پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من
🔸 32ـ خیزش خیابانی و آزارهایی که بمن رسید (تکه‌ی دو از دو)

من چون رفتم و در آنجا او را دیدم گفت : «میجر ادموند رئیس اداره‌ی سیاسی انگلیس از قزوین به تبریز آمده می‌خواهد شما را ببیند. همین اکنون بروید او را ببینید. چون بیرون آمدید باز بیایید تا باهم گفتگو کنیم». چون پافشاری می‌نمود من از بازار درآمده و برای آنکه بازجویان را از پشت سر خود دور گردانم بدرشکه‌ای نشستم و بکنسولخانه انگلیس رفتم. در آنجا میجر ادموند و کپتن گرد (که او نیز از کارکنان سیاسی انگلیس می‌بود) مرا پذیرفتند و گفتگو آغاز گردید. دانسته شد داستان اینست که چون نیروی سرخ بُلشِویکها تا قفقاز پیش آمده و از آنسو در گیلان میرزا کوچکخان با آنان همدست شده بود انگلیسیان درباره‌ی خیابانی بدگمان شده‌اند که مباد آنکه این نیز درفش بُلشِویکی افرازد ، و چون خیابانی خواست خود را آشکار نمی‌گفت میجر ادموند به تبریز آمده که حال اینجا را از نزدیک ببیند و بسنجد ، و خواست او که از سخنانش فهمیدم این می‌بود که اگر تواند ما یا دسته‌ی دیگری را بزیان خیابانی برانگیزد و او را براندازد ، و اگر چنان کاری نشدنیست با خود خیابانی بگفتگو پردازد و با او پیمانی پدید آورد. اینبود پس از آنکه شُوَند آمدن خود را به تبریز با زبان ساده‌ای بازنمود ، چنین گفت : «من شنیده‌ام شما دارای دسته‌ای هستید که با خیابانی دشمنی می‌نمایید. می‌خواهم بپرسم : آیا شما توانید ، اگر کمکی هم دولت کند ، با خیابانی به نبرد برخیزید و او را براندازید؟..». گفتم : شما چون با زبان بسیار ساده پرسیدید من نیز با زبان بسیار ساده پاسخ می‌دهم : ما چنان کاری نتوانیم. زیرا نخست همراهان ما بیشترشان بازاریند و توانای زد و خورد و پیکار نمی‌باشند. دوم ما دسته‌ی خود را همان روز نخست خیزش خیابانی پراکندیم و سود ما در همان می‌بود. سوم چون خیابانی بنام آذربایجان برخاسته ما دوست نمی‌داریم در این خیزش با او به نبرد پردازیم.

با خشنودی این سخنان مرا شنید. سپس چیزهایی نیز من ازو پرسیدم و همه را پاسخ گفت. با خشنودی از هم جدا شدیم. از همانجا دوباره بسراغ کربلایی‌حسین‌آقا رفتم و چگونگی را گفتم. از گفته‌ی من ناخشنودی نموده گفت : «از رئیس‌الوزراء تلگراف رمزی بمن رسیده که اگر شما بتوانید با خیابانی به نبرد برخیزید و جنبشی از خود نمایید دولت هر اندازه پول بخواهید بشما خواهد رسانید. آنگاه از بیرون دسته‌های سواره به یاری شما خواهند آمد». گفتم چنانکه به میجر ادموند گفته‌ام ما چنان کاری نتوانیم.
همان روز بدیدن دکتر رفته هر آنچه شنیده و گفته بودم باو آگاهی دادم. دکتر بسیار خشنود گردیده گفت : «گزندهایی را از ما دور گردانیده‌اید».

چنانکه در تاریخ هجده‌ساله نوشته‌ام میجر ادموند پس از نومیدی از ما با خود خیابانی بسازش پرداخت و خواست خود را بکار بست. اما نماینده‌ی وثوق‌الدوله به یک نقشه‌ی بسیار خامی برخاست که زیان آن بما نیز رسید. ما آن روزها ندانستیم ولی سپس بداستان پی بردیم.

چگونگی آن بوده که آقای فشنگچی پس از من با آقامیرزاعلی هیئت گفتگو کرده و با او چنین نهاده بوده‌اند که هیئت جنبشی در شهر بزیان خیابانی پدید آورد و عین‌الدوله که بنام والی آذربایجان آمده ولی خاموش می‌نشست بآنان پشتیبانی نماید ، و چون محمدحسینخان سردارعشایر که از سران سواره‌های قره‌داغ بشمار می‌رفت همراه عین‌الدوله بشهر آمده بود سواران او نیز بشهر بیایند و خیابانی و همراهانش را اگرچه با جنگ و خونریزی باشد از میان بردارند.

چنانکه گفتم ما از این نقشه ناآگاه می‌بودیم. ولی روزی دیدیم فرستاده‌ی هیئت آمد که سلطانزاده را کتک زده‌اند بیایید ببینیم چه کار باید کرد. سلطانزاده از دسته‌ی ما می‌بود. ولی با هیئت همبستگی دیرین را نگه داشته مهر می‌ورزید. پیروان خیابانی او را در بازار بگیر آورده کتک زده بودند و هیئت از پیشامد سود جسته و خواسته بوده همان را دستاویز گرداند و به نقشه‌ی خودشان پردازد و بسیار خشنود شده بود که بشُوند سلطانزاده ما نیز پا درمیان خواهیم داشت.

هرچه بود ما با دکتر بخانه‌ی هیئت رفتیم و در آنجا بگفتگو پرداخته چنین نهادیم که فردا همگی باهم به عالی‌قاپو رویم و پیشامد را با سختی زندگانی خود گفتگو کنیم و چون ما را در شهر ایمنی نیست در همانجا بست نشینیم و از دولت چاره خواهیم.

همان شب من چون از خانه‌ی هیئت بیرون آمدم از بیرونِ در سه تن بپشت سرم افتادند و درمیان راه در آنجا که رهگذری نمی‌بود خود را بمن می‌رسانیدند و بیم می‌دادند و تپانچه‌های کمر خود را بمن نشان می‌دادند.
میرزاکوچک‌خان
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 212
🔸 كلمه‌هايي كه مي‌باید روشن گردانيد

در زبان امروزي ما كلمه‌هاي بسياري هست كه معناي آنها نيك روشن نيست و هر كسي آنها را بمعني ديگري بكار مي‌برد. در شماره‌هاي امسال در زير همين عنوان گاهي از آنها سخن خواهيم راند.

1ـ سپهر

در شماره‌ي دوازدهم سال ششم اين را ياد كرده گفتيم كه گاهي بمعني «چرخ» (فلك) ، و گاهي بمعني «آسمان» ، و هنگامي بمعني «طبيعت» بكار مي‌برند ، و گفتيم كه معني درستتر همين بازپسين (طبيعت) ميباشد. دليل اين گفته ، گذشته از آگاهي كه از راه زبانهاي كهن ميداريم ، آنست كه چه چرخ و چه آسمان در فارسي نام ميداشته و نيازي بآوردن «سپهر» در آن معنيها نمي‌بوده. از اينسوي طبيعت باين معني كه خواست ما ميباشد هميشه شناخته‌ي مردمان مي‌بوده و ما مي‌بينيم در همه‌ي زبانها نام ميدارد. پس چگونه تواند بود كه زبان كهني همچون فارسي نامي براي آن نداشته باشد؟!.. همانا «سپهر» باين معني مي‌بوده ، و اينكه در زمانهاي بازپسين شاعران آن را بمعني آسمان يا چرخ بكار برده‌اند از آن بوده كه چون از روي پندارهاي آنروزي خود چرخ با آسمان را ، همچون طبيعت ، سرچشمه‌ي پیشامدها و كارهاي جهان ميدانسته‌اند ، و اينها را همه باهم نزديك مي‌شمارده‌اند نامهاشان را نيز بهم آميخته‌اند. چنانكه گاهي نيز نام «زمانه» يا «روزگار» يا «جهان» را بمعني طبيعت آورده‌اند.

پس از بيرون آمدن شماره‌ي 12 ، آقاي ابوالقاسم آزاد نامه‌اي فرستاده و در آن شعري را از يكي از شاعران ياد كرده كه سپهر را بكار برده و در آن شعر نيز معني «طبيعت» را از آن كلمه توان فهميد :

سپهر آيينه‌ي عدلست و شايد
هر آنچه از تو بيند وانمايد

هرچه هست ما «سپهر» را در معني درست خود كه طبيعت باشد بكار مي‌بريم. اما «طبيعت» بمعني «خاصيت» ، هم آقاي محمود عمادي و هم آقاي ابوالقاسم آزاد ، كلمه‌ي «مونه» را يادآوري كرده‌اند كه در همه‌ي فرهنگها بهمين معني آورده شده و در شعرها نيز بكار رفته.

ليكن من يك چيز ديگري بياد مي‌آورم ، و آن اينكه ما در فارسي يك كلمه‌ي «خيم» نيز ميداريم كه بمعني خلق و خصلت بكار ميرود : «دژخيم ، خوش‌خيم ، و مانند اينها». كنون ببينيم ميانه‌ي خاصيت با خلق يا خصلت چه جدايي هست؟.. زيرا اگر ميان اينها جدايي نيست ما خواهيم توانست همان «خيم» را در معني «خاصيت» هم بكار بريم و نيازي بكلمه‌ي ديگري نداريم.

مي‌بايد اين را نيك انديشيد. در نگاه نخست چنين پيداست كه در ميانه‌ي آنها جدايي نيست. زيرا ما «خيم» آن را ميگوييم كه در نهاد كسي نهاده شده و نشانه‌هاي آن ، خواه ناخواه ، نمودار ميگردد ، مثلاً رشك يكي از خيمهاست. باين معني يك چيزي در نهاد بسياري از كسان نهاده شده كه نيكي يا فزوني ديگران را دوست ندارد و اينست چون نيكي يا فزوني از كسي ديد دلگير گردد ، و خواه و ناخواه ، آزردگي نمايد و زبان ببدگويي باز كند. اين معني خيم است. آيا «خاصيت» نيز همين نيست؟..

من تنها مي‌پرسم و خواستم آنست كه كساني كه ميخواهند در اين باره چيزي بنويسند و بفرستند. بويژه كساني كه از روانشناسي هم آگاهي ميدارند و ميتوانند آموزاكهاي آن دانش را هم در اين زمينه‌ها بديده گيرند.

اين خود نكته‌ايست كه ما در جستن و برگزيدن كلمه‌هاي فارسي نبايد دربند آن باشيم كه هر كلمه‌اي كه از عربي ميداريم و بكار مي‌بريم در برابر آن يك فارسي پيدا كنيم. بلكه بايد دربند اين باشيم كه در برابر هر يك معنايي يك نام فارسي بگزاريم. اين را براي آن ميگويم كه بسياري از كلمه‌هاي عربي كه ما ميداريم فزونيست و ميتوانيم از آنها بي‌نياز گرديم. براي مثال كلمه‌ي «انصاف» را ياد ميكنم. اين كلمه را يك معناي جدايي نيست. ميگوييم : «فلان كس انصاف دارد. دليل كه مي‌شنود مي‌پذيرد» اين همان «راستي‌پژوهي» است. ميگوييم : «فلان با همباز خود با انصاف رفتار ميكند» اينجا بمعني دادگريست. شما چون نيك انديشيد ما «انصاف» نام معنايي نمي‌داريم و نيازي بداشتن يك كلمه‌ي فارسي در برابر آن نخواهيم داشت.

باشد كساني بگويند : گرفتيم كه «خاصيت» با «خلق و خصلت» يكيست چه زيان خواهد داشت كه در فارسي هم دو نام براي آن داريم؟.. ميگويم : تا يك جدايي را بديده نگيريم بودن دو نام بيهوده خواهد بود. زيانش هم اينست كه معنيهاي پنداري پديد مي‌آورد. (چنانكه كلمه‌ي انصاف اين كار را كرده است).

اينها را مي‌نويسم تا دانسته شود كه در جستجوي كلمه‌هاي فارسي و پيدا كردن و رواج دادن آنها چه باريك‌بيني‌هايي بايد شود. امروز كه خواسته مي‌شود زبان نيك گردد و از آشفتگي بيرون آورده شود نبايد چنان كرد كه بدتر از بد گردد.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی پانزدهم)

🔶 خراباتیان كه بودند و چه می‌گفتند؟..
(بخش 3 از 3)

جای گفتگو نیست كه خراباتیان یك دسته گمراهان بی‌ارزش بوده‌اند ، و اندیشه‌های آنان سراپا غلط و سراپا زیانست : آن جهان را خوار داشتن و از دیده‌ها انداختنشان ، این مردم را بسستی و مستی و بیغیرتی واداشتنشان. اینان پیش خود با خدا می‌جنگیده‌اند و باو ایرادها می‌گرفته‌اند ، ولی در حقیقت ریشه‌ی خود و توده را می‌كنده‌اند. این بسیار نادانیست كه كسانی مردم را از كوشش بازدارند و چنین گویند :
زین پیش نشان بودنیها بوداست پیوسته قلم ز نیك و بد ناسوداست
تقدیر ترا هر آنچه بایستی داد غم خوردن و كوشیدن ما بیهوداست

در گرفتاریها از چاره‌جویی بازداشته چنین درس آموزند :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادست

در برابر میخوارگیها و پستیهای خود عذر آورده چنین گویند :
آیین تقوا ما نیز دانیم لكن چه چاره با بخت گمراه

بیشرمانه با آفریدگار بداوری برخاسته و نادانیهای خود را باو بسته چنین گویند :
هر نیك و بدی كه از من آید بوجود تو بر سر من نوشته‌ای من چه كنـم

یا از ارزش دانش و بینش كاسته چنین سرایند :
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر كمتر جو
كسی نگشود و نگشاید به حكمت این معما را

یا به خرد كه گرانمایه‌ترین گوهر خدادادیست ریشخند كرده چنین گویند :
ما را بمنع عقل مترسان و می بیار كاین شحنه در ولایت ما هیچ كاره نیست

جهان را هیچ و پوچ خوانند و آنگاه چنین گویند :
بادت بدست باشد اگر دل نهی بهیچ در محضری كه تخت سلیمان رود بباد

چنین كسانی را با این بدآموزیها «خردمند» نتوان خواند. ما نمی‌دانیم كسانی كه از اینان هواداری می‌نمایند چه پاسخی دارند؟!.. آنان كه صد ستایش از خیام می‌نمایند و رباعیهای او را پیاپی بچاپ رسانیده بدست مردم می‌دهند باینها چه می‌گویند؟!.. نمی‌دانم آیا مقصود خراباتیان را دریافته‌اند یا نه؟.. اگر دریافته‌اند پس آن ستایشها برای چیست؟!.. چگونه از چنین کسانی ستایش می‌سرایند؟!.. اگر درنیافته‌اند و مقصود آنان را نمی‌دانند پس آن كوششها چه حالی دارد؟!.. چرا در راه یك چیز نافهمیده می‌كوشند؟!..

آیا این بدخواهی با كشور و توده نیست كه كسانی چنین اندیشه‌های كجی را ترویج نمایند؟!. آیا از اینها جز زیان چه نتیجه‌ای در دست تواند بود؟!.. امروز در این جهانی كه توده‌ها در راه زندگانی با همدیگر سختترین نبردها را می‌كنند آیا خیانتكاری نیست كه شما چنین بدآموزیهایی را كه همه‌اش سخن از مستی و سستی می‌راند در دلها جا دهید؟!.. آیا این دشمنی با توده و كشور شمرده نمی‌شود؟!..

آیا این داستان از كجا سرچشمه میگیرد؟!.. این هیاهو درباره‌ی خیام از كجا برخاسته؟!. من نمیخواهم پرده‌دری كنم همین اندازه می‌نویسم : كسانی در این راه دانسته و فهمیده گام برمی‌دارند. و آنان خواستشان سسـت گردانیدن این توده‌ی بیچاره است و این داستان و مانندهایش را وسیله‌ی نیكی برای كار خود می‌شناسند ، دیگران نیز نافهمیده و نادانسته پیروی از ایشان می‌كنند. اینها همه دامست همه دانه است.

اگر بخواهند كسی را فریب دهند و سوارش گردند آشكاره نگویند كه می‌خواهیم ترا فریب دهیم یا می‌خواهیم بگردنت سوار گردیم ، با سخنانی سرگرمش دارند و قصد خود را بكار بندند.
شنیده‌ام در هندوستان مارگیرانی هستند كه چون بخواهند ماری را بگیرند می‌روند در جایی نزدیك بسوراخ آن می‌نشینند و نایی بلب گرفته سراییدن می‌آغازند. مار كه آواز نای شنود سر از سوراخ بیرون آورد و كم‌كم بمارگیران نزدیك شود و یكبار خود را در درون سبد می‌بیند كه می‌گیرند و دندانش را كنند و افزار كارش گردانند. اینان نیز همین رفتار را می‌كنند. یك نام «مفاخر» بگوشها می‌خوانند و صد بدآموزی زهرناك را در دلها جا می‌دهند. اینها چیزهاییست كه همه باید بفهمند ، حقایقیست كه همه باید بدانند. بفهمند و بدانند و بیش از این فریب بدخواهان نخورند ، بیش از این ریشه‌ی خود را نكنند.

می‌دانم كسانی باز به رنجش خواهند برخاست. اینست می‌گویم : اگر ایرادی یا پاسخی دارند با زبان ادب بنویسند. كسانی كه از در الواطی و پستنهادی درآیند ما را بآنان پاسخی نخواهد بود.

میدانم كسانی همین سخن را ناشنیده گرفته و همه‌ی این دلیلهای ما را نادیده انگاشته بجای پاسخ بهیاهو خواهند برخاست كه بخیام توهین شده. این مایه‌ی افسوس است كه یك خیامی حق داشته است كه بخدای جهان توهین كند ، به خرد و فهم و دانش ریشخند نماید ، اینهمه بدآموزیها را برشته‌ی شعر كشد ، ولی كسی حق ندارد با دلیل باو ایراد گیرد یا بدآموزیهایش را بازنماید. راستی‌را مایه‌ی افسوس است و دوباره تكرار می‌كنم كه ما باین هیاهوها اهمیتی نخواهیم داد و از سخن خود نخواهیم بازگشت.
ما نیك می‌دانیم كه بیشتر مردم اینها را نمی‌دانند و اینست پیروی از بدخواهان می‌نمایند. این را بارها آزموده‌ایم و اینست امیدمندیم كه بسیاری از اینان از این سخنان تكانی خواهند خورد و از آن راه گمراهی بازخواهند گشت. بارها از كسانی پرسیده‌ام آخر این خیام چه می‌گوید؟!.. دیده‌ام پاسخی نمی‌توانند. روزی بیكی گفتم : خیام چه می‌گوید كه اینهمه نامش بزبانها افتاده؟.. گفت فلسفه‌ی مخصوصی دارد. گفتم : چه فلسفه‌ای؟.. گفت : می‌گوید من نمی‌دانم از كجا آمده‌ام و بكجا می‌روم. گفتم : اگر می‌دانست می‌شد فلسفه. ندانستن كه فلسفه نیست. پیره‌زنهای روستایی نیز نمی‌دانند كه از كجا آمده‌اند و بكجا می‌روند. بسیار خوب ، نمی‌داند از كجا آمده و بكجا می‌رود ، چه كار باید كرد؟..گفت : می‌گوید : باید دم را غنیمت دانست و بخوشی گذرانید. گفتم آیا این فلسفه است؟!.. پس بگویید شما فلسفه را به چه معنی می‌آورید؟.. اگر فلسفه بمعنی اندیشه‌ها یا دستورهای بخردانه است اینكه بسیار بیخردانه می‌باشد. این شیوه‌ی هر بیغیرت و بیدردست كه پروای گذشته و آینده نمی‌كند ، تنها در اندیشه‌ی خوشی آن دم می‌باشد ، ولی خردمند باغیرت چنین رفتاری را بخود نتواند پسندید.
(پرچم روزانه شماره‌های 145 و 146 و 147)
🔶 زندگانی من
🔸 33ـ چگونه از تبریز بیرون آمدم (تکه‌ی یک از دو)

فردا دوشنبه بیستم اردی‌بهشت در خانه‌ی هیئت گرد آمدیم ولی پنج تن بیشتر نبودیم. هیئت ، دکتر ، طلیعه ، سلطانزاده ، من. هیئت نتوانسته بود دسته‌ای پدید آورد. با این کمی روانه‌ی عالی‌قاپو شدیم. چنانکه در تاریخ هجده‌ساله نوشته‌ام در عالی‌قاپو چیزی که مایه‌ی امید باشد ندیدیم. اینبود از رفتن پشیمان شده برخاستیم که بازگردیم. آن سه تن از در بزرگ که آمده بودیم بیرون رفتند. دکتر با من از در دیگری که بخانه‌ی دکتر می‌رفت روانه شدیم. در راه چند تنی دنبالمان کردند ولی داستانی رخ نداد و ما بخانه‌ی دکتر رسیدیم و بناهار خوردن نشستیم. درمیان ناهار یکی از دوستان از در درآمده از گرفتار شدن آن سه تن آگاهی آورد.

خیابانی از سازش فشنگچی با هیئت و سردارعشایر آگاه می‌بوده و ما را همدست آنان می‌شمارده. اینبوده همانکه ما بدرون عالی‌قاپو رفته‌ایم بازجویان بسیار گرد آنجا را فراگرفته‌اند ، و چون آن سه تن بیرون آمده‌اند هر سه را دستگیر گردانیده‌اند ، که همان روز هیئت را با طلیعه در درشکه نشانیده روانه‌ی تهران گردانیدند. ولی سلطانزاده را بشهربانی فرستاده بند کردند. نیز همان روز فشنگچی و سردارعشایر و کسان دیگر را دستگیر گردانیدند.

اما من در خانه‌ی دکتر ناهار خورده پس از بدرود با او روانه‌ی خانه‌ی خودمان شدم. آن روز کسی بسراغ من نیامد. هنگام شب یک دسته بدر خانه آمدند. چون کسی از شهربانی همراهشان نمی‌بود نخواستم خود را بدست آنان سپارم و از پشت بام بخانه‌ی همسایه رفتم که سپس بازگشتم.

فردا دانستیم که دکتر و میرزاعلی‌اکبر حریری را نیز گرفته و بشهربانی برده بند کرده‌اند. از اینرو از همراهان ما هر که شناخته می‌بود گریخته یا رو نهان گردانیده.

من نیز بآن شدم از شهر بیرون روم. عصر آن روز نهانی از خانه بیرون شده و با همسرم در درشکه‌ای سرپوشیده نشسته بکوی چوست‌دوزان رفتم. چند روز در آنجا در خانه‌های آشنایان مانده از آنجا به دیزه بخانه‌ی یکی از خویشان رفتم و از آنجا خود را به هُکماوار بخانه‌ی حاجی‌عباس رسانیدم. چند شبی در آنجا می‌بودیم و با شادروان حاجی‌عباس با آسایش و خوشی روز می‌گذرانیدیم تا شبی رخت خود را دیگر گردانیده همراه یکی از کشاورزان هُکماوار خود را به «یانق» سه فرسخی تبریز رسانیدم. در آنجا یک شب ماندم که شادروان حاجی‌عباس رخت و پول برایم آورد. فردا از آنجا تنها راه افتاده شب را به «مَمَقان» و فردا از آنجا به «اجبشیر» و پس‌فردا به بُناب رفتم. در همه جا آشنایان میهمانم می‌کردند و خوشیها رخ می‌داد. از بُناب که بیرون آمدم با یک ملای شیخی همراه می‌بودیم که گفتگوی خود را با او در جای دیگری نوشته‌ام. (1)

پابرگیها :
1ـ کتاب بهائیگری
riweye badbaxtihã 11.pdf
309.7 KB
«ریشه‌ی بدبختیها 11» عنوان بیست‌وچهارمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آورده‌ایم.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 213
🔸 كلمه‌هايي كه مي‌باید روشن گردانيد

2ـ همانا

اين را كساني بجاي «البته» يا «يقيناً» بكار مي‌برند. ولي درست نيست. اين كلمه در پهلوي بسيار بكار ميرود ، و معني درست آن ، چه در پهلوي و چه در كتابهاي پيشين فارسي ، «چنين برمي‌آيد» است. مثلاً گفته مي‌شود : «اين رفتاري كه شما با من مي‌نماييد همانا آزردگي در دل ميداريد». ما نيز هميشه در اين معني بكار مي‌بريم.

در فارسي ، نزديك باين ، دو كلمه‌ي ديگري هست : يكي «گويا» و ديگري «گويي». اين دو هم هر يكي معناي ديگري دارد. گويا بمعني «گمان ميرود» است : «فلان كس در اينجا مي‌بود ولي گويا رفته است.» گويي (يا تو گويي ، يا تو گفتيي) معني «مانستن» را رساند «از هر سو چراغها مي‌درخشيد تو گويي روزِ روشن بود».

مي‌بايد جدايي ميانه‌ي اين سه كلمه را نيك فهميد و هر كدام را جز در جاي خودش بكار نبرد. چنانكه گفتيم «همانا» در جاييست كه از كردار يا گفتار كسي يا از پیشامدهاي ديگري ، بودن يك كاري يا چيزي فهميده شود. مثلاً كسي سخنان پريشان ميگويد و رفتارش بيخردانه است. گفته شود : «همانا ديوانه شده». «گويا» در جاييست كه خود گوينده گمان مي‌برد و چنان ميفهمد. گويي تنها براي مانانيدن است.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی شانزدهم)

🔶 باید براستیها گردن گزاشت
(بخش 1 از 2)

چند روز پیش كسی تلفن كرده بی‌آنكه خود را بشناساند چنین می‌گوید : «آیا می‌توانیم بنام یك جمع ایرانی از شما خواهش كنیم كه بیش از این موضوع شعر را تعقیب نكنید». گفتم یك جمعی نباشد و یك تن ایرانی باشد پیش ما گرامی است. ولی در این مورد بهتر است ما از آنان خواهش كنیم كه سخنانی را كه با دلیل می‌نویسیم بپذیرند. ما كه بشاعران دشنام نمی‌دهیم ، دروغ نمی‌بندیم ، سخنانی را با دلیل می‌نویسیم ، و این برای رهایی ایرانیان از این آلودگیهاست و ما خود هیچ غرضی نداریم. پس آن كسان بگویند كه چرا نمی‌پذیرند؟!. گفت : سخن شما راستست. ولی یك دسته هستند كه علاقه بچند شاعری دارند ، و اینست نوشته‌های شما همچون نیشتر در دلهای ایشان ریش ایجاد می‌كند. گفتم : بهتر است بیایند باهم بنشینیم و گفتگو كنیم. با یك تأثّر گوشی را گزاشت و رفت.

راستی را من متأثر گردیدم. این چه گرفتاری است که دامنگیر ایرانیان گردیده؟!. این چه ناتوانیست كه روانها دچار شده‌اند؟!.. یك گفتگویی را با دلیل چرا نمی‌توانند پذیرفت؟! یك راهنماییهای دلسوزانه چرا در دلها ریش پدید می‌آورد؟!.. خدایا باین مردم ببخشای! خدایا بما یاوری كن!

فریبكاران پستنهادی از بس سالها بفریب مردم کوشیده‌اند ، از بس ستایشهای خائنانه از شاعران نموده‌اند ، از بس نام «مفاخر» برده‌اند ، از بس نوشته‌های فریب‌آمیز شرقشناسان را (كه خود نابودكنندگان شرقند) بگوشها رسانیده‌اند ، امروز نتیجه آن شده كه ما چون می‌گوییم : بیهوده‌گویی هنر كسی نیست ، می‌گوییم : این شاعران صدها بدآموزی بنظم كشیده‌اند و آنها را یكایك نشان می‌دهیم ، می‌گوییم : این بدآموزیها و مانند اینهاست كه اراده‌ها را سست ، خردها را بیكاره گردانیده ، چنین سخنانی را با دلیلهای آشكار نمی‌توانند پذیرفت ، و چون پاسخی هم نمی‌توانند داد اینست یك دسته بسخنان زشت و بی‌ادبانه برمی‌خیزند و یك دسته بدینسان از در خواهش درمی‌آیند.

چند روز پیش كسی بنزد من آمده می‌گوید : آخر خیام نیكی‌هایی هم دارد چنان نیست كه همه‌ی گفته‌هایش بد باشد. پس شما چرا آنها را در نظر نمی‌گیرید؟!.. گفتم : شعرهایی كه بنام خیام خوانده می‌شود در چند زمینه است :

1ـ ایراد بآفرینش و زباندرازی بآفریدگار جهان و كاستن از ارزش آفرینش.
2ـ دعوت بجبریگری و پافشاری بروی اینكه «بودنیها بوده است» و كوشش سودی ندارد.
3ـ راهنمایی بآنكه باید دمی را كه هست غنیمت شمرد و بگذشته و آینده پروایی نداشت.
4ـ ستایش از باده و برانگیختن مردم بباده‌خواری و مستی و بیخودی.
5ـ نشان دادن آنكه این جهان پیاپی در گذر است و باید بآن اعتمادی ننمود و «باید با عاریتی ، عاریتی زیست».
6ـ توهین بدین اسلام و ریشخند نمودن بوعده‌ی بهشتی كه آن دین به پیروان خود داده و گفتن اینكه آن نسیه است و ما در اینجهان در میخانه بهشت نقدی داریم.

اینهاست فشاره‌ی رباعیات خیام. شما بگویید كدام یكی نیكست؟! كدام یكی درخور ارزشست؟!. گفت : پس چرا اروپاییها اینهمه ستایش ازو می‌كنند؟!. گفتم داستان شما داستان آن مرد ساده‌دلی است كه می‌پرسیده : این راهزنان كه مال مردم را از دستشان می‌گیرند پس نمی‌فهمند كه حرامست؟!.. پس از همه‌ی این سخنان دیدم چنین می‌گوید : من كه مانده‌ام متحیر ، نمی‌دانم چه بگویم!

این نتیجه‌ای بود كه از آنهمه گفتگوها گرفتیم. یك چیزهایی در دلها نشسته و بآسانی نمی‌توانند آنها را بیرون گردانند.

كسانی كه از سخنان ما درباره‌ی خیام و دیگران می‌رنجند شاید چنین می‌پندارند كه اینها نیز گفته‌هاییست از جنس گفته‌های دیگران. در ایران نویسندگی برای یك مقصودی نیست. یك نویسنده می‌تواند هرچه باندیشه‌اش رسید از راست و كج برشته‌ی نوشتن كشد و دیگری هم می‌تواند ضد آن را نویسد و باهم بمجادله پردازند. یك بار هم می‌بینی همان نویسنده از سخن خود برگشت و این بار ضد آنها را نوشت. این شیوه‌ایست كه نویسندگان دارند. [1]

كسانی می‌پندارند این سخنان ما نیز از آنگونه است و اینست گاهی می‌بینی بپاسخ‌نویسی برمی‌خیزند و گاهی درخواست می‌نمایند كه ما از سخنان خود بازگردیم. ولی این یك اشتباهی از ایشانست و ما باید آنان را از اشتباه بیرون آوریم :

[1] : یادداشت زیر خوانده شود. 👇👇
کوشاد تلگرام (یادداشت یکم بر گفتار بالا) : یك نمونه از آنان نویسنده‌ی نامداری است كه پیاپی از حالی بحال دیگر درمی‌آمده :
نخست نوشته‌هایش رنگ بیدینی داشته ، پس از چندی به مادّیگری تاخته از اسلام هواداری كرده و صوفیگری را باورهایی دانسته كه مردمان را به «ذلت و نكبت و اسارت سوق» می‌دهد. زمانی دیگر اشراف و توانگران را نكوهیده و هواداری از سوسیالیزم نموده. (تو گویی این او نبوده كه به مادّیگری كه پایه‌ی سوسیالیزم است می‌تاخته).
هنگامی كه كسروی به پیروی چشم و گوش بسته‌ی شرقیان از اروپاییان (اروپاییگری) خرده می‌گرفت (1311) ، او كه خود سالها پیش از آن به «تمدن جدید» تاخته آن را «نه تنها برای آدمیان سعادت‌آمیز» ندانسته «بلكه مایه‌ی هلاكت و بدبختی» شمرده بود ، در روزنامه‌ی «شفق سرخ» پیاپی گفتارهایی در نكوهش اندیشه‌ی كسروی نوشت و از اینكه از «تمدن جدید» انتقاد شده دلتنگی می‌نمود و در روزگاری كه یك نسبت «بلشویكی» یا «مخالفت با اراده‌ی اعلیحضرت» (رضاشاه) می‌توانست زندگی كسی را دگرگون و تباه سازد ، در یكی از آنها حتا قلم خود را بدینسان بكار گرفته : «اینها مطالب كارل ماركس است ... شما با این مقاله‌های خود زحمتهای چند ساله‌ی اعلیحضرت را هدر می‌گردانید». لیكن با پاسخهایی كه او (همچون منتقد دیگر در آن روزنامه) از کسروی دریافت ، زبان دركشیده خاموش گردید.
با آنكه زمانی قلم و روزنامه‌اش را در راه جمهوریخواهی رضاشاه ، زمانی دیگر بشورانیدن مردم برای بازگردانیدن او از رودهن (كه به حال قهر به آنجا رفته بود) و سپس در راه برچیده شدن پادشاهی قاجار و بتخت نشستن رضاشاه بكار برد و سرانجام در جرگه‌ی پیرامونیانِ نزدیك او درآمد و به همه‌ی كارهایی كه او كرد همچون برداشتن چادر ، گزاشتن قانون رخت یکسان (لباس متحدالشكل) ، برچیدن محكمه‌های شرعی و برپایی دادگستری و دفترهای اسناد رسمی و برپا كردن مدرسه‌ها و دانشكده‌ها و حتا آنها كه می‌خواست بكند و نشد (همچون اصلاح خط) مهر تأیید زد (همانها كه میدان را از ملایان می‌گرفت و دشمنی سخت ایشان را برمی‌انگیخت) و شش هفت دوره نماینده‌ی مجلس گردیده و زمانی نیز ریاست «اداره‌ی سانسور» را بعهده داشت ، پس از برافتادن رضاشاه ، توگویی بیگانه‌ای در آن دستگاه و از دیكتاتوری ناخشنود بوده و همیشه می‌خواسته از نمایندگی مجلس و جایگاههای دولتی کناره گیرد و تنها از بیم مرگ بوده كه بر سر كار مانده ، این بار در نقشی تازه‌ به بازی شگفتی برخاست : نخستین نماینده‌ای بود كه در مجلس سخن از جواهرات سلطنتی بمیان آورد و اینكه باید مراقب بود شاه آنها را با خود نبرده باشد!
داستان در اینجا پایان نمی‌یابد و نكوهشها و سرزنشهای او از رضاشاه در نوشته‌هایی كه به روزنامه‌ها می‌فرستاد برای پاك كردن گذشته‌ی خود و «وجیه‌المله» شدن ادامه داشت تا اینكه حزبی را بنیاد گزاشته پس از زمان درازی بدگویی از پدر ، این بار به دربار پسر (محمدرضاشاه) نزدیك گردید و حتا در آشوب 17 آذر 21 همدست او بود.
نیرنگ وجیه‌المله شدن در آن روزها علیه رضاشاه سخن گفتن و به بدخواهان او (همچون ملایان) نزدیك شدن و هوادار درآمدن بود. او که نماینده‌ی مجلس دوره‌ی چهاردهم هم بود با «باهماد آزادگان» كه با شیعیگری نبرد سختی می‌كرد ، طرف گردیده از شیعیگری و مولوی هواداری می‌نمود ـ بی‌آنکه اندک‌شرمی از آن کند که همو بود که زمانی بضد دین و صوفیگری گفتار می‌نوشت.
پس از این چرخشها ، در حكومت محمدرضاشاه به سفیری و یك بار به وزیری رسید و كوتاه‌زمانی پس از آغاز بكار مجلس سنا تا سال 57 همچنان سناتور بود و سخنرانیهای بسیار چاپلوسانه‌ای از او درباره‌ی پهلوی دوم نیز در دست هست. در اواخرِ حكومت شاه سرانجام ستایشگریهایش را با عنوان «پنجاه و پنج سال» برویه‌ی كتاب درآورد.
آن به چند رنگ درآمدنش در مسلک و باورها بود و این نیز نان به نرخ روز خوردنش در سیاست.
هنوز سخن درباره‌ی رنگهایی که او در زندگانی دیگر گردانیده بپایان نرسیده. خوانندگان برای آگاهیهای بیشتر از حالهای گوناگونی که او در مسلک و سیاست یافته ، می‌توانند گفتاری را که بنام «بوقلمون‌صفتی در نویسندگی و سیاست» نوشته‌ و پیشتر هم در این کانال آورده‌ایم بخوانند.