🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 2ـ چگونه سختیها پیش آمد؟ (تکهی یک از سه)
در عدلیهی تبریز بیش از سه هفته نماندم. زیرا در همان روزها بود که کودتای سیدضیاء در تهران پیش آمد و «بیانیه»های پرآوای او به تبریز رسیدن گرفت. سپس نیز روز بیستوسوم اسفند با تلگرافِ او عدلیه بسته شد.
بدینسان من بیکار شدم. سختی در اینجا بود که از آغاز سال من از عدلیه ماهانه نگرفته بودم و اکنون میبایست گرفته به وامهای خود دهم. با این پیشامد دانسته نبود آنها را از که خواهم خواست. از یکسو وامداری و از یکسو تهیدستی مرا در فشار آورد.
نوروز سال ١٣٠٠ هنگامی فرارسید که من بسیار دلشکسته میبودم. بهار آغاز یافت. روزها پی هم میگذشت. از تهران آگاهیها میرسید. سیدضیاء افتاد و رفت. قوامالسلطنه بجای او آمد. ولی عدلیه همچنان بسته میماند. سختی ما روزافزون میبود.
در آن میان برادر میانهام که از چند سال باز به باکو رفته و در آنجا مغازه باز کرده بود ، با حال بسیار بدی به تبریز بازگشت. دانسته شد در شورش بالشِویکی مغازهاش تاراج شده ، و او چون درس خوانده بود بآموزگاریش در دبستانی پذیرفتهاند که با آن زندگی میکرده. سپس آهنگ آمدن تبریز کرده. درمیانهی تبریز و اردبیل شاهسونان دستگیرش کردهاند. رختهایش را گرفته نیمتنهای از پلاس باو پوشانیدهاند. با آن رخت پای پیاده خود را به تبریز رسانیده.
این بسختی ما افزود. من بهتر دانستم کتابهای خود را (جز از چند جلد) همه باو واگزارم که کتابخانهای باز کند و بیکار نماند. این کار انجام گرفت. از آنسو مهربانی مخبرالسلطنه سودمند افتاد و من توانستم کمی از ماهانهی پسافتادهی خود را از مالیه بگیرم و وامهای خود را بپردازم. پس از این کارها آماده گردیدم که بار دیگر به تهران بیایم و در اینجا درپی کاری باشم. افسوس که دانسته شد همسرم بیماری میدارد. دانسته نبود چیست. باین پزشک و آن پزشک بردیم. هر کدام سخنانی میگفتند.
ناچار بودم تا او بهبود نیابد از تبریز تکان نخورم. و چون درآمدی از هیچ جا نمیداشتم فشار زندگی روز بروز سختتر میگردید. باز پیاپی وام میگرفتم. در آن میان چون بیکار میبودم یک سرگرمی نیز پیدا کردم. بدینسان که بهمدستی چند تن از دانشمندان مسلمان و ارمنی ، انجمنی بنام اسپرانتو بنیاد نهادیم. چون از اسپرانتو در جاهای دیگر نیز نام خواهم برد در اینجا چند سخنی دربارهی آن میرانم :
باید دانست یکی از دشواریهای جهان ، داستان زبانست. در جهان با چند صد زبان سخن گفته میشود و تیرهها هر کدام زبان جدایی میدارند. این دشواریهایی در زندگانی پدید آورده. امروز شما اگر بخواهید به اروپا سفر کنید و در همه جا بگردید و با همهی مردم بیامیزید ، ناچار خواهید بود ده و پانزده زبان یاد گیرید و پیداست که آن بسیار دشوار است. بارها دو تن بهم میرسند و میخواهند بهم سخن گویند ، چون زبانهاشان یکی نیست نمیتوانند. اکنون رادیو یکی از افزارهای زندگانی گردیده. اگر جدایی زبانها نبودی ما توانستیمی بدستیاری آن سخن همهی تیرهها را بشنویم و از رازهاشان آگاه گردیم.
در سدهی گذشته نیکخواهانی در اروپا و آمریکا این دشواری را بدیده گرفته چنین اندیشیدند که بهتر است که در جهان یک «زبان دوم» باشد. باینمعنی که زبانی برگزیده شود که همهی مردم در آسیا و اروپا و دیگر جاها آن را یاد گیرند و دو تن بیگانه که بهم میرسند با آن زبان سخن گویند. هر مردمی زبان بومی خود را نگه دارند و درمیان خود بکار برند. ولی زبانی نیز برای سخن گفتن با بیگانگان یاد گیرند.
این اندیشهی نیکی بود و همه پذیرفتند. ولی چون خواستند زبانی را برگزینند دانسته شد هیچ یکی از زبانهایی که بوده و هست زبان دوم نتواند بود ، به دو شُوند[=سبب] : یکی آنکه این زبانها دشوار است و برای یاد گرفتن هر یکی دستکم باید دو سال و سه سال کوشش بکار برد. دیگری آنکه هر یکی از آنها زبان یک دولت است که اگر برگزیده شود دولتهای دیگر گردن نگزارده بکارشکنی خواهند کوشید. زبانهای مردهی لاتین و یونانی نیز این حال را میدارند زیرا لاتین زبان کلیسای کاتولیک و یونانی زبان کلیسای ارتودکس است که هر کدام که برگزیده شدی هرآینه پیروان کلیسای دیگر نپذیرفتندی.
🔸 2ـ چگونه سختیها پیش آمد؟ (تکهی یک از سه)
در عدلیهی تبریز بیش از سه هفته نماندم. زیرا در همان روزها بود که کودتای سیدضیاء در تهران پیش آمد و «بیانیه»های پرآوای او به تبریز رسیدن گرفت. سپس نیز روز بیستوسوم اسفند با تلگرافِ او عدلیه بسته شد.
بدینسان من بیکار شدم. سختی در اینجا بود که از آغاز سال من از عدلیه ماهانه نگرفته بودم و اکنون میبایست گرفته به وامهای خود دهم. با این پیشامد دانسته نبود آنها را از که خواهم خواست. از یکسو وامداری و از یکسو تهیدستی مرا در فشار آورد.
نوروز سال ١٣٠٠ هنگامی فرارسید که من بسیار دلشکسته میبودم. بهار آغاز یافت. روزها پی هم میگذشت. از تهران آگاهیها میرسید. سیدضیاء افتاد و رفت. قوامالسلطنه بجای او آمد. ولی عدلیه همچنان بسته میماند. سختی ما روزافزون میبود.
در آن میان برادر میانهام که از چند سال باز به باکو رفته و در آنجا مغازه باز کرده بود ، با حال بسیار بدی به تبریز بازگشت. دانسته شد در شورش بالشِویکی مغازهاش تاراج شده ، و او چون درس خوانده بود بآموزگاریش در دبستانی پذیرفتهاند که با آن زندگی میکرده. سپس آهنگ آمدن تبریز کرده. درمیانهی تبریز و اردبیل شاهسونان دستگیرش کردهاند. رختهایش را گرفته نیمتنهای از پلاس باو پوشانیدهاند. با آن رخت پای پیاده خود را به تبریز رسانیده.
این بسختی ما افزود. من بهتر دانستم کتابهای خود را (جز از چند جلد) همه باو واگزارم که کتابخانهای باز کند و بیکار نماند. این کار انجام گرفت. از آنسو مهربانی مخبرالسلطنه سودمند افتاد و من توانستم کمی از ماهانهی پسافتادهی خود را از مالیه بگیرم و وامهای خود را بپردازم. پس از این کارها آماده گردیدم که بار دیگر به تهران بیایم و در اینجا درپی کاری باشم. افسوس که دانسته شد همسرم بیماری میدارد. دانسته نبود چیست. باین پزشک و آن پزشک بردیم. هر کدام سخنانی میگفتند.
ناچار بودم تا او بهبود نیابد از تبریز تکان نخورم. و چون درآمدی از هیچ جا نمیداشتم فشار زندگی روز بروز سختتر میگردید. باز پیاپی وام میگرفتم. در آن میان چون بیکار میبودم یک سرگرمی نیز پیدا کردم. بدینسان که بهمدستی چند تن از دانشمندان مسلمان و ارمنی ، انجمنی بنام اسپرانتو بنیاد نهادیم. چون از اسپرانتو در جاهای دیگر نیز نام خواهم برد در اینجا چند سخنی دربارهی آن میرانم :
باید دانست یکی از دشواریهای جهان ، داستان زبانست. در جهان با چند صد زبان سخن گفته میشود و تیرهها هر کدام زبان جدایی میدارند. این دشواریهایی در زندگانی پدید آورده. امروز شما اگر بخواهید به اروپا سفر کنید و در همه جا بگردید و با همهی مردم بیامیزید ، ناچار خواهید بود ده و پانزده زبان یاد گیرید و پیداست که آن بسیار دشوار است. بارها دو تن بهم میرسند و میخواهند بهم سخن گویند ، چون زبانهاشان یکی نیست نمیتوانند. اکنون رادیو یکی از افزارهای زندگانی گردیده. اگر جدایی زبانها نبودی ما توانستیمی بدستیاری آن سخن همهی تیرهها را بشنویم و از رازهاشان آگاه گردیم.
در سدهی گذشته نیکخواهانی در اروپا و آمریکا این دشواری را بدیده گرفته چنین اندیشیدند که بهتر است که در جهان یک «زبان دوم» باشد. باینمعنی که زبانی برگزیده شود که همهی مردم در آسیا و اروپا و دیگر جاها آن را یاد گیرند و دو تن بیگانه که بهم میرسند با آن زبان سخن گویند. هر مردمی زبان بومی خود را نگه دارند و درمیان خود بکار برند. ولی زبانی نیز برای سخن گفتن با بیگانگان یاد گیرند.
این اندیشهی نیکی بود و همه پذیرفتند. ولی چون خواستند زبانی را برگزینند دانسته شد هیچ یکی از زبانهایی که بوده و هست زبان دوم نتواند بود ، به دو شُوند[=سبب] : یکی آنکه این زبانها دشوار است و برای یاد گرفتن هر یکی دستکم باید دو سال و سه سال کوشش بکار برد. دیگری آنکه هر یکی از آنها زبان یک دولت است که اگر برگزیده شود دولتهای دیگر گردن نگزارده بکارشکنی خواهند کوشید. زبانهای مردهی لاتین و یونانی نیز این حال را میدارند زیرا لاتین زبان کلیسای کاتولیک و یونانی زبان کلیسای ارتودکس است که هر کدام که برگزیده شدی هرآینه پیروان کلیسای دیگر نپذیرفتندی.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 222
🔸 باید زبان را درست گردانید
آقای کسمایی در نامهی دیگری مینویسد : «امروز تکانی را که پیمان میخواست در توده پدیدار است و طرفداران پیمان در شهرستانها میکوشند بیاری خدا این تکان را بزرگتر و تواناتر گردانند و چون اکثریت آشنایی بزبان مهنامه ندارند از نقطه نظر پیشرفت کار و گرفتن نتیجه ناگزیرم پیشنهاد نمایم که چون اکثریت توده بزبان روزنامهها بیشتر آشنایی دارند ـ چه شود برای چند ماهی بویژه در قسمت «امروز چه باید کرد» و مانندهای آن پیمان نیز بزبان توده نوشته شود که مردم بخوانند و همفکری دریغ نگویند ..»
میگویم : از نخست داستان زبان یک رنجی برای ما بوده. از یکسو ناگزیریم زبان را درست گردانیم. از یکسو همین مایهی دشواری زبان مهنامه و گلهمندی خوانندگان میشود.
چنانکه بارها نوشتهایم زبانی که امروز هست و روزنامهها با آن نوشته میشود بیمار است و خواست ما را پیش نخواهد برد. در همین شماره ما یک نمونهی نیکی از بیماری و ناتوانی آن نشان دادهایم. کلمههای کمیته ، کمیسیون ، حزب و مانند اینها نامهاشان از این زبان چیست؟.. آیا میتوان برای آنها فارسی پدید آورد؟!..
زبانی که نمیتواند کلمههایی را ترجمه کند و معنیهای آن را بفهماند چگونه خواهد توانست کار ما را که فهمانیدن هزاران معنیهای بسیار باریک و ارجدار است پیش برد؟!.. ما ناگزیریم برای خود زبان درستی داریم. ناگزیریم فارسی را درستترین و آراستهترین زبانها گردانیم و راه این کار همینست که پیش گرفتهایم. میباید از یک راه دانشمندانهای پیش رویم.
چند سال پیش که ما از آلودگی فارسی سخن راندیم و درستی آن را خواستیم یک دسته بیمایگانی بهوس افتاده و کار را در دسترس هر کس پنداشته انجمنها ساختند و چند زمانی نشستند و برخاستند و بیمایگی خود را بهمه نشان دادند. آنان پی کار خود رفتند ، ولی ما هستیم و خواهیم بود و رشته از دست نخواهیم هِشت.
لیکن از اینسو پیشنهاد آقای کسمایی نیز سنجیده و بجاست. کسانی که مهنامه را تازه میخوانند این زبان برای آنان دشوار است و ما نباید این نکته را از دیده دور داریم ، و جای سپاس است که زمینه برای پذیرفتن این پیشنهاد آماده میباشد. زیرا امروزها که نشستهایی برپا میشود و گفتگوهایی در آنها میرود بیشتر گفتارهای پیمان سخنانیست که در آن نشستها گفته شده و ما درخواست آقای کسمایی را پذیرفته و آنها را بِهمان زبانی که گفته شده در پیمان خواهیم نوشت. از جمله برای شمارهی ششم گفتار درازی زیر عنوان «آیندهی ما چه خواهد بود؟...» آماده میگردانیم.
🔸 باید زبان را درست گردانید
آقای کسمایی در نامهی دیگری مینویسد : «امروز تکانی را که پیمان میخواست در توده پدیدار است و طرفداران پیمان در شهرستانها میکوشند بیاری خدا این تکان را بزرگتر و تواناتر گردانند و چون اکثریت آشنایی بزبان مهنامه ندارند از نقطه نظر پیشرفت کار و گرفتن نتیجه ناگزیرم پیشنهاد نمایم که چون اکثریت توده بزبان روزنامهها بیشتر آشنایی دارند ـ چه شود برای چند ماهی بویژه در قسمت «امروز چه باید کرد» و مانندهای آن پیمان نیز بزبان توده نوشته شود که مردم بخوانند و همفکری دریغ نگویند ..»
میگویم : از نخست داستان زبان یک رنجی برای ما بوده. از یکسو ناگزیریم زبان را درست گردانیم. از یکسو همین مایهی دشواری زبان مهنامه و گلهمندی خوانندگان میشود.
چنانکه بارها نوشتهایم زبانی که امروز هست و روزنامهها با آن نوشته میشود بیمار است و خواست ما را پیش نخواهد برد. در همین شماره ما یک نمونهی نیکی از بیماری و ناتوانی آن نشان دادهایم. کلمههای کمیته ، کمیسیون ، حزب و مانند اینها نامهاشان از این زبان چیست؟.. آیا میتوان برای آنها فارسی پدید آورد؟!..
زبانی که نمیتواند کلمههایی را ترجمه کند و معنیهای آن را بفهماند چگونه خواهد توانست کار ما را که فهمانیدن هزاران معنیهای بسیار باریک و ارجدار است پیش برد؟!.. ما ناگزیریم برای خود زبان درستی داریم. ناگزیریم فارسی را درستترین و آراستهترین زبانها گردانیم و راه این کار همینست که پیش گرفتهایم. میباید از یک راه دانشمندانهای پیش رویم.
چند سال پیش که ما از آلودگی فارسی سخن راندیم و درستی آن را خواستیم یک دسته بیمایگانی بهوس افتاده و کار را در دسترس هر کس پنداشته انجمنها ساختند و چند زمانی نشستند و برخاستند و بیمایگی خود را بهمه نشان دادند. آنان پی کار خود رفتند ، ولی ما هستیم و خواهیم بود و رشته از دست نخواهیم هِشت.
لیکن از اینسو پیشنهاد آقای کسمایی نیز سنجیده و بجاست. کسانی که مهنامه را تازه میخوانند این زبان برای آنان دشوار است و ما نباید این نکته را از دیده دور داریم ، و جای سپاس است که زمینه برای پذیرفتن این پیشنهاد آماده میباشد. زیرا امروزها که نشستهایی برپا میشود و گفتگوهایی در آنها میرود بیشتر گفتارهای پیمان سخنانیست که در آن نشستها گفته شده و ما درخواست آقای کسمایی را پذیرفته و آنها را بِهمان زبانی که گفته شده در پیمان خواهیم نوشت. از جمله برای شمارهی ششم گفتار درازی زیر عنوان «آیندهی ما چه خواهد بود؟...» آماده میگردانیم.
✴️ فرهنگ
(تکهی پنجم)
🔶 فرهنگ
(بخش 4 از 4)
4ـ بیشتر زیان از آموزاکهاست
گذشته از فرقهایی كه در میانهی نظر فرهنگی ما با فرهنگ كنونی از حیث ترتیب آموزشگاهها هست ، فرقهای مهمی نیز از حیث تعلیمات (یا بفارسی گوییم : آموزاكها) درمیان میباشد. آموزاكهای فرهنگ كنونی چیزی نیست كه كسی بدی آن را نداند و ما اگر بخواهیم بتفصیل آن را یاد كنیم سخن بدرازی خواهد انجامید و این است بهنگام دیگری میگزاریم. ولی این را ناگفته نمیگزاریم كه یكی از علل درماندگی و بدبختی كنونی ایران همان فرهنگ میباشد. بگفتهی انجیل درخت را از میوهاش میشناسند. شما اگر میخواهید پی ببدی آموزاكهای فرهنگ برید بحال جوانان درسخوانده نگرید كه چگونه از آموزشگاهها بیرون میآیند. فرزندان با استعداد و هوشمندی چون بدست فرهنگ سپرده میشوند در ده و اند سال كه در زیر اختیار او [وزارت فرهنگ یا آموزش و پرورش]ست همهی نیروهایش را فرسوده میگرداند و در برابر این صرف عمر و فرسودن نیرو ، چیزی كه بدست او میدهد دانستههای بسیار بیارزشی است كه اگر رویهمرفتهاش را حساب كنیم زیانش ده برابر سودش خواهد بود.
یک چیزی که هرگز نباید فراموش شود آنست که این جوانان از هر چیزی تنها لفظ آن را یاد میگیرند و از معنی بیکبار ناآگاه میمانند.
در این چند سال ما این را نیك آزمودیم. زیرا دیدیم هنگامی كه به اروپاییگری (یا روشنتر گویم : به پیروی كوركورانه از اروپا) ایراد میگرفتیم دستهای از این درسخواندگان بهایهوی برخاستند كه این با تمدن دشمنی میكند و ما از گفتههاشان دیدیم معنی «تمدن» را نمیدانند و اینبود چون بازگشته پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» همگی درماندند و این روشن شد كه یك معنای درستی از آن در خاطر ندارند و همان عادات و اخلاق اروپایی را تمدن میشناسند ، و دیدیم بسیاری از آنان ایرانیان یا شرقیان را دارای تمدن نمیشناسند و چنین میدانند كه تا پیروی كاملی از اروپاییان ننمایند بتمدن نخواهند رسید.
سپس مانند این آزمایش دربارهی «ادبیات» رخ داد. ما چون به بیهودهگوییهای شاعران ایراد میگرفتیم و از بدآموزیهای شعرای زمان مغول نكوهش مینوشتیم ناگهان خود را در برابر یك هیاهوی بزرگی یافتیم كه این با «ادبیات» دشمنی میكند و در اینجا هم دیدیم همان دیوانهای شعرا و آن بیهودهگوییهای ایشانست كه «ادبیات» میشناسند و از معنی درست ادبیات بیكبار ناآگاهند. در اینجا هم چون پرسیدیم : «ادبیات چیست؟..» همگی خاموش گردیدند و پاسخی نتوانستند و هنوز پس از هشت و نه سال ما یك پاسخ درستی در این باره نشنیدهایم.
شگفتتر از اینها آنكه كشور ایران سیوهفت سالست حكومت مشروطه پیدا كرده است و شما درمیان دروسی كه بجوانان داده میشود عنوانی از مشروطه و معنی درست آن نخواهید یافت و این بتازگی رخ داده كه جوانانی كه از یك دانشكدهای بیرون آمدهاند و من در مجلسی برای ایشان مشروطه را معنی كرده شرح میدادم كه بهترین و والاترین طرز حكومت است یكی از آنان با یك تأثری اعتراف كرد كه تا آن روز معنی درست و مشروح مشروطه را نمیدانسته است. همراهانش نیز همان اعتراف را كردند.
كلمهی «میهنپرستی» اینهمه بزبانها میرود شما بگویید در كجا و در كدام آموزشگاهست كه معنی درست این كلمه را بشاگردان روشن میگردانند. من بارها میبینم جوانان آمده در آن باره بپرسشهایی میپردازند. یكی میگوید :
پرستش كوه و دره چه معنی دارد؟!. دیگری ایراد میگیرد من در خوزستان چرا با فلان عراقی كه در بیخ گوش منست هممیهن شمرده نشوم و با فلان خراسانی شمرده شوم؟!. سومی میرود و كنفرانس میدهد و چنین میگوید : «حافظ میهنپرست نیز بوده زیرا شعرهای بسیاری در ستایش شیراز سروده». اینها هر یکی دلیل دیگر است كه اینان پس از آنكه ده و اند سال عمر خود را در آموزشگاه هدر گردانیدهاند تازه معنی میهنپرستی را نمیدانند.
ما نیك میدانیم كه این جوانان در دبستان و دبیرستان و دانشكده بجای این دانستنیهایی كه باید بدانند وقت خود را بیاد گرفتن تاریخ شعرا و ازبر كردن قصاید و غزلیات و مقایسهی فلان شاعر با بَهمان شاعر و با یاد گرفتن فلسفههای كهن و بیپای یونان و هند و ایران و مصر و مانند اینها هدر میسازند و بجای آنكه بهنگام بیرون آمدن از آموزشگاه سرمایهای با خود بیاورند كه در زندگانی بدرد خودشان و دیگران بخورد با این آموختههای پوچ و هیچ بیرون میآیند.
(تکهی پنجم)
🔶 فرهنگ
(بخش 4 از 4)
4ـ بیشتر زیان از آموزاکهاست
گذشته از فرقهایی كه در میانهی نظر فرهنگی ما با فرهنگ كنونی از حیث ترتیب آموزشگاهها هست ، فرقهای مهمی نیز از حیث تعلیمات (یا بفارسی گوییم : آموزاكها) درمیان میباشد. آموزاكهای فرهنگ كنونی چیزی نیست كه كسی بدی آن را نداند و ما اگر بخواهیم بتفصیل آن را یاد كنیم سخن بدرازی خواهد انجامید و این است بهنگام دیگری میگزاریم. ولی این را ناگفته نمیگزاریم كه یكی از علل درماندگی و بدبختی كنونی ایران همان فرهنگ میباشد. بگفتهی انجیل درخت را از میوهاش میشناسند. شما اگر میخواهید پی ببدی آموزاكهای فرهنگ برید بحال جوانان درسخوانده نگرید كه چگونه از آموزشگاهها بیرون میآیند. فرزندان با استعداد و هوشمندی چون بدست فرهنگ سپرده میشوند در ده و اند سال كه در زیر اختیار او [وزارت فرهنگ یا آموزش و پرورش]ست همهی نیروهایش را فرسوده میگرداند و در برابر این صرف عمر و فرسودن نیرو ، چیزی كه بدست او میدهد دانستههای بسیار بیارزشی است كه اگر رویهمرفتهاش را حساب كنیم زیانش ده برابر سودش خواهد بود.
یک چیزی که هرگز نباید فراموش شود آنست که این جوانان از هر چیزی تنها لفظ آن را یاد میگیرند و از معنی بیکبار ناآگاه میمانند.
در این چند سال ما این را نیك آزمودیم. زیرا دیدیم هنگامی كه به اروپاییگری (یا روشنتر گویم : به پیروی كوركورانه از اروپا) ایراد میگرفتیم دستهای از این درسخواندگان بهایهوی برخاستند كه این با تمدن دشمنی میكند و ما از گفتههاشان دیدیم معنی «تمدن» را نمیدانند و اینبود چون بازگشته پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» همگی درماندند و این روشن شد كه یك معنای درستی از آن در خاطر ندارند و همان عادات و اخلاق اروپایی را تمدن میشناسند ، و دیدیم بسیاری از آنان ایرانیان یا شرقیان را دارای تمدن نمیشناسند و چنین میدانند كه تا پیروی كاملی از اروپاییان ننمایند بتمدن نخواهند رسید.
سپس مانند این آزمایش دربارهی «ادبیات» رخ داد. ما چون به بیهودهگوییهای شاعران ایراد میگرفتیم و از بدآموزیهای شعرای زمان مغول نكوهش مینوشتیم ناگهان خود را در برابر یك هیاهوی بزرگی یافتیم كه این با «ادبیات» دشمنی میكند و در اینجا هم دیدیم همان دیوانهای شعرا و آن بیهودهگوییهای ایشانست كه «ادبیات» میشناسند و از معنی درست ادبیات بیكبار ناآگاهند. در اینجا هم چون پرسیدیم : «ادبیات چیست؟..» همگی خاموش گردیدند و پاسخی نتوانستند و هنوز پس از هشت و نه سال ما یك پاسخ درستی در این باره نشنیدهایم.
شگفتتر از اینها آنكه كشور ایران سیوهفت سالست حكومت مشروطه پیدا كرده است و شما درمیان دروسی كه بجوانان داده میشود عنوانی از مشروطه و معنی درست آن نخواهید یافت و این بتازگی رخ داده كه جوانانی كه از یك دانشكدهای بیرون آمدهاند و من در مجلسی برای ایشان مشروطه را معنی كرده شرح میدادم كه بهترین و والاترین طرز حكومت است یكی از آنان با یك تأثری اعتراف كرد كه تا آن روز معنی درست و مشروح مشروطه را نمیدانسته است. همراهانش نیز همان اعتراف را كردند.
كلمهی «میهنپرستی» اینهمه بزبانها میرود شما بگویید در كجا و در كدام آموزشگاهست كه معنی درست این كلمه را بشاگردان روشن میگردانند. من بارها میبینم جوانان آمده در آن باره بپرسشهایی میپردازند. یكی میگوید :
پرستش كوه و دره چه معنی دارد؟!. دیگری ایراد میگیرد من در خوزستان چرا با فلان عراقی كه در بیخ گوش منست هممیهن شمرده نشوم و با فلان خراسانی شمرده شوم؟!. سومی میرود و كنفرانس میدهد و چنین میگوید : «حافظ میهنپرست نیز بوده زیرا شعرهای بسیاری در ستایش شیراز سروده». اینها هر یکی دلیل دیگر است كه اینان پس از آنكه ده و اند سال عمر خود را در آموزشگاه هدر گردانیدهاند تازه معنی میهنپرستی را نمیدانند.
ما نیك میدانیم كه این جوانان در دبستان و دبیرستان و دانشكده بجای این دانستنیهایی كه باید بدانند وقت خود را بیاد گرفتن تاریخ شعرا و ازبر كردن قصاید و غزلیات و مقایسهی فلان شاعر با بَهمان شاعر و با یاد گرفتن فلسفههای كهن و بیپای یونان و هند و ایران و مصر و مانند اینها هدر میسازند و بجای آنكه بهنگام بیرون آمدن از آموزشگاه سرمایهای با خود بیاورند كه در زندگانی بدرد خودشان و دیگران بخورد با این آموختههای پوچ و هیچ بیرون میآیند.
این یك نقصی در فرهنگ ایرانست ولی آنچه این نقص را بسیار زیانمند میگرداند بلكه آن را بیك خطر سهمگینی مبدل میسازد آنست كه این جوانان كه با این دانستههای پوچ و هیچ ، با این سرمایهی دغل ، بمیان توده میآیند بیشتر آنان گردن بنقص دانستههای خود نمیگزارند ، بلكه آنها را یك دانستههای درست و یك سرمایهی حسابی میشمارند و از روی همان دانستهها بكوششهایی درمیان توده میپردازند. روزنامه مینویسند ، تألیف كتاب میكنند ، حزبها میسازند ، در نتیجه یك تودهی پست و بیارزشی پدید میآورند. این یك خطر بزرگی است كه از فرهنگ پدید میآید و ما در جای دیگری دربارهی این شرح خواهیم كرد. [1]
(پرچم روزانه شمارههای 187 ، 188 ، 189 و 190)
[1] : برای آگاهی بیشتر نگاه كنید به كتاب «دردها و درمانها» و «فرهنگ چیست؟»
(پرچم روزانه شمارههای 187 ، 188 ، 189 و 190)
[1] : برای آگاهی بیشتر نگاه كنید به كتاب «دردها و درمانها» و «فرهنگ چیست؟»