برخی دیگر از بزرگان ایران (که پیکرههای درخور اعتماد آنها در دسترس میباشد)
برخی از بزرگان ایران (که پیکرههای درخور اعتماد آنها در دسترس میباشد)
🔶 زندگانی من
🔸 34ـ نخست بار که به تهران رسیدم (تکهی یک از دو)
نمیدانم چند روز در راه میبودیم. چون به تهران رسیدیم (1) من نام میهمانخانهای را یاد گرفته بودم که بآنجا روم. غلامعلیخان نگزاشت و آن شب را بخانهی ایشان رفتم. پدر و برادرانش بسیار نواختند. آقای علی معتمدی (دستیارِ پیشِ (2) نخستوزیری) از خویشان ایشان میبوده. شب بدیدن غلامعلیخان آمد و باهم دوستی پیدا کردیم. شب نخست من در تهران بسیار خوش گذشت.
فردای آن روز به خیابان رفته با آقایان هیئت و طلیعه و سلطانزاده دچار آمدم ، سلطانزاده را که با دکتر و حریری به سقز فرستاده بودهاند او خود به تهران آمده بود. دانسته شد من چون از صاینقلعه راه افتادهام تلگرافچی آنجا که از هواداران خیابانی میبوده چنین گزارش داده : «فلان کس که از تبریز تبعیدش کرده بودند به صاینقلعه آمد. از اینجا نیز تبعیدش کردند» ، و روزنامهی ایران این گزارش را زیر عنوان «تبعید تبعید شده» بچاپ رسانیده و این جمله بزبانها افتاده. آنان که مرا دیدند آواز برآوردند «تبعید تبعید شده». دیگر مرا رها نکردند و از همانجا رفتیم به شمیران بخانهی هیئت. دو روز میهمان ایشان میبودیم. دانسته شد شصت تن بیشتر از تبریز گریخته یا بیرون آمده در تهران میباشند بسیاری از ایشان بدیدن من آمدند.
دو روز دیگر طلیعه و سلطانزاده و من به تهران آمده نشیمن برای خود برپا گردانیدیم. در اینجا تب با سختی بیشتر بازگشت که مرا بسیار میآزرد. ولی پروا نکرده همانکه از رختخواب برمیخاستم پی کار میرفتم.
در اینجا نخست کوشیدم کاری برای خود پیدا کنم و بهتر دانستم از وزارت فرهنگ کار خواهم. روزی بآنجا رفتم. آقای علیاصغر حکمت رئیس کارگزینی میبود و از دانستههای من میپرسید و چون مرا با عمامه و عبا میدید نمیتوانست باور کند که انگلیسی میدانم. گفت : «حاضرید کسی شما را امتحان کند؟...». گفتم : «نخست آن کس را امتحان میکنم و سپس امتحان میدهم». گفت : «چطور؟...». گفتم : «در دیکسیونرهای انگلیسی 450000 کلمه هست که یک انگلیسیدان بیش از دههزار آنها را نخواهد دانست و نباید بداند. اکنون کسی که بخواهد مرا بیازماید چهبسا از آن کلمههای دیکسیونری برگزیند و بخواهد مرا درمانده وانماید. اینست بهتر است من پیش افتم و او را درمانده وانمایم ...». گفت : «همین خود آزمایش است و پیداست که شما انگلیسی را میدانید». سپس کمی هم با انگلیسی باهم سخن گفتیم.
از وزارت فرهنگ مرا پذیرفتند و چون خواستار درس گفتن میبودم بدبیرستان «ثروت» فرستادند که درس عربی گویم. بدینسان از رهگذر کار دلآسوده گردیدم. یک بار هم بوزارت عدلیه رفته سرگذشت خود را آگاهی دادم.
پابرگیها : (همه از ویراینده)
1ـ آخرهای تابستان 1299
2ـ دستیار پیش = معاون سابق
🔸 34ـ نخست بار که به تهران رسیدم (تکهی یک از دو)
نمیدانم چند روز در راه میبودیم. چون به تهران رسیدیم (1) من نام میهمانخانهای را یاد گرفته بودم که بآنجا روم. غلامعلیخان نگزاشت و آن شب را بخانهی ایشان رفتم. پدر و برادرانش بسیار نواختند. آقای علی معتمدی (دستیارِ پیشِ (2) نخستوزیری) از خویشان ایشان میبوده. شب بدیدن غلامعلیخان آمد و باهم دوستی پیدا کردیم. شب نخست من در تهران بسیار خوش گذشت.
فردای آن روز به خیابان رفته با آقایان هیئت و طلیعه و سلطانزاده دچار آمدم ، سلطانزاده را که با دکتر و حریری به سقز فرستاده بودهاند او خود به تهران آمده بود. دانسته شد من چون از صاینقلعه راه افتادهام تلگرافچی آنجا که از هواداران خیابانی میبوده چنین گزارش داده : «فلان کس که از تبریز تبعیدش کرده بودند به صاینقلعه آمد. از اینجا نیز تبعیدش کردند» ، و روزنامهی ایران این گزارش را زیر عنوان «تبعید تبعید شده» بچاپ رسانیده و این جمله بزبانها افتاده. آنان که مرا دیدند آواز برآوردند «تبعید تبعید شده». دیگر مرا رها نکردند و از همانجا رفتیم به شمیران بخانهی هیئت. دو روز میهمان ایشان میبودیم. دانسته شد شصت تن بیشتر از تبریز گریخته یا بیرون آمده در تهران میباشند بسیاری از ایشان بدیدن من آمدند.
دو روز دیگر طلیعه و سلطانزاده و من به تهران آمده نشیمن برای خود برپا گردانیدیم. در اینجا تب با سختی بیشتر بازگشت که مرا بسیار میآزرد. ولی پروا نکرده همانکه از رختخواب برمیخاستم پی کار میرفتم.
در اینجا نخست کوشیدم کاری برای خود پیدا کنم و بهتر دانستم از وزارت فرهنگ کار خواهم. روزی بآنجا رفتم. آقای علیاصغر حکمت رئیس کارگزینی میبود و از دانستههای من میپرسید و چون مرا با عمامه و عبا میدید نمیتوانست باور کند که انگلیسی میدانم. گفت : «حاضرید کسی شما را امتحان کند؟...». گفتم : «نخست آن کس را امتحان میکنم و سپس امتحان میدهم». گفت : «چطور؟...». گفتم : «در دیکسیونرهای انگلیسی 450000 کلمه هست که یک انگلیسیدان بیش از دههزار آنها را نخواهد دانست و نباید بداند. اکنون کسی که بخواهد مرا بیازماید چهبسا از آن کلمههای دیکسیونری برگزیند و بخواهد مرا درمانده وانماید. اینست بهتر است من پیش افتم و او را درمانده وانمایم ...». گفت : «همین خود آزمایش است و پیداست که شما انگلیسی را میدانید». سپس کمی هم با انگلیسی باهم سخن گفتیم.
از وزارت فرهنگ مرا پذیرفتند و چون خواستار درس گفتن میبودم بدبیرستان «ثروت» فرستادند که درس عربی گویم. بدینسان از رهگذر کار دلآسوده گردیدم. یک بار هم بوزارت عدلیه رفته سرگذشت خود را آگاهی دادم.
پابرگیها : (همه از ویراینده)
1ـ آخرهای تابستان 1299
2ـ دستیار پیش = معاون سابق
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 215
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
4ـ كراد ، سكالاد ، نويساد ، باهماد (تکهی یک از دو)
اين را يك بار هم گفتهايم رويش زبانهاي آرياني و بزرگ گرديدن آنها از دو راه باشد : يكي از راه افزوده شدن پيشوند و پسوند ، ديگري از راه بهم پيوستن كلمهها (تركيب). پيشوند و پسوند در اين زبانها ارج بيشتري دارد.
امروز براي بزرگي فارسي و رويش آن بايد پيشوندها و پسوندها نيك روشن گردد و بسيار بكار رود. ما در چند سال پيش يك بار از اينها بگفتگو پرداختيم. ولي همهي آنها را ننوشتيم. چنانكه شمردهايم بيش از چهل پيشوند و پسوند هست كه بايد از همهی آنها سخن رانيم. باشد كه امسال بآنها پردازيم.
در اينجا براي روشني چند كلمهاي كه نياز بداشتن آنها پيدا كردهايم يكي را ياد ميكنم :
ما در فارسي يك پسوند «آر» ميداريم كه بسياري يك كار يا پياپي بودن آن را رساند. مثلاً ديدار ، گفتار ، رفتار ، كشتار ، جستار و مانند اينها.
«ديدن» يك بار ديدنست ولي «ديدار» ديدن بسيار است. «گفتار» گفتن بسيار است ، و همچنين آن ديگرها.
اين يكي از پسوندهاييست كه روان نيست و در همه جا نميآيد ولي ما بايد روانش گردانيم و در همه جا بياوريم. مثلاً پرسيتار ، شنيدار ، نوشتار و مانند اينها نيز كه نياز باشد بياوريم.
بيك پسوند ديگري هم نيازمنديم كه «باهم بودن چند تن را براي يك كاري» برساند و آن پسوند «آد» است. مثلاً رونامهاي برپا شده و چند تني باهم گرديدهاند كه آن را بنويسند. اكنون آنان را «هيئت تحريريه» مينامند ولي اگر فارسي بخواهيم بايد گفت : «نويساد».
چند تا آيروپلان بهوا رفتهاند كه باهم بپرند بايد گفت «پرادي» پديد آوردهاند. چند نوازنده با هم مينوازند بايد گفت : «نوازادي» ميباشند. همچنين در مانندهاي اينها.
بتازگي گفتگو ميشد كه «جمعيت» را چه بگوييم؟.. گفته شد در فارسي كلمههاي «دسته» و «گروه» هست. ليكن در باريكبيني ديده شد هيچ يكي از اينها معني خواسته شده را نميرساند. زيرا «جمعيت» گروهي يا دستهاي را ميگوييم كه براي انجام يك امري باهم شده باشند و اين معني در «گروه» و «دسته» نيست.
گفتيم نخست اين را بينديشيد كه در فارسي براي «جمع بودن» كلمهاي نيست. «گرد آمدن» و «گردهم آمدن» معني ديگري ميدارد وانگاه از دو يا سه كلمه پديد ميآيد. پس ميبايد نخست كلمهاي براي اين داشت.
معني درست آن «باهم بودن» يا باهم شدن است. ولي ميبايد آن را برويهي كار (فعل) انداخت و «باهميدن» گفت و در همه جا آورد : «باهميدند و با دشمن جنگيدند».
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
4ـ كراد ، سكالاد ، نويساد ، باهماد (تکهی یک از دو)
اين را يك بار هم گفتهايم رويش زبانهاي آرياني و بزرگ گرديدن آنها از دو راه باشد : يكي از راه افزوده شدن پيشوند و پسوند ، ديگري از راه بهم پيوستن كلمهها (تركيب). پيشوند و پسوند در اين زبانها ارج بيشتري دارد.
امروز براي بزرگي فارسي و رويش آن بايد پيشوندها و پسوندها نيك روشن گردد و بسيار بكار رود. ما در چند سال پيش يك بار از اينها بگفتگو پرداختيم. ولي همهي آنها را ننوشتيم. چنانكه شمردهايم بيش از چهل پيشوند و پسوند هست كه بايد از همهی آنها سخن رانيم. باشد كه امسال بآنها پردازيم.
در اينجا براي روشني چند كلمهاي كه نياز بداشتن آنها پيدا كردهايم يكي را ياد ميكنم :
ما در فارسي يك پسوند «آر» ميداريم كه بسياري يك كار يا پياپي بودن آن را رساند. مثلاً ديدار ، گفتار ، رفتار ، كشتار ، جستار و مانند اينها.
«ديدن» يك بار ديدنست ولي «ديدار» ديدن بسيار است. «گفتار» گفتن بسيار است ، و همچنين آن ديگرها.
اين يكي از پسوندهاييست كه روان نيست و در همه جا نميآيد ولي ما بايد روانش گردانيم و در همه جا بياوريم. مثلاً پرسيتار ، شنيدار ، نوشتار و مانند اينها نيز كه نياز باشد بياوريم.
بيك پسوند ديگري هم نيازمنديم كه «باهم بودن چند تن را براي يك كاري» برساند و آن پسوند «آد» است. مثلاً رونامهاي برپا شده و چند تني باهم گرديدهاند كه آن را بنويسند. اكنون آنان را «هيئت تحريريه» مينامند ولي اگر فارسي بخواهيم بايد گفت : «نويساد».
چند تا آيروپلان بهوا رفتهاند كه باهم بپرند بايد گفت «پرادي» پديد آوردهاند. چند نوازنده با هم مينوازند بايد گفت : «نوازادي» ميباشند. همچنين در مانندهاي اينها.
بتازگي گفتگو ميشد كه «جمعيت» را چه بگوييم؟.. گفته شد در فارسي كلمههاي «دسته» و «گروه» هست. ليكن در باريكبيني ديده شد هيچ يكي از اينها معني خواسته شده را نميرساند. زيرا «جمعيت» گروهي يا دستهاي را ميگوييم كه براي انجام يك امري باهم شده باشند و اين معني در «گروه» و «دسته» نيست.
گفتيم نخست اين را بينديشيد كه در فارسي براي «جمع بودن» كلمهاي نيست. «گرد آمدن» و «گردهم آمدن» معني ديگري ميدارد وانگاه از دو يا سه كلمه پديد ميآيد. پس ميبايد نخست كلمهاي براي اين داشت.
معني درست آن «باهم بودن» يا باهم شدن است. ولي ميبايد آن را برويهي كار (فعل) انداخت و «باهميدن» گفت و در همه جا آورد : «باهميدند و با دشمن جنگيدند».
✴️ شعر و شاعری
(تکهی هجدهم)
🔶خواهران گرامی
(بخش 1 از 1)
نوشتهی یک بانو
در این هنگام كه خامهی توانای نویسندهی پرچم و پیمان با بیهودهگویی شاعران نبرد میكند بر ما بانوان نیز لازم است كه اظهار قدردانی نماییم برای اینكه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان كه نامردیهای دیگری در بردارد بازمیدارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری میكند. دوم آنكه شعرا با كمال بیپروایی و بدون اینكه از روی خواهر و مادر خود شرم كنند عنوانهای قبیح دیگری دربارهی زنان نمودهاند.
مثلاً یكی از آنان میگوید «زن و اژدها هر دو در خاك به» و گویندهی بیخرد این اندازه ندانسته كه اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمیكرد كه نان مفت بخورد و چنین یاوهای بگوید و دیگری از آنان میگوید :
مرد دانا نكند خود بجهان میل سه كار تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یكی از آن كارها را نگرفتن زن دانسته كه میگوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند
و این گفتار بیهوده تا چندی پیش كه آقای كسروی معنی شعر و شاعری را باز نكرده بودند یك ابتكار ادبی شمرده میشد و كسی پیدا نشدی كه بگوید اگر همهی مردان پیروی از این بیهودهگوها كنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بیشرمی را بجایی رسانیده كه خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش میكند كه :
زنی نو كن ای خواجه هر نوبهار كه تقویم پارینه ناید بكار
ببینید بیشرمی را بكجا رسانیدهاند كه زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی میكنند و از اینگونه اشعار كه اهانت بعالم زنان است در كتب بیشتری از این یاوهگویان دیده میشود و من عقیده دارم كه باید یك صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای كسروی تشكیل دهیم.
لار ـ احترام
پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیدهاند. ما چنانكه بارها نوشتهایم برآنیم كه باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و كوشش به برانداختن بدیها و ناپاكیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بكوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بكشاند و خشنودیم كه آقای آگاه باین كار برخاستهاند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست كه بنوشتن مبادرت مینماید. راستی آنست كه در نبرد با شاعران تردامن بانوان باید بیش از مردان بكوشند زیرا آن ناپاكیها كه شاعران برواجش كوشیدهاند بیش از همه بیاحترامی ببانوان میباشد و من امیدمندم نوشتههایی از دیگر بانوان نیز برسد.
در كشوری كه باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده میشود بانوان نباید آرام بنشینند.
(پرچم روزانه شمارهی 187)
(تکهی هجدهم)
🔶خواهران گرامی
(بخش 1 از 1)
نوشتهی یک بانو
در این هنگام كه خامهی توانای نویسندهی پرچم و پیمان با بیهودهگویی شاعران نبرد میكند بر ما بانوان نیز لازم است كه اظهار قدردانی نماییم برای اینكه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان كه نامردیهای دیگری در بردارد بازمیدارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری میكند. دوم آنكه شعرا با كمال بیپروایی و بدون اینكه از روی خواهر و مادر خود شرم كنند عنوانهای قبیح دیگری دربارهی زنان نمودهاند.
مثلاً یكی از آنان میگوید «زن و اژدها هر دو در خاك به» و گویندهی بیخرد این اندازه ندانسته كه اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمیكرد كه نان مفت بخورد و چنین یاوهای بگوید و دیگری از آنان میگوید :
مرد دانا نكند خود بجهان میل سه كار تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یكی از آن كارها را نگرفتن زن دانسته كه میگوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند
و این گفتار بیهوده تا چندی پیش كه آقای كسروی معنی شعر و شاعری را باز نكرده بودند یك ابتكار ادبی شمرده میشد و كسی پیدا نشدی كه بگوید اگر همهی مردان پیروی از این بیهودهگوها كنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بیشرمی را بجایی رسانیده كه خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش میكند كه :
زنی نو كن ای خواجه هر نوبهار كه تقویم پارینه ناید بكار
ببینید بیشرمی را بكجا رسانیدهاند كه زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی میكنند و از اینگونه اشعار كه اهانت بعالم زنان است در كتب بیشتری از این یاوهگویان دیده میشود و من عقیده دارم كه باید یك صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای كسروی تشكیل دهیم.
لار ـ احترام
پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیدهاند. ما چنانكه بارها نوشتهایم برآنیم كه باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و كوشش به برانداختن بدیها و ناپاكیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بكوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بكشاند و خشنودیم كه آقای آگاه باین كار برخاستهاند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست كه بنوشتن مبادرت مینماید. راستی آنست كه در نبرد با شاعران تردامن بانوان باید بیش از مردان بكوشند زیرا آن ناپاكیها كه شاعران برواجش كوشیدهاند بیش از همه بیاحترامی ببانوان میباشد و من امیدمندم نوشتههایی از دیگر بانوان نیز برسد.
در كشوری كه باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده میشود بانوان نباید آرام بنشینند.
(پرچم روزانه شمارهی 187)
🔶 زندگانی من
🔸 34ـ نخست بار که به تهران رسیدم (تکهی دو از دو)
در آن میان کوچندگان آذربایجان بکوششهایی بزیان خیابانی برخاسته بودند و پیشگامان ایشان بصیرالسلطنه و هیئت میبودند. من بهتر دانستم خود را کنار گیرم. زیرا بیشتر آنان مردان بدنام میبودند. بصیرالسلطنه را که من در تهران آشنا شدم مردی کاردان و استواری دیدم. ولی در تبریز بدنام میبود و از دشمنان آزادی بشمار میرفت. آنگاه کسانی همچون ضیاءالسطان و برادرش بهاءالسطان بمیان افتاده سرجنبانی میکردند. این شاهزادگان در تبریز خود را بمیان دمکراتها انداخته بودند. ولی سپس راز درونشان آشکار گردید و بیرون رانده شدند و این هنگام فرصت یافته کینه میجستند. گذشته از اینها من دوست نداشتم با یک جنبشی از آذربایجان بدخواهی نشان دهم.
در همان روزها نوبری از همدان به تهران رسید. با او نیز نشستها میرفت. یک روز در خانهی بهاءالملک ناهار شاهانه خوردیم. روزی نیز آقای رهنما همهی ما را به شمیران خواند. در آن میان روزی نوبری با من گفت : شما میخواهید چه کنید؟.. گفتم من دوست نمیدارم بزیان خیابانی باشم. گفت : «من نیز در همان اندیشهام. خیابانی هم با من و هم با شما بدی کرده. ولی ما باید در اندیشهی آذربایجان باشیم. این جنبش بنام آذربایجانست».
در همان روزها نوبری نامهای به حاجیمحمدعلی بادامچی که بجای وزیر خیابانی میبود فرستاده نوشته بود : «من در تهران پشتیبانی از شما میکنم. ولی برخی از کارهای شما عنوان بدست مردم داده. آقامیراحمد را چرا تبعید کردهاید؟!». بادامچی باین نامه پاسخ داده نوشته بود : «آقامیراحمد خودش بد کرد. آقا شیخ ازو بسیار رنجیده. با اینحال ما او را از دشمنان خود نمیشماریم».
بدینسان ما بکوششی بسود خیابانی برخاستیم و در این کوشش آقای بهرامی که این زمان در تهران میبود دست میداشت. در آن میان شنیده شد مخبرالسلطنه والی آذربایجان گردیده میخواهد برود به تبریز. روزی هم بصیرالسلطنه مرا دید و گفت : مخبرالسلطنه میخواهد شما را ببیند ، و مرا با خود بنزد او برد. مخبرالسلطنه بسخنانی پرداخت در این زمینه که من شنیدهام شما درمیان دمکراتها نام نیکی داشتهاید. من میروم شما هم باید بیایید. اگر با من هم بیایید همراه میبرم. نخواستم پاسخ دیگر دهم و گفتم : «با شما که نتوانم آمد و سپس هم چه شود».
پس از دو هفته آگاهی از فرونشستن خیزش و کشته شدن خیابانی رسید. کوچندگان و دیگران بشادمانیهایی برخاستند ، و از گفتن بینیاز است که من خود را بکنار گرفتم. از سوی دولت بهمه آگاهی داده شد که به تبریز بازگردید و برای کسانی دررفت سفر داده شد. من چون نمیخواستم بروم پول را نیز نگرفتم. دیگران رفتند و من در تهران تنها ماندم. تنها کاری که من در آن هنگام کردم این بود که به خازنزاده و دیگر همراهان که در تبریز میبودند نامهها نوشتم در این زمینه که در این پیشامد ما باید فرصت را از دست نداده به یاوران خیابانی که گرفتارند یاوری و مهربانی دریغ نگوییم و این نتیجه خواهد داد که دشمنی از میانهی ما و آنان برخیزد.
🔸 34ـ نخست بار که به تهران رسیدم (تکهی دو از دو)
در آن میان کوچندگان آذربایجان بکوششهایی بزیان خیابانی برخاسته بودند و پیشگامان ایشان بصیرالسلطنه و هیئت میبودند. من بهتر دانستم خود را کنار گیرم. زیرا بیشتر آنان مردان بدنام میبودند. بصیرالسلطنه را که من در تهران آشنا شدم مردی کاردان و استواری دیدم. ولی در تبریز بدنام میبود و از دشمنان آزادی بشمار میرفت. آنگاه کسانی همچون ضیاءالسطان و برادرش بهاءالسطان بمیان افتاده سرجنبانی میکردند. این شاهزادگان در تبریز خود را بمیان دمکراتها انداخته بودند. ولی سپس راز درونشان آشکار گردید و بیرون رانده شدند و این هنگام فرصت یافته کینه میجستند. گذشته از اینها من دوست نداشتم با یک جنبشی از آذربایجان بدخواهی نشان دهم.
در همان روزها نوبری از همدان به تهران رسید. با او نیز نشستها میرفت. یک روز در خانهی بهاءالملک ناهار شاهانه خوردیم. روزی نیز آقای رهنما همهی ما را به شمیران خواند. در آن میان روزی نوبری با من گفت : شما میخواهید چه کنید؟.. گفتم من دوست نمیدارم بزیان خیابانی باشم. گفت : «من نیز در همان اندیشهام. خیابانی هم با من و هم با شما بدی کرده. ولی ما باید در اندیشهی آذربایجان باشیم. این جنبش بنام آذربایجانست».
در همان روزها نوبری نامهای به حاجیمحمدعلی بادامچی که بجای وزیر خیابانی میبود فرستاده نوشته بود : «من در تهران پشتیبانی از شما میکنم. ولی برخی از کارهای شما عنوان بدست مردم داده. آقامیراحمد را چرا تبعید کردهاید؟!». بادامچی باین نامه پاسخ داده نوشته بود : «آقامیراحمد خودش بد کرد. آقا شیخ ازو بسیار رنجیده. با اینحال ما او را از دشمنان خود نمیشماریم».
بدینسان ما بکوششی بسود خیابانی برخاستیم و در این کوشش آقای بهرامی که این زمان در تهران میبود دست میداشت. در آن میان شنیده شد مخبرالسلطنه والی آذربایجان گردیده میخواهد برود به تبریز. روزی هم بصیرالسلطنه مرا دید و گفت : مخبرالسلطنه میخواهد شما را ببیند ، و مرا با خود بنزد او برد. مخبرالسلطنه بسخنانی پرداخت در این زمینه که من شنیدهام شما درمیان دمکراتها نام نیکی داشتهاید. من میروم شما هم باید بیایید. اگر با من هم بیایید همراه میبرم. نخواستم پاسخ دیگر دهم و گفتم : «با شما که نتوانم آمد و سپس هم چه شود».
پس از دو هفته آگاهی از فرونشستن خیزش و کشته شدن خیابانی رسید. کوچندگان و دیگران بشادمانیهایی برخاستند ، و از گفتن بینیاز است که من خود را بکنار گرفتم. از سوی دولت بهمه آگاهی داده شد که به تبریز بازگردید و برای کسانی دررفت سفر داده شد. من چون نمیخواستم بروم پول را نیز نگرفتم. دیگران رفتند و من در تهران تنها ماندم. تنها کاری که من در آن هنگام کردم این بود که به خازنزاده و دیگر همراهان که در تبریز میبودند نامهها نوشتم در این زمینه که در این پیشامد ما باید فرصت را از دست نداده به یاوران خیابانی که گرفتارند یاوری و مهربانی دریغ نگوییم و این نتیجه خواهد داد که دشمنی از میانهی ما و آنان برخیزد.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 215
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
4ـ كراد ، سكالاد ، نويساد ، باهماد (تکهی دو از دو)
يك كلمهي «فراهم» نيز ميداريم و ميتوان از آن هم «فراهميدن» آورد : «در ميدان فراهميدند».
هر دو را ميتوان آورد و هر يكي را در جاي خود بكار برد و اگر بخواهيم جدايي كه ميانهي اين دو خواهد بود نيك فهميم بايد معني «فرا» روشن گردد. اين يكي از پيشوندهاييست كه معنايش بيكبار تاريك گرديده و كسي آن را نميداند.
«فرا» پيوسته بودن را رساند : «فرا شهر دزي ميبود» (كنار شهر ، پيوسته بشهر) ، «پشت فراديوار داد» (پشت بديوار پيوسته گردانيد» «فراهم نشستند» (پيوسته بهم). اينكه بتازگي مينويسند : «فراخواند» دليلست كه معني كلمه را نميدانند. بايد پرسيد : چه معنايي از «فرا» ميخواهيد؟!
جدايي ميانهي «فراهميدن» و «باهميدن» آنست كه در آن يكي تنها در يكجا و پيوسته بهم بودن خواسته ميشود ، چه اين يكجا بودن براي يك انديشهاي باشد و چه نباشد ، ولي در «باهميدن» بايد انديشه و خواست نيز يكي باشد.
بهتر گويم : در «باهميدن» دلها نيز يكيست. در «فراهميدن» تنها تنها يكيست.
ما به هر دو از اينها نيازمنديم و ميبايد هر دو را بكار بريم و شناخته و روان گردانيم. از آنسوي ما خواهيم توانست از «باهميدن» ، «باهماد» بياوريم كه درست بمعني «جمعيت» (جمعيتهاي سياسي و اجتماعي) خوانده شود.
اما آن سه كلمهي اروپايي ، آنها در خود زبانهاي اروپا به هر معنايي كه هست و از هر ريشهاي كه ميآيد باشد ببينيم شما آنها را به چه معني ميآوريد تا برايش كلمه درست كنيم.
«كميسيون» چند تني را ميگوييد كه براي «دقت» كردن در يك چيزي باهم باشند. دقت كردن در فارسي «نگريستن» يا «درنگريستن» است ، و ميتوان از همان پسوند «آد» بهره جست و آن را «نگراد» گفت.
همچنين «كميته» چند تني را ميگوييد كه براي انجام كارهايي باهم باشند. ميتوان از ريشهي «كردن» و از پسوند «آد» بهره جست و «كراد» ناميد.
همچنين «كنگره» گروهي را ميگوييد كه براي سكاليدن (شور كردن) در يك زمينههايي گرد آيند و ميتوان آن را «سكالاد» ناميد.
اگر شما بخواهيد از اين پسوند بهره نجوييد در فارسي براي اينها كلمهاي پيدا نخواهيد كرد و بهمين انگيزه است كه تاكنون نامي از فارسي بجاي آنها آورده نشده است.
يكي گفت : اين كلمهها ـ كراد ، نگراد ، سكالاد ـ بگوشها ناآشناست. گفتيم كميته و كنگره و كميسيون نيز نخست چنين بوده و چون بكار رفته آشنا گرديده.
🔸 كلمههايي كه ميباید روشن گردانيد
4ـ كراد ، سكالاد ، نويساد ، باهماد (تکهی دو از دو)
يك كلمهي «فراهم» نيز ميداريم و ميتوان از آن هم «فراهميدن» آورد : «در ميدان فراهميدند».
هر دو را ميتوان آورد و هر يكي را در جاي خود بكار برد و اگر بخواهيم جدايي كه ميانهي اين دو خواهد بود نيك فهميم بايد معني «فرا» روشن گردد. اين يكي از پيشوندهاييست كه معنايش بيكبار تاريك گرديده و كسي آن را نميداند.
«فرا» پيوسته بودن را رساند : «فرا شهر دزي ميبود» (كنار شهر ، پيوسته بشهر) ، «پشت فراديوار داد» (پشت بديوار پيوسته گردانيد» «فراهم نشستند» (پيوسته بهم). اينكه بتازگي مينويسند : «فراخواند» دليلست كه معني كلمه را نميدانند. بايد پرسيد : چه معنايي از «فرا» ميخواهيد؟!
جدايي ميانهي «فراهميدن» و «باهميدن» آنست كه در آن يكي تنها در يكجا و پيوسته بهم بودن خواسته ميشود ، چه اين يكجا بودن براي يك انديشهاي باشد و چه نباشد ، ولي در «باهميدن» بايد انديشه و خواست نيز يكي باشد.
بهتر گويم : در «باهميدن» دلها نيز يكيست. در «فراهميدن» تنها تنها يكيست.
ما به هر دو از اينها نيازمنديم و ميبايد هر دو را بكار بريم و شناخته و روان گردانيم. از آنسوي ما خواهيم توانست از «باهميدن» ، «باهماد» بياوريم كه درست بمعني «جمعيت» (جمعيتهاي سياسي و اجتماعي) خوانده شود.
اما آن سه كلمهي اروپايي ، آنها در خود زبانهاي اروپا به هر معنايي كه هست و از هر ريشهاي كه ميآيد باشد ببينيم شما آنها را به چه معني ميآوريد تا برايش كلمه درست كنيم.
«كميسيون» چند تني را ميگوييد كه براي «دقت» كردن در يك چيزي باهم باشند. دقت كردن در فارسي «نگريستن» يا «درنگريستن» است ، و ميتوان از همان پسوند «آد» بهره جست و آن را «نگراد» گفت.
همچنين «كميته» چند تني را ميگوييد كه براي انجام كارهايي باهم باشند. ميتوان از ريشهي «كردن» و از پسوند «آد» بهره جست و «كراد» ناميد.
همچنين «كنگره» گروهي را ميگوييد كه براي سكاليدن (شور كردن) در يك زمينههايي گرد آيند و ميتوان آن را «سكالاد» ناميد.
اگر شما بخواهيد از اين پسوند بهره نجوييد در فارسي براي اينها كلمهاي پيدا نخواهيد كرد و بهمين انگيزه است كه تاكنون نامي از فارسي بجاي آنها آورده نشده است.
يكي گفت : اين كلمهها ـ كراد ، نگراد ، سكالاد ـ بگوشها ناآشناست. گفتيم كميته و كنگره و كميسيون نيز نخست چنين بوده و چون بكار رفته آشنا گرديده.
✴️ شعر و شاعری
(تکهی نوزدهم)
🔶هواداری از فردوسی
(بخش 1 از 1)
در مقالهی شماره 187 روزنامهی پرچم بانو احترام در طی مقالهای كه نگاشته بودند از بزرگترین مردان ما خرده گرفته و در نامهاش مینگارد چرا فردوسی گفته است :
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به
بانو محترم ، خوب بود پیش از اینكه قلم در دست گرفته و چنین مقالهای را بنویسید تمام قسمتی را كه این شعر در آن گنجانیده شده بود مطالعه میكردند آنوقت میفهمیدند كه فردوسی بزنانی كه فرزندان غیور برای میهن آماده میكنند بمادرانی كه فرزندانی چون خود فردوسی بار میآورند چنین شعری را نسروده است. آن مرد برای بانوانی این شعر را سروده كه اكنون میهن ما بوسیلهی آنان آلوده شده است. برای زنانی این شعر را گفته كه اكنون ما را بسمت نیستی سوق میدهند. این زنان ماران زهرآلود و اژدهاهای پر زیانیاند كه یك جامعه را ننگآلود میكنند این زنان كه در داستان سودابهی فردوسی رفته بجای در خاك رفتن باید آنها را سوزاند. فردوسی برای زنان ناجنس این شعر را سروده چنانكه گوید :
بگیتی بجز پارسا زن مجوی زنِ بدكنش خواری آرد بروی
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به
و برای مادرانی كه فرزندان باتربیت بجامعه تحویل میدهند چنین گوید :
هزار آفرین باد بر آن باب و مام كه فرزند آرد چنین خوشخرام
خانم محترم شما از كسی خرده گرفتهاید كه ما از نام او افتخار میكنیم. شعرهای این مرد تمام نیكوست آیا درشعرهای او لفظ ركیكی یافتهاید همانطور كه در باب پنجم گلستان دیدهاید؟ آیا شعرهای این مرد خون را در رگ هر ایرانی بجوش نمیآورد؟
این شاعر برعكس تمام شعرا كه مردم را به خانقاه و خرابات و بخوردن می دعوت میكردند مردم را بمیهندوستی و زنده كردن آن و كوبیدن سر دشمنان و بزرگ كردن نام مقدس ایران دعوت میكند او بایرانیان چنین یاد میدهد كه بگویند :
هنر نزد ایرانیانست و بس ندادند شیر ژیان را بكس
منهم مثل شما از شعرایی چون حافظ و خیام و سعدی و دیگران بدبینم ولی نه از فردوسی. هرگاه بقسمتهای لُرنشین مسافرتی نموده باشید میبینید كه برعكس شهریها بغیر از كتاب شاهنامه كتاب دیگری در دست ندارند و كتابهای خراباتیان و صوفیان بیدین در آنجا نفوذی ندارد آنها وقتی شاهنامه میخوانند خون در رگشان جوش آمده و برای میهن خود حاضر هر گونه فداكاری میباشند. البته خودتان تصدیق خواهید كرد كه برای دفاع از دشمنان و در راه میهن جان دادن كوهستانیها از شهریها جلوند.
هر ایرانی هنگامی كه شاهنامه میخواند خون در عروقش بجوش میآید و در میدان نبرد با دشمنِ خیرهسر چیره میگردد. شاهنامه نمایندهی خون پاك ماست. شاهنامه حاكی روح پاك ایرانی است. بدبختانه وزارت فرهنگ عطف توجهی بشاهنامه نكرده و بجای اینكه اینگونه كتب را در دسترس دانشآموزان قرار دهند كتاب گلستان و حافظ را در مدارس جزو علوم ادبیه قرار میدهند.
ما راجع باین قسمت چیزی نمیگویم و از آقای كسروی خواهانیم كه راجع باین قسمت داوری عادلانه كرده خوب و بد این مرد را متذكر شوند.
علی كاظم بهبهانی ـ اهواز
پرچم : ما نیز خود از فردوسی هواداری مینماییم و او را بپای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و دیگران نمیبریم. فردوسی هم بزبان ایرانی نیكی بزرگی انجام داده و هم در شعرهایش سخنان زشتی از قبیل بیفرهنگیهای سعدی و حافظ و دیگران دیده نمیشود. در نامهی بانو احترام نیز نامی از فردوسی نبوده. آن بانو شعر را نقل كرده و خرده گرفته بیآنكه نام گویندهاش درمیان باشد ولی هرچه هست این شعر چه از فردوسی باشد و چه از دیگری ، بد افتاده و درخور نكوهش است. اینكه گفته میشود مقصودش زنان بدكاره میباشد یك گزارشیست (تأویل). ظاهر عبارت دربارهی همهی زنانست. این ایراد بر فردوسی وارد است كه چرا چنین گفته؟! چرا نگفته زنِ بدكنش؟! اگر بگویند وزن شعر بهم میخورد میگوییم : این خود ایراد بزرگتریست كه كسی برای درست شدن وزن شعر بچنین جملهای زبان باز كند. از آنسوی زن بدكنش با مرد بدكنش چه جدایی دارد؟!. چرا باید تنها از زن بدكنش بد گوید؟!. هرچه هست این لغزش از فردوسی بوده و شعر بسیار بدیست كه باید از زبانها افتد و فراموش گردد. زنان مادران و خواهران و همسران و دختران مایند و چه جای نكوهش و بدگوییست. بفردوسی بد نباید گفت ولی این شعرش را از میان باید برد ، نه هرچه فردوسی گفته نیكوست.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
(تکهی نوزدهم)
🔶هواداری از فردوسی
(بخش 1 از 1)
در مقالهی شماره 187 روزنامهی پرچم بانو احترام در طی مقالهای كه نگاشته بودند از بزرگترین مردان ما خرده گرفته و در نامهاش مینگارد چرا فردوسی گفته است :
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به
بانو محترم ، خوب بود پیش از اینكه قلم در دست گرفته و چنین مقالهای را بنویسید تمام قسمتی را كه این شعر در آن گنجانیده شده بود مطالعه میكردند آنوقت میفهمیدند كه فردوسی بزنانی كه فرزندان غیور برای میهن آماده میكنند بمادرانی كه فرزندانی چون خود فردوسی بار میآورند چنین شعری را نسروده است. آن مرد برای بانوانی این شعر را سروده كه اكنون میهن ما بوسیلهی آنان آلوده شده است. برای زنانی این شعر را گفته كه اكنون ما را بسمت نیستی سوق میدهند. این زنان ماران زهرآلود و اژدهاهای پر زیانیاند كه یك جامعه را ننگآلود میكنند این زنان كه در داستان سودابهی فردوسی رفته بجای در خاك رفتن باید آنها را سوزاند. فردوسی برای زنان ناجنس این شعر را سروده چنانكه گوید :
بگیتی بجز پارسا زن مجوی زنِ بدكنش خواری آرد بروی
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به
و برای مادرانی كه فرزندان باتربیت بجامعه تحویل میدهند چنین گوید :
هزار آفرین باد بر آن باب و مام كه فرزند آرد چنین خوشخرام
خانم محترم شما از كسی خرده گرفتهاید كه ما از نام او افتخار میكنیم. شعرهای این مرد تمام نیكوست آیا درشعرهای او لفظ ركیكی یافتهاید همانطور كه در باب پنجم گلستان دیدهاید؟ آیا شعرهای این مرد خون را در رگ هر ایرانی بجوش نمیآورد؟
این شاعر برعكس تمام شعرا كه مردم را به خانقاه و خرابات و بخوردن می دعوت میكردند مردم را بمیهندوستی و زنده كردن آن و كوبیدن سر دشمنان و بزرگ كردن نام مقدس ایران دعوت میكند او بایرانیان چنین یاد میدهد كه بگویند :
هنر نزد ایرانیانست و بس ندادند شیر ژیان را بكس
منهم مثل شما از شعرایی چون حافظ و خیام و سعدی و دیگران بدبینم ولی نه از فردوسی. هرگاه بقسمتهای لُرنشین مسافرتی نموده باشید میبینید كه برعكس شهریها بغیر از كتاب شاهنامه كتاب دیگری در دست ندارند و كتابهای خراباتیان و صوفیان بیدین در آنجا نفوذی ندارد آنها وقتی شاهنامه میخوانند خون در رگشان جوش آمده و برای میهن خود حاضر هر گونه فداكاری میباشند. البته خودتان تصدیق خواهید كرد كه برای دفاع از دشمنان و در راه میهن جان دادن كوهستانیها از شهریها جلوند.
هر ایرانی هنگامی كه شاهنامه میخواند خون در عروقش بجوش میآید و در میدان نبرد با دشمنِ خیرهسر چیره میگردد. شاهنامه نمایندهی خون پاك ماست. شاهنامه حاكی روح پاك ایرانی است. بدبختانه وزارت فرهنگ عطف توجهی بشاهنامه نكرده و بجای اینكه اینگونه كتب را در دسترس دانشآموزان قرار دهند كتاب گلستان و حافظ را در مدارس جزو علوم ادبیه قرار میدهند.
ما راجع باین قسمت چیزی نمیگویم و از آقای كسروی خواهانیم كه راجع باین قسمت داوری عادلانه كرده خوب و بد این مرد را متذكر شوند.
علی كاظم بهبهانی ـ اهواز
پرچم : ما نیز خود از فردوسی هواداری مینماییم و او را بپای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و دیگران نمیبریم. فردوسی هم بزبان ایرانی نیكی بزرگی انجام داده و هم در شعرهایش سخنان زشتی از قبیل بیفرهنگیهای سعدی و حافظ و دیگران دیده نمیشود. در نامهی بانو احترام نیز نامی از فردوسی نبوده. آن بانو شعر را نقل كرده و خرده گرفته بیآنكه نام گویندهاش درمیان باشد ولی هرچه هست این شعر چه از فردوسی باشد و چه از دیگری ، بد افتاده و درخور نكوهش است. اینكه گفته میشود مقصودش زنان بدكاره میباشد یك گزارشیست (تأویل). ظاهر عبارت دربارهی همهی زنانست. این ایراد بر فردوسی وارد است كه چرا چنین گفته؟! چرا نگفته زنِ بدكنش؟! اگر بگویند وزن شعر بهم میخورد میگوییم : این خود ایراد بزرگتریست كه كسی برای درست شدن وزن شعر بچنین جملهای زبان باز كند. از آنسوی زن بدكنش با مرد بدكنش چه جدایی دارد؟!. چرا باید تنها از زن بدكنش بد گوید؟!. هرچه هست این لغزش از فردوسی بوده و شعر بسیار بدیست كه باید از زبانها افتد و فراموش گردد. زنان مادران و خواهران و همسران و دختران مایند و چه جای نكوهش و بدگوییست. بفردوسی بد نباید گفت ولی این شعرش را از میان باید برد ، نه هرچه فردوسی گفته نیكوست.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
🔶 زندگانی من
🔸 35ـ باز گفتگو با بهائیان (تکهی یک از سه)
در تهران که میبودم از یکسو با دستهی اسپرانتیستها درآمیختم و از یکسو با بهائیان آشنایی پیدا کردم. با اسپرانتیستها داستان این بود : آن سالی که به مشهد رفته بودم آرزو کردم بسر گور نادرشاه روم. چون رفتم بسیار افسوس خوردم که دیدم آنجا را جایگاه شتر خوابانیدن و زبیل ریختن گردانیدهاند ، بلکه ناپاسداری بدتر از آنها میکنند. من چون بدرِ در رسیدم مردی آفتابه در دست از آنجا بیرون میآمد. این داستان بمن گران افتاد. در مشهد گفتاری نوشتم و بروزنامهی چمن فرستادم که نمیدانم چاپ کرد یا نه. یک سال پس از آن در تبریز گفتار دیگری در روزنامهی تجدد نوشتم. بهمنمیرزای شیدانی که از کارکنان روزنامهی رعد و خود نمایندهی انجمن بزرگ اسپرانتیستها میبود ، آن را خوانده بوده. از اینرو هنگامی که در مجلس شورا گفتگو از گور نادر بمیان آمد و قانونی دربارهی پاک و آباد گردانیدن آن گذشت شاهزاده نامهای بمن نوشته مژده داده بود. از آنجا آشنایی باهم یافتیم که گاهی نامهها بهم فرستادیمی. در تهران او روزی بمن گفت : «من دلم میخواهد شما اسپرانتو را درس بخوانید و اسپرانتیست شوید». گفتم : من اسپرانتو را میدانم. گفت : «از که خواندهاید؟!..». گفتم : خودم خواندهام. بسیار خشنود گردید و مرا بنشستهای خودشان خواند که میرفتم. روزی نیز میهمانی باشکوهی بنام من داد و از کسانی که آن روز در آنجا دیدم مستر مور انگلیسی خبرنگار روزنامهی تایمز بود که در تاریخ مشروطه یادش کردهام.
اما بهائیان ، روزی در بازار جلو دکانی ایستاده چیزهایی میخریدم. درویشی آمد قصیده در ستایش «امامزمان» میخواند و پول میگرفت. چون از من نیز خواست ندادم و نکوهش کردم. پیرمردی که در دکان نشسته بود دیدم بجای آنکه بدش آید خوشش آمد. دانسته شد بهائیست و خود نوهی برادر حاجیمیرزاجانی کاشانیست. چون دید من دربارهی خانوادهاش پرسشها میکنم پنداشت بهائیم. گفتم : بهائی نیستم ولی تاریخ باب و بهاء را خواندهام و دوست میدارم نیک بدانم. پافشاری کرد که شب یکشنبه ما میهمانی داریم شما نیز بیایید ، و نشانی داد. شب یکشنبه که رفتم دانسته شد خانهی برادرزادهی او میرزاجلالخانست. خانهی باشکوهی میبود. میهمانان که میبودند دانسته شد دو تن از ایشان مُبلّغند. یکی حاجیمیرزاعبدالحسین آواره ، دیگری سیدشهاب فارانی. پس از خوردن شام دیگران رفتند.
ولی میزبان که جوان بسیار مهربانی میبود مرا نگزاشته گفت : «این آقایان اینجا میمانند شما نیز بمانید و صحبت کنید».
چون نشستیم آواره بسخن پرداخت و چنین میخواست که من پاسخ دهم و درمیانه گفتگو رود. ولی من میدانستم از گفتگو سودی نخواهد بود و خاموشی میگزیدم. چون پیاپی میپرسیدند : «چرا بسخن درنمیآیید؟». گفتم : شنیدهام عبدالبهاء گفته : «هر که از ماست از ماست ، هر که بر ما نیست از ماست». شما مرا از آن «بر ما نیست»ها شمارید. من بهائی نیستم و نخواهم بود. ولی با بهائیان نیز دشمنی نمیدارم و نخواهم داشت. از این گذشته امشب را من بنام میهمانی آمدهام. چون در اینجا دانستم که هر شبِ یکشنبه این نشست هست یکشنبهی دیگر را نیز خواهم آمد که اگر خواستید با شما گفتگو کنم. با این سخن جلوشان را گرفتم. سپس سخن از تاریخ بمیان آمد. آواره گفت : من بنوشتن تاریخ «امر مبارک» پرداختهام. یک رشته از نوشتههای خود را بزبان آورد. معجزههای بسیار از بهائیان یاد میکرد. گفتم : آقای آواره ، تاریخ امروز از دانشها بشمار است. آن را نباید با «خرافات مذهبی» درهم آمیخت. اینها که شما میگویید راست نیست. از این سخن بدش آمد و به چَخش پرداخت.
🔸 35ـ باز گفتگو با بهائیان (تکهی یک از سه)
در تهران که میبودم از یکسو با دستهی اسپرانتیستها درآمیختم و از یکسو با بهائیان آشنایی پیدا کردم. با اسپرانتیستها داستان این بود : آن سالی که به مشهد رفته بودم آرزو کردم بسر گور نادرشاه روم. چون رفتم بسیار افسوس خوردم که دیدم آنجا را جایگاه شتر خوابانیدن و زبیل ریختن گردانیدهاند ، بلکه ناپاسداری بدتر از آنها میکنند. من چون بدرِ در رسیدم مردی آفتابه در دست از آنجا بیرون میآمد. این داستان بمن گران افتاد. در مشهد گفتاری نوشتم و بروزنامهی چمن فرستادم که نمیدانم چاپ کرد یا نه. یک سال پس از آن در تبریز گفتار دیگری در روزنامهی تجدد نوشتم. بهمنمیرزای شیدانی که از کارکنان روزنامهی رعد و خود نمایندهی انجمن بزرگ اسپرانتیستها میبود ، آن را خوانده بوده. از اینرو هنگامی که در مجلس شورا گفتگو از گور نادر بمیان آمد و قانونی دربارهی پاک و آباد گردانیدن آن گذشت شاهزاده نامهای بمن نوشته مژده داده بود. از آنجا آشنایی باهم یافتیم که گاهی نامهها بهم فرستادیمی. در تهران او روزی بمن گفت : «من دلم میخواهد شما اسپرانتو را درس بخوانید و اسپرانتیست شوید». گفتم : من اسپرانتو را میدانم. گفت : «از که خواندهاید؟!..». گفتم : خودم خواندهام. بسیار خشنود گردید و مرا بنشستهای خودشان خواند که میرفتم. روزی نیز میهمانی باشکوهی بنام من داد و از کسانی که آن روز در آنجا دیدم مستر مور انگلیسی خبرنگار روزنامهی تایمز بود که در تاریخ مشروطه یادش کردهام.
اما بهائیان ، روزی در بازار جلو دکانی ایستاده چیزهایی میخریدم. درویشی آمد قصیده در ستایش «امامزمان» میخواند و پول میگرفت. چون از من نیز خواست ندادم و نکوهش کردم. پیرمردی که در دکان نشسته بود دیدم بجای آنکه بدش آید خوشش آمد. دانسته شد بهائیست و خود نوهی برادر حاجیمیرزاجانی کاشانیست. چون دید من دربارهی خانوادهاش پرسشها میکنم پنداشت بهائیم. گفتم : بهائی نیستم ولی تاریخ باب و بهاء را خواندهام و دوست میدارم نیک بدانم. پافشاری کرد که شب یکشنبه ما میهمانی داریم شما نیز بیایید ، و نشانی داد. شب یکشنبه که رفتم دانسته شد خانهی برادرزادهی او میرزاجلالخانست. خانهی باشکوهی میبود. میهمانان که میبودند دانسته شد دو تن از ایشان مُبلّغند. یکی حاجیمیرزاعبدالحسین آواره ، دیگری سیدشهاب فارانی. پس از خوردن شام دیگران رفتند.
ولی میزبان که جوان بسیار مهربانی میبود مرا نگزاشته گفت : «این آقایان اینجا میمانند شما نیز بمانید و صحبت کنید».
چون نشستیم آواره بسخن پرداخت و چنین میخواست که من پاسخ دهم و درمیانه گفتگو رود. ولی من میدانستم از گفتگو سودی نخواهد بود و خاموشی میگزیدم. چون پیاپی میپرسیدند : «چرا بسخن درنمیآیید؟». گفتم : شنیدهام عبدالبهاء گفته : «هر که از ماست از ماست ، هر که بر ما نیست از ماست». شما مرا از آن «بر ما نیست»ها شمارید. من بهائی نیستم و نخواهم بود. ولی با بهائیان نیز دشمنی نمیدارم و نخواهم داشت. از این گذشته امشب را من بنام میهمانی آمدهام. چون در اینجا دانستم که هر شبِ یکشنبه این نشست هست یکشنبهی دیگر را نیز خواهم آمد که اگر خواستید با شما گفتگو کنم. با این سخن جلوشان را گرفتم. سپس سخن از تاریخ بمیان آمد. آواره گفت : من بنوشتن تاریخ «امر مبارک» پرداختهام. یک رشته از نوشتههای خود را بزبان آورد. معجزههای بسیار از بهائیان یاد میکرد. گفتم : آقای آواره ، تاریخ امروز از دانشها بشمار است. آن را نباید با «خرافات مذهبی» درهم آمیخت. اینها که شما میگویید راست نیست. از این سخن بدش آمد و به چَخش پرداخت.