✴️ شعر و شاعری
(تکهی بیستویکم)
🔶خواهشمندیم جلو یاوهگویان را بگیرید
(بخش 1 از 1)
در این چند روز نامههایی از شهرستانها رسیده و از من میپرسند : بهر چه ادارهی تبلیغات اجازه میدهد كه در رادیو تعرض به پرچم و نوشتههایش كنند و كنایه بزنند؟!. از یك ادارهی دولتی چه سزاست؟!. اساساً تعرض و كنایه یعنی چه؟!.. همه میدانند كه ما با شاعران بیهودهگو دشمنیم و دشمنی خود را با دلیلهای بسیار ، آشكاره نوشتهایم. همین امسال بود كه چند گفتاری دربارهی شعر و نیك و بد آن نوشتیم. سپس گفتارهایی دربارهی خراباتیان ـ كه خیام و حافظ از ایشانند ـ نوشته زیان بدآموزیهای آنها را با دلیلهایی از شعرهاشان روشن گردانیدیم. باز هم با آواز بلند میگوییم : اینها از كوردرونی ، جهان باین آراستگی و شگفتی را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، از گستاخی و بیفرهنگی بجنگ آفریدگار رفته و ایرادها بآفرینش گرفتهاند ، از بیخردی چنین دستور دادهاند كه باید اندیشهی گذشته نكرد و دربند آینده نبود و تنها دم را غنیمت دانست و زندگانی را با مستی و بیپروایی بسر برد. اینها چیزهاییست كه خودشان پیاپی در شعرهاشان تكرار میكنند و درخور انكار یا تأویل هم نیست.
باز هم با آواز بلند میگویم : این دو شاعر ـ و همچنین سعدی ـ پافشاری بسیار دربارهی جبریگری نمودهاند و سراپای اشعارشان پر است از اینكه ما در اینجهان اختیاری نداریم و از كوشش و تلاش هیچ نتیجهای نتواند بود ، و این خود زیانمندترین بدآموزیهاست.
باز هم با آواز بلند میگوییم : یكی از انگیزههای درماندگی و بدبختی ایرانیان این شعرها بوده كه در دلهای انبوه مردم جا گرفته و غیرت و عزم را سست گردانیده است.
ما اینها را با آواز بلند میگوییم ، و اگر كسی را پاسخی هست با زبان ادب بنویسد و بچاپ رساند تا ما نیز بدانیم. بنویسد كه این جبریگری یا بدآموزیهای دیگری كه باین شاعران نسبت میدهیم دروغ است ، یا دروغ نیست ولی اینها بد نمیباشد. یك چنین پاسخی نویسد نه آنكه بتعرض و كنایه بجملههای بیفرهنگانه پردازد.
چنانكه مینویسند ، گویا شب سهشنبه دهم شهریور گویندهای در رادیو كه نمیدانیم كیست در سخنرانی خود چنین گفته است : «كسانی كه گستاخانه بشعرا حمله میكنند نادانند». این سخن چون در رادیوی دولتی گفته شده ـ با چشمپوشی از كه بودن گویندهاش ـ من بپاسخ نمیپردازم ، وگرنه معنی نادان را باو میفهمانیدم ، میفهمانیدم كه نادان كسیست كه زیان این شعرها را نداند ، نادان كسیست كه تنها یك عبارت «مفاخر ملی» را یاد بگیرد و پس از آن دربند هیچ چیز نباشد ، نادان كسیست كه زیان آشكار گلستان سعدی را باخلاق و عفت جوانان درنیابد ، بالاخره نادان كسیست كه در برابر آن دلیلها بچنین جملهی دم بریدهای پردازد.
به هر حال ما چون از آغاز این روزنامه با ادارهی تبلیغات رابطهی نیكی داشتهایم و همیشه از آن اداره كمك و پشتیبانی دیدهایم ، نمیخواهیم آن رابطه را از دست دهیم و اینست خواهشمندیم كه جلو این یاوهگویان را بگیرند. رادیو جای یاوهگویی این و آن نیست. نیز خواهشمندیم یك تغییری در شعرهایی كه در رادیو خوانده میشود بدهند ، كه دیگر شعرهای غیرتكش همچون :
بیا كه قصر امل سخت سستبنیاد است
بیار باده كه بنیاد عمر بر باد است
یا همچون :
هر كه در بحر قلزم است غریق چه تفاوت بود ز توفانش
و مانند اینها بگوش جوانان خوانده نشود. امروز جای این شعرها نیست. امروز روزی است كه دفاع قهرمانانهی استالینگراد میرود كه باید هر كس از شنیدن داستان آن خونش بجوش آید. بهتر است رادیوی ایران بجای بسیار چیزهای ناسودمند دیگر ، هر شب مقداری از جانفشانیهای سربازان روس در سباستوپول و استالینگراد و دیگر جبههها شرح دهد.
امروز هر تودهای نیاز دارد كه مردان و زنان آن را بغیرت و كوشش وادارند و بایستادگی در برابر سختیهای زندگانی دلیر گردانند ، نه اینكه با خواندن شعرهای قلندرانهی غیرتكشِ زمان مغول بسستی و تنبلیش بیفزایند و بازماندهی حس و غیرتش را نیز از دستش بگیرند. اگر امروز كسی بپرسد : از این شعرهای قلندرانه چه نتیجه میخواهید نمیدانم ادارهی رادیو چه پاسخی بآن خواهد داد؟!.. چه نتیجهای از این شعرها منظور است كه بدینسان پافشاری بخواندن آنها میرود؟!.. خواهشمندیم باین نیز توجهی كنند.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
(تکهی بیستویکم)
🔶خواهشمندیم جلو یاوهگویان را بگیرید
(بخش 1 از 1)
در این چند روز نامههایی از شهرستانها رسیده و از من میپرسند : بهر چه ادارهی تبلیغات اجازه میدهد كه در رادیو تعرض به پرچم و نوشتههایش كنند و كنایه بزنند؟!. از یك ادارهی دولتی چه سزاست؟!. اساساً تعرض و كنایه یعنی چه؟!.. همه میدانند كه ما با شاعران بیهودهگو دشمنیم و دشمنی خود را با دلیلهای بسیار ، آشكاره نوشتهایم. همین امسال بود كه چند گفتاری دربارهی شعر و نیك و بد آن نوشتیم. سپس گفتارهایی دربارهی خراباتیان ـ كه خیام و حافظ از ایشانند ـ نوشته زیان بدآموزیهای آنها را با دلیلهایی از شعرهاشان روشن گردانیدیم. باز هم با آواز بلند میگوییم : اینها از كوردرونی ، جهان باین آراستگی و شگفتی را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، از گستاخی و بیفرهنگی بجنگ آفریدگار رفته و ایرادها بآفرینش گرفتهاند ، از بیخردی چنین دستور دادهاند كه باید اندیشهی گذشته نكرد و دربند آینده نبود و تنها دم را غنیمت دانست و زندگانی را با مستی و بیپروایی بسر برد. اینها چیزهاییست كه خودشان پیاپی در شعرهاشان تكرار میكنند و درخور انكار یا تأویل هم نیست.
باز هم با آواز بلند میگویم : این دو شاعر ـ و همچنین سعدی ـ پافشاری بسیار دربارهی جبریگری نمودهاند و سراپای اشعارشان پر است از اینكه ما در اینجهان اختیاری نداریم و از كوشش و تلاش هیچ نتیجهای نتواند بود ، و این خود زیانمندترین بدآموزیهاست.
باز هم با آواز بلند میگوییم : یكی از انگیزههای درماندگی و بدبختی ایرانیان این شعرها بوده كه در دلهای انبوه مردم جا گرفته و غیرت و عزم را سست گردانیده است.
ما اینها را با آواز بلند میگوییم ، و اگر كسی را پاسخی هست با زبان ادب بنویسد و بچاپ رساند تا ما نیز بدانیم. بنویسد كه این جبریگری یا بدآموزیهای دیگری كه باین شاعران نسبت میدهیم دروغ است ، یا دروغ نیست ولی اینها بد نمیباشد. یك چنین پاسخی نویسد نه آنكه بتعرض و كنایه بجملههای بیفرهنگانه پردازد.
چنانكه مینویسند ، گویا شب سهشنبه دهم شهریور گویندهای در رادیو كه نمیدانیم كیست در سخنرانی خود چنین گفته است : «كسانی كه گستاخانه بشعرا حمله میكنند نادانند». این سخن چون در رادیوی دولتی گفته شده ـ با چشمپوشی از كه بودن گویندهاش ـ من بپاسخ نمیپردازم ، وگرنه معنی نادان را باو میفهمانیدم ، میفهمانیدم كه نادان كسیست كه زیان این شعرها را نداند ، نادان كسیست كه تنها یك عبارت «مفاخر ملی» را یاد بگیرد و پس از آن دربند هیچ چیز نباشد ، نادان كسیست كه زیان آشكار گلستان سعدی را باخلاق و عفت جوانان درنیابد ، بالاخره نادان كسیست كه در برابر آن دلیلها بچنین جملهی دم بریدهای پردازد.
به هر حال ما چون از آغاز این روزنامه با ادارهی تبلیغات رابطهی نیكی داشتهایم و همیشه از آن اداره كمك و پشتیبانی دیدهایم ، نمیخواهیم آن رابطه را از دست دهیم و اینست خواهشمندیم كه جلو این یاوهگویان را بگیرند. رادیو جای یاوهگویی این و آن نیست. نیز خواهشمندیم یك تغییری در شعرهایی كه در رادیو خوانده میشود بدهند ، كه دیگر شعرهای غیرتكش همچون :
بیا كه قصر امل سخت سستبنیاد است
بیار باده كه بنیاد عمر بر باد است
یا همچون :
هر كه در بحر قلزم است غریق چه تفاوت بود ز توفانش
و مانند اینها بگوش جوانان خوانده نشود. امروز جای این شعرها نیست. امروز روزی است كه دفاع قهرمانانهی استالینگراد میرود كه باید هر كس از شنیدن داستان آن خونش بجوش آید. بهتر است رادیوی ایران بجای بسیار چیزهای ناسودمند دیگر ، هر شب مقداری از جانفشانیهای سربازان روس در سباستوپول و استالینگراد و دیگر جبههها شرح دهد.
امروز هر تودهای نیاز دارد كه مردان و زنان آن را بغیرت و كوشش وادارند و بایستادگی در برابر سختیهای زندگانی دلیر گردانند ، نه اینكه با خواندن شعرهای قلندرانهی غیرتكشِ زمان مغول بسستی و تنبلیش بیفزایند و بازماندهی حس و غیرتش را نیز از دستش بگیرند. اگر امروز كسی بپرسد : از این شعرهای قلندرانه چه نتیجه میخواهید نمیدانم ادارهی رادیو چه پاسخی بآن خواهد داد؟!.. چه نتیجهای از این شعرها منظور است كه بدینسان پافشاری بخواندن آنها میرود؟!.. خواهشمندیم باین نیز توجهی كنند.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
🔶 زندگانی من
🔸 35ـ باز گفتگو با بهائیان (تکهی سه از سه)
آنگاه باب و بهاء هشتاد سالست برخاستهاند و امروز شما شمارهتان بیش از چند هزار نیست. اگر شما این را «نفوذ» میشمارید پس غلاماحمد قادیانی نیز که در هند برخاسته راستگو بوده. زیرا او نیز دعوی کرده و شریعتی گزارده و پایداری نموده و پیروانش بیشتر از شماست.
من از همهی اینها میگذرم. چنین انگاریم که کسی برخاسته و دعوی پیغمبری کرد و شریعتی گزاشت و پایداری نشان داد و گروهی باو گرویدند. ولی ما چون نزدیک رفتیم و سخنان او را شنیدیم دیدیم سخنان پوچیست : «بسم الله الفرید الفراد ذی الافراد ...». آیا باز توانیم او را پذیرفت؟!..
اینها را که میگفتم درمیانه سخن مرا میبریدند و گاهی آواره و گاهی شهاب بگفتههایی میپرداختند. ولی من رشته گم نکرده باز دنبالهی آن را میگرفتم ، و چون پایان پذیرفت باز بسخنان پرتی پرداختند و سرانجام چنین پرسیدند : «پس شما خودتان نشان راستگویی را چه میدانید؟..». گفتم : من نوشتههای میرزاابوالفضل را خواندهام. ایرادهایی که بمسلمانان دربارهی معجزه گرفته و از قرآن دلیلها آورده راستست. ولی آنچه خود او دربارهی نشانههای راستگویی نوشته (که این چهار چیز باشد) پذیرفتنی نیست. ولی من هنوز در آن باره چیزی نمیدانم. شما که مرا «دعوت» میکنید باید بگویید با چه چیز راستگویی نقطهی اُولی (1) و جمالِ مبارک (2) را بدانم. گفتند : «ما که میگوییم نمیپذیرید». گفتم : نپذیرفتنیست که نمیپذیرم.
آن شب نیز بدینسان گذشت. یک شب دیگر میرزاجواد جورابچی که تبریزی و آشنا میبود مرا مهمان خواند ، و چون رفتم آواره نیز آمد و من در آنجا دانستم که میزبان بهائیست. در آنجا دیگر من سخنی نگفتم و آواره نیز دم درکشیده به «تبلیغ» نپرداخت.
در تهران بدینسان روز میگزاردم و بر آن میبودم که خانوادهام را نیز به تهران بخواهم و در اینجا بمانم. یک بار از عدلیه «ابلاغ» آوردند که مرا «رئیس عدلیهی اردبیل» گردانیدهاند نپذیرفتم. لیکن در آن میان زمستان رسیده بود و من میدیدم نخواهم توانست پیش از بهار خانوادهام را بیاورم و برای بهار نیز پول بسیار خواهد خواست که من نمیدارم. این اندیشه مرا ناآسوده میداشت. در همان روزها روزی دیدم کسی آمد و مرا پیدا کرد و گفت : «مشاور اعظم رئیس کابینهی عدلیه خواهش کرده سر شب بخانهی او رویم. میخواهد شما را ببیند». سر شب با او رفتیم. مشاور اعظم بسخن پرداخته گفت : «آقا جان ، شما چرا از عدلیه گریزانید؟!. من شنیدهام شما جوان فاضلی هستید ، چرا باید عدلیه را رها کنید؟!». گفتم در تبریز مرا بعدلیه خواندند و رفتم دانسته شد مرا «عضو بدایت» کردهاند. چون رفته بودم نخواستم بزودی بیرون آیم. ولی آن کار را نپسندیدم. گفت : «اگر علت این باشد چارهاش آسانست. ما شما را یک رتبه بالا برده عضو استیناف تبریز میگردانیم که بآنجا بازگردید». این سخنان رفت و ما برخاستیم و دو روز نگذشت که «ابلاغ عضویت استیناف» برایم آوردند ، و من چون خود را ناچار میدیدم که به تبریز بازگردم آن را پذیرفتم.
پایان
پابرگیها :
1ـ Noqteye O’lã پاینامیست که بهائیان به سیدعلیمحمد باب دادهاند.
2ـ پاینامیست که بهائیان به میرزاحسینعلی بهاء دادهاند.
🔸 35ـ باز گفتگو با بهائیان (تکهی سه از سه)
آنگاه باب و بهاء هشتاد سالست برخاستهاند و امروز شما شمارهتان بیش از چند هزار نیست. اگر شما این را «نفوذ» میشمارید پس غلاماحمد قادیانی نیز که در هند برخاسته راستگو بوده. زیرا او نیز دعوی کرده و شریعتی گزارده و پایداری نموده و پیروانش بیشتر از شماست.
من از همهی اینها میگذرم. چنین انگاریم که کسی برخاسته و دعوی پیغمبری کرد و شریعتی گزاشت و پایداری نشان داد و گروهی باو گرویدند. ولی ما چون نزدیک رفتیم و سخنان او را شنیدیم دیدیم سخنان پوچیست : «بسم الله الفرید الفراد ذی الافراد ...». آیا باز توانیم او را پذیرفت؟!..
اینها را که میگفتم درمیانه سخن مرا میبریدند و گاهی آواره و گاهی شهاب بگفتههایی میپرداختند. ولی من رشته گم نکرده باز دنبالهی آن را میگرفتم ، و چون پایان پذیرفت باز بسخنان پرتی پرداختند و سرانجام چنین پرسیدند : «پس شما خودتان نشان راستگویی را چه میدانید؟..». گفتم : من نوشتههای میرزاابوالفضل را خواندهام. ایرادهایی که بمسلمانان دربارهی معجزه گرفته و از قرآن دلیلها آورده راستست. ولی آنچه خود او دربارهی نشانههای راستگویی نوشته (که این چهار چیز باشد) پذیرفتنی نیست. ولی من هنوز در آن باره چیزی نمیدانم. شما که مرا «دعوت» میکنید باید بگویید با چه چیز راستگویی نقطهی اُولی (1) و جمالِ مبارک (2) را بدانم. گفتند : «ما که میگوییم نمیپذیرید». گفتم : نپذیرفتنیست که نمیپذیرم.
آن شب نیز بدینسان گذشت. یک شب دیگر میرزاجواد جورابچی که تبریزی و آشنا میبود مرا مهمان خواند ، و چون رفتم آواره نیز آمد و من در آنجا دانستم که میزبان بهائیست. در آنجا دیگر من سخنی نگفتم و آواره نیز دم درکشیده به «تبلیغ» نپرداخت.
در تهران بدینسان روز میگزاردم و بر آن میبودم که خانوادهام را نیز به تهران بخواهم و در اینجا بمانم. یک بار از عدلیه «ابلاغ» آوردند که مرا «رئیس عدلیهی اردبیل» گردانیدهاند نپذیرفتم. لیکن در آن میان زمستان رسیده بود و من میدیدم نخواهم توانست پیش از بهار خانوادهام را بیاورم و برای بهار نیز پول بسیار خواهد خواست که من نمیدارم. این اندیشه مرا ناآسوده میداشت. در همان روزها روزی دیدم کسی آمد و مرا پیدا کرد و گفت : «مشاور اعظم رئیس کابینهی عدلیه خواهش کرده سر شب بخانهی او رویم. میخواهد شما را ببیند». سر شب با او رفتیم. مشاور اعظم بسخن پرداخته گفت : «آقا جان ، شما چرا از عدلیه گریزانید؟!. من شنیدهام شما جوان فاضلی هستید ، چرا باید عدلیه را رها کنید؟!». گفتم در تبریز مرا بعدلیه خواندند و رفتم دانسته شد مرا «عضو بدایت» کردهاند. چون رفته بودم نخواستم بزودی بیرون آیم. ولی آن کار را نپسندیدم. گفت : «اگر علت این باشد چارهاش آسانست. ما شما را یک رتبه بالا برده عضو استیناف تبریز میگردانیم که بآنجا بازگردید». این سخنان رفت و ما برخاستیم و دو روز نگذشت که «ابلاغ عضویت استیناف» برایم آوردند ، و من چون خود را ناچار میدیدم که به تبریز بازگردم آن را پذیرفتم.
پایان
پابرگیها :
1ـ Noqteye O’lã پاینامیست که بهائیان به سیدعلیمحمد باب دادهاند.
2ـ پاینامیست که بهائیان به میرزاحسینعلی بهاء دادهاند.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 218
🔸 دربارهی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکهی سه از شش)
سپس بتاريخچهي درآمدن كلمههاي عربي بفارسي پرداخته ديدم انگيزهي اين كار جز يك هوس بيارجي نبوده. در آن هنگام چنين پنداشته ميشد كه درآمدن كلمههاي عربي بفارسي نتيجهي چيرگي اسلام بايران بوده و اين را يك زياني از سوي آن دين ميشماردند. ولي من جستجو كرده و ديدم چنان پنداري بيجاست. زماني كه اسلام در ايران رواج گرفته تا چند قرن فارسي در پاكي خود بازميمانده و تنها برخي كلمههايي كه چون در فارسي پاسخدهش نميبوده ، (همچون زكات و حج و جهاد و مانند اينها) خود آنها را ميآوردهاند و اين اندازه از يكسو ناگزيري و از يكسو بيزيان ميبوده است. ولي سپس در قرنهاي چهارم و پس از آن انگيزهي ديگري براي رواج كلمههاي عربي در فارسي پيدا شده. بدينسان كساني كه عربي را نيك ياد نميگرفتهاند كه با آن كتاب نويسند و يا شعر گويند و از اين راه از دانش خود بهره بردارند چنين ميكردهاند كه فارسي نويسند يا گويند ولي در آن ميان كلمهها يا جملههاي عربي درآميزند و بدينسان هنر خود را بمردم نشان دهند. چنانكه همين كار را كساني در زمان ما با زبانهاي اروپا مينمودند. چون آنها را چندان ياد نميگرفتند كه كتاب نويسند و يا گفتار پردازند براي خودنمايي درميان فارسي كلمهها و جملههاي فرانسه يا انگليسي ميآوردند.
از اين جستجوها نتيجه آن را گرفتم كه بايد كلمههاي بيگانه را از زبان ايران بكنار راند و در اين باره گفتارهايي در برخي روزنامهها نوشتم. ولي براي اين كار يك راهي بايستي بود. زبان يك چيز سادهاي نيست كه هر كس تواند دست بآن يازد. پديد آمدن يك زبان از چند هزار كلمه و بهم بستگي اينها با يكديگر ، بيش از ساخته شدن يك اتومبيل از چند صد تا افزار جنبهي دانشي پيدا ميكند و بدانسان كه باز كردن و بستن يك اتومبيل يا يك ماشين ديگري را به هر كس نتوان سپرد ، درست گردانيدن يك زبان را هم به هر كسي نتوان بازگزاشت. همين بكنار گردانيدن كلمههاي بيگانه آسانترين و سادهترين بخش درست گردانيدن زبان ميباشد و با اينهمه براي اين آييني بايستي وگرنه بجاي سود زيانها از آن پديد آمدي.
گواه اين سخن در همان زمانها پيدا شد. زيرا كساني كه بسر خود باين كار برخاستند و بگفتهي خودشان به پارسي سره پرداختند ، ديده شد كه آنچه نوشتند فهميدني نبود و چنان شد كه همگي از آنها بيزاري نمودند.
ما راهي كه در اين كار بديده گرفتيم چنين بود كه بكنار كردن كلمههاي عربي كمكم پردازيم. بدينسان كه نخست بآنها كه در برابرشان فارسيهاي شناخته ميداريم پرداخته كنار گردانيم. همچون سئوال و جواب و مكالمه و بشارت و موت و حيات و از اين گونه كه بسيار فراوان ميبود. سپس بكلمههايي كه فارسيهاشان چندان شناخته نميباشد پرداخته و يكايك فارسيها را شناخته گردانيده از عربيها بينياز شويم. پس از همه برخي كلمههايي كه بسيار شناخته است و خود رخت فارسيگري بخود پوشيده ، همچون فهم و طلب و كلمه و جمله و مانند اينها همچنان بازگزاريم. اين بود راهي كه ما براي پيراستن زبان از كلمههاي عربي بديده گرفتيم و بكار زديم و چنانكه خوانندگان آگاهند بيك نتيجهي نيكي رسيديم.
اين دربارهی زبان توده ميبود. دربارهی دانشها و ادارهها و كلمههايي كه در اينها بكار ميرود يك انجمني بايستي بود كه سركشي بآن نامها را بگردن گيرد.
🔸 دربارهی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکهی سه از شش)
سپس بتاريخچهي درآمدن كلمههاي عربي بفارسي پرداخته ديدم انگيزهي اين كار جز يك هوس بيارجي نبوده. در آن هنگام چنين پنداشته ميشد كه درآمدن كلمههاي عربي بفارسي نتيجهي چيرگي اسلام بايران بوده و اين را يك زياني از سوي آن دين ميشماردند. ولي من جستجو كرده و ديدم چنان پنداري بيجاست. زماني كه اسلام در ايران رواج گرفته تا چند قرن فارسي در پاكي خود بازميمانده و تنها برخي كلمههايي كه چون در فارسي پاسخدهش نميبوده ، (همچون زكات و حج و جهاد و مانند اينها) خود آنها را ميآوردهاند و اين اندازه از يكسو ناگزيري و از يكسو بيزيان ميبوده است. ولي سپس در قرنهاي چهارم و پس از آن انگيزهي ديگري براي رواج كلمههاي عربي در فارسي پيدا شده. بدينسان كساني كه عربي را نيك ياد نميگرفتهاند كه با آن كتاب نويسند و يا شعر گويند و از اين راه از دانش خود بهره بردارند چنين ميكردهاند كه فارسي نويسند يا گويند ولي در آن ميان كلمهها يا جملههاي عربي درآميزند و بدينسان هنر خود را بمردم نشان دهند. چنانكه همين كار را كساني در زمان ما با زبانهاي اروپا مينمودند. چون آنها را چندان ياد نميگرفتند كه كتاب نويسند و يا گفتار پردازند براي خودنمايي درميان فارسي كلمهها و جملههاي فرانسه يا انگليسي ميآوردند.
از اين جستجوها نتيجه آن را گرفتم كه بايد كلمههاي بيگانه را از زبان ايران بكنار راند و در اين باره گفتارهايي در برخي روزنامهها نوشتم. ولي براي اين كار يك راهي بايستي بود. زبان يك چيز سادهاي نيست كه هر كس تواند دست بآن يازد. پديد آمدن يك زبان از چند هزار كلمه و بهم بستگي اينها با يكديگر ، بيش از ساخته شدن يك اتومبيل از چند صد تا افزار جنبهي دانشي پيدا ميكند و بدانسان كه باز كردن و بستن يك اتومبيل يا يك ماشين ديگري را به هر كس نتوان سپرد ، درست گردانيدن يك زبان را هم به هر كسي نتوان بازگزاشت. همين بكنار گردانيدن كلمههاي بيگانه آسانترين و سادهترين بخش درست گردانيدن زبان ميباشد و با اينهمه براي اين آييني بايستي وگرنه بجاي سود زيانها از آن پديد آمدي.
گواه اين سخن در همان زمانها پيدا شد. زيرا كساني كه بسر خود باين كار برخاستند و بگفتهي خودشان به پارسي سره پرداختند ، ديده شد كه آنچه نوشتند فهميدني نبود و چنان شد كه همگي از آنها بيزاري نمودند.
ما راهي كه در اين كار بديده گرفتيم چنين بود كه بكنار كردن كلمههاي عربي كمكم پردازيم. بدينسان كه نخست بآنها كه در برابرشان فارسيهاي شناخته ميداريم پرداخته كنار گردانيم. همچون سئوال و جواب و مكالمه و بشارت و موت و حيات و از اين گونه كه بسيار فراوان ميبود. سپس بكلمههايي كه فارسيهاشان چندان شناخته نميباشد پرداخته و يكايك فارسيها را شناخته گردانيده از عربيها بينياز شويم. پس از همه برخي كلمههايي كه بسيار شناخته است و خود رخت فارسيگري بخود پوشيده ، همچون فهم و طلب و كلمه و جمله و مانند اينها همچنان بازگزاريم. اين بود راهي كه ما براي پيراستن زبان از كلمههاي عربي بديده گرفتيم و بكار زديم و چنانكه خوانندگان آگاهند بيك نتيجهي نيكي رسيديم.
اين دربارهی زبان توده ميبود. دربارهی دانشها و ادارهها و كلمههايي كه در اينها بكار ميرود يك انجمني بايستي بود كه سركشي بآن نامها را بگردن گيرد.
✴️ فرهنگ
(تکهی یکم)
🔶شش پرسش
(بخش 1 از 1)
آقای كسروی مدیر روزنامهی پرچم : از آنجایی كه بر هر فردی از افراد این كشور فریضـهی ذمه است كه راجع بامور مختلفهی كشور خویش مطالعاتی بنماید و عقاید و نظریات خود را بمنصهی ظهور و بروز گذارد تا اگر مقرون بصواب است طرف توجه واقع شود و اگر بزیان كشور تمام میشود شدیداً مورد انتقاد قرار گیرد ، روی این نظریه من و چند نفر از دوستانم تقاضا میكنم كه پاسخ سئوالات زیر را با قلم موشكاف خود در روزنامهی پرچم درج نمایند تا مورد استفادهی ما و اهالی كشور ایران قرار گیرد.
1ـ آیا صلاح ملت در اینست كه وزارت فرهنگ دبیرستان و دانشكدهها را توسعه دهد ، یا اینكه تحصیلات متوسطه و عالیه را محدود نموده و بیشتر بودجهی مملكتی را بهزینهی دبستانها برساند؟.
2ـ آیا شایسته است تحصیلات ابتدایی را مجانی و الزامی نمایند و تمام كودكان را بآموختن دورهی ابتدایی مؤظف كنند و ارزش تحصیلات متوسطه و عالی را بالا برده بطوری كه جز اطفال نابغهی فقیر و برخی از ثروتمندان در دبیرستانها و دانشكدهها وارد نشوند؟.
3ـ آیا باید بهرهی دختران و پسران در آموزش و پرورش مساوی باشد؟.
4ـ تا چه اندازه باید بزنها آزادی داد و آیا میتوان در تمام شئون اجتماعی آنها را با مردان برابر دانست؟.
5 ـ آیا نیكو است كه در آموزش ابتدایی از لحاظ اقتصاد و صرفهجویی دبستانهای مختلط تشكیل دهیم یا باید دبستانهای پسران و دختران را از هم مجزا كنیم؟.
6 ـ آیا لازم است كه قوانین تازه راجع بازدواج وضع نمایند و از جوانانی كه قادر بازدواج هستند و از آن خودداری میكنند مالیاتهای سنگین گرفته شود و هنگام ازدواج از زن و شوهر معاینهی طبی شود كه مبتلا بامراض تناسلی نباشند؟.
ا. م . فرهشید
پرچم : با آنكه پرسنده از همراهان ما نیست ، پرسشهای او را بچاپ رسانیدیم. بچاپ رسانیدیم كه پاسخ دهیم. ولی باید دانست پاسخ این پرسشها در یك شماره نتواند بود و ما باید موضوعهای پرسیده شده را عنوان نموده و در چند شماره در سرمقاله پاسخ نویسیم و چون خود نیز میخواستیم از «فرهنگ» بگفتگو پردازیم این پرسشها راه آن را باز خواهد كرد. اینست بآقای فرهشید وعده میدهیم كه در شمارههای آینده بپاسخ این پرسشها خواهیم برخاست.
ولی باید یك نكته را در اینجا روشن گردانیم و آن اینكه كار یك مردم یا یك توده تنها با گفتن و نوشتن و اظهار عقیده نمودن بجایی نمیرسد. این یكی از گمراهیهای ایرانیانست كه تنها بگفتن و اظهار عقیده كردن بس میكنند و این نمیاندیشند كه یك رشته اندیشه هرچه نیك و سودمند باشد تا باجرا گزارده نشود نتیجهای از آن در دست نخواهد بود و راه اجرا آنست كه یك دسته از مردان بافهم از پیر و جوان دست بهم دهند و یك جمعیتی گردند و ارادهها را یكی سازند ، و آن وقت رشتهی كارها را بدست گرفته آن اندیشههای بلند و سودمند را با دست خود اجرا گردانند.
اینست راه و جز این نیست. این شیوهای را كه امروز دارند خود یك بیماریست كه دچار شدهاند : «بیماری جداسری». اینست باید بچارهی آن نیز كوشیم.
شما از من دربارهی فرهنگ میپرسید و من هم دانستههای خود را خواهم نوشت ولی باید درپی اجرایش باشیم. اجرای آن با دست این وزارت فرهنگ كه ما از ریشه غلط میدانیم نتواند بود. باید خودمان نیرومند گردیم و آنها را اجرا كنیم.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
(تکهی یکم)
🔶شش پرسش
(بخش 1 از 1)
آقای كسروی مدیر روزنامهی پرچم : از آنجایی كه بر هر فردی از افراد این كشور فریضـهی ذمه است كه راجع بامور مختلفهی كشور خویش مطالعاتی بنماید و عقاید و نظریات خود را بمنصهی ظهور و بروز گذارد تا اگر مقرون بصواب است طرف توجه واقع شود و اگر بزیان كشور تمام میشود شدیداً مورد انتقاد قرار گیرد ، روی این نظریه من و چند نفر از دوستانم تقاضا میكنم كه پاسخ سئوالات زیر را با قلم موشكاف خود در روزنامهی پرچم درج نمایند تا مورد استفادهی ما و اهالی كشور ایران قرار گیرد.
1ـ آیا صلاح ملت در اینست كه وزارت فرهنگ دبیرستان و دانشكدهها را توسعه دهد ، یا اینكه تحصیلات متوسطه و عالیه را محدود نموده و بیشتر بودجهی مملكتی را بهزینهی دبستانها برساند؟.
2ـ آیا شایسته است تحصیلات ابتدایی را مجانی و الزامی نمایند و تمام كودكان را بآموختن دورهی ابتدایی مؤظف كنند و ارزش تحصیلات متوسطه و عالی را بالا برده بطوری كه جز اطفال نابغهی فقیر و برخی از ثروتمندان در دبیرستانها و دانشكدهها وارد نشوند؟.
3ـ آیا باید بهرهی دختران و پسران در آموزش و پرورش مساوی باشد؟.
4ـ تا چه اندازه باید بزنها آزادی داد و آیا میتوان در تمام شئون اجتماعی آنها را با مردان برابر دانست؟.
5 ـ آیا نیكو است كه در آموزش ابتدایی از لحاظ اقتصاد و صرفهجویی دبستانهای مختلط تشكیل دهیم یا باید دبستانهای پسران و دختران را از هم مجزا كنیم؟.
6 ـ آیا لازم است كه قوانین تازه راجع بازدواج وضع نمایند و از جوانانی كه قادر بازدواج هستند و از آن خودداری میكنند مالیاتهای سنگین گرفته شود و هنگام ازدواج از زن و شوهر معاینهی طبی شود كه مبتلا بامراض تناسلی نباشند؟.
ا. م . فرهشید
پرچم : با آنكه پرسنده از همراهان ما نیست ، پرسشهای او را بچاپ رسانیدیم. بچاپ رسانیدیم كه پاسخ دهیم. ولی باید دانست پاسخ این پرسشها در یك شماره نتواند بود و ما باید موضوعهای پرسیده شده را عنوان نموده و در چند شماره در سرمقاله پاسخ نویسیم و چون خود نیز میخواستیم از «فرهنگ» بگفتگو پردازیم این پرسشها راه آن را باز خواهد كرد. اینست بآقای فرهشید وعده میدهیم كه در شمارههای آینده بپاسخ این پرسشها خواهیم برخاست.
ولی باید یك نكته را در اینجا روشن گردانیم و آن اینكه كار یك مردم یا یك توده تنها با گفتن و نوشتن و اظهار عقیده نمودن بجایی نمیرسد. این یكی از گمراهیهای ایرانیانست كه تنها بگفتن و اظهار عقیده كردن بس میكنند و این نمیاندیشند كه یك رشته اندیشه هرچه نیك و سودمند باشد تا باجرا گزارده نشود نتیجهای از آن در دست نخواهد بود و راه اجرا آنست كه یك دسته از مردان بافهم از پیر و جوان دست بهم دهند و یك جمعیتی گردند و ارادهها را یكی سازند ، و آن وقت رشتهی كارها را بدست گرفته آن اندیشههای بلند و سودمند را با دست خود اجرا گردانند.
اینست راه و جز این نیست. این شیوهای را كه امروز دارند خود یك بیماریست كه دچار شدهاند : «بیماری جداسری». اینست باید بچارهی آن نیز كوشیم.
شما از من دربارهی فرهنگ میپرسید و من هم دانستههای خود را خواهم نوشت ولی باید درپی اجرایش باشیم. اجرای آن با دست این وزارت فرهنگ كه ما از ریشه غلط میدانیم نتواند بود. باید خودمان نیرومند گردیم و آنها را اجرا كنیم.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 دربارهی این کتاب
در این کتاب من ناچار بودهام کارهای نیک خود را بستایم. خواستهام پیشامدهایی را که به بیرون آمدن از عدلیه انجامید نیک بازنمایم. این مرا ناچار گردانیده که کارها و سرگذشتهای خود را چنانکه بوده برشتهی نوشتن کشم.
باشد که کسانی پندارند که چون نویسنده خودم بودهام چیزهایی افزوده و یا بداستان رنگ و روی فزونتر دادهام. میباید بگویم بوارونهی آن کار کردهام. چون نویسنده خودم بودهام برای آنکه خودستایی نباشد چیزهایی را کاستهام و در ستودن هر داستانی کوشیدهام که رنگ و رویش کمتر باشد که فزونتر نباشد. بسیاری از داستانها را ناگفته گزاردهام.
کارها و سرگذشتهای من چیزی نبوده که نهان باشد و من بآنها بیفزایم. چنانکه خوانندگان خواهند دید در هر کاری یا داستانی کسانی پا درمیان داشتهاند که من نامهای آنها را بردهام و بیشتر آنها زندهاند و هر یکی مرد بنامی میباشد. آنگاه بیشتر این داستانها پرونده میدارد که از میان نرفته.
مثلاً هجده ماه که من رئیس محاکم بدایت تهران میبودم و در نتیجهی همین بود که داستان بیرون آمدنم از عدلیه رخ داد ، کارهایی که در این هجده ماه کردهام و کمی از آنها را در این کتاب نوشتم ، همه پرونده میدارد که در دفتر راکد کل وزارت عدلیه خوابیده. آنگاه چنانکه نام بردهام کسان بسیار پا درمیان داشتهاند. جناب آقای عبدالله بهرامی معاون وزارت میبود و چون دوستی کهن میداشتیم ، من در همهی کارهای وزارتیم به ایشان بازمیگشتم. آقای میراحمدیان که اکنون قاضی استینافست مدیر دفتر ما میبود و از همهی کارها و پروندهها آگاهست. آقای سعادت که اکنون در وزارت خارجه است و آقای ابوالقاسم احمدی که وزارت خارجه است و به اروپا رفته قضات علیالبدل میبودند و همیشه در دادگاه شعبهی یکم مینشستند و کارهای مرا با دیده میدیدند. آقای رضا شرافتیان که اکنون هم در عدلیه است نویسندهی دادگاه ما میبود و همهی نوشتهها با دست او میبود. آقای نراقی که نمیدانم اکنون رئیس عدلیهی کجاست چند هفته بشعبهی یکم آمدند و بودند و کارهای ما را دیدند.
داستان محاکمهی مولودخانم را که نوشتهام گذشته از کسان دیگر ، آن روز آقاشیخجعفر خلعتبری در دادگاه میبوده. تاکنون ده بار بیشتر رخ داده که این مرد در خیابان جلو مرا گرفته و آن داستان را بمیان آورده و به بیرون آمدن من از عدلیه افسوسخواری نموده و گفته : «کدام قاضی آن توانایی را دارد که چنان محاکمهای را در یک جلسه بپایان رساند؟!. آن محاکمه اگر در دست قاضی دیگر بودی دو سال در بدایت سیر کردی». از اینگونه چندانست که اگر بنویسم دراز خواهد شد.
احمد کسروی
🔸 دربارهی این کتاب
در این کتاب من ناچار بودهام کارهای نیک خود را بستایم. خواستهام پیشامدهایی را که به بیرون آمدن از عدلیه انجامید نیک بازنمایم. این مرا ناچار گردانیده که کارها و سرگذشتهای خود را چنانکه بوده برشتهی نوشتن کشم.
باشد که کسانی پندارند که چون نویسنده خودم بودهام چیزهایی افزوده و یا بداستان رنگ و روی فزونتر دادهام. میباید بگویم بوارونهی آن کار کردهام. چون نویسنده خودم بودهام برای آنکه خودستایی نباشد چیزهایی را کاستهام و در ستودن هر داستانی کوشیدهام که رنگ و رویش کمتر باشد که فزونتر نباشد. بسیاری از داستانها را ناگفته گزاردهام.
کارها و سرگذشتهای من چیزی نبوده که نهان باشد و من بآنها بیفزایم. چنانکه خوانندگان خواهند دید در هر کاری یا داستانی کسانی پا درمیان داشتهاند که من نامهای آنها را بردهام و بیشتر آنها زندهاند و هر یکی مرد بنامی میباشد. آنگاه بیشتر این داستانها پرونده میدارد که از میان نرفته.
مثلاً هجده ماه که من رئیس محاکم بدایت تهران میبودم و در نتیجهی همین بود که داستان بیرون آمدنم از عدلیه رخ داد ، کارهایی که در این هجده ماه کردهام و کمی از آنها را در این کتاب نوشتم ، همه پرونده میدارد که در دفتر راکد کل وزارت عدلیه خوابیده. آنگاه چنانکه نام بردهام کسان بسیار پا درمیان داشتهاند. جناب آقای عبدالله بهرامی معاون وزارت میبود و چون دوستی کهن میداشتیم ، من در همهی کارهای وزارتیم به ایشان بازمیگشتم. آقای میراحمدیان که اکنون قاضی استینافست مدیر دفتر ما میبود و از همهی کارها و پروندهها آگاهست. آقای سعادت که اکنون در وزارت خارجه است و آقای ابوالقاسم احمدی که وزارت خارجه است و به اروپا رفته قضات علیالبدل میبودند و همیشه در دادگاه شعبهی یکم مینشستند و کارهای مرا با دیده میدیدند. آقای رضا شرافتیان که اکنون هم در عدلیه است نویسندهی دادگاه ما میبود و همهی نوشتهها با دست او میبود. آقای نراقی که نمیدانم اکنون رئیس عدلیهی کجاست چند هفته بشعبهی یکم آمدند و بودند و کارهای ما را دیدند.
داستان محاکمهی مولودخانم را که نوشتهام گذشته از کسان دیگر ، آن روز آقاشیخجعفر خلعتبری در دادگاه میبوده. تاکنون ده بار بیشتر رخ داده که این مرد در خیابان جلو مرا گرفته و آن داستان را بمیان آورده و به بیرون آمدن من از عدلیه افسوسخواری نموده و گفته : «کدام قاضی آن توانایی را دارد که چنان محاکمهای را در یک جلسه بپایان رساند؟!. آن محاکمه اگر در دست قاضی دیگر بودی دو سال در بدایت سیر کردی». از اینگونه چندانست که اگر بنویسم دراز خواهد شد.
احمد کسروی
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 219
🔸 دربارهی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکهی چهار از شش)
دوم : بيآنكه نيازي باشد بسياري از ريشهها با كار ياور (فعل معاون) آورده ميشود : خنده كرد ، گريه نمود ، درخواست كرد ، ناله كرد ، پافشاري نمود ، زندگي كرد ، ستايش نمود ، نكوهش نمود و بسيار مانند اينها كه بايد گفت : خنديد ، گريست ، درخواست ، ناليد ، پافشرد ، زيست ، ستود ، نكوهيد.
چون كلمههاي عربي را آورده و با كار ياور بكار بردهاند ، (همچون : سئوال كرد ، عفو نمود ، تناول فرمود ، تقاضا كرد ، و مانند اينها) كمكم كلمههاي خود فارسي را نيز بآن حال انداختهاند.
اين رفتار ، گذشته از آنكه ، بيهيچ سودي ، مايهي درازي جملهها ميشود در سايهي آنكه كلمههاي «كرد» و «نمود» و مانند اينها بسيار ميآيد زبان زشت ميگردد.
سوم : بسياري از كلمهها نيروي خود را از دست داده و تو گويي بتنهايي معني خود را نميتواند فهمانيد كه بايد هميشه آن را همراه كلمهي ديگري آورند : عدل و داد ، ظلم و ستم ، مظلم و تار ، اغماض و چشمپوشي ، و مسرت و شادي ، ضرر و زيان ، و بسيار مانند اينها.
«طريق عدل و داد و بذل و كرم ميپيمود و علما و دانشمندان را تعظيم و توقير ميفرمود و طوايف امم را از خوان احسان خويش محظوظ و بهرهور ميگردانيد» ، «آن غار بغايت مظلم و تار بود» «كار و بار عالم از نسق و انتظام برافتاد و قواعد ظلم و جور شيوع و رسوم نهب و غارت وقوع يافت».
اينها از يك كتابيست كه من در دسترس ميداشتم (رياضالسياحه) و كساني اگر بجويند بيشتر كتابها بهمين شيوه نوشته شده و روزنامهها نيز همين شيوه را ميداشتهاند.
چهارم : بسياري از كلمهها معناي ريشهاي خود را رها كرده و در يك معني بيگانهي ديگري بكار ميرود : بخشيدن بمعني «قسمت كردن» بوده. ميگفتهاند : «نان بگرسنگان بخشيد» (بآنان قسمت كرد) و اكنون هم «بخش» بمعني قسم يا قسمت بكار ميرود ، ولي خود ريشه از اين معني بيرون افتاده ، كه گاهي آن را بمعني «آمرزيدن» (عفو كردن) ميآورند و ميگويند : «گناه او را بخشيد» ، و گاهي بمعني «دادن» (عطاء) بكار ميبرند و ميگويند : «بفلان اسبي بخشيد». در جايي كه هر دو از «آمرزيدن» و «دادن» كلمهي فارسي ميدارد و نيازي بآوردن آن كلمه در اين معنيها نيست و از آنسوي براي «قسمت كردن» كلمهي فارسي نيست و آن نياز سختي بكلمهی خود ميدارد.
از اين گونه است «فرمودن» كه بمعني «امر كردن» بوده و اكنون آن را رها كرده (و تنها كلمهی «فرمان» در آن معني بازمانده) و بمعني «گفتن» و يا بمعنيهاي ديگري ميآيد.
🔸 دربارهی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکهی چهار از شش)
دوم : بيآنكه نيازي باشد بسياري از ريشهها با كار ياور (فعل معاون) آورده ميشود : خنده كرد ، گريه نمود ، درخواست كرد ، ناله كرد ، پافشاري نمود ، زندگي كرد ، ستايش نمود ، نكوهش نمود و بسيار مانند اينها كه بايد گفت : خنديد ، گريست ، درخواست ، ناليد ، پافشرد ، زيست ، ستود ، نكوهيد.
چون كلمههاي عربي را آورده و با كار ياور بكار بردهاند ، (همچون : سئوال كرد ، عفو نمود ، تناول فرمود ، تقاضا كرد ، و مانند اينها) كمكم كلمههاي خود فارسي را نيز بآن حال انداختهاند.
اين رفتار ، گذشته از آنكه ، بيهيچ سودي ، مايهي درازي جملهها ميشود در سايهي آنكه كلمههاي «كرد» و «نمود» و مانند اينها بسيار ميآيد زبان زشت ميگردد.
سوم : بسياري از كلمهها نيروي خود را از دست داده و تو گويي بتنهايي معني خود را نميتواند فهمانيد كه بايد هميشه آن را همراه كلمهي ديگري آورند : عدل و داد ، ظلم و ستم ، مظلم و تار ، اغماض و چشمپوشي ، و مسرت و شادي ، ضرر و زيان ، و بسيار مانند اينها.
«طريق عدل و داد و بذل و كرم ميپيمود و علما و دانشمندان را تعظيم و توقير ميفرمود و طوايف امم را از خوان احسان خويش محظوظ و بهرهور ميگردانيد» ، «آن غار بغايت مظلم و تار بود» «كار و بار عالم از نسق و انتظام برافتاد و قواعد ظلم و جور شيوع و رسوم نهب و غارت وقوع يافت».
اينها از يك كتابيست كه من در دسترس ميداشتم (رياضالسياحه) و كساني اگر بجويند بيشتر كتابها بهمين شيوه نوشته شده و روزنامهها نيز همين شيوه را ميداشتهاند.
چهارم : بسياري از كلمهها معناي ريشهاي خود را رها كرده و در يك معني بيگانهي ديگري بكار ميرود : بخشيدن بمعني «قسمت كردن» بوده. ميگفتهاند : «نان بگرسنگان بخشيد» (بآنان قسمت كرد) و اكنون هم «بخش» بمعني قسم يا قسمت بكار ميرود ، ولي خود ريشه از اين معني بيرون افتاده ، كه گاهي آن را بمعني «آمرزيدن» (عفو كردن) ميآورند و ميگويند : «گناه او را بخشيد» ، و گاهي بمعني «دادن» (عطاء) بكار ميبرند و ميگويند : «بفلان اسبي بخشيد». در جايي كه هر دو از «آمرزيدن» و «دادن» كلمهي فارسي ميدارد و نيازي بآوردن آن كلمه در اين معنيها نيست و از آنسوي براي «قسمت كردن» كلمهي فارسي نيست و آن نياز سختي بكلمهی خود ميدارد.
از اين گونه است «فرمودن» كه بمعني «امر كردن» بوده و اكنون آن را رها كرده (و تنها كلمهی «فرمان» در آن معني بازمانده) و بمعني «گفتن» و يا بمعنيهاي ديگري ميآيد.