پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
نمونه‌ی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دوره‌ی مغول» بشمار می‌‌آیند یا آن موضوعات را برشته‌ی نوشتن کشیده‌اند.
🔶 زندگانی من
🔸 25ـ بازگشت به تبریز

همان شب از تفلیس روانه گردیدم. واگن پر از سالدات می‌بود که به آذربایجان فرستاده می‌شدند. دو روز دیگر شبانه به تبریز رسیدم. همان شب مادرم دو بار غش کرده بوده است. دو سه روز با دیدار دوستان و کارهای خود گذرانیدم. سپس بمدرسه رفتم. شاگردان با شادی و خرمی پذیرایی نمودند. مدرسه ماهانه‌های ماههای گذشته را پرداخت و ارجشناسی بسیار از من کرد.

بایستی امسال بدانشها پردازم و درسهای کلاس دوازده را آماده گردانم و سر سال آزمایش دهم. لیکن در خود خواهش چنان کاری نمی‌دیدم ، و تو گویی چیزی مرا از آن بازمی‌داشت.

راستی هم آن بود که چهل‌وپنج روز درنگ در تفلیس و آن کوششهای جانبازانه‌ی آزادیخواهان روس و گرجی و مسلمان آنجا تکان سختی بمن داده بود. توگفتیی از آمدن پشیمان شده بودم و می‌خواستم بازگردم. در تبریز چون فشار کم شده بیم از میان رفته بود آزادیخواهان دسته‌بندیهایی آغاز کرده بودند و این بیشتر مرا ناآسوده می‌گردانید. هرچه بود امسال بدرس خواندن نتوانستم پرداخت.

در این میان در مدرسه دوتیرگی مسلمان و ارمنی رویه‌ی (1) سختی بخود گرفته یک کشاکش بی‌معنایی بعنوان هواداری از انگلیس یا عثمانی (که در عراق می‌جنگیدند) درمیان ایشان می‌رفت. همه‌ی زمستان با این کینه‌ورزیهای بیهوده می‌گذشت. در آخرهای اسفند روزی من در کلاس می‌بودم یکی از آموزگاران ارمنی درمیان درس جمله‌ی ریشخندآمیزی گفت. من خاموش ننشسته پاسخ گفتم و با خشم و رنجش بیرون آمدم. فردا که روز آخر سال هم می‌بود یکی از شاگردان گوران بنام علی‌اکبر که زبان ارمنی می‌دانست بمن آگاهی داد که چند تن از جوانان ارمنی می‌خواهند هنگام بیرون آمدن از آموزشگاه بشما آسیبی رسانند.

من بی‌آنکه چگونگی را بشاگردان مسلمان گویم و کار را به زد و خورد رسانم بهتر دانستم آهسته خود را بیرون اندازم. هنگام عصر چون درسها پایان پذیرفت من از در دیگر آموزشگاه بیرون رفتم. ارمنیان فهمیده دنبالم کرده بودند. در بازار که رسیدم عبایم را از دوشم ربودند و بیش از این گستاخی نتوانستند و بازگشتند. من در همانجا بکلانتری رفته خود کلانتر را همراه برداشته بآموزشگاه بازگشتم. پیش از رسیدن من در آنجا غوغایی برخاسته حسینخان مقدم که از شاگردان شبانه‌روزی می‌بود تپانچه درآورده ارمنیان را بیم داده بود. من چون رسیدم خود بجلوگیری کوشیدم. از آنسوی مستر جسپ آگاهی یافته از در پوزش درآمد و فرستاد عبای مرا بازگرفت.

من بآن بودم که دیگر بآموزشگاه نروم. چه می‌دانستم که اگر بروم کار با ارمنیان به زد و خوردها خواهد انجامید و در آن هنگام این را نمی‌پسندیدم. در روزهای نوروز دو نامه از مستر جسپ رسید که بهیچ یکی پاسخ ندادم. چون نوروز گذشت و مدرسه باز شد هم شاگردان بزرگ و هم آموزگاران مسلمان از درس خواندن و گفتن بازایستادند و از مدرسه پا کشیدند. داستان بسیار دراز است. ما چون دانسته بودیم مسلمانان بآن مدرسه برای یاد گرفتن انگلیسی می‌آیند ، با نداشتن سرمایه و پشتیبان چنین می‌خواستیم که بکوشیم که مدرسه‌ای برای آموختن انگلیسی برپا و مردم را بی‌نیاز از آن مدرسه گردانیم. در این زمینه می‌کوشیدیم. یک ماه بیشتر مدرسه در حال «نیمه‌بستگی» می‌بود و کسی از ما بآنجا نمی‌رفت. مستر جسپ نامه‌ها بمن می‌نوشت و ناظم مدرسه را بنزد شاگردان و آموزگاران می‌فرستاد و ما پروا نمی‌نمودیم. تا روزی که در شِشکِلان در خانه‌ی حاجی نظام‌الدوله نشستی برپا کرده بودیم ناگهان دیدیم مستر جسپ با آن چند جوان ارمنی از در درآمدند. مستر جسپ بودن این نشست را دانسته و آنها را برداشته و برای پوزش آمده بود.

مستر جسپ مرد نیکی می‌بود و من او را دوست می‌داشتم و اینبود نتوانستم که در اینجا نیز خواهش او را نپذیرم. به انگلیسی با من گفت : «اینها بد کرده‌اند ولی گناه مدرسه‌ی ما چیست که اینهمه نابسامانی می‌بیند؟!». سپس ارمنیان را واداشت که از من آمرزش خواستند. چنین گفتم که شاگردان و آموزگاران از فردا بروند ولی من دیگر نباشم. گفت : شاگردان سوگند خورده‌اند که اگر شما نیایید درس نخوانند. گفتم : تنها یک روز آمده دیگر نیایم. گفت : «بدرسهاتان دریغتان نمی‌آید؟!». گفتم : دلشکسته گردیده‌ام.

از فردای آن روز شاگردان رفتند و من نیز یک روز را رفته از فردایش پا کشیدم. بدینسان درس خواندنم در زمینه‌ی دانشها ناانجام ماند.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ رویه (ruye) = صورت ، شکل
Zendeganiye Man 17-21.pdf
1.7 MB
🔶 زندگانی من
🔸 گفتارهای هفده تا بیست و یک

17ـ چه آزارهایی از ملایان می‌دیدم
18ـ فشار زندگانی که گرفتار می‌بودم
19ـ چگونه حداد از بهائیگری بازگشت
20ـ چگونه بمدرسه‌ی آمریکایی رفتم
21ـ دسته‌بندی‌ای که در مدرسه رخ داد
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامه‌ی پیمان) - 197
🔸 در پیرامون زبان (تکه‌ی 1)

یکی از نادرستیها که در زبان فارسی پیدا شده اینست که بسیاری از پایه(قاعده)های آن بهم خورده و رشته‌ی زبان از هم گسیخته و می‌باید آنها را بجای خود گردانید تا زبان درست گردد و تواند کار خود انجام دهد. ما در این باره گامهایی برداشته‌ایم و اینک گام دیگری برمیداریم.

ما از هر ریشه سه گونه کننده (اسم فاعل) توانیم آورد. مثلاً از گفتن ، گوینده و گویا و گویان ؛ و از پوییدن ، پوینده و پویا و پویان ؛ و از رفتن ، رونده و روا و روان ؛ توانیم آورد ، و اینها هر یکی معنای دیگری دارد و در جای دیگری بکار رود بدینسان :

1ـ در جایی که نگاهمان بیک کار ویژه و شناخته است گوینده و پوینده و مانند اینها را آوریم. مثلاً سخنی شنیده‌ایم و میگوییم : گوینده‌ی این سخن که بوده؟.. آواز در می‌شنویم و میگوییم : ببینید زننده‌ی در کیست؟.. نامه‌ای بیک دیه نوشته‌ایم و می‌پرسیم : برنده‌ی این که خواهد بود؟.. (1)

2ـ در جایی که نگاهمان بیک کار ویژه و شناخته نیست و میخواهیم توانایی کسی یا همیشگی کار را بفهمانیم گویا و پویا و مانند اینها را آوریم. مثلاً میگوییم آدمی زبان گویا و گوش شنوا دارد و بنوشتن تواناست.

این گونه چون بکلمه‌ی دیگری پیوندد الف از آخرش افتد و سبک گردد. مثلاً گفته شود : راهرو و سخنگوی و نمک‌شناس و ناتوان و دیرشنو و مفتخور و نیکخواه و مانند اینها.

3ـ در جایی که می‌خواهیم روی دادن کار را در همان زمان (همان زمانی که گفتگو از آنست) بفهمانیم گویان و پویان و مانند اینها را آوریم. مثلاً گوییم : شتابان آمدند. افتان و خیزان راه پیمودند. با چشم گریان و دل سوزان گوش میدادند.

پابرگی :
1ـ كننده در فارسي بهمه‌ي سه زمان گذشته و اكنون و آينده مي‌آيد و اينست ما نيز از هر سه زمان مثال ياد كرده‌ايم.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها
(تکه‌ی هشتادوسوم)

🔶 بهائیان پاسخ داده‌اند
(بخش یک از یک)

آقای كسروی
چندی پیش جوان بهائی (آقای رضوانی) بنزد من آمد گفت اگر اجازه بدهید می‌خواهم قدری با شما گفتگو نمایم ـ گفتم بسیار خرسندم بفرمایید.

گفت من شما را نیك می‌شناسم چند سال درمیان ما بودید و می‌دانم از كیش ما و كتابهای ما اطلاع كافی دارید ولی سه سال است بعلت مجهولی رفته‌اید محفل روحانی هم از حقیقت امر ما را مستحضر نكرده بلكه قدغن اكید كرده است با شما معاشرت و گفتگو ننماییم اكنون می‌بینم در پرچم شرحی نوشته و اظهار داشته‌اید كه بگفته‌ها و نوشته‌های پرمغز و باحقیقت كسروی گرویده و از بهائیت برگشته‌اید آمدم ببینم آقای كسروی چه گفته و چگونه شما را قانع كرده است. من كتاب «راه رستگاری» را باو دادم گفتم ببرید و با دقت بخوانید و با كتابهای باب و بهاء مقایسه نمائید بعداً تشریف بیاورید مذاكره نمایید.

چند روز پیش آمده بود می‌گفت واقعاً این كتاب سراسر راستی و درستی است. من تاكنون مانند این كتاب را ندیده‌ام. هرچه بعقلم فشار آوردم كه مغلوبش كنم نوشته‌های آن را نپذیرد دیدم ممكن نیست ولی چیزی كه مرا درباره‌ی آقای كسروی باشتباه ‌انداخته اینست كه چند نفر از بزرگان و مُبلغین بهائی می‌گفتند آقای كسروی و یارانش ازلی می‌باشند هرگز بدور آنها نگردید.

گفتم پیش از اینكه پاسخ این حرف را بدهم داستانی برایت نقل می‌كنم :
پانزده سال پیش در اردبیل ملایی بود بنام «میرزاعلی‌اكبر» بسیار خودخواه و جاه‌طلب ، مسجد بزرگی ساخته و دستگاهی برای خود برپا نموده بود و اردبیلیان هم دلباخته‌اش بودند او را می‌پرستیدند و گفته‌های خردناپذیرش را حجت پنداشته با دل و جان می‌پذیرفتند. من غالباً در ایام كودكی با پدرم نزد او می‌رفتم نیك بخاطر دارم روزی دكتری كه از روسیه آمده و در اردبیل مطب دایر كرده بود در حضور آقا بود و راجع بخدا و دین سئوالاتی می‌كرد ـ می‌گفت در كتابها برای اثبات وجود خدا دلیل منطقی دیده نمی‌شود و این دلایلی هم كه ملایان می‌گویند آدم را قانع و مذعن [=خَستُوان ، معترف] بوجود خدا نمی‌كند بنابراین من در بودن خدا تردید دارم. آقا یك سطر عربی خواند و ترجمه كرد كه امام موساكاظم علیه‌السلام فرمود : هر كس خدا را نپذیرد بجهنم می‌رود. پس بترس از آتش جهنم خدا را قبول كن. دكتر گفت این دلیل نشد كه من خدا را بپذیرم.

آقا ناگهان برآشفت پرخاش كرد فریاد زد ای لامذهب بابی معلوم می‌شود تو به موسی‌ابن‌جعفر آن امام برحق معتقد نیستی و بفرمایشاتش ایمان نداری. بسیدها و طلبه‌ها كه در اطرافش بودند امر كرد دكتر را كتك زده از مسجد بیرون راندند.

آقایان رؤسا و مبلغین بهائی هم همینطور هستند. بجای آنكه پاسخ ایرادهای ما را بدهند باین عنوانهای خنك و لوس متمسك شده و خود را دل‌آسوده كرده پی گمراهیهای خود می‌روند.

اینجا باید روی سخنم را بآن آقایی كه از مشهد نامه نوشته و می‌گوید پاسخ شما را مركز تهران خواهد داد [گفتار «پاسخ یک بهائی» چند روز پیش] گردانیده بگویم ملاحظه نماید آقایان مركزنشینانشان به چه سخنان كودكانه و پوچی برخاسته‌اند.
محمدباقر رحیمی

🔸پرچم : یك بدبختی‌ای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسی كه بیك كیش ـ چه بهائی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین می‌پندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است ، این را بیكبار فراموش كرده‌اند كه خدا به هر كسی خرد داده كه باید براهنمایی آن نیك و بد و راست و دروغ را بشناسند و در كیش نیز باید آن را با خرد سنجید و راست و كجش را دانست. آری از بدبختی این را فراموش كرده‌اند و اینست ما چون بیك كیش ایراد می‌گیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفته‌های ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه می‌شنوند بدست و پا می‌افتند كه از یک راهی پرده‌پوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطه‌آمیز پردازند. این همان «بیكارگی خرد» است كه همیشه گفته‌ایم و جای افسوسست كه ایرانیان گرفتار چنین دردی شده‌اند. این نشان پستی حال یك توده می‌باشد. بهائی چه كند كه نگوید : «فلان و فلان ازلیند» چون كیش بهائی بگردنش افتاده و آن توانایی كه دست بردارد و براه راست بیاید درو نمانده؟. از اینسوی بایرادهای ما نیز پاسخی ندارد. پس ناگزیر است كه به همان بهانه برخیزد. و ماننده‌ی همین رفتار را ملایان می‌كنند ، صوفیان می‌كنند ، هواداران شعرا می‌كنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست داده‌اند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 254)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
یک پرسشی که باید برایش پاسخ درستی جست و یافت اینست :

کیها ملایان را بر ما چیره و فرمانروا گردانیدند؟!
🔶 زندگانی من
🔸 26ـ چگونه بدمکراتها پیوستم (تکه‌ی یک از دو)

پس از بیرون آمدن از مدرسه‌ی آمریکایی بیکار می‌بودم ، و چون در آن مدرسه شیوه‌ای (متدی) برای آموختن عربی به ایرانیان برگزیده و آن را آزموده بودم ، در این روزهای بیکاری کتاب کوچکی بنام «النجمة‌الدریه» از روی همان شیوه در دو بخش پرداختم که می‌باید گفت نخست بار بود که در ایران کتابی از روی شیوه‌ای نوشته می‌شد ، و چون می‌خواستم آن را بچاپ رسانم برای دیدن اداره‌ی فرهنگ فرستادم. دکتر اعلم‌الملک که رئیس فرهنگ آذربایجان می‌بود و خود مرد بانوازش و مهربانیست ، آن را پسندیده و از اینکه من عربی را باندازه‌ی نوشتن می‌دانم خشنود شده پیام مهر و نوازش فرستاده بود ، و چون آن را چاپ می‌کردم دستیار او میرزا‌نصرالله‌خان که جوان بادانشی می‌بود (و اکنون در تبریز یکی از پزشکانست) ستایشی (تقریظی) بآن افزود. آشنایی من با اداره‌ی فرهنگ آذربایجان از اینجا آغاز یافت.

در این میان در تبریز دیگرگونیهای بسیاری رخ می‌داد. زیرا در همان سال 1296 (1335) بود که شورش بزرگ روسیه رخ داد. امپراتور نکولا از تخت برافتاده دستگاه خودکامی و ستمگری او برچیده شد ، و این یک تکان بزرگی در همه جای ایران ، بویژه در آذربایجان و بویژه در تبریز ، پدید آورد. زیرا تبریز که از شش سال پیش بزیر فشار خودکامگی و جهانگیری تزار افتاده از یکسو از کارکنان آن دولت و از صمدخان آن ستمها را دیده و از یکسو از ملایانِ مردم‌آزار آنهمه رنجها کشیده بود اکنون ناگهان و نابیوسان[=غیرمنتظره] خود را آزاد می‌یافت. همان سالداتها و قزاقها که دیروز افزار فشار دولت تزاری می‌بودند امروز دست بسوی آزادیخواهان دراز کرده می‌گفتند : «بیایید برادری کنیم : بیایید دست بهم دهیم!». این یک پیشامد بسیار بزرگ و برای آزادیخواهان تبریز مژده‌ی بسیار گرانبها می‌بود. من چون اینها را در تاریخ «هجده‌ساله‌ی آذربایجان» نوشته‌ام در اینجا بآنها نمی‌پردازم.
اعلم‌الملک
🔶 زبان ایرانی (سال ششم مهنامه‌ی پیمان) - 198
🔸 در پیرامون زبان (تکه‌ی 2)

می‌بینید سه گونه است و هر گونه معنای دیگری را می‌فهماند و در جای دیگری بکار میرود ، و چون این معنیها دانسته باشد و هر گونه‌ای جز در جای خود بکار رود زبان نیرو گیرد و تواند کار خود را انجام دهد. ولی اکنون این پایه بهم خورده که کمتر کسی اینها را میداند و کمتر کسی جدایی میانه‌ی آن گونه و این گونه میگزارد و همین بس که در دستورهایی که نوشته‌اند هیچ یادی از این پایه نکرده‌اند و پیداست که نمی‌دانسته‌اند. در زبانها نیز صد نابسامانی در پیرامون این گونه‌ها پدیدار است و ما اینک نمونه‌هایی را از آن در اینجا یاد می‌کنیم :

1ـ رهنده ، رها ، رهان : از این تنها گونه‌ی دوم را بکار می‌برند و گونه‌ی یکم و سوم فراموش شده از میان رفته.

2ـ بیننده ، بینا ، بینان : از این ، گونه‌ی سوم پاک فراموش شده و بکار نمی‌رود.

3 ـ شتابنده ، شتابا ، شتابان : از این تنها گونه‌ی سوم را بکار می‌برند و دو گونه‌ی دیگر فراموش شده.

4ـ جنبنده ، جنبا ، جنبان : از این ، گونه‌ی دوم فراموش شده و بغلط گونه‌ی سوم را بجای آن آورند. (مثلاً میگویند منارجنبان)

5ـ رسنده ، رسا ، رسان : گونه‌ی یکم را کنار نهاده‌اند و بجای آن بغلط «رسیده» می‌آورند (1) و گونه‌ی سوم را نیز نمی‌شناسند.

6ـ خواننده ، خوانا ، خوانان : گونه‌ی دوم را در معنی «خوانده شده» می‌آورند (مثلاً گویند این نوشته خواناست) و گونه‌ی سوم را بیکبار فراموش کرده‌اند.

7ـ نگرنده ، نگرا ، نگران : گونه‌ی دوم را هیچ نمی‌شناسند و گونه‌ی سوم را که بکار می‌برند از معنای خود بیرون کرده بجای بیمناک می‌آورند (مثلاً میگویند : «فلان از سفر بازنگشته نگرانم.» در جایی که باید گویند بیمناکم ، یا گویند دل‌ناآسوده‌ام.)

8ـ رونده ، روا ، روان : گونه‌ی دوم را که می‌آورند از معنی خود بیرون برده‌اند و آن را بجای سزا (جایز) می‌آورند که غلط است. گونه‌ی سوم را نیز از جای خود بیرون برده‌اند و بیشتر در جای گونه دوم می‌آورند.

9ـ غرنده ، غرا ، غران : اینها از «غریدن» است. گونه‌ی یکم فراموش شده. گونه‌ی دوم را که می‌آورند بغلط با زبر غین خوانند (مثلاً گویند آواز غرا یا سلام غرا) و باشد معنایش هم ندانند و بسیاری آن را کلمه‌ی عربی شناسند. گونه‌ی سوم را هم بدانسان با زبر غین آورند (مثلاً میگویند شیر غران) و باشد که آن را یک کلمه‌ی جداگانه شمارند.

10ـ ارزنده ، ارزا ، ارزان : گونه‌ی دوم را فراموش کرده‌اند. گونه‌ی سوم را بیشتر بغلط در جای گونه‌ی دوم بکار برند و بغلط بمعنی سبک‌بها گیرند (2).

پابرگیها :
1ـ يكي ديگر از بهم‌خوردگيهاي زبان آنست كه در بسيار جا بجاي كننده (اسم فاعل) كرده‌شده (اسم مفعول) مي‌آورند مثلاً گويند : مرده ، رسيده ، خشكيده و بسيار مانند اينها و ما از اين در جاي ديگر سخن خواهيم راند.
2ـ چون بهاي يك چيز را با ارزش آن بسنجيم سه حال پيدا شود : يكي اينكه بها گرانتر باشد كه آن را گران مي‌نامند و درست است. ديگري آنكه بها سبكتر باشد كه بايد آن را سبك يا سبك‌بها ناميد و اكنون بغلط ارزان گويند. سومي اينكه بها باندازه‌ي ارزش باشد كه بايد آن را ارزان ناميد ولي امروز هيچ نامي نمي‌دارد.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی یکم)

🔶 در پیرامون شعر
(بخش 1 از 3)

چون در گفتارهای پیش از مخالفت خود با شاعران نام بردیم می‌خواهیم در اینجا بهتر و مفصلتر شرح دهیم :

باید دانست هر چیزی یك حقیقتی دارد كه اگر دانسته شود نیكی یا بدیش بآسانی شناخته خواهد بود. درباره‌ی شعر هم باید حقیقت آن را دانست. زیرا چنانكه حقیقت بسیار چیزها دانسته نیست حقیقت شعر نیز دانسته نمی‌باشد. شاعران خودشان ستایشهای غریبی از آن كرده‌اند. چنانكه گاهی آن را «معجزه» نامیده‌اند. گاهی «سحر» خوانده‌اند. گاهی «ید بیضا» گفته‌اند. برخی گزافه را بالا برده آن را «وحی» نامیده‌اند. ولی اینها همه گزافه است. همه از آنست كه معنی درست شعر را نمی‌دانند.

شما اگر امروز از كسی بپرسید : «شعر چیست؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «چطور شعر چیست؟.. مگر شما معنی شعر را نمی‌دانید؟!.. مگر تاكنون شعر نشنیده‌اید؟!..». باید گفت : چرا شعر شنیده‌ایم. در ایران چه فراوانست شعر. مثلاً این یك شعریست :
به شب‌نشینی زندانیان برم حسرت كه نُقل مجلسشان دانه‌های زنجیر است

ما چون این را می‌اندیشیم و می‌سنجیم می‌بینیم «سخن» است : سخنی باوزن و قافیه. از اینجا می‌دانیم كه سخن بدو گونه است : یكی ساده (بی‌وزن و قافیه) دیگری باوزن و قافیه ، كه آن یكی را نثر می‌نامیم و این یكی را شعر. پس حقیقت شعر دانسته شد : «شعر سخن است». شما اگر یك سخنی دارید می‌توانید آن را با نثر یا با شعر ـ با هر كدام كه دلتان می‌خواهد ـ بگویید.

این چیزیست كه همگی باید بپذیرند. كنون می‌آییم بر سر سخن : ما درباره‌ی سخن یك قاعده‌ای داریم و آن اینكه : «سخن برای نیاز باید بود». نطق یا سخنگویی یك نیروییست خدا بآدمیان داده كه با آن مطالب خود را بیكدیگر بفهمانند. سخن برای آنست كه شما چون مطلبی دارید بدیگری یا بدیگران بگویید. اینست اگر كسی یك مطلبی ندارد و بیجهت زبان و دهان خود را بكار می‌اندازد و یك جمله‌های بی‌معنایی می‌گوید ، یا كسی در یك اتاقی تنها نشسته خودبخود سخنرانی می‌كند ، این كار دلیل اختلال مغز آن كس می‌باشد و مردم او را دیوانه یا سبكمغز خواهند شمرد. بسیاری از دیوانه‌ها آسیب دیگری ندارند و عنوان دیوانگیشان جز بیهوده سخن گفتن نیست.

این هم چیزیست كه باید همگی بپذیرند ، و ما از این دو مقدمه نتیجه گرفته می‌گوییم : «شعر هم باید جز بهنگام نیاز نباشد» ایراد ما بشعرا از همینجاست. شعرا شعر را تابع نیاز نمی‌دانند و آن را یك چیزی جداگانه‌ای می‌شمارند و اینست بی‌آنكه نیازی باشد می‌نشینند و شعر می‌سازند.

اینان گمان می‌كنند شعر بخودی خود یك چیز مطلوبیست. باید آن را ساخت و نوشت و چاپ كرد ، اگرچه نیازی درمیان نباشد. ما می‌گوییم : این غلط است. این كار بیهوده‌گوییست. چه فرقی هست میانه‌ی آنكه كسی با نثر بیهوده‌گویی كند با اینكه دیگری با نظم كند؟!.. چرا باید آن را دیوانگی و سبكمغزی شمرد و این را نشمرد؟!..

تنها سخن نیست. هر كار دیگری همینكه از روی نیاز نبود بیهوده شمرده خواهد شد. شما چنین انگارید یك معماری یا یك شركتی از اینجا تا قم ، در سر راه پیاپی خانه می‌سازد و می‌گذرد. این كار او جز دلیل دیوانگیش نخواهد بود. خانه باید ساخت ، ولی بهنگام نیاز و باندازه‌ی نیاز. خانه برای نشستن است. خود آن یك مطلوب جداگانه‌ای نیست.

ایراد نخستین ما بشعر از همین راه است. ما می‌گوییم : در جهان نیك و بدی هست. خدا بمردمان خرد داده كه نیك و بد و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانند. می‌گوییم : باید در هر كاری خرد را داور گردانید و راهنمایی او را پذیرفت.

می‌گوییم : بحكم خرد بیهوده‌گویی چه با شعر باشد چه با نثر ناستوده است. می‌گوییم باید شعر را هم تابع نیاز گردانید ، نه اینكه آن را یك مطلوب جداگانه پندارید و هزارها و صدهزارها شعرهای بیهوده بسازید و بیرون بریزند و عمر خود و دیگران را هدر گردانید.

ما می‌گوییم : اگر كسی بیمار است و میخواهد از درد بنالد بنالد ، اگر از روزگار سختی دیده می‌خواهد بگله پردازد بپردازد ، اگر كسی گرفتار عشق گردیده می‌خواهد سوز و گداز درونی را بزبان آورد بیاورد ـ اینها را با نثر می‌كنند بكنند با شعر می‌كنند بكنند ـ ما را بآنها ایرادی نیست. ولی این بسیار غلط است كه كسی بیمار نباشد و بیجهت از درد بنالد ، بسیار غلط است كه كسی از روزگار سختی نبیند و بیهوده بگله پردازد ، بسیار غلط است كه كسی گرفتار عشق نباشد بِخیره[=بی‌جهت] ، سوز و گداز عاشقانه نماید ، بسیار غلط است كه یك پیرمرد شصت‌ساله با دلی سرد و دستی لرزان و سری جُنبان غزلهای عاشقانه سراید و از سوزش دل بناله‌ها پردازد.
برگزاری مشاعره در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان