا ساده‌بازی بد نیست؟! سخن خود را آشكار بگویند. دیگر چرا عداوت می‌كنند؟!. دیگر چرا بهایهوی می‌پردازند؟!.. خود شما در جایی كه می‌گویید گفته‌های ما راست است باید با ما همدست گردید و بآنها پاسخ دهید ، نه اینكه بخواهید ما دست برداریم. این سخن كه ما میان ایرانیان عداوت و نفاق می‌اندازیم بسیار شبیه بآنست كه كسی در یک لجنزار ناپاكی فرورفته و از سر تا پا با ناپاكیها خیس و آلوده شده ، و چون میگویند : بیا با این آب خود را بشوی و پاك گردان می‌گوید : می‌ترسم تر شوم. ایرانیان كه در توی پراكندگیهای ناپاك و غیرتكُش دست و پا میزنند می‌ترسند كه ما بمیانشان نفاق بیندازیم. در اینجاست كه باید گفت : ای بیچارگان! ای بیچارگان!

اینكه میگویید مردم را به اتحاد و یگانگی دعوت كنیم درست مانند آنست كه یك بیماری داروهایی را كه پزشك می‌دهد نخورد و چنین بگوید : «شما كاری كنید كه من تندرست شوم این داروهای تلخ چیست كه می‌دهید؟!»

🔸شما نیز دلتان یگانگی میخواهد ولی میگویید بهیچ چیز ما دست نزنید یك سخنی كه بدلخواه ما نباشد نگویید.

[1] : داوری توده نام یکی از ستونهای روزنامه‌ی پرچم است که برای گفتارهای مردم در زمینه‌ی «ادبیات» آزاد گزارده شد. چگونگی آنکه به ادعای روزنامه‌ای کسروی به سعدی و حافظ توهین کرده و اینست خواستار «محاکمه‌ی ملی» او شده بود. کسروی آن «محاکمه» را با خشنودی پذیرفته خود پیش افتاد و آن ستون را بروی خوانندگان باز گزارد که درباره‌ی شعر و شاعری و «ادبیات» گفتار بنویسند. بیشتر خوانندگان بهواداری از گفتارهای پرچم نوشتار نوشته فرستادند که در آن ستون چاپ می‌شد.
نمونه‌هایی از شعرهای جبریگری
🔶 زندگانی من
🔸 22ـ گفتگوهایی که با بهائیان می‌داشتیم (تکه‌ی یک از دو)

در آخرهای سال 1294 یا در آغازهای سال 1295 (1334[ق]) بود که شنیدیم دو تن «مبلّغ» بهائی از تهران آمده‌اند و اینها بشاگردان مدرسه راه پیدا کرده «تبلیغها» می‌کنند. خود شاگردان این را گفتند. چون اینان جوانان بافرهنگ می‌بودند که به یک مبلغ بهائی یا مسیحی بجای پاسخ دشنام نگفتندی از اینرو مبلغان باینان بیشتر گراییدندی. من گفتم : بهتر است یکی دو نشست من نیز باشم. چنین نهادیم به نشیمنگاه میرزا‌جلیل‌خان بیایند. یک عصری آمدند. یکی از ایشان نامش میرزامهدی ، و دیگری که نامش از یاد من رفته بود چون چند سال پیش کتاب صُبحی بیرون آمد دانستم همین صبحی می‌بوده.

در هُکماوار که ما می‌نشستیم هم بهائیان و هم ازلیان می‌بودند ، و چون چند تن از ایشان بفرشبافی یا بفرش‌فروشی پرداختندی با پدرم آشنایی داشتندی. پدرم با آنان مهربانی نمودی و بارها بخانه‌ی ما آمدندی و بارها ما بخانه‌ی آنان رفتیمی. از اینرو من سخنان ایشان را بسیار شنیده بودم. سپس نیز که داستان حداد رخ داد و او فرائد و دیگر کتابها را بمن داد همه را نیک خواندم. می‌باید بگویم : تاریخ باب و بهاء و ازل را نیک شناخته ولی درمیان دو چیز سازش نیافته بودم. از یکسو جانفشانیهای بسیار مردانه‌ی بابیانِ نخست ـ از ملاحسین بُشرویه‌ای و حاجی‌ملامحمدعلی بارفروش و ملامحمدعلی زنجانی و قُرة‌العین و حاجی‌سلیمانخان و دیگران ـ که جای گمانست که آمیغهایی[حقایق] را دیده و در راه آنها می‌بوده که بچنان جانبازیهای مردانه می‌کوشیده‌اند ، و از یکسو نوشته‌های باب که هیچ معنایی نداشته و رویهم‌رفته بآشفته‌گویی ماننده‌تر می‌بوده. این یک چیستانی[معما] در دل من شده بود. با اینحال چون می‌شنیدم بهائیان «مبلغان» می‌دارند که بهمه جا می‌روند می‌پنداشتم باری سخنان گیرایی می‌دارند ، و خود در شگفت شدم هنگامی که دیدم این مبلغان بجای دلیل حدیث می‌آورند : «یأتی بشرع جدید و کتاب جدید» (1) ، یا شعر حافظ می‌خوانند : «شیراز پر غوغا شود ، شکر لبی پیدا شود». نیز در گفتگو در هر کجا که درمی‌مانند آن را ناانجام گزارده بسخن دیگری می‌پردازند.

چند روز دیگر نشستی دیگر برپا شد و آن نیز بی‌هیچ نتیجه‌ بپایان رسید. تنها نتیجه این شد که شاگردان دیگر بسراغ آنان نرفتند.

از آن نشستها من دانستم که این مبلغان سخنی با دلیل ندارند و اگر گفتگو از راهش پیش رود درمانند. چندی پس از آن میرزااسماعیل‌خان که از آن نشستها آگاهی نمی‌داشت روزی با من گفت : «سخنی هست می‌خواهم در تنهایی بشما بگویم». گفتم برویم در باغ گام زنیم. چون رفتیم چنین بسخن پرداخت : «یک نشست بهائی هست که من چند بار رفته‌ام. سخنان بسیار شیرین می‌گویند. بهتر است یک روز باهم برویم». دانستم که به بهائیان گرایش پیدا کرده. گفتم : روزی را برگزینید و بمن آگاهی دهید.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ معنی : می‌آید با راه تازه و کتاب تازه.
سیدعلی‌محمد باب
حسینعلی بهاء