پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من
🔸 34ـ نخست بار که به تهران رسیدم (تکه‌ی دو از دو)

در آن میان کوچندگان آذربایجان بکوششهایی بزیان خیابانی برخاسته بودند و پیشگامان ایشان بصیرالسلطنه و هیئت می‌بودند. من بهتر دانستم خود را کنار گیرم. زیرا بیشتر آنان مردان بدنام می‌بودند. بصیرالسلطنه را که من در تهران آشنا شدم مردی کاردان و استواری دیدم. ولی در تبریز بدنام می‌بود و از دشمنان آزادی بشمار می‌رفت. آنگاه کسانی همچون ضیاء‌السطان و برادرش بهاء‌السطان بمیان افتاده سرجنبانی می‌کردند. این شاهزادگان در تبریز خود را بمیان دمکراتها انداخته بودند. ولی سپس راز درونشان آشکار گردید و بیرون رانده شدند و این هنگام فرصت یافته کینه می‌جستند. گذشته از اینها من دوست نداشتم با یک جنبشی از آذربایجان بدخواهی نشان دهم.

در همان روزها نوبری از همدان به تهران رسید. با او نیز نشستها می‌رفت. یک روز در خانه‌ی بهاء‌الملک ناهار شاهانه خوردیم. روزی نیز آقای رهنما همه‌ی ما را به شمیران خواند. در آن میان روزی نوبری با من گفت : شما می‌خواهید چه کنید؟.. گفتم من دوست نمی‌دارم بزیان خیابانی باشم. گفت : «من نیز در همان اندیشه‌ام. خیابانی هم با من و هم با شما بدی کرده. ولی ما باید در اندیشه‌ی آذربایجان باشیم. این جنبش بنام آذربایجانست».

در همان روزها نوبری نامه‌ای به حاجی‌محمدعلی بادامچی که بجای وزیر خیابانی می‌بود فرستاده نوشته بود : «من در تهران پشتیبانی از شما می‌کنم. ولی برخی از کارهای شما عنوان بدست مردم داده. آقا‌میراحمد را چرا تبعید کرده‌اید؟!». بادامچی باین نامه پاسخ داده نوشته بود : «آقامیراحمد خودش بد کرد. آقا شیخ ازو بسیار رنجیده. با اینحال ما او را از دشمنان خود نمی‌شماریم».

بدینسان ما بکوششی بسود خیابانی برخاستیم و در این کوشش آقای بهرامی که این زمان در تهران می‌بود دست می‌داشت. در آن میان شنیده شد مخبرالسلطنه والی آذربایجان گردیده می‌خواهد برود به تبریز. روزی هم بصیرالسلطنه مرا دید و گفت : مخبرالسلطنه می‌خواهد شما را ببیند ، و مرا با خود بنزد او برد. مخبرالسلطنه بسخنانی پرداخت در این زمینه که من شنیده‌ام شما درمیان دمکراتها نام نیکی داشته‌اید. من می‌روم شما هم باید بیایید. اگر با من هم بیایید همراه می‌برم. نخواستم پاسخ دیگر دهم و گفتم : «با شما که نتوانم آمد و سپس هم چه شود».

پس از دو هفته آگاهی از فرونشستن خیزش و کشته شدن خیابانی رسید. کوچندگان و دیگران بشادمانیهایی برخاستند ، و از گفتن بی‌نیاز است که من خود را بکنار گرفتم. از سوی دولت بهمه آگاهی داده شد که به تبریز بازگردید و برای کسانی دررفت سفر داده شد. من چون نمی‌خواستم بروم پول را نیز نگرفتم. دیگران رفتند و من در تهران تنها ماندم. تنها کاری که من در آن هنگام کردم این بود که به خازنزاده و دیگر همراهان که در تبریز می‌بودند نامه‌ها نوشتم در این زمینه که در این پیشامد ما باید فرصت را از دست نداده به یاوران خیابانی که گرفتارند یاوری و مهربانی دریغ نگوییم و این نتیجه خواهد داد که دشمنی از میانه‌ی ما و آنان برخیزد.
مهدی‌قلی هدایت (مخبرالسلطنه)
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 215
🔸 كلمه‌هايي كه مي‌باید روشن گردانيد

4ـ كراد ، سكالاد ، نويساد ، باهماد (تکه‌ی دو از دو)

يك كلمه‌ي «فراهم» نيز ميداريم و ميتوان از آن هم «فراهميدن» آورد : «در ميدان فراهميدند».
هر دو را ميتوان آورد و هر يكي را در جاي خود بكار برد و اگر بخواهيم جدايي كه ميانه‌ي اين دو خواهد بود نيك فهميم بايد معني «فرا» روشن گردد. اين يكي از پيشوندهاييست كه معنايش بيكبار تاريك گرديده و كسي آن را نمي‌داند.

«فرا» پيوسته بودن را رساند : «فرا شهر دزي مي‌بود» (كنار شهر ، پيوسته بشهر) ، «پشت فراديوار داد» (پشت بديوار پيوسته گردانيد» «فراهم نشستند» (پيوسته بهم). اينكه بتازگي مي‌نويسند : «فراخواند» دليلست كه معني كلمه را نمي‌دانند. بايد پرسيد : چه معنايي از «فرا» ميخواهيد؟!

جدايي ميانه‌ي «فراهميدن» و «باهميدن» آنست كه در آن يكي تنها در يكجا و پيوسته بهم بودن خواسته مي‌شود ، چه اين يكجا بودن براي يك انديشه‌اي باشد و چه نباشد ، ولي در «باهميدن» بايد انديشه و خواست نيز يكي باشد.

بهتر گويم : در «باهميدن» دلها نيز يكيست. در «فراهميدن» تنها تنها يكيست.

ما به هر دو از اينها نيازمنديم و مي‌بايد هر دو را بكار بريم و شناخته و روان گردانيم. از آنسوي ما خواهيم توانست از «باهميدن» ، «باهماد» بياوريم كه درست بمعني «جمعيت» (جمعيتهاي سياسي و اجتماعي) خوانده شود.

اما آن سه كلمه‌ي اروپايي ، آنها در خود زبانهاي اروپا به هر معنايي كه هست و از هر ريشه‌اي كه مي‌آيد باشد ببينيم شما آنها را به چه معني مي‌آوريد تا برايش كلمه درست كنيم.

«كميسيون» چند تني را ميگوييد كه براي «دقت» كردن در يك چيزي باهم باشند. دقت كردن در فارسي «نگريستن» يا «درنگريستن» است ، و ميتوان از همان پسوند «آد» بهره جست و آن را «نگراد» گفت.

همچنين «كميته» چند تني را مي‌گوييد كه براي انجام كارهايي باهم باشند. ميتوان از ريشه‌ي «كردن» و از پسوند «آد» بهره جست و «كراد» ناميد.

همچنين «كنگره» گروهي را ميگوييد كه براي سكاليدن (شور كردن) در يك زمينه‌هايي گرد آيند و ميتوان آن را «سكالاد» ناميد.

اگر شما بخواهيد از اين پسوند بهره نجوييد در فارسي براي اينها كلمه‌اي پيدا نخواهيد كرد و بهمين انگيزه است كه تاكنون نامي از فارسي بجاي آنها آورده نشده است.

يكي گفت : اين كلمه‌ها ـ كراد ، نگراد ، سكالاد ـ بگوشها ناآشناست. گفتيم كميته و كنگره و كميسيون نيز نخست چنين بوده و چون بكار رفته آشنا گرديده.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی نوزدهم)

🔶هواداری از فردوسی
(بخش 1 از 1)

در مقاله‌ی شماره 187 روزنامه‌ی پرچم بانو احترام در طی مقاله‌ای كه نگاشته بودند از بزرگترین مردان ما خرده گرفته و در نامه‌اش می‌نگارد چرا فردوسی گفته است :
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به

بانو محترم ، خوب بود پیش از اینكه قلم در دست گرفته و چنین مقاله‌ای را بنویسید تمام قسمتی را كه این شعر در آن گنجانیده شده بود مطالعه می‌كردند آنوقت می‌فهمیدند كه فردوسی بزنانی كه فرزندان غیور برای میهن آماده می‌كنند بمادرانی كه فرزندانی چون خود فردوسی بار می‌آورند چنین شعری را نسروده است. آن مرد برای بانوانی این شعر را سروده كه اكنون میهن ما بوسیله‌ی آنان آلوده شده است. برای زنانی این شعر را گفته كه اكنون ما را بسمت نیستی سوق میدهند. این زنان ماران زهرآلود و اژدهاهای پر زیانی‌اند كه یك جامعه را ننگ‌آلود می‌كنند این زنان كه در داستان سودابه‌ی فردوسی رفته بجای در خاك رفتن باید آنها را سوزاند. فردوسی برای زنان ناجنس این شعر را سروده چنانكه گوید :
بگیتی بجز پارسا زن مجوی زنِ بدكنش خواری آرد بروی
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به

و برای مادرانی كه فرزندان باتربیت بجامعه تحویل می‌دهند چنین گوید :
هزار آفرین باد بر آن باب و مام كه فرزند آرد چنین خوشخرام

خانم محترم شما از كسی خرده گرفته‌اید كه ما از نام او افتخار می‌كنیم. شعرهای این مرد تمام نیكوست آیا درشعرهای او لفظ ركیكی یافته‌اید همانطور كه در باب پنجم گلستان دیده‌اید؟ آیا شعرهای این مرد خون را در رگ هر ایرانی بجوش نمی‌آورد؟

این شاعر برعكس تمام شعرا كه مردم را به خانقاه و خرابات و بخوردن می دعوت می‌كردند مردم را بمیهن‌دوستی و زنده كردن آن و كوبیدن سر دشمنان و بزرگ كردن نام مقدس ایران دعوت میكند او بایرانیان چنین یاد میدهد كه بگویند :
هنر نزد ایرانیانست و بس ندادند شیر ژیان را بكس

منهم مثل شما از شعرایی چون حافظ و خیام و سعدی و دیگران بدبینم ولی نه از فردوسی. هرگاه بقسمت‌های لُرنشین مسافرتی نموده باشید می‌بینید كه برعكس شهریها بغیر از كتاب شاهنامه كتاب دیگری در دست ندارند و كتابهای خراباتیان و صوفیان بیدین در آنجا نفوذی ندارد آنها وقتی شاهنامه می‌خوانند خون در رگشان جوش آمده و برای میهن خود حاضر هر گونه فداكاری می‌باشند. البته خودتان تصدیق خواهید كرد كه برای دفاع از دشمنان و در راه میهن جان دادن كوهستانیها از شهری‌ها جلوند.

هر ایرانی هنگامی كه شاهنامه می‌خواند خون در عروقش بجوش می‌آید و در میدان نبرد با دشمنِ خیره‌سر چیره می‌گردد. شاهنامه نماینده‌ی خون پاك ماست. شاهنامه حاكی روح پاك ایرانی است. بدبختانه وزارت فرهنگ عطف توجهی بشاهنامه نكرده و بجای اینكه اینگونه كتب را در دسترس دانش‌آموزان قرار دهند كتاب گلستان و حافظ را در مدارس جزو علوم ادبیه قرار می‌دهند.

ما راجع باین قسمت چیزی نمی‌گویم و از آقای كسروی خواهانیم كه راجع باین قسمت داوری عادلانه كرده خوب و بد این مرد را متذكر شوند.
علی كاظم بهبهانی ـ اهواز

پرچم : ما نیز خود از فردوسی هواداری می‌نماییم و او را بپای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و دیگران نمی‌بریم. فردوسی هم بزبان ایرانی نیكی بزرگی انجام داده و هم در شعرهایش سخنان زشتی از قبیل بیفرهنگی‌های سعدی و حافظ و دیگران دیده نمی‌شود. در نامه‌ی بانو احترام نیز نامی از فردوسی نبوده. آن بانو شعر را نقل كرده و خرده گرفته بی‌آنكه نام گوینده‌اش درمیان باشد ولی هرچه هست این شعر چه از فردوسی باشد و چه از دیگری ، بد افتاده و درخور نكوهش است. اینكه گفته می‌شود مقصودش زنان بدكاره می‌باشد یك گزارشیست (تأویل). ظاهر عبارت درباره‌ی همه‌ی زنانست. این ایراد بر فردوسی وارد است كه چرا چنین گفته؟! چرا نگفته زنِ بدكنش؟! اگر بگویند وزن شعر بهم می‌خورد می‌گوییم : این خود ایراد بزرگتریست كه كسی برای درست شدن وزن شعر بچنین جمله‌ای زبان باز كند. از آنسوی زن بدكنش با مرد بدكنش چه جدایی دارد؟!. چرا باید تنها از زن بدكنش بد گوید؟!. هرچه هست این لغزش از فردوسی بوده و شعر بسیار بدیست كه باید از زبانها افتد و فراموش گردد. زنان مادران و خواهران و همسران و دختران مایند و چه جای نكوهش و بدگوییست. بفردوسی بد نباید گفت ولی این شعرش را از میان باید برد ، نه هرچه فردوسی گفته نیكوست.
(پرچم روزانه شماره‌ی 200)
درباره‌ی شعرا ما جستجوی چندانی نكرده و آگاهی بسیاری نداریم. فردوسی را هم نه از راه شاعری می‌پسندیم و ستایش ازو دریغ نمی‌كنیم بلكه این ستایش و دلبستگی از راه غیرتیست كه این مرد ستوده در آن هنگام زبونی زبان ایران از خود نموده و آنهمه كوشش در زمینه‌ی زبان فارسی بكار برده.
(207454)
🔶 زندگانی من
🔸 35ـ باز گفتگو با بهائیان (تکه‌ی یک از سه)

در تهران که می‌بودم از یکسو با دسته‌ی اسپرانتیستها درآمیختم و از یکسو با بهائیان آشنایی پیدا کردم. با اسپرانتیستها داستان این بود : آن سالی که به مشهد رفته بودم آرزو کردم بسر گور نادرشاه روم. چون رفتم بسیار افسوس خوردم که دیدم آنجا را جایگاه شتر خوابانیدن و زبیل ریختن گردانیده‌اند ، بلکه ناپاسداری بدتر از آنها می‌کنند. من چون بدرِ در رسیدم مردی آفتابه در دست از آنجا بیرون می‌آمد. این داستان بمن گران افتاد. در مشهد گفتاری نوشتم و بروزنامه‌ی چمن فرستادم که نمی‌دانم چاپ کرد یا نه. یک سال پس از آن در تبریز گفتار دیگری در روزنامه‌ی تجدد نوشتم. بهمن‌میرزای شیدانی که از کارکنان روزنامه‌ی رعد و خود نماینده‌ی انجمن بزرگ اسپرانتیستها می‌بود ، آن را خوانده بوده. از اینرو هنگامی که در مجلس شورا گفتگو از گور نادر بمیان آمد و قانونی درباره‌ی پاک و آباد گردانیدن آن گذشت شاهزاده نامه‌ای بمن نوشته مژده داده بود. از آنجا آشنایی باهم یافتیم که گاهی نامه‌ها بهم فرستادیمی. در تهران او روزی بمن گفت : «من دلم می‌خواهد شما اسپرانتو را درس بخوانید و اسپرانتیست شوید». گفتم : من اسپرانتو را می‌دانم. گفت : «از که خوانده‌اید؟!..». گفتم : خودم خوانده‌ام. بسیار خشنود گردید و مرا بنشستهای خودشان خواند که می‌رفتم. روزی نیز میهمانی باشکوهی بنام من داد و از کسانی که آن روز در آنجا دیدم مستر مور انگلیسی خبرنگار روزنامه‌ی تایمز بود که در تاریخ مشروطه یادش کرده‌ام.

اما بهائیان ، روزی در بازار جلو دکانی ایستاده چیزهایی می‌خریدم. درویشی آمد قصیده در ستایش «امام‌زمان» می‌خواند و پول می‌گرفت. چون از من نیز خواست ندادم و نکوهش کردم. پیرمردی که در دکان نشسته بود دیدم بجای آنکه بدش آید خوشش آمد. دانسته شد بهائیست و خود نوه‌ی برادر حاجی‌میرزاجانی کاشانیست. چون دید من درباره‌ی خانواده‌اش پرسشها می‌کنم پنداشت بهائیم. گفتم : بهائی نیستم ولی تاریخ باب و بهاء را خوانده‌ام و دوست می‌دارم نیک بدانم. پافشاری کرد که شب یکشنبه ما میهمانی داریم شما نیز بیایید ، و نشانی داد. شب یکشنبه که رفتم دانسته شد خانه‌ی برادرزاده‌ی او میرزا‌جلال‌خانست. خانه‌ی باشکوهی می‌بود. میهمانان که می‌بودند دانسته شد دو تن از ایشان مُبلّغند. یکی حاجی‌میرزاعبدالحسین آواره ، دیگری سید‌شهاب فارانی. پس از خوردن شام دیگران رفتند.

ولی میزبان که جوان بسیار مهربانی می‌بود مرا نگزاشته گفت : «این آقایان اینجا می‌مانند شما نیز بمانید و صحبت کنید».

چون نشستیم آواره بسخن پرداخت و چنین می‌خواست که من پاسخ دهم و درمیانه گفتگو رود. ولی من می‌دانستم از گفتگو سودی نخواهد بود و خاموشی می‌گزیدم. چون پیاپی می‌پرسیدند : «چرا بسخن درنمی‌‌آیید؟». گفتم : شنیده‌ام عبدالبهاء گفته : «هر که از ماست از ماست ، هر که بر ما نیست از ماست». شما مرا از آن «بر ما نیست»ها شمارید. من بهائی نیستم و نخواهم بود. ولی با بهائیان نیز دشمنی نمی‌دارم و نخواهم داشت. از این گذشته امشب را من بنام میهمانی آمده‌ام. چون در اینجا دانستم که هر شبِ یکشنبه این نشست هست یکشنبه‌ی دیگر را نیز خواهم آمد که اگر خواستید با شما گفتگو کنم. با این سخن جلوشان را گرفتم. سپس سخن از تاریخ بمیان آمد. آواره گفت : من بنوشتن تاریخ «امر مبارک» پرداخته‌ام. یک رشته از نوشته‌های خود را بزبان آورد. معجزه‌های بسیار از بهائیان یاد می‌کرد. گفتم : آقای آواره ، تاریخ امروز از دانشها بشمار است. آن را نباید با «خرافات مذهبی» درهم آمیخت. اینها که شما می‌گویید راست نیست. از این سخن بدش آمد و به چَخش پرداخت.
نگاره‌ی نادرقلی (تهماسب‌قلی‌خان) که در زمان خودش نگاشته شده
میرزاعبدالحسین آیتی (آواره)
عباس افندی (عبدالبها)
لودویک زامنهوف ، پدیدآورنده‌ی زبان اسپرانتو
✴️ داوری توده

ادبیات و زیان آن

آقای کسروی دارنده‌ی پیمان و پرچم ، شخص شما و عموم آزادگان میدانند که من براه پیمان و مرام آزادگان ایمان داشته و در پیشرفت آنها از بذل جان و وقت گرانبها دریغ ندارم و غیر از ساعات اداری همه‌ی وقتم صرف آموزگاری در این راه می‌شود و از طرفی چون نامه‌ی پرچم برای توده بویژه آزادگان است میل داشتم بنوبه‌ی خود از گمراهی توده و دوای آن گاهی مقاله‌ای بنویسم ولی خوشبختانه هر وقت موضوعی بخاطرم رسید و دوایی برای دردها و گمراهیهای توده بنظرم آمد همان روز یا یک روز بعد چه در نامه‌ی پرچم و چه در مجله‌ی پیمان بقلم شما به همان موضوع تصادف کرده و نوشتن خود را زائد دانستم و فقط به تبلیغ و آموزگاری دوستان و رفقای اداری و ایام تحصیلی خود قناعت کردم تا امروز در نشستی که با رفقا داشتم و مذاکراتی بعمل آمد که ناچار شدم موضوع گفتگو را که انصافاً اکثر از توده بدرد آن گرفتارند برشته‌ی تحریر کشیده و خواهش کنم در صورت موافقت در آن نامه درج نمایید. اینک خلاصه‌ی آن مذاکرات :

چند روز قبل در منزل یکی از دوستان اداری بنهار دعوت داشتم و از هر صنف در آن دعوت حضور داشتند و چون رفقا از ایمان من به پیمان اطلاع داشتند ابداً مجال صحبت بمن نداده و حتا خواندن روزنامه‌ی پرچم را بعلت اینکه منکر خرافات مذهبی است قدغن نمودند.

روزنامه‌های دیگری قرائت می‌شد و مخصوصاً یک روزنامه بیشتر طرف توجه و در اطراف آن بحث می‌شد و یکی از دوستان با یک حرارت و آب و تابی با صدای بلند آن را قرائت میکرد و همه با کمال دقت و در نهایت علاقه‌مندی گوش میدادند و پی در پی خودِ خواننده و سایر رفقا به «چقدر قشنگ گفته» و یا «شاهکار ادبی بخرج داده» دلخوش بودند و گاهی هم خواندن روزنامه را قطع کرده و از شخص نویسنده ستایش می‌نمودند تا اینکه خواندن سرمقاله‌ی آن بپایان رسید و در اطراف نویسنده و قلم آتشین و بیدادگرش بحثها شد و نویسنده را گاهی «خداوند قلم» و گاهی «نماینده و پیشوای مطبوعات» دانسته و گاهی بهترین و بالاترین و مشهورترین نویسندگان ایران می‌نامیدند. در این بین یکی از دوستان که خوابش برده بود از خواب بیدار شد و بدون درنگ رفیقی که روزنامه قرائت میکرد خطاب بشخص خواب‌آلود کرده و گفت حیف که خواب بودی و محروم شدی. روزنامه‌ی ... فلان می‌خواندیم واقعاً محشر کرده بی‌نهایت قشنگ گفته. رفیق خواب‌آلوده با شتاب و اشتیاق فوق‌العاده گفت استدعا میکنم بفرمایید ما هم استفاده کنیم پاسخی که شنید این بود با گفتن نمی‌شود برای اینکه همه‌اش را ادبی نوشته و از طرفی سر مقالات این روزنامه طوری ادبی است که باید خواند و استفاده کرد نمی‌شود شرح داد وانگهی هر کسی از خواندن آن یک جور می‌فهمد : «هر کس بقدر فهمش فهمید مدعا را» و مخصوصاً من آنچه فهمیدم و کیف کردم نمیتوانم بیان کنم و شرح دهم.
در اینجا من دیگر طاقت نیاورده گفتم : آقا شما که بقول خودتان لیسانسیه هستید و از سایر رفقا بیشتر تحصیل کرده‌اید ، نمی‌توانید آنچه فهمیده‌اید به رفیق خودتان بگویید؟!. جواب داد آقا معلوم است شما از ادبیات بویی نبرده‌اید و مثل مربی خودتان آقای کسروی بنظرم مخالف ادبیات هستید از موضوع ادبی نمیتوان استفاده‌ای کرد که بشود شرح داد باید هر کسی خود بخواند و استفاده کند و از آن لذت برد. من دیگر حوصله‌ام تنگ شد و بیاد گفته‌های شما و طرز ادبیات افتادم و یقین کردم همه‌ی این جمع از خواندن این روزنامه که زبان و رهنمای توده است جز چند کلمه‌ی گل و بلبل و نسیم سحرگاهی و قلم آتشین و بهار سبزپوش و تمجید خامه چیزی نفهمیده و حتا خود نویسنده هم جز فخرفروشی و شهرت ادبی منظوری ندارد و مختصراً برفقا گفتم دوستان ارجمند روزنامه یا کتاب و یا مجله برای فهمانیدن درد اجتماعی و درمان آن و رفع بردگی توده و راهنمایی آن میباشد و آن هم اینهمه آب و تاب و لاله و شبنم سحرگاهی لازم ندارد منظور اصلی روزنامه هدایت و [به]یک راه آوردن توده است نه اینکه از ده نفر شما که سرمقاله‌ی این روزنامه را خوانده‌اید جز تعریف نویسنده و قشنگی جملات آن چیزی نفهمیده و حتا قادر نباشید نتیجه‌ی آن را بیان کنید اگر منظور نویسنده جز خودفروشی و روزنامه‌فروشی است چه لزوم دارد سرمقاله‌ی روزنامه‌ی خود را که عمده منظور نویسنده است به بهار سبزپوش و تعریف خامه پر نماید و از طرفی با تصدیق همه‌ی شماها هیچکدام از شنیدن اینهمه جملات نغز و دلکش جز اینکه بگویید چقدر قشنگ گفته و یا محشر کرده چیزی نفهمیده‌اید. دست از این عوام‌فریبی خود بردارید شماها که در ادبیات در دنیا ترقی فاحش کرده‌اید و هنوز کشوری در شعر و ادبیات به پایه‌ی ایران و یا عربستان و فرانسه نرسیده چرا اینقدر بیچاره‌اید؟ چرا ادبیات و شعر آن هم با اینهمه ترقی روزافزون ما را مطابق سند تاریخ از عظمت به بردگی انداخته و امروز با داشتن زمین حاصلخیز و پهناوری مثل ایران و جمعیت شاید پانزده ملیون مجبوریم از دیگران خواربار بخواهیم؟ با داشتن شعرا و نویسندگانِ ادبی نامی چه در گذشته و چه در امروز نمی‌توانستیم اقلاً حکومت مشروطه را که با خون هزارها نفوسِ ارجمند بدست آمده نگهداری کنیم و یا اصلاً معنی مشروطه را بتوده بفهمانیم؟. باری چون مذاکرات بطول انجامید و ستون روزنامه گنجایش آن را ندارد فقط خلاصه‌ی نشست را که بعد از صحبتهای اینجانب شده می‌نویسم. همینقدر خوانندگان گرامی بدانید جز آقای لیسانسیه که قدری هم بقول خودش ادبی‌نویس قابلی است مابقی عرایضم را تصدیق و قبول کردند و فهمیدند که تاکنون راه را به اشتباه رفته‌اند و ادبیات بدرد تعریف و تمجید میخورد.
م ـ یزدانی
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 216
🔸 درباره‌ی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکه‌ی یک از شش)

اگر كساني در روزنامه‌هاي كهن فارسي از «اختر» استانبول و «حكمت» مصر و «حبل‌المتين» كلكته جستجو كنند خواهند ديد آرزوي پيراستن زبان فارسي در دلهاي ايرانيان از پنجاه سال پيش پيدا شده و هنوز در آن زمانها كساني ميخواسته‌اند در نوشته‌هاي خود جز كلمه‌هاي خود فارسي را بكار نبرند.

تاريخچه‌ي اين كار از آن زمان آغاز شده بود و سپس در زمان مشروطه چون روزنامه‌ها بسيار شدند و نويسندگي رواج بيشتر يافت ، يكي از زمينه‌ها كه هر چندگاه يك بار بميان آمدي همين مي‌بود. ولي در آن زمان اين را جز يك آرزوي دوري نمي‌شمردند و گفتارنويسان تنها بيك يا دو گفتار بس مي‌كردند و پافشاري نموده نمي‌شد. تا پس از هنگامي آقاي ابوالقاسم آزاد كه از هندوستان بازگشته بود آن را دنبال كرد و با نوشتن گفتارهاي پياپي پافشاري در اين باره نمود.

از اين زمان كار بيشتر گرديد و كسان بسياري از جوانان و ديگران بهواداري از آن برخاستند ولي از آنسوي يك دسته هم ايستادگي در برابر آن نمودند و ناهمداستاني نشان دادند.

تا اين هنگام گفتگو رويه‌ی دانشي بخود نگرفته بود. سخناني ميرفت ولي از هيچ سو دليل درستي ياد نمي‌شد ، هوداران پيراستن زبان بيش از همه ايراندوستي را پيش ميكشيدند و خواستشان بيش از همه زنده گردانيدن كلمه‌هاي باستان ايراني مي‌بود. از اينسوي اينان هم تنها بناخشنودي بس ميكردند و يا زبانهاي فرانسه و انگليسي را كه با زبان لاتين آميخته ميباشد پيش ميكشيدند و آميخته بودن يك زبان را با كلمه‌هاي بيگانه عيب آن زبان نمي‌دانستند.

بدينسان گفتگو ناانجام مي‌ماند. در نوزده سال پيش كه من بتهران آمدم در بيشتر انجمنها اين زمينه بميان مي‌آمد و سخناني از دو سو گفته مي‌شد. من چون از آن زمان زبانشناسي را دنبال ميكردم يكي هم باين زمينه پرداختم و از جستجوي خود باين نتيجه رسيدم كه زبان فارسي دچار چند گونه نابسامانيست :

نخست در نتيجه‌ي آميختگي با كلمه‌هاي بيگانه آزادي و جداسري خود را از دست داده. زيرا در سايه‌ي آن آميختگي كساني كه بخواهند فارسي را ياد بگيرند بايد زبان عربي را نيز ياد بگيرند و چون عربي زبان بسيار سختيست همين جلوگير بزرگي ميگردد.

در ايران كه درسخوانان همگي عربي ميخوانند پس از سالها رنج بردن ، باز در نوشتن زبان خود دچار لغزشها مي‌شوند و بجاي «كافي» ، «مكفي» و بجاي «منجي» ، «ناجي» مي‌نويسند و بسيار مانند اينها رو ميدهد.
✴️ شعر و شاعری
(تکه‌ی بیستم)

🔶 دفاع از فردوسی
(بخش 1 از 1)

آقای كسروی ،
اعتراض بانو احترام به بیت معروف :
زن و اژدها هر دو بر خاك به از این هر دو ناپاك جهان پاك به
در شماره‌ی 187 و پاسخ آقای علی كاظم بهبهانی و داوری شما در شماره‌ی 200 نامه‌ی گرامی پرچم ، اینجانب را بنوشتن این مختصر وادار نمود. گرچه آنچه بخامه‌ی توانای دارنده‌ی پرچم نوشته می‌شود عین حقیقت و شایسته‌ی پذیرفتن است ولی اشتباهی درباره‌ی شادروان فردوسی شده كه روا ندیدم این بزرگوار زیر تهمت لغزش واقع گردد چه این پاكمرد ایرانی خدمات شایانی انجام داده كه قابل تقدیس است از جمله تزریق شجاعت است بمردم ایران. شادروان محمدتقی‌خان پسیان در ضمن یك نامه بیكی از دوستان خود راجع به نبردی كه در جنگ جهانگیر گذشته در بیدسرخِ همدان با سپاه تزار نموده و آنان را درهم شكسته بود می‌نویسد :

در این جنگ نیروی من عبارت از سیصد (یا پانصد) سوار و اسلحه‌ی من شاهنامه بود. ببینید شاهنامه برای مردان جنگی چه تأثیری دارد. خود داوری فرمایید بگفته‌ی آقای علی كاظم بهبهانی شهامت ایلات نتیجه‌ی نفوذ شاهنامه است. تنها باید آنان را فهماند كه شهامت در راه حفظ میهن و هم‌میهنان مستحسن است نه درباره‌ی برادركشی و غارت هم‌میهنان و این اصل مسلم هم وظیفه‌ی بزرگان قوم و رجال كشور است كه متأسفانه بدیده‌ی لاقیدی می‌نگرند. اما اشتباه این است كه شعر بالا كه مورد اعتراض بانو احترام واقع شده از عقیده‌ی فردوسی نیست بلكه نقل قول كرده میگوید :
چنین گفت شاه جهان كیقباد كه نفرینِ بد بر زن نیك باد
زن و اژدها هر دو در خاك به جهان پاك از این هر دو ناپاك به

پس دانسته شد نقل قول از دیگری است اما باور خودش درباره‌ی زنان با این بیت دانسته می‌شود :
زنان را بس است این هنر(؟) نشینند و زایند شیران نر

بنابراین درباره‌ی زنان لغزشی از او سر نزده است و نسبت بزنان بدبین نبوده و بمقام آنان توهین ننموده است. باری این مرد بزرگ قابل تقدیس است كه برخلاف شعرای دیگر كه مردم را بتنبلی و بیغیرتی دعوت نموده‌اند او بشجاعت ، پاكدامنی ، عزت نفس ، خداپرستی ، دانش‌آموزی ترغیب نموده است. از یادآوری این اشتباه پوزش می‌خواهم.
اهواز ـ ی فرید

پرچم : این دفاع آقای فرید از فردوسی بجاست و رنجیدگی بانوان را از فردوسی كم تواند گردانید ولی چنانكه گفته‌ایم باید از هر گونه شعر یا جمله‌ای كه بعربی یا بفارسی در نكوهش از بانوان گفته شده چشم پوشید و آنها را از یادها بیرون گردانید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 205)

🔶 پرسش و پاسخ

آقای بهشتی از مازندران می‌پرسند : شما به شاعران نكوهش می‌كنید كه گفته‌اند : پروای گذشته و آینده نكنید و دمی را كه در آنید غنیمت شمارید ، در حالی كه امام‌علی‌بن‌ابیطالب نیز فرموده :
مافات مضی و ماسیأتیك فاین قم فاغتنم الفرصة بین العدمین
اگر كسانی ایراد گرفتند پاسخ این چیست؟.

می‌گوییم : دلیلی نیست كه این شعر از امام‌علی‌بن‌ابیطالب باشد. آن دیوانی كه بنام آن امام پراكنده شده ساخته است. زیرا بسیاری از شعرهای آن در دیوانهای دیگران دیده شده و آنگاه برخی شعرهای ركیك و بی‌معنایی نیز در آن هست از قبیل :
افلح من كان[ت] له مزخه یزخها ثم ینام الفخه

از این گذشته آن شعر بالایی معنایش با گفته‌های شاعران یكی نیست. این می‌گوید : گذشته از دستت رفته و آینده نیز نیامده پس دمی را كه در آنی فرصت شمار و نمی‌گوید كه پروای گذشته و آینده نكن. نمی‌گوید دمی را كه در آنی با مستی و خوشی بگذران ، فرق درمیانه بسیار است.

اینكه كسی بگوید : «پروای گذشته و آینده نكن و دم را غنیمت دانسته با مستی و خوشی بگذران» یك سخنی بسیار بیمعنی و یك بدآموزی بسیار زیانمندیست و چنین گفته‌ای را با هیچ بهانه‌ای نیك نتوان شمرد و با هیچ دستاویزی از بدیش چشم نتوان پوشید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 210)
شادروان کلنل‌محمدتقی‌خان پسیان
🔶 زندگانی من
🔸 35ـ باز گفتگو با بهائیان (تکه‌ی دو از سه)

آن شب گذشت و میرزا جلالخان دوباره خواهش کرد که یکشنبه‌ی دیگر نیز بروم. شب یکشنبه‌ی دیگر که رفتم باز آیتی (1) و سیدشهاب می‌بودند. شام خوردیم و بگفتگو نشستیم. من گفتم : بهتر است گفتگو را از راهش کنیم و در یک زمینه سخن رانیم. بهتر است در این زمینه سخن رانیم که نشانه‌ی راستگویی یک برخاسته چیست و من این پرسش را از شما می‌کنم.

آواره گفت : «بسیار خوبست» ، و آنگاه بسخن درازی پرداخت در این زمینه که نشانه‌ی راستگویی یک برخاسته چهار چیز است : 1) ادعا ، 2) شریعت‌گزاری ، 3) پایداری (استقامت) ، 4) هَناییدن سخن (نفوذ). گفت این چهار چیز چون در کسی گرد آمد ما باید او را راستگو شناسیم.

گفتم اینها را در کتاب میرزاابوالفضل خوانده‌ام. اینها دلیل نتواند بود. من از یکایک آنها بگفتگو می‌پردازم : «ادعا» را هر کسی تواند کرد. شریعت‌گزاری نیز همان حال را می‌دارد و هر کس تواند شریعتی را نیک و بد بگزارد. پایداری هم بتنهایی دلیل نتواند بود. زیرا گاهی دیده شده که کسان فریبکار پایداری نشان داده‌اند. من در تاریخ عثمانی خوانده‌ام در زمان سلطان‌مراد چهارم مردی خود را مهدی می‌خواند و پیروانی می‌داشت. سلطان‌مراد سپاه بجنگ او فرستاد که رفتند و پس از خونریزی او را شکستند و چون او را گرفتند و آوردند و سلطان‌مراد دستور داد زنده زنده پوستش بکنند او شکیبایی شگفتی از خود نشان می‌داد و در حال پوست کندن بجلاد پندها می‌داد.

آنگاه اگر پایداری شرط راستگوییست پس باب دروغگو می‌بوده. زیرا همه می‌دانیم که پایداری ننمود و بارها پشیمانی نشان داد.

آمدیم بر سر نفوذ یا هَنایش سخن : راستست که ما چون دیدیم گروهی به یک برخاسته گرویده‌اند در پیش خود خواهیم گفت : «اگر گفته‌هایش راست نبودی اینان باو نگرویدندی». ولی این در جاییست که بدانیم انگیزه‌ی دیگری درمیان نبوده. درباره‌ی باب ما نیک می‌دانیم که آن تکان مردم نتیجه‌ی باوری بوده که بامام‌زمان داشته و چشم براه پیدایش او می‌دوخته‌اند. وگرنه سید باب سخنانی نگفته که بمردم تکانی دهد.

آنگاه «نفوذ» دلیلی ناروشنست. من از شما می‌پرسم : اگر چند تن به یک برخاسته بگروند نفوذ شمرده خواهد شد؟.. آیا صد تن بسست؟... هزار تن بسست؟.. آنگاه در چند زمان؟.. ، در ده سال ، در صد سال؟.

پس از همه‌ی اینها ، «نفوذ» چیزیست که سپس دانسته خواهد شد. یک برخاسته در روز نخست چه دلیل می‌دارد؟.. کسی برخاسته دعوی فرستادگی می‌کند و مردم نمی‌دانند که آیا «نفوذ» پیدا خواهد کرد یا نه؟.. چه کنند؟. آیا بایستند تا ببینند چه خواهد بود؟!

پابرگیها :
1ـ میرزاعبدالحسین آیتی (همان آواره)