🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 222
🔸 باید زبان را درست گردانید
آقای کسمایی در نامهی دیگری مینویسد : «امروز تکانی را که پیمان میخواست در توده پدیدار است و طرفداران پیمان در شهرستانها میکوشند بیاری خدا این تکان را بزرگتر و تواناتر گردانند و چون اکثریت آشنایی بزبان مهنامه ندارند از نقطه نظر پیشرفت کار و گرفتن نتیجه ناگزیرم پیشنهاد نمایم که چون اکثریت توده بزبان روزنامهها بیشتر آشنایی دارند ـ چه شود برای چند ماهی بویژه در قسمت «امروز چه باید کرد» و مانندهای آن پیمان نیز بزبان توده نوشته شود که مردم بخوانند و همفکری دریغ نگویند ..»
میگویم : از نخست داستان زبان یک رنجی برای ما بوده. از یکسو ناگزیریم زبان را درست گردانیم. از یکسو همین مایهی دشواری زبان مهنامه و گلهمندی خوانندگان میشود.
چنانکه بارها نوشتهایم زبانی که امروز هست و روزنامهها با آن نوشته میشود بیمار است و خواست ما را پیش نخواهد برد. در همین شماره ما یک نمونهی نیکی از بیماری و ناتوانی آن نشان دادهایم. کلمههای کمیته ، کمیسیون ، حزب و مانند اینها نامهاشان از این زبان چیست؟.. آیا میتوان برای آنها فارسی پدید آورد؟!..
زبانی که نمیتواند کلمههایی را ترجمه کند و معنیهای آن را بفهماند چگونه خواهد توانست کار ما را که فهمانیدن هزاران معنیهای بسیار باریک و ارجدار است پیش برد؟!.. ما ناگزیریم برای خود زبان درستی داریم. ناگزیریم فارسی را درستترین و آراستهترین زبانها گردانیم و راه این کار همینست که پیش گرفتهایم. میباید از یک راه دانشمندانهای پیش رویم.
چند سال پیش که ما از آلودگی فارسی سخن راندیم و درستی آن را خواستیم یک دسته بیمایگانی بهوس افتاده و کار را در دسترس هر کس پنداشته انجمنها ساختند و چند زمانی نشستند و برخاستند و بیمایگی خود را بهمه نشان دادند. آنان پی کار خود رفتند ، ولی ما هستیم و خواهیم بود و رشته از دست نخواهیم هِشت.
لیکن از اینسو پیشنهاد آقای کسمایی نیز سنجیده و بجاست. کسانی که مهنامه را تازه میخوانند این زبان برای آنان دشوار است و ما نباید این نکته را از دیده دور داریم ، و جای سپاس است که زمینه برای پذیرفتن این پیشنهاد آماده میباشد. زیرا امروزها که نشستهایی برپا میشود و گفتگوهایی در آنها میرود بیشتر گفتارهای پیمان سخنانیست که در آن نشستها گفته شده و ما درخواست آقای کسمایی را پذیرفته و آنها را بِهمان زبانی که گفته شده در پیمان خواهیم نوشت. از جمله برای شمارهی ششم گفتار درازی زیر عنوان «آیندهی ما چه خواهد بود؟...» آماده میگردانیم.
🔸 باید زبان را درست گردانید
آقای کسمایی در نامهی دیگری مینویسد : «امروز تکانی را که پیمان میخواست در توده پدیدار است و طرفداران پیمان در شهرستانها میکوشند بیاری خدا این تکان را بزرگتر و تواناتر گردانند و چون اکثریت آشنایی بزبان مهنامه ندارند از نقطه نظر پیشرفت کار و گرفتن نتیجه ناگزیرم پیشنهاد نمایم که چون اکثریت توده بزبان روزنامهها بیشتر آشنایی دارند ـ چه شود برای چند ماهی بویژه در قسمت «امروز چه باید کرد» و مانندهای آن پیمان نیز بزبان توده نوشته شود که مردم بخوانند و همفکری دریغ نگویند ..»
میگویم : از نخست داستان زبان یک رنجی برای ما بوده. از یکسو ناگزیریم زبان را درست گردانیم. از یکسو همین مایهی دشواری زبان مهنامه و گلهمندی خوانندگان میشود.
چنانکه بارها نوشتهایم زبانی که امروز هست و روزنامهها با آن نوشته میشود بیمار است و خواست ما را پیش نخواهد برد. در همین شماره ما یک نمونهی نیکی از بیماری و ناتوانی آن نشان دادهایم. کلمههای کمیته ، کمیسیون ، حزب و مانند اینها نامهاشان از این زبان چیست؟.. آیا میتوان برای آنها فارسی پدید آورد؟!..
زبانی که نمیتواند کلمههایی را ترجمه کند و معنیهای آن را بفهماند چگونه خواهد توانست کار ما را که فهمانیدن هزاران معنیهای بسیار باریک و ارجدار است پیش برد؟!.. ما ناگزیریم برای خود زبان درستی داریم. ناگزیریم فارسی را درستترین و آراستهترین زبانها گردانیم و راه این کار همینست که پیش گرفتهایم. میباید از یک راه دانشمندانهای پیش رویم.
چند سال پیش که ما از آلودگی فارسی سخن راندیم و درستی آن را خواستیم یک دسته بیمایگانی بهوس افتاده و کار را در دسترس هر کس پنداشته انجمنها ساختند و چند زمانی نشستند و برخاستند و بیمایگی خود را بهمه نشان دادند. آنان پی کار خود رفتند ، ولی ما هستیم و خواهیم بود و رشته از دست نخواهیم هِشت.
لیکن از اینسو پیشنهاد آقای کسمایی نیز سنجیده و بجاست. کسانی که مهنامه را تازه میخوانند این زبان برای آنان دشوار است و ما نباید این نکته را از دیده دور داریم ، و جای سپاس است که زمینه برای پذیرفتن این پیشنهاد آماده میباشد. زیرا امروزها که نشستهایی برپا میشود و گفتگوهایی در آنها میرود بیشتر گفتارهای پیمان سخنانیست که در آن نشستها گفته شده و ما درخواست آقای کسمایی را پذیرفته و آنها را بِهمان زبانی که گفته شده در پیمان خواهیم نوشت. از جمله برای شمارهی ششم گفتار درازی زیر عنوان «آیندهی ما چه خواهد بود؟...» آماده میگردانیم.
✴️ فرهنگ
(تکهی پنجم)
🔶 فرهنگ
(بخش 4 از 4)
4ـ بیشتر زیان از آموزاکهاست
گذشته از فرقهایی كه در میانهی نظر فرهنگی ما با فرهنگ كنونی از حیث ترتیب آموزشگاهها هست ، فرقهای مهمی نیز از حیث تعلیمات (یا بفارسی گوییم : آموزاكها) درمیان میباشد. آموزاكهای فرهنگ كنونی چیزی نیست كه كسی بدی آن را نداند و ما اگر بخواهیم بتفصیل آن را یاد كنیم سخن بدرازی خواهد انجامید و این است بهنگام دیگری میگزاریم. ولی این را ناگفته نمیگزاریم كه یكی از علل درماندگی و بدبختی كنونی ایران همان فرهنگ میباشد. بگفتهی انجیل درخت را از میوهاش میشناسند. شما اگر میخواهید پی ببدی آموزاكهای فرهنگ برید بحال جوانان درسخوانده نگرید كه چگونه از آموزشگاهها بیرون میآیند. فرزندان با استعداد و هوشمندی چون بدست فرهنگ سپرده میشوند در ده و اند سال كه در زیر اختیار او [وزارت فرهنگ یا آموزش و پرورش]ست همهی نیروهایش را فرسوده میگرداند و در برابر این صرف عمر و فرسودن نیرو ، چیزی كه بدست او میدهد دانستههای بسیار بیارزشی است كه اگر رویهمرفتهاش را حساب كنیم زیانش ده برابر سودش خواهد بود.
یک چیزی که هرگز نباید فراموش شود آنست که این جوانان از هر چیزی تنها لفظ آن را یاد میگیرند و از معنی بیکبار ناآگاه میمانند.
در این چند سال ما این را نیك آزمودیم. زیرا دیدیم هنگامی كه به اروپاییگری (یا روشنتر گویم : به پیروی كوركورانه از اروپا) ایراد میگرفتیم دستهای از این درسخواندگان بهایهوی برخاستند كه این با تمدن دشمنی میكند و ما از گفتههاشان دیدیم معنی «تمدن» را نمیدانند و اینبود چون بازگشته پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» همگی درماندند و این روشن شد كه یك معنای درستی از آن در خاطر ندارند و همان عادات و اخلاق اروپایی را تمدن میشناسند ، و دیدیم بسیاری از آنان ایرانیان یا شرقیان را دارای تمدن نمیشناسند و چنین میدانند كه تا پیروی كاملی از اروپاییان ننمایند بتمدن نخواهند رسید.
سپس مانند این آزمایش دربارهی «ادبیات» رخ داد. ما چون به بیهودهگوییهای شاعران ایراد میگرفتیم و از بدآموزیهای شعرای زمان مغول نكوهش مینوشتیم ناگهان خود را در برابر یك هیاهوی بزرگی یافتیم كه این با «ادبیات» دشمنی میكند و در اینجا هم دیدیم همان دیوانهای شعرا و آن بیهودهگوییهای ایشانست كه «ادبیات» میشناسند و از معنی درست ادبیات بیكبار ناآگاهند. در اینجا هم چون پرسیدیم : «ادبیات چیست؟..» همگی خاموش گردیدند و پاسخی نتوانستند و هنوز پس از هشت و نه سال ما یك پاسخ درستی در این باره نشنیدهایم.
شگفتتر از اینها آنكه كشور ایران سیوهفت سالست حكومت مشروطه پیدا كرده است و شما درمیان دروسی كه بجوانان داده میشود عنوانی از مشروطه و معنی درست آن نخواهید یافت و این بتازگی رخ داده كه جوانانی كه از یك دانشكدهای بیرون آمدهاند و من در مجلسی برای ایشان مشروطه را معنی كرده شرح میدادم كه بهترین و والاترین طرز حكومت است یكی از آنان با یك تأثری اعتراف كرد كه تا آن روز معنی درست و مشروح مشروطه را نمیدانسته است. همراهانش نیز همان اعتراف را كردند.
كلمهی «میهنپرستی» اینهمه بزبانها میرود شما بگویید در كجا و در كدام آموزشگاهست كه معنی درست این كلمه را بشاگردان روشن میگردانند. من بارها میبینم جوانان آمده در آن باره بپرسشهایی میپردازند. یكی میگوید :
پرستش كوه و دره چه معنی دارد؟!. دیگری ایراد میگیرد من در خوزستان چرا با فلان عراقی كه در بیخ گوش منست هممیهن شمرده نشوم و با فلان خراسانی شمرده شوم؟!. سومی میرود و كنفرانس میدهد و چنین میگوید : «حافظ میهنپرست نیز بوده زیرا شعرهای بسیاری در ستایش شیراز سروده». اینها هر یکی دلیل دیگر است كه اینان پس از آنكه ده و اند سال عمر خود را در آموزشگاه هدر گردانیدهاند تازه معنی میهنپرستی را نمیدانند.
ما نیك میدانیم كه این جوانان در دبستان و دبیرستان و دانشكده بجای این دانستنیهایی كه باید بدانند وقت خود را بیاد گرفتن تاریخ شعرا و ازبر كردن قصاید و غزلیات و مقایسهی فلان شاعر با بَهمان شاعر و با یاد گرفتن فلسفههای كهن و بیپای یونان و هند و ایران و مصر و مانند اینها هدر میسازند و بجای آنكه بهنگام بیرون آمدن از آموزشگاه سرمایهای با خود بیاورند كه در زندگانی بدرد خودشان و دیگران بخورد با این آموختههای پوچ و هیچ بیرون میآیند.
(تکهی پنجم)
🔶 فرهنگ
(بخش 4 از 4)
4ـ بیشتر زیان از آموزاکهاست
گذشته از فرقهایی كه در میانهی نظر فرهنگی ما با فرهنگ كنونی از حیث ترتیب آموزشگاهها هست ، فرقهای مهمی نیز از حیث تعلیمات (یا بفارسی گوییم : آموزاكها) درمیان میباشد. آموزاكهای فرهنگ كنونی چیزی نیست كه كسی بدی آن را نداند و ما اگر بخواهیم بتفصیل آن را یاد كنیم سخن بدرازی خواهد انجامید و این است بهنگام دیگری میگزاریم. ولی این را ناگفته نمیگزاریم كه یكی از علل درماندگی و بدبختی كنونی ایران همان فرهنگ میباشد. بگفتهی انجیل درخت را از میوهاش میشناسند. شما اگر میخواهید پی ببدی آموزاكهای فرهنگ برید بحال جوانان درسخوانده نگرید كه چگونه از آموزشگاهها بیرون میآیند. فرزندان با استعداد و هوشمندی چون بدست فرهنگ سپرده میشوند در ده و اند سال كه در زیر اختیار او [وزارت فرهنگ یا آموزش و پرورش]ست همهی نیروهایش را فرسوده میگرداند و در برابر این صرف عمر و فرسودن نیرو ، چیزی كه بدست او میدهد دانستههای بسیار بیارزشی است كه اگر رویهمرفتهاش را حساب كنیم زیانش ده برابر سودش خواهد بود.
یک چیزی که هرگز نباید فراموش شود آنست که این جوانان از هر چیزی تنها لفظ آن را یاد میگیرند و از معنی بیکبار ناآگاه میمانند.
در این چند سال ما این را نیك آزمودیم. زیرا دیدیم هنگامی كه به اروپاییگری (یا روشنتر گویم : به پیروی كوركورانه از اروپا) ایراد میگرفتیم دستهای از این درسخواندگان بهایهوی برخاستند كه این با تمدن دشمنی میكند و ما از گفتههاشان دیدیم معنی «تمدن» را نمیدانند و اینبود چون بازگشته پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» همگی درماندند و این روشن شد كه یك معنای درستی از آن در خاطر ندارند و همان عادات و اخلاق اروپایی را تمدن میشناسند ، و دیدیم بسیاری از آنان ایرانیان یا شرقیان را دارای تمدن نمیشناسند و چنین میدانند كه تا پیروی كاملی از اروپاییان ننمایند بتمدن نخواهند رسید.
سپس مانند این آزمایش دربارهی «ادبیات» رخ داد. ما چون به بیهودهگوییهای شاعران ایراد میگرفتیم و از بدآموزیهای شعرای زمان مغول نكوهش مینوشتیم ناگهان خود را در برابر یك هیاهوی بزرگی یافتیم كه این با «ادبیات» دشمنی میكند و در اینجا هم دیدیم همان دیوانهای شعرا و آن بیهودهگوییهای ایشانست كه «ادبیات» میشناسند و از معنی درست ادبیات بیكبار ناآگاهند. در اینجا هم چون پرسیدیم : «ادبیات چیست؟..» همگی خاموش گردیدند و پاسخی نتوانستند و هنوز پس از هشت و نه سال ما یك پاسخ درستی در این باره نشنیدهایم.
شگفتتر از اینها آنكه كشور ایران سیوهفت سالست حكومت مشروطه پیدا كرده است و شما درمیان دروسی كه بجوانان داده میشود عنوانی از مشروطه و معنی درست آن نخواهید یافت و این بتازگی رخ داده كه جوانانی كه از یك دانشكدهای بیرون آمدهاند و من در مجلسی برای ایشان مشروطه را معنی كرده شرح میدادم كه بهترین و والاترین طرز حكومت است یكی از آنان با یك تأثری اعتراف كرد كه تا آن روز معنی درست و مشروح مشروطه را نمیدانسته است. همراهانش نیز همان اعتراف را كردند.
كلمهی «میهنپرستی» اینهمه بزبانها میرود شما بگویید در كجا و در كدام آموزشگاهست كه معنی درست این كلمه را بشاگردان روشن میگردانند. من بارها میبینم جوانان آمده در آن باره بپرسشهایی میپردازند. یكی میگوید :
پرستش كوه و دره چه معنی دارد؟!. دیگری ایراد میگیرد من در خوزستان چرا با فلان عراقی كه در بیخ گوش منست هممیهن شمرده نشوم و با فلان خراسانی شمرده شوم؟!. سومی میرود و كنفرانس میدهد و چنین میگوید : «حافظ میهنپرست نیز بوده زیرا شعرهای بسیاری در ستایش شیراز سروده». اینها هر یکی دلیل دیگر است كه اینان پس از آنكه ده و اند سال عمر خود را در آموزشگاه هدر گردانیدهاند تازه معنی میهنپرستی را نمیدانند.
ما نیك میدانیم كه این جوانان در دبستان و دبیرستان و دانشكده بجای این دانستنیهایی كه باید بدانند وقت خود را بیاد گرفتن تاریخ شعرا و ازبر كردن قصاید و غزلیات و مقایسهی فلان شاعر با بَهمان شاعر و با یاد گرفتن فلسفههای كهن و بیپای یونان و هند و ایران و مصر و مانند اینها هدر میسازند و بجای آنكه بهنگام بیرون آمدن از آموزشگاه سرمایهای با خود بیاورند كه در زندگانی بدرد خودشان و دیگران بخورد با این آموختههای پوچ و هیچ بیرون میآیند.
این یك نقصی در فرهنگ ایرانست ولی آنچه این نقص را بسیار زیانمند میگرداند بلكه آن را بیك خطر سهمگینی مبدل میسازد آنست كه این جوانان كه با این دانستههای پوچ و هیچ ، با این سرمایهی دغل ، بمیان توده میآیند بیشتر آنان گردن بنقص دانستههای خود نمیگزارند ، بلكه آنها را یك دانستههای درست و یك سرمایهی حسابی میشمارند و از روی همان دانستهها بكوششهایی درمیان توده میپردازند. روزنامه مینویسند ، تألیف كتاب میكنند ، حزبها میسازند ، در نتیجه یك تودهی پست و بیارزشی پدید میآورند. این یك خطر بزرگی است كه از فرهنگ پدید میآید و ما در جای دیگری دربارهی این شرح خواهیم كرد. [1]
(پرچم روزانه شمارههای 187 ، 188 ، 189 و 190)
[1] : برای آگاهی بیشتر نگاه كنید به كتاب «دردها و درمانها» و «فرهنگ چیست؟»
(پرچم روزانه شمارههای 187 ، 188 ، 189 و 190)
[1] : برای آگاهی بیشتر نگاه كنید به كتاب «دردها و درمانها» و «فرهنگ چیست؟»