✴️ داوری توده
🔸پرچم : چون روزنامهی آزاد شرحی نوشته بود که باید دارندهی پرچم را بگناه آنکه بشعرا ایراد میگیرد بمحاکمه بکشند و یک محاکمهی ملی (یا داوری توده) خواستار گردیده بود ما پیشنهاد آن روزنامه را بخوشی پذیرفتیم و اینک خودمان یک بابی در پرچم باز میکنیم تا گفتارهایی را که در این یکی دو هفته در پاسخ نوشتههای بیادبانهی برخی روزنامهها (جز از روزنامهی آزاد) رسیده بود بتدریج بچاپ رسانیم. در این گفتارها ما کوشیدهایم که تنها مطلب باشد و بگفتههای ناشایست آن روزنامهها مقابله بمثل نشود ، و نامی از آنها بمیان نیاید. زیرا ما بآنها پاسخی نداریم و نباید داشته باشیم.
🔶 حقیقت را باید گفت و به بیهودهگویان پروا نکرد
در این چندماههی اخیر که هر کس بمذاق خود تعبیری میکند ، بعضی میگویند دورهی آزادی و بعضی دیگر بدورهی هرج و مرج و انحطاط تفسیر می کنند ، گروهی افسرده و خمود از ویرانهی فراموشی و زاویهی فلاکت سر درآورده و باقتضای طبع خود بآزادی فکر و شأن و آبروی مردمان حملهور شده و بهمین وسیله کمیت بیسر و پایی و هتاکی آنان در میدان آشوب امروزی تاخت و تاز میکند.
هر روز با موضوعات موهون و سخنان مبتذل خود یک نوع وقاحت و بیشرمی از خود نشان داده باین وسیلهی نامشروع مردم را غارت میکنند و مقداری از وجوه مردم را میربایند و بدبختی اینجاست که بیشتر از همه برای بیچارگی مردم در گریه و نوحهسرایی هستند و در این کار بسیار مهارت دارند. امروز بفلان مؤسسه حمله میکنند و از بنگاه دیگری تمجید یا از یک وزارتخانه تکذیب و نسبت بدیگری شکر میگذارند ، تا از این حرفهی پست و رکیک بآرزوهای شوم و پلید خود نائل شوند ... اینها همان مار و کژدمهای موذی هستند که چندین سال در سوراخهای خود خزیده و فرصت نیش زدن و زهر دادن را نداشتند و در این مدت مختصر خیال تلافی چندین سال را دارند.
مردم سادهلوح و پریشان عصر فعلی هم که اینقدر وقت ندارند که بمضرات این یاوهگویان پی برده و بدانند چه اندازه اوراق زهرآگین این طایفه بحال آنها مضر و چقدر باعث پریشانی و سلب آرامش آنها است.
باری از مطلب بدور افتادیم مقصود این بود که حرف حق باید گفته شود و باغراض ماجراجویان نباید وقعی گذاشت.
نویسندهی محترم آیین و پیمان سالها است که موضوع مضرات شعرهای بیهوده را مطرح کرده و در اثبات مرام خود پایفشاری نموده و باعتراضات بیشمار اهل ادب (که این یاوهگویان پیش آنها هیچ نیستند) جواب داده.
این موضوع تازه نیست که فلان نویسندهی رذل اینقدر وقاحت بخرج داده و سید عالِم و صحیح النسب را باجداد واقعی خودش نسبت داده است. نمیدانم آنوقتی که نویسندهی آیین ، مرام محکم خود را پشت میز خطابه در انجمن ادبیِ مرکز باثبات میرسانید این بذلهگوها در کجا و در چه بیابانی حیران و اشترچران بودند؟ بنده در این باب وقت بحث و مجادله ندارم. تنها این پرسش را میکنم که این اندازه غلو و اغراق دربارهی چند تن شاعر چه معنی دارد؟ این آقایان در عصر خود چه کردند؟ چه اختراعی نمودند؟ کدام زحمت را متحمل شدند؟ بعد از آنها چه شد؟ چه نتیجهای از گفتار آنان عاید ما شد؟ امروز کدام مسئلهی حیاتی ما رهین خدمات آنهاست؟ میگویند اینها از مفاخر کشور ما هستند. آیا این حرف دلیل نمیخواهد؟ چرا؟ بِچه دلیل؟ فخر یعنی چه؟ چه افتخاری داریم؟ چه کردهایم؟ چه میکنیم که از آنها بیادگار مانده است؟ صنعت از آنها آموختیم؟ مسائل اقتصادی و قضایی از آنها بما رسیده است؟
آیا شعرایی که آشکاره دم از «دوست داشتن خط سبز» و «سری و سری داشتن با نوجوان پسری» و «دل دادن بجگر گوشهی مردم» زده و آبروی یک تودهی آبرومندی را لکهدار گردانیدهاند مایهی افتخار ما هستند؟! ما چه افتخاری بآنها توانیم کرد؟ آیا کسانی که در سراسر شعرهای خودشان جز کلمات می و شاهد و باده و پیاله و مستی و امثال این بکار نبردهاند و بزندگانی جز از نظر بدمستی و گیجسری نگاهی نکردهاند چه سودی ما را از شعرهای آنان تواند بود؟! عجب است میگویند : مقصودشان میِ حقیقت بوده. من نمیدانم میِ حقیقت چیست؟! چرا حقیقت را می بنامند؟!. وآنگاه شاعری که گفته (آن تلخوش که صوفی امّ الخبائثش خوانَد احلی لنا و اشهی من قبلـة العذارا) اول بگویید مگر میِ حقیقت تلخوش است؟!. دوم «الخمر ام الخبائث» را پیغمبر بزرگوار اسلام فرموده و در حق همان شراب تلخوش که از آب انگور بعمل میآید فرموده و آیا این شعر توهین بآن بزرگوار نیست؟!.
نویسندهی پیمان و پرچم در جای خود ، من یک تن ایرانی هستم و این پرسشها را از هواداران این شاعران میکنم. خواهشمندم با زبان نزاکت بمن پاسخی دهند!. خواهشمندم بفرمایند ما امروز از تعلیمات عرفانی مثنوی چه فایده توانیم برد؟!
آیا ما امروز با تصوف زندگی توانیم کرد؟! پرسشهاییست میکنم و استدعا دارم پاسخهایی لطف فرمایید.
🔸پرچم : چون روزنامهی آزاد شرحی نوشته بود که باید دارندهی پرچم را بگناه آنکه بشعرا ایراد میگیرد بمحاکمه بکشند و یک محاکمهی ملی (یا داوری توده) خواستار گردیده بود ما پیشنهاد آن روزنامه را بخوشی پذیرفتیم و اینک خودمان یک بابی در پرچم باز میکنیم تا گفتارهایی را که در این یکی دو هفته در پاسخ نوشتههای بیادبانهی برخی روزنامهها (جز از روزنامهی آزاد) رسیده بود بتدریج بچاپ رسانیم. در این گفتارها ما کوشیدهایم که تنها مطلب باشد و بگفتههای ناشایست آن روزنامهها مقابله بمثل نشود ، و نامی از آنها بمیان نیاید. زیرا ما بآنها پاسخی نداریم و نباید داشته باشیم.
🔶 حقیقت را باید گفت و به بیهودهگویان پروا نکرد
در این چندماههی اخیر که هر کس بمذاق خود تعبیری میکند ، بعضی میگویند دورهی آزادی و بعضی دیگر بدورهی هرج و مرج و انحطاط تفسیر می کنند ، گروهی افسرده و خمود از ویرانهی فراموشی و زاویهی فلاکت سر درآورده و باقتضای طبع خود بآزادی فکر و شأن و آبروی مردمان حملهور شده و بهمین وسیله کمیت بیسر و پایی و هتاکی آنان در میدان آشوب امروزی تاخت و تاز میکند.
هر روز با موضوعات موهون و سخنان مبتذل خود یک نوع وقاحت و بیشرمی از خود نشان داده باین وسیلهی نامشروع مردم را غارت میکنند و مقداری از وجوه مردم را میربایند و بدبختی اینجاست که بیشتر از همه برای بیچارگی مردم در گریه و نوحهسرایی هستند و در این کار بسیار مهارت دارند. امروز بفلان مؤسسه حمله میکنند و از بنگاه دیگری تمجید یا از یک وزارتخانه تکذیب و نسبت بدیگری شکر میگذارند ، تا از این حرفهی پست و رکیک بآرزوهای شوم و پلید خود نائل شوند ... اینها همان مار و کژدمهای موذی هستند که چندین سال در سوراخهای خود خزیده و فرصت نیش زدن و زهر دادن را نداشتند و در این مدت مختصر خیال تلافی چندین سال را دارند.
مردم سادهلوح و پریشان عصر فعلی هم که اینقدر وقت ندارند که بمضرات این یاوهگویان پی برده و بدانند چه اندازه اوراق زهرآگین این طایفه بحال آنها مضر و چقدر باعث پریشانی و سلب آرامش آنها است.
باری از مطلب بدور افتادیم مقصود این بود که حرف حق باید گفته شود و باغراض ماجراجویان نباید وقعی گذاشت.
نویسندهی محترم آیین و پیمان سالها است که موضوع مضرات شعرهای بیهوده را مطرح کرده و در اثبات مرام خود پایفشاری نموده و باعتراضات بیشمار اهل ادب (که این یاوهگویان پیش آنها هیچ نیستند) جواب داده.
این موضوع تازه نیست که فلان نویسندهی رذل اینقدر وقاحت بخرج داده و سید عالِم و صحیح النسب را باجداد واقعی خودش نسبت داده است. نمیدانم آنوقتی که نویسندهی آیین ، مرام محکم خود را پشت میز خطابه در انجمن ادبیِ مرکز باثبات میرسانید این بذلهگوها در کجا و در چه بیابانی حیران و اشترچران بودند؟ بنده در این باب وقت بحث و مجادله ندارم. تنها این پرسش را میکنم که این اندازه غلو و اغراق دربارهی چند تن شاعر چه معنی دارد؟ این آقایان در عصر خود چه کردند؟ چه اختراعی نمودند؟ کدام زحمت را متحمل شدند؟ بعد از آنها چه شد؟ چه نتیجهای از گفتار آنان عاید ما شد؟ امروز کدام مسئلهی حیاتی ما رهین خدمات آنهاست؟ میگویند اینها از مفاخر کشور ما هستند. آیا این حرف دلیل نمیخواهد؟ چرا؟ بِچه دلیل؟ فخر یعنی چه؟ چه افتخاری داریم؟ چه کردهایم؟ چه میکنیم که از آنها بیادگار مانده است؟ صنعت از آنها آموختیم؟ مسائل اقتصادی و قضایی از آنها بما رسیده است؟
آیا شعرایی که آشکاره دم از «دوست داشتن خط سبز» و «سری و سری داشتن با نوجوان پسری» و «دل دادن بجگر گوشهی مردم» زده و آبروی یک تودهی آبرومندی را لکهدار گردانیدهاند مایهی افتخار ما هستند؟! ما چه افتخاری بآنها توانیم کرد؟ آیا کسانی که در سراسر شعرهای خودشان جز کلمات می و شاهد و باده و پیاله و مستی و امثال این بکار نبردهاند و بزندگانی جز از نظر بدمستی و گیجسری نگاهی نکردهاند چه سودی ما را از شعرهای آنان تواند بود؟! عجب است میگویند : مقصودشان میِ حقیقت بوده. من نمیدانم میِ حقیقت چیست؟! چرا حقیقت را می بنامند؟!. وآنگاه شاعری که گفته (آن تلخوش که صوفی امّ الخبائثش خوانَد احلی لنا و اشهی من قبلـة العذارا) اول بگویید مگر میِ حقیقت تلخوش است؟!. دوم «الخمر ام الخبائث» را پیغمبر بزرگوار اسلام فرموده و در حق همان شراب تلخوش که از آب انگور بعمل میآید فرموده و آیا این شعر توهین بآن بزرگوار نیست؟!.
نویسندهی پیمان و پرچم در جای خود ، من یک تن ایرانی هستم و این پرسشها را از هواداران این شاعران میکنم. خواهشمندم با زبان نزاکت بمن پاسخی دهند!. خواهشمندم بفرمایند ما امروز از تعلیمات عرفانی مثنوی چه فایده توانیم برد؟!
آیا ما امروز با تصوف زندگی توانیم کرد؟! پرسشهاییست میکنم و استدعا دارم پاسخهایی لطف فرمایید.
خلاصه ما منکر نیستیم که شعراء ما شعر خوب گفتهاند ولی باید دید نتیجهی این کار چه بوده و بما از اینهمه چه رسیده و خود آنها چه بهره بردند؟.. مثلاً اگر فلان کتاب شعر را نداشتیم امروز بکدام مصیبت گرفتار میشدیم و فعلاً که داریم چه صنعتی از پیش بردهایم؟!.
خواهید گفت بالاخره ملل دیگر بنویسندگان و شعراء خود میبالند ما هم در مقابل آنها باید عرض اندام کنیم و خمریات و غزلیات خود را برخ آنان بکشیم. میگوییم اولاً معلوم نیست که آنها در این کار راه صواب رفته باشند و از کجا که این اشکال بر آنها هم وارد نباشد؟!.
ثانیاً نویسنده یا شاعری که گفتارش موجب تحول فکری و انقلاب محیط باشد و از گفتار او یک نتیجهی اجتماعی و ملی تولید گردد البته لایق ستایش است ولی باید دید در محیط ما هم چنین موضوعی پیشامد کرده است یا نه؟.
بالاخره موضوع لایق بحث و تفکر است باید گفت و نوشت و استدلال رد و بدل کرد تا حقیقت روشن گردد. امروز نویسندگان هر کسی بذوق خود و بفراخور معلومات خویش اظهار نظر کند و بالاخره آنچه هیچ موضوعی ندارد آن سخنان خارج از ادبست که برخی بیمایگان بیرون میریزند و البته باید از آنان جلوگیری شود.
بخامهی عطاءالله اشراقی
(پرچم روزانه ، ش 129)
خواهید گفت بالاخره ملل دیگر بنویسندگان و شعراء خود میبالند ما هم در مقابل آنها باید عرض اندام کنیم و خمریات و غزلیات خود را برخ آنان بکشیم. میگوییم اولاً معلوم نیست که آنها در این کار راه صواب رفته باشند و از کجا که این اشکال بر آنها هم وارد نباشد؟!.
ثانیاً نویسنده یا شاعری که گفتارش موجب تحول فکری و انقلاب محیط باشد و از گفتار او یک نتیجهی اجتماعی و ملی تولید گردد البته لایق ستایش است ولی باید دید در محیط ما هم چنین موضوعی پیشامد کرده است یا نه؟.
بالاخره موضوع لایق بحث و تفکر است باید گفت و نوشت و استدلال رد و بدل کرد تا حقیقت روشن گردد. امروز نویسندگان هر کسی بذوق خود و بفراخور معلومات خویش اظهار نظر کند و بالاخره آنچه هیچ موضوعی ندارد آن سخنان خارج از ادبست که برخی بیمایگان بیرون میریزند و البته باید از آنان جلوگیری شود.
بخامهی عطاءالله اشراقی
(پرچم روزانه ، ش 129)
🔶 زندگانی من
🔸 31ـ چگونه رنجیدگی بدشمنی انجامید (تکهی دو از دو)
از جمله روزی نشستی در خانهی حاجیمعینالرعایا خواستی بود. گفته بودیم ما پرسشهایی میداریم. که آقاشیخ بآنها پاسخ دهد و ما نیز به همان گلهگزاری بس کرده از در آشتی درآییم. از سوی ما چند تن برگزیده شدند که یکی من بودم. چنین نهادیم که در آن نشست جز دکتر که مردی سالمندتر و خود بردبار میبود سخن نگوید. بدینسان رفتیم. حاجیاسماعیلآقا امیرخیزی و حاجی محمدعلیآقا بادامچی و آقامیرزاعلی هیئت نیز میبودند. خود خیابانی دیر آمد وآنگاه بسخن نپرداخته خاموش نشست. حاجیمحمدعلی گفت : «آقاشیخ ، چرا سخن نمیگویید؟!... همراهان آمدهاند و پرسشهایی میدارند؟!..». خیابانی گفت : «این همراهان دلهاشان صاف نیست. نخست دلهاشان صاف کنند و پس از آن من توانم پاسخی بپرسشهاشان دهم».
این را گفت و باز خاموش شد و همه خاموش شدند. دکتر که میبایست از سوی ما سخن گوید چیزی نگفت. راستش اینست که سَهم[=ابهت] خیابانی همه را گرفته بود. من دیدم این بریشخند کردن و دست انداختن مانندهتر است تا نشست آشتی برپا گردانیدن. دیدم ما باید از این نشست برخیزیم بیآنکه پاسخی شنیده باشیم. باید با خواری بازگردیم. اینبود خاموش نمانده گفتم : داستان روزنامهی ملانصرالدین شد. چند سال پیش که روسها در ایران میبودند چون میگفتند : «تا ایران امن نشود نخواهیم رفت» و از آنسو خودشان همیشه ناایمنی برپا میگردانیدند ، ملانصرالدین چنین پرسیده بود :
«روسها از ایران کی خواهند رفت؟!».
خودش پاسخ داده بود : «هنگامی که ایران امن شود».
سپس پرسیده بود : «ایران کی امن خواهد شد؟..».
باز خودش پاسخ داده بود : «هنگامی که روسها بیرون روند».
آقا شیخ میگوید تا همراهان دلهاشان صاف نشود پاسخ نخواهم داد. همراهان هم دلهاشان کی صاف خواهد شد؟!. هنگامی که آقا شیخ بایرادهای آنان پاسخ دهد.
از این سخن من خیابانی برآشفت و با خشم چنین گفت : «من از مرتجع چندان بدم نیاید که از جوان فضول». من چون خشمناک میبودم خودداری نتوانسته پاسخ دادم : «من هم از مرتجع چندان بدم نیاید که از شیخ متعدی». از این جملهها نشست بهم خورد و ما دیگر ننشسته برخاستیم و این آخرین دیدار من با خیابانی بود.
من اینک خَستُوانم که بد کردم و این جملهی آخری را گفتم. خیابانی هجده و هفده سال بزرگتر از من میبود و مرا آن شایستی که در برابر جملهی زنندهی او بخاموشی گرایم. ولی جوانی و تندیِ سَهِشها رشته را از دست من گرفت.
🔸 31ـ چگونه رنجیدگی بدشمنی انجامید (تکهی دو از دو)
از جمله روزی نشستی در خانهی حاجیمعینالرعایا خواستی بود. گفته بودیم ما پرسشهایی میداریم. که آقاشیخ بآنها پاسخ دهد و ما نیز به همان گلهگزاری بس کرده از در آشتی درآییم. از سوی ما چند تن برگزیده شدند که یکی من بودم. چنین نهادیم که در آن نشست جز دکتر که مردی سالمندتر و خود بردبار میبود سخن نگوید. بدینسان رفتیم. حاجیاسماعیلآقا امیرخیزی و حاجی محمدعلیآقا بادامچی و آقامیرزاعلی هیئت نیز میبودند. خود خیابانی دیر آمد وآنگاه بسخن نپرداخته خاموش نشست. حاجیمحمدعلی گفت : «آقاشیخ ، چرا سخن نمیگویید؟!... همراهان آمدهاند و پرسشهایی میدارند؟!..». خیابانی گفت : «این همراهان دلهاشان صاف نیست. نخست دلهاشان صاف کنند و پس از آن من توانم پاسخی بپرسشهاشان دهم».
این را گفت و باز خاموش شد و همه خاموش شدند. دکتر که میبایست از سوی ما سخن گوید چیزی نگفت. راستش اینست که سَهم[=ابهت] خیابانی همه را گرفته بود. من دیدم این بریشخند کردن و دست انداختن مانندهتر است تا نشست آشتی برپا گردانیدن. دیدم ما باید از این نشست برخیزیم بیآنکه پاسخی شنیده باشیم. باید با خواری بازگردیم. اینبود خاموش نمانده گفتم : داستان روزنامهی ملانصرالدین شد. چند سال پیش که روسها در ایران میبودند چون میگفتند : «تا ایران امن نشود نخواهیم رفت» و از آنسو خودشان همیشه ناایمنی برپا میگردانیدند ، ملانصرالدین چنین پرسیده بود :
«روسها از ایران کی خواهند رفت؟!».
خودش پاسخ داده بود : «هنگامی که ایران امن شود».
سپس پرسیده بود : «ایران کی امن خواهد شد؟..».
باز خودش پاسخ داده بود : «هنگامی که روسها بیرون روند».
آقا شیخ میگوید تا همراهان دلهاشان صاف نشود پاسخ نخواهم داد. همراهان هم دلهاشان کی صاف خواهد شد؟!. هنگامی که آقا شیخ بایرادهای آنان پاسخ دهد.
از این سخن من خیابانی برآشفت و با خشم چنین گفت : «من از مرتجع چندان بدم نیاید که از جوان فضول». من چون خشمناک میبودم خودداری نتوانسته پاسخ دادم : «من هم از مرتجع چندان بدم نیاید که از شیخ متعدی». از این جملهها نشست بهم خورد و ما دیگر ننشسته برخاستیم و این آخرین دیدار من با خیابانی بود.
من اینک خَستُوانم که بد کردم و این جملهی آخری را گفتم. خیابانی هجده و هفده سال بزرگتر از من میبود و مرا آن شایستی که در برابر جملهی زنندهی او بخاموشی گرایم. ولی جوانی و تندیِ سَهِشها رشته را از دست من گرفت.