نمونهی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دورهی مغول» بشمار میآیند یا آن موضوعات را برشتهی نوشتن کشیدهاند.
نمونهی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دورهی مغول» بشمار میآیند یا آن موضوعات را برشتهی نوشتن کشیدهاند.
نمونهی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دورهی مغول» بشمار میآیند یا آن موضوعات را برشتهی نوشتن کشیدهاند.
🔶 زندگانی من
🔸 25ـ بازگشت به تبریز
همان شب از تفلیس روانه گردیدم. واگن پر از سالدات میبود که به آذربایجان فرستاده میشدند. دو روز دیگر شبانه به تبریز رسیدم. همان شب مادرم دو بار غش کرده بوده است. دو سه روز با دیدار دوستان و کارهای خود گذرانیدم. سپس بمدرسه رفتم. شاگردان با شادی و خرمی پذیرایی نمودند. مدرسه ماهانههای ماههای گذشته را پرداخت و ارجشناسی بسیار از من کرد.
بایستی امسال بدانشها پردازم و درسهای کلاس دوازده را آماده گردانم و سر سال آزمایش دهم. لیکن در خود خواهش چنان کاری نمیدیدم ، و تو گویی چیزی مرا از آن بازمیداشت.
راستی هم آن بود که چهلوپنج روز درنگ در تفلیس و آن کوششهای جانبازانهی آزادیخواهان روس و گرجی و مسلمان آنجا تکان سختی بمن داده بود. توگفتیی از آمدن پشیمان شده بودم و میخواستم بازگردم. در تبریز چون فشار کم شده بیم از میان رفته بود آزادیخواهان دستهبندیهایی آغاز کرده بودند و این بیشتر مرا ناآسوده میگردانید. هرچه بود امسال بدرس خواندن نتوانستم پرداخت.
در این میان در مدرسه دوتیرگی مسلمان و ارمنی رویهی (1) سختی بخود گرفته یک کشاکش بیمعنایی بعنوان هواداری از انگلیس یا عثمانی (که در عراق میجنگیدند) درمیان ایشان میرفت. همهی زمستان با این کینهورزیهای بیهوده میگذشت. در آخرهای اسفند روزی من در کلاس میبودم یکی از آموزگاران ارمنی درمیان درس جملهی ریشخندآمیزی گفت. من خاموش ننشسته پاسخ گفتم و با خشم و رنجش بیرون آمدم. فردا که روز آخر سال هم میبود یکی از شاگردان گوران بنام علیاکبر که زبان ارمنی میدانست بمن آگاهی داد که چند تن از جوانان ارمنی میخواهند هنگام بیرون آمدن از آموزشگاه بشما آسیبی رسانند.
من بیآنکه چگونگی را بشاگردان مسلمان گویم و کار را به زد و خورد رسانم بهتر دانستم آهسته خود را بیرون اندازم. هنگام عصر چون درسها پایان پذیرفت من از در دیگر آموزشگاه بیرون رفتم. ارمنیان فهمیده دنبالم کرده بودند. در بازار که رسیدم عبایم را از دوشم ربودند و بیش از این گستاخی نتوانستند و بازگشتند. من در همانجا بکلانتری رفته خود کلانتر را همراه برداشته بآموزشگاه بازگشتم. پیش از رسیدن من در آنجا غوغایی برخاسته حسینخان مقدم که از شاگردان شبانهروزی میبود تپانچه درآورده ارمنیان را بیم داده بود. من چون رسیدم خود بجلوگیری کوشیدم. از آنسوی مستر جسپ آگاهی یافته از در پوزش درآمد و فرستاد عبای مرا بازگرفت.
من بآن بودم که دیگر بآموزشگاه نروم. چه میدانستم که اگر بروم کار با ارمنیان به زد و خوردها خواهد انجامید و در آن هنگام این را نمیپسندیدم. در روزهای نوروز دو نامه از مستر جسپ رسید که بهیچ یکی پاسخ ندادم. چون نوروز گذشت و مدرسه باز شد هم شاگردان بزرگ و هم آموزگاران مسلمان از درس خواندن و گفتن بازایستادند و از مدرسه پا کشیدند. داستان بسیار دراز است. ما چون دانسته بودیم مسلمانان بآن مدرسه برای یاد گرفتن انگلیسی میآیند ، با نداشتن سرمایه و پشتیبان چنین میخواستیم که بکوشیم که مدرسهای برای آموختن انگلیسی برپا و مردم را بینیاز از آن مدرسه گردانیم. در این زمینه میکوشیدیم. یک ماه بیشتر مدرسه در حال «نیمهبستگی» میبود و کسی از ما بآنجا نمیرفت. مستر جسپ نامهها بمن مینوشت و ناظم مدرسه را بنزد شاگردان و آموزگاران میفرستاد و ما پروا نمینمودیم. تا روزی که در شِشکِلان در خانهی حاجی نظامالدوله نشستی برپا کرده بودیم ناگهان دیدیم مستر جسپ با آن چند جوان ارمنی از در درآمدند. مستر جسپ بودن این نشست را دانسته و آنها را برداشته و برای پوزش آمده بود.
مستر جسپ مرد نیکی میبود و من او را دوست میداشتم و اینبود نتوانستم که در اینجا نیز خواهش او را نپذیرم. به انگلیسی با من گفت : «اینها بد کردهاند ولی گناه مدرسهی ما چیست که اینهمه نابسامانی میبیند؟!». سپس ارمنیان را واداشت که از من آمرزش خواستند. چنین گفتم که شاگردان و آموزگاران از فردا بروند ولی من دیگر نباشم. گفت : شاگردان سوگند خوردهاند که اگر شما نیایید درس نخوانند. گفتم : تنها یک روز آمده دیگر نیایم. گفت : «بدرسهاتان دریغتان نمیآید؟!». گفتم : دلشکسته گردیدهام.
از فردای آن روز شاگردان رفتند و من نیز یک روز را رفته از فردایش پا کشیدم. بدینسان درس خواندنم در زمینهی دانشها ناانجام ماند.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ رویه (ruye) = صورت ، شکل
🔸 25ـ بازگشت به تبریز
همان شب از تفلیس روانه گردیدم. واگن پر از سالدات میبود که به آذربایجان فرستاده میشدند. دو روز دیگر شبانه به تبریز رسیدم. همان شب مادرم دو بار غش کرده بوده است. دو سه روز با دیدار دوستان و کارهای خود گذرانیدم. سپس بمدرسه رفتم. شاگردان با شادی و خرمی پذیرایی نمودند. مدرسه ماهانههای ماههای گذشته را پرداخت و ارجشناسی بسیار از من کرد.
بایستی امسال بدانشها پردازم و درسهای کلاس دوازده را آماده گردانم و سر سال آزمایش دهم. لیکن در خود خواهش چنان کاری نمیدیدم ، و تو گویی چیزی مرا از آن بازمیداشت.
راستی هم آن بود که چهلوپنج روز درنگ در تفلیس و آن کوششهای جانبازانهی آزادیخواهان روس و گرجی و مسلمان آنجا تکان سختی بمن داده بود. توگفتیی از آمدن پشیمان شده بودم و میخواستم بازگردم. در تبریز چون فشار کم شده بیم از میان رفته بود آزادیخواهان دستهبندیهایی آغاز کرده بودند و این بیشتر مرا ناآسوده میگردانید. هرچه بود امسال بدرس خواندن نتوانستم پرداخت.
در این میان در مدرسه دوتیرگی مسلمان و ارمنی رویهی (1) سختی بخود گرفته یک کشاکش بیمعنایی بعنوان هواداری از انگلیس یا عثمانی (که در عراق میجنگیدند) درمیان ایشان میرفت. همهی زمستان با این کینهورزیهای بیهوده میگذشت. در آخرهای اسفند روزی من در کلاس میبودم یکی از آموزگاران ارمنی درمیان درس جملهی ریشخندآمیزی گفت. من خاموش ننشسته پاسخ گفتم و با خشم و رنجش بیرون آمدم. فردا که روز آخر سال هم میبود یکی از شاگردان گوران بنام علیاکبر که زبان ارمنی میدانست بمن آگاهی داد که چند تن از جوانان ارمنی میخواهند هنگام بیرون آمدن از آموزشگاه بشما آسیبی رسانند.
من بیآنکه چگونگی را بشاگردان مسلمان گویم و کار را به زد و خورد رسانم بهتر دانستم آهسته خود را بیرون اندازم. هنگام عصر چون درسها پایان پذیرفت من از در دیگر آموزشگاه بیرون رفتم. ارمنیان فهمیده دنبالم کرده بودند. در بازار که رسیدم عبایم را از دوشم ربودند و بیش از این گستاخی نتوانستند و بازگشتند. من در همانجا بکلانتری رفته خود کلانتر را همراه برداشته بآموزشگاه بازگشتم. پیش از رسیدن من در آنجا غوغایی برخاسته حسینخان مقدم که از شاگردان شبانهروزی میبود تپانچه درآورده ارمنیان را بیم داده بود. من چون رسیدم خود بجلوگیری کوشیدم. از آنسوی مستر جسپ آگاهی یافته از در پوزش درآمد و فرستاد عبای مرا بازگرفت.
من بآن بودم که دیگر بآموزشگاه نروم. چه میدانستم که اگر بروم کار با ارمنیان به زد و خوردها خواهد انجامید و در آن هنگام این را نمیپسندیدم. در روزهای نوروز دو نامه از مستر جسپ رسید که بهیچ یکی پاسخ ندادم. چون نوروز گذشت و مدرسه باز شد هم شاگردان بزرگ و هم آموزگاران مسلمان از درس خواندن و گفتن بازایستادند و از مدرسه پا کشیدند. داستان بسیار دراز است. ما چون دانسته بودیم مسلمانان بآن مدرسه برای یاد گرفتن انگلیسی میآیند ، با نداشتن سرمایه و پشتیبان چنین میخواستیم که بکوشیم که مدرسهای برای آموختن انگلیسی برپا و مردم را بینیاز از آن مدرسه گردانیم. در این زمینه میکوشیدیم. یک ماه بیشتر مدرسه در حال «نیمهبستگی» میبود و کسی از ما بآنجا نمیرفت. مستر جسپ نامهها بمن مینوشت و ناظم مدرسه را بنزد شاگردان و آموزگاران میفرستاد و ما پروا نمینمودیم. تا روزی که در شِشکِلان در خانهی حاجی نظامالدوله نشستی برپا کرده بودیم ناگهان دیدیم مستر جسپ با آن چند جوان ارمنی از در درآمدند. مستر جسپ بودن این نشست را دانسته و آنها را برداشته و برای پوزش آمده بود.
مستر جسپ مرد نیکی میبود و من او را دوست میداشتم و اینبود نتوانستم که در اینجا نیز خواهش او را نپذیرم. به انگلیسی با من گفت : «اینها بد کردهاند ولی گناه مدرسهی ما چیست که اینهمه نابسامانی میبیند؟!». سپس ارمنیان را واداشت که از من آمرزش خواستند. چنین گفتم که شاگردان و آموزگاران از فردا بروند ولی من دیگر نباشم. گفت : شاگردان سوگند خوردهاند که اگر شما نیایید درس نخوانند. گفتم : تنها یک روز آمده دیگر نیایم. گفت : «بدرسهاتان دریغتان نمیآید؟!». گفتم : دلشکسته گردیدهام.
از فردای آن روز شاگردان رفتند و من نیز یک روز را رفته از فردایش پا کشیدم. بدینسان درس خواندنم در زمینهی دانشها ناانجام ماند.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ رویه (ruye) = صورت ، شکل
Zendeganiye Man 17-21.pdf
1.7 MB
🔶 زندگانی من
🔸 گفتارهای هفده تا بیست و یک
17ـ چه آزارهایی از ملایان میدیدم
18ـ فشار زندگانی که گرفتار میبودم
19ـ چگونه حداد از بهائیگری بازگشت
20ـ چگونه بمدرسهی آمریکایی رفتم
21ـ دستهبندیای که در مدرسه رخ داد
🔸 گفتارهای هفده تا بیست و یک
17ـ چه آزارهایی از ملایان میدیدم
18ـ فشار زندگانی که گرفتار میبودم
19ـ چگونه حداد از بهائیگری بازگشت
20ـ چگونه بمدرسهی آمریکایی رفتم
21ـ دستهبندیای که در مدرسه رخ داد
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامهی پیمان) - 197
🔸 در پیرامون زبان (تکهی 1)
یکی از نادرستیها که در زبان فارسی پیدا شده اینست که بسیاری از پایه(قاعده)های آن بهم خورده و رشتهی زبان از هم گسیخته و میباید آنها را بجای خود گردانید تا زبان درست گردد و تواند کار خود انجام دهد. ما در این باره گامهایی برداشتهایم و اینک گام دیگری برمیداریم.
ما از هر ریشه سه گونه کننده (اسم فاعل) توانیم آورد. مثلاً از گفتن ، گوینده و گویا و گویان ؛ و از پوییدن ، پوینده و پویا و پویان ؛ و از رفتن ، رونده و روا و روان ؛ توانیم آورد ، و اینها هر یکی معنای دیگری دارد و در جای دیگری بکار رود بدینسان :
1ـ در جایی که نگاهمان بیک کار ویژه و شناخته است گوینده و پوینده و مانند اینها را آوریم. مثلاً سخنی شنیدهایم و میگوییم : گویندهی این سخن که بوده؟.. آواز در میشنویم و میگوییم : ببینید زنندهی در کیست؟.. نامهای بیک دیه نوشتهایم و میپرسیم : برندهی این که خواهد بود؟.. (1)
2ـ در جایی که نگاهمان بیک کار ویژه و شناخته نیست و میخواهیم توانایی کسی یا همیشگی کار را بفهمانیم گویا و پویا و مانند اینها را آوریم. مثلاً میگوییم آدمی زبان گویا و گوش شنوا دارد و بنوشتن تواناست.
این گونه چون بکلمهی دیگری پیوندد الف از آخرش افتد و سبک گردد. مثلاً گفته شود : راهرو و سخنگوی و نمکشناس و ناتوان و دیرشنو و مفتخور و نیکخواه و مانند اینها.
3ـ در جایی که میخواهیم روی دادن کار را در همان زمان (همان زمانی که گفتگو از آنست) بفهمانیم گویان و پویان و مانند اینها را آوریم. مثلاً گوییم : شتابان آمدند. افتان و خیزان راه پیمودند. با چشم گریان و دل سوزان گوش میدادند.
پابرگی :
1ـ كننده در فارسي بهمهي سه زمان گذشته و اكنون و آينده ميآيد و اينست ما نيز از هر سه زمان مثال ياد كردهايم.
🔸 در پیرامون زبان (تکهی 1)
یکی از نادرستیها که در زبان فارسی پیدا شده اینست که بسیاری از پایه(قاعده)های آن بهم خورده و رشتهی زبان از هم گسیخته و میباید آنها را بجای خود گردانید تا زبان درست گردد و تواند کار خود انجام دهد. ما در این باره گامهایی برداشتهایم و اینک گام دیگری برمیداریم.
ما از هر ریشه سه گونه کننده (اسم فاعل) توانیم آورد. مثلاً از گفتن ، گوینده و گویا و گویان ؛ و از پوییدن ، پوینده و پویا و پویان ؛ و از رفتن ، رونده و روا و روان ؛ توانیم آورد ، و اینها هر یکی معنای دیگری دارد و در جای دیگری بکار رود بدینسان :
1ـ در جایی که نگاهمان بیک کار ویژه و شناخته است گوینده و پوینده و مانند اینها را آوریم. مثلاً سخنی شنیدهایم و میگوییم : گویندهی این سخن که بوده؟.. آواز در میشنویم و میگوییم : ببینید زنندهی در کیست؟.. نامهای بیک دیه نوشتهایم و میپرسیم : برندهی این که خواهد بود؟.. (1)
2ـ در جایی که نگاهمان بیک کار ویژه و شناخته نیست و میخواهیم توانایی کسی یا همیشگی کار را بفهمانیم گویا و پویا و مانند اینها را آوریم. مثلاً میگوییم آدمی زبان گویا و گوش شنوا دارد و بنوشتن تواناست.
این گونه چون بکلمهی دیگری پیوندد الف از آخرش افتد و سبک گردد. مثلاً گفته شود : راهرو و سخنگوی و نمکشناس و ناتوان و دیرشنو و مفتخور و نیکخواه و مانند اینها.
3ـ در جایی که میخواهیم روی دادن کار را در همان زمان (همان زمانی که گفتگو از آنست) بفهمانیم گویان و پویان و مانند اینها را آوریم. مثلاً گوییم : شتابان آمدند. افتان و خیزان راه پیمودند. با چشم گریان و دل سوزان گوش میدادند.
پابرگی :
1ـ كننده در فارسي بهمهي سه زمان گذشته و اكنون و آينده ميآيد و اينست ما نيز از هر سه زمان مثال ياد كردهايم.
✴️ ریشهی بدبختیها
(تکهی هشتادوسوم)
🔶 بهائیان پاسخ دادهاند
(بخش یک از یک)
آقای كسروی
چندی پیش جوان بهائی (آقای رضوانی) بنزد من آمد گفت اگر اجازه بدهید میخواهم قدری با شما گفتگو نمایم ـ گفتم بسیار خرسندم بفرمایید.
گفت من شما را نیك میشناسم چند سال درمیان ما بودید و میدانم از كیش ما و كتابهای ما اطلاع كافی دارید ولی سه سال است بعلت مجهولی رفتهاید محفل روحانی هم از حقیقت امر ما را مستحضر نكرده بلكه قدغن اكید كرده است با شما معاشرت و گفتگو ننماییم اكنون میبینم در پرچم شرحی نوشته و اظهار داشتهاید كه بگفتهها و نوشتههای پرمغز و باحقیقت كسروی گرویده و از بهائیت برگشتهاید آمدم ببینم آقای كسروی چه گفته و چگونه شما را قانع كرده است. من كتاب «راه رستگاری» را باو دادم گفتم ببرید و با دقت بخوانید و با كتابهای باب و بهاء مقایسه نمائید بعداً تشریف بیاورید مذاكره نمایید.
چند روز پیش آمده بود میگفت واقعاً این كتاب سراسر راستی و درستی است. من تاكنون مانند این كتاب را ندیدهام. هرچه بعقلم فشار آوردم كه مغلوبش كنم نوشتههای آن را نپذیرد دیدم ممكن نیست ولی چیزی كه مرا دربارهی آقای كسروی باشتباه انداخته اینست كه چند نفر از بزرگان و مُبلغین بهائی میگفتند آقای كسروی و یارانش ازلی میباشند هرگز بدور آنها نگردید.
گفتم پیش از اینكه پاسخ این حرف را بدهم داستانی برایت نقل میكنم :
پانزده سال پیش در اردبیل ملایی بود بنام «میرزاعلیاكبر» بسیار خودخواه و جاهطلب ، مسجد بزرگی ساخته و دستگاهی برای خود برپا نموده بود و اردبیلیان هم دلباختهاش بودند او را میپرستیدند و گفتههای خردناپذیرش را حجت پنداشته با دل و جان میپذیرفتند. من غالباً در ایام كودكی با پدرم نزد او میرفتم نیك بخاطر دارم روزی دكتری كه از روسیه آمده و در اردبیل مطب دایر كرده بود در حضور آقا بود و راجع بخدا و دین سئوالاتی میكرد ـ میگفت در كتابها برای اثبات وجود خدا دلیل منطقی دیده نمیشود و این دلایلی هم كه ملایان میگویند آدم را قانع و مذعن [=خَستُوان ، معترف] بوجود خدا نمیكند بنابراین من در بودن خدا تردید دارم. آقا یك سطر عربی خواند و ترجمه كرد كه امام موساكاظم علیهالسلام فرمود : هر كس خدا را نپذیرد بجهنم میرود. پس بترس از آتش جهنم خدا را قبول كن. دكتر گفت این دلیل نشد كه من خدا را بپذیرم.
آقا ناگهان برآشفت پرخاش كرد فریاد زد ای لامذهب بابی معلوم میشود تو به موسیابنجعفر آن امام برحق معتقد نیستی و بفرمایشاتش ایمان نداری. بسیدها و طلبهها كه در اطرافش بودند امر كرد دكتر را كتك زده از مسجد بیرون راندند.
آقایان رؤسا و مبلغین بهائی هم همینطور هستند. بجای آنكه پاسخ ایرادهای ما را بدهند باین عنوانهای خنك و لوس متمسك شده و خود را دلآسوده كرده پی گمراهیهای خود میروند.
اینجا باید روی سخنم را بآن آقایی كه از مشهد نامه نوشته و میگوید پاسخ شما را مركز تهران خواهد داد [گفتار «پاسخ یک بهائی» چند روز پیش] گردانیده بگویم ملاحظه نماید آقایان مركزنشینانشان به چه سخنان كودكانه و پوچی برخاستهاند.
محمدباقر رحیمی
🔸پرچم : یك بدبختیای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسی كه بیك كیش ـ چه بهائی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین میپندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است ، این را بیكبار فراموش كردهاند كه خدا به هر كسی خرد داده كه باید براهنمایی آن نیك و بد و راست و دروغ را بشناسند و در كیش نیز باید آن را با خرد سنجید و راست و كجش را دانست. آری از بدبختی این را فراموش كردهاند و اینست ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفتههای ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه میشنوند بدست و پا میافتند كه از یک راهی پردهپوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطهآمیز پردازند. این همان «بیكارگی خرد» است كه همیشه گفتهایم و جای افسوسست كه ایرانیان گرفتار چنین دردی شدهاند. این نشان پستی حال یك توده میباشد. بهائی چه كند كه نگوید : «فلان و فلان ازلیند» چون كیش بهائی بگردنش افتاده و آن توانایی كه دست بردارد و براه راست بیاید درو نمانده؟. از اینسوی بایرادهای ما نیز پاسخی ندارد. پس ناگزیر است كه به همان بهانه برخیزد. و مانندهی همین رفتار را ملایان میكنند ، صوفیان میكنند ، هواداران شعرا میكنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست دادهاند.
(پرچم روزانه شمارهی 254)
(تکهی هشتادوسوم)
🔶 بهائیان پاسخ دادهاند
(بخش یک از یک)
آقای كسروی
چندی پیش جوان بهائی (آقای رضوانی) بنزد من آمد گفت اگر اجازه بدهید میخواهم قدری با شما گفتگو نمایم ـ گفتم بسیار خرسندم بفرمایید.
گفت من شما را نیك میشناسم چند سال درمیان ما بودید و میدانم از كیش ما و كتابهای ما اطلاع كافی دارید ولی سه سال است بعلت مجهولی رفتهاید محفل روحانی هم از حقیقت امر ما را مستحضر نكرده بلكه قدغن اكید كرده است با شما معاشرت و گفتگو ننماییم اكنون میبینم در پرچم شرحی نوشته و اظهار داشتهاید كه بگفتهها و نوشتههای پرمغز و باحقیقت كسروی گرویده و از بهائیت برگشتهاید آمدم ببینم آقای كسروی چه گفته و چگونه شما را قانع كرده است. من كتاب «راه رستگاری» را باو دادم گفتم ببرید و با دقت بخوانید و با كتابهای باب و بهاء مقایسه نمائید بعداً تشریف بیاورید مذاكره نمایید.
چند روز پیش آمده بود میگفت واقعاً این كتاب سراسر راستی و درستی است. من تاكنون مانند این كتاب را ندیدهام. هرچه بعقلم فشار آوردم كه مغلوبش كنم نوشتههای آن را نپذیرد دیدم ممكن نیست ولی چیزی كه مرا دربارهی آقای كسروی باشتباه انداخته اینست كه چند نفر از بزرگان و مُبلغین بهائی میگفتند آقای كسروی و یارانش ازلی میباشند هرگز بدور آنها نگردید.
گفتم پیش از اینكه پاسخ این حرف را بدهم داستانی برایت نقل میكنم :
پانزده سال پیش در اردبیل ملایی بود بنام «میرزاعلیاكبر» بسیار خودخواه و جاهطلب ، مسجد بزرگی ساخته و دستگاهی برای خود برپا نموده بود و اردبیلیان هم دلباختهاش بودند او را میپرستیدند و گفتههای خردناپذیرش را حجت پنداشته با دل و جان میپذیرفتند. من غالباً در ایام كودكی با پدرم نزد او میرفتم نیك بخاطر دارم روزی دكتری كه از روسیه آمده و در اردبیل مطب دایر كرده بود در حضور آقا بود و راجع بخدا و دین سئوالاتی میكرد ـ میگفت در كتابها برای اثبات وجود خدا دلیل منطقی دیده نمیشود و این دلایلی هم كه ملایان میگویند آدم را قانع و مذعن [=خَستُوان ، معترف] بوجود خدا نمیكند بنابراین من در بودن خدا تردید دارم. آقا یك سطر عربی خواند و ترجمه كرد كه امام موساكاظم علیهالسلام فرمود : هر كس خدا را نپذیرد بجهنم میرود. پس بترس از آتش جهنم خدا را قبول كن. دكتر گفت این دلیل نشد كه من خدا را بپذیرم.
آقا ناگهان برآشفت پرخاش كرد فریاد زد ای لامذهب بابی معلوم میشود تو به موسیابنجعفر آن امام برحق معتقد نیستی و بفرمایشاتش ایمان نداری. بسیدها و طلبهها كه در اطرافش بودند امر كرد دكتر را كتك زده از مسجد بیرون راندند.
آقایان رؤسا و مبلغین بهائی هم همینطور هستند. بجای آنكه پاسخ ایرادهای ما را بدهند باین عنوانهای خنك و لوس متمسك شده و خود را دلآسوده كرده پی گمراهیهای خود میروند.
اینجا باید روی سخنم را بآن آقایی كه از مشهد نامه نوشته و میگوید پاسخ شما را مركز تهران خواهد داد [گفتار «پاسخ یک بهائی» چند روز پیش] گردانیده بگویم ملاحظه نماید آقایان مركزنشینانشان به چه سخنان كودكانه و پوچی برخاستهاند.
محمدباقر رحیمی
🔸پرچم : یك بدبختیای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسی كه بیك كیش ـ چه بهائی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین میپندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است ، این را بیكبار فراموش كردهاند كه خدا به هر كسی خرد داده كه باید براهنمایی آن نیك و بد و راست و دروغ را بشناسند و در كیش نیز باید آن را با خرد سنجید و راست و كجش را دانست. آری از بدبختی این را فراموش كردهاند و اینست ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفتههای ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه میشنوند بدست و پا میافتند كه از یک راهی پردهپوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطهآمیز پردازند. این همان «بیكارگی خرد» است كه همیشه گفتهایم و جای افسوسست كه ایرانیان گرفتار چنین دردی شدهاند. این نشان پستی حال یك توده میباشد. بهائی چه كند كه نگوید : «فلان و فلان ازلیند» چون كیش بهائی بگردنش افتاده و آن توانایی كه دست بردارد و براه راست بیاید درو نمانده؟. از اینسوی بایرادهای ما نیز پاسخی ندارد. پس ناگزیر است كه به همان بهانه برخیزد. و مانندهی همین رفتار را ملایان میكنند ، صوفیان میكنند ، هواداران شعرا میكنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست دادهاند.
(پرچم روزانه شمارهی 254)