پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ داوری توده

🔸پرچم : چون روزنامه‌ی آزاد شرحی نوشته بود که باید دارنده‌ی پرچم را بگناه آنکه بشعرا ایراد می‌گیرد بمحاکمه بکشند و یک محاکمه‌ی ملی (یا داوری توده) خواستار گردیده بود ما پیشنهاد آن روزنامه را بخوشی پذیرفتیم و اینک خودمان یک بابی در پرچم باز می‌کنیم تا گفتارهایی را که در این یکی دو هفته در پاسخ نوشته‌های بی‌ادبانه‌ی برخی روزنامه‌ها (جز از روزنامه‌ی آزاد) رسیده بود بتدریج بچاپ رسانیم. در این گفتارها ما کوشیده‌ایم که تنها مطلب باشد و بگفته‌های ناشایست آن روزنامه‌ها مقابله بمثل نشود ، و نامی از آنها بمیان نیاید. زیرا ما بآنها پاسخی نداریم و نباید داشته باشیم.

🔶 پرسش از آقای نویسنده‌ی «تهران دموکرات»

آقای محترم نویسنده‌ی «تهران دموکرات» روی سخنم با شما است و این پرسش را از شما میکنم تمنا دارم پاسخ آن را بوسیله‌ی روزنامه‌ی مهر ایران بدهید که آنان که منظور شما را مانند من نمیدانند ـ خوانده آگاه گردند.

سالهای دراز مجله‌ای در تهران که یگانه مجله‌ی ادبی و چشم و چراغ ادبیات ما بود طبع و نشر می‌شد. نمیدانم اکنون نیز هست یا نه.
در این مدت شرح حال و اشعار بسیاری از شعرای گذشته و معاصر را نوشته و بوسیله‌ی آن مجله در دسترس عموم گذارده شد. آیا توده از آن چه فایده‌ای برد و بواسطه‌ی آن کدام یک از دردهای جامعه درمان گردید؟!. نود در صد اشعار مندرجه در آن مجله نظیر این قصیده است که ذیلاً چند شعر آن را نوشته و از جنابعالی خواهش میکنم وجداناً مفهوم آنها را برای بنده شرح دهید و بنویسید ـ چه فایده از این بدست خواهد آمد :
قصیده‌ی ماستی
مالیده است بر رخ خویش آن نگار ، ماست
هر ماستی که بیند گوید نگار ماست
چون ماست هست رنگ شکوفه سزد سپس
فصل بهار بردمد از شاخسار ماست
آنجا که هست ماست نیاید بکار دوغ
وانجا که هست قیمق ناید بکار ماست
شاید شود شکنبه‌خوران جنتی
خیکی که پروراند پرهیزکار ماست

آقای عزیزم این قصیده چهل و یک بیت است و سه چهار صفحه‌ی آن مجله‌ی ادبی را فراگرفته ـ شما بفرمایید گویند‌ه‌ی آن چه منظوری داشته؟! و کدام خیر دنیا یا آخرت از خواندن این اشعار بدست می‌آید؟! اکنون اگر کسی پیدا شده میگوید : هموطنان من ـ اینگونه اشعار سرسام است اینها ادبیات نیست (و در عین حال ادبیات را بمعنی درست خود برای ما شرح میدهد) از شما انصاف میخواهم باید با او ضدیت کرد و فوراً بوی نسبت داد که فلانی بما میگوید شعر نگویید؟! یا فلان اظهار کرده سواد بد است؟! من در شگفتم آقای کسروی همان کسی است که دیروز وی را استاد معظم ـ محقق دانشمند ـ فاضل متبحر یگانه‌ی عالم ، ادیب و اریب ـ خطاب میکردید و می‌نوشتید : فاضل متبحر و ادیب دانشمند آقای کسروی در فلان مقاله یا بَهمان کتاب چنین فرموده و بگفته‌های او استناد میکردید چه شده که امروز خود را همسنگ او دانسته و در جلوش عرض اندام میکنید ـ همین قدر مینویسم پرده بروی حقایق کشیدن ـ گِل بروی ماهتاب مالیدن است.
سید جلال فرزانه کارمند فرهنگ

(پرچم روزانه ش 138)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 2ـ چگونه سختیها پیش آمد؟ (تکه‌ی دو از سه)

پس از گفتگوها بیگمان گردید که باید زبانی ساخته شود. اینبود دانشمندان زبانشناسی بکار افتادند و زبانهای بسیاری ساخته شد که بهتر و شناخته‌تر از همه اسپرانتو بود. این زبان را دکتر زامنهوف (1) که از مردم لهستان می‌بود ساخته و می‌باید گفت هنرنمایی کرده. این زبان بیش از شانزده قاعده ندارد و آنها چندان ساده است که هر کسی در نیم ساعت بلکه کمتر یاد تواند گرفت. برای سخن گفتن به بیش از هزار ریشه نیاز نیست که هر کسی تواند در چند روز بداند و بیاد سپارد. رویهم‌رفته برای یاد گرفتن آن بیش از یک ماه تباه نباید کرد. زبانی با این سادگی و آسانی چندان درست و رساست که با درست‌ترین زبانهای جهان (انگلیسی و آلمانی و فرانسه و عربی) گام بگام می‌رود.

در اندک‌زمانی این زبان در همه جا شناخته گردید و هوادارانی پیدا کرد. زامنهوف برای پیشرفت آن به بنیادگزاریهایی برخاست که در اینجا فرصت گفتگو از آنها نیست.

من این زبان را خودم خوانده و یاد گرفته بودم. پس از بازگشت از تهران با یکی از ارمنیان که از اسپرانتیستهای دیرین می‌بوده آشنا گردیدم و چنانکه گفتم بهمراهی او و دیگران انجمنی برپا گردانیدیم.
اسپرانتو اکنون از پیشرفت بازایستاده. بلکه می‌توان گفت به پسرفت آغاز کرده ، امید آنکه این زبان فیروزی یابد کمست ، لیکن اندیشه‌ی زبان دوم خود از اندیشه‌های نیکخواهانه‌ی جهانست و هرآینه پیش خواهد رفت. اینست من هوادار آن بودم و می‌باشم و خواهم بود.

این هم شنیدنیست که چون بهاءالله در کتاب اقدس خود یادی از این «زبان دوم» کرده ، چون اسپرانتو شناخته گردید ، عبدالبهاء پسر او دکتر فرید نامی را بنزد زامنهوف فرستاده چنین پیام داده بود : «یکی از احکام جمال مبارک اتخاذ یک زبان عمومیست و اکنون که شما آن زبان را اختراع کرده‌اید ما می‌توانیم بشما مساعدت کنیم و آن را ترویج کنیم». پیداست که می‌خواسته در برابر این کمک ، زامنهوف و پیروانش نیز کیش بهائی را بپذیرند. ولی زامنهوف بی‌پروایی نموده یک پاسخ بسیار بخردانه داده بود بدینسان : «زبان اسپرانتو باید از بستگی به هر گونه کیشی و سیاستی دور باشد».

بدینسان روزها می‌گذشت. بهار که گذشته بود تابستان نیز می‌گذشت. در آخرهای شهریور ماه ما را اندوهی پیش آمد. اندوهی که پس از بیست سال هنوز از دل من بیرون نرفته. همسرم که بیمار می‌بود حالش بدتر گردید ، دستها و پاها و تنش آماس کرد. گفتند : «استسقای زقی» است. دکتر آلیس آمریکایی که با من دوست می‌بود بهتر دانست که پزشکان ارمنی که از ارمنستان کوچیده بودند بخوانیم که وی نیز باشد و باهم بازرسند و بسُکالند (2).

داستان این پزشکان و کوچیدنشان آن بود که در آن سال چون بالشِویکها به قفقاز تاخته با آذربایجان و باکو و با گرجستان و ارمنستان که هر کدام کشوری جداگانه شده بودند ، جنگ کردند ، ارمنیان که شکست خورده بودند سیزده‌هزار تن بیشتر ، که رئیس‌جمهورشان با وزیران و گروهی از دانشمندان درمیان ایشان می‌بودند ، به تبریز آمدند و در ارمنستان (3) و لیلاوا جا گرفتند ، و چند تن پزشک دانشمند از زنان و مردان درمیان ایشان می‌بودند که مستر آلیس می‌خواست آنان را بخوانیم.

من با یکی از آنان که خانم دانشمندی بسیار آراسته می‌بود آشنایی یافته بودم. دیگران را نیز او خواند که چون آمدند با مستر آلیس بازرسیدند و شور کردند. همه گفتند باید «عمل» شود و آبش گرفته شود. فردا مستر آلیس آمد و «عمل» کرد و ما بسیار خشنود شدیم که بی‌گزند پایان پذیرفت.

آن شب بآسودگی خوابید و فردا حالش بهتر بود. شب دوم با پای خودش از پله‌ها بالا آمد و با من چنین گفت : «امشب مادرم اینجاست ، اجازه دهید پهلوی او بخوابم». گفتم : «بروید و بخوابید» و هیچ گمان نکردم شب آخر زندگی اوست.

بامدادان از هر باره آسوده می‌بود. من نیز پی کارهایم رفتم. نزدیکیهای ظهر بود برادرم را دیدم با حال آشفته گفت : «پی شما می‌گشتم. میرزاده حالش بهم خورده ، باید برویم بخانه». از حالش دانستم چه شده. سوار درشکه شده روانه گردیدیم. یادم نیست چه حالی می‌داشتم. یادم نیست که چگونه رسیدم و چه دیدم. آنچه یادمست ناله‌های دلسوز مادر اوست که تو گویی هنوز هم می‌شنوم.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ در اصل کتاب تلفظ این نام «زمانهف» نوشته شده. لیکن ما درست آن را بدستیاری اینترنت یافته بدینسان آوردیم.
2ـ سُکالیدن = شور/مشورت کردن ؛ سکالش = مشورت ، شور
3ـ یکی از کویهای تبریز ، همسایه‌ی شمالی کوی لیلاوا
لودویک زامنهوف ، پدیدآورنده‌ی زبان اسپرانتو
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 223
🔸 جداییها میانه‌ی کلمه‌ها

ما در نوشته‌های خود هر کلمه‌ای را در یک معنی ویژه‌ای آوریم ، و کلمه‌هایی که معنیهای آنها بهم نزدیکست ما جدایی در میانه‌ی آنها گزاریم. برای آگاهی خوانندگان برخی از آنها را یاد میکنیم :

1ـ آراستن و پیراستن : امروز کمتر جدایی میانه‌ی این دو کلمه گزارده می‌شود. ولی ما هر یکی را بمعنی دیگری می‌آوریم. بدینسان :

آراستن بمعنی زینت کردن است پیراستن بمعنی پاک کردن میباشد. این دو معنی از هم جداست. ولی چون گاهی گفته می‌شده : «بآرایش و پیرایش پرداخت» یا گفته می‌شده : «خود را آراست و پیراست» از اینجا آنها را بهم آمیخته و هر دو را بیک معنی پنداشته‌اند. این جمله که می‌گویند : «پیرایه برو بستند» غلط است. خود کلمه‌ی «پیرایه» بی‌معنی است.

2ـ یارستن و توانستن : این دو را هم بیک معنی بکار می‌برند. ولی ما هر کدام را بمعنی دیگری آوریم ، بدینسان :

یارستن بیک کاری جسارت داشتن است. توانستن بیک کاری قادر بودن می‌باشد : «فلان کار را تواند ولی نیارد».

این جمله که میگویند : «یارا ندارد فلان کار را کند» غلط است. باید گفت : «یارا نیست».
✴️ فرهنگ
(تکه‌ی ششم)

🔶 در پیرامون دبیرستان
(بخش 1 از 1)

آقای ابراهیم عذاری از شاگردان دبیرستان فردوسی در تبریز نامه‌ای می‌نویسد و با اندیشه‌ی آزادگان درباره‌ی بیهوده بودن دبیرستان همراهی نموده و زیانهای آن شرحی می‌دهد. ما خشنودیم كه این جوانان بتكان آمده فهمها و خردهای خود را بكار می‌اندازند. آری راستست كه درسهای دبیرستان بیش از این نتیجه نمی‌دهد كه نوخاستگان را بهنگامی كه بدروازه‌ی مردی رسیده‌اند و باید چند سالی را برای فراگرفتن یك هنری یا پیشه‌ای یا كاری پرداخته چون بسال مردی می‌رسند با پیشانی باز پا بمیان مردان گزارند و خاندان برپا كنند ، گرفتار درسهای بیهوده‌ی خود می‌گرداند كه از یكسو آنان را از فراگرفتن كار و هنر و پیشه بازمیدارد و از یكسو نیروهای خدادادشان را فرسوده می‌گرداند و پس از همگی مغزهای آنان را پر از چیزهای بیهوده می‌سازد و آنگاه در برابر اینهمه زیان یك برگی بنام «دیپلم» بدستشان داده بیرون می‌فرستد ، دیپلمی كه ارزش آن بیش از رتبه‌ی ثبّاتی یا ضبّاطی در اداره‌ها نیست و این جوان باید بكوشد و در یك پشت میزی جا برای خود باز كند ، پس اگر راستی را بخواهید این توده را كشتنست!

به هر حال ای جوانِ بیدار اكنون كه زیانِ دبیرستان را شناخته‌اید چنانكه خودتان می‌نویسید بآزادگان پیوندید و دیگر هم‌آموزان خود را نیز بیدار گردانیده بهمراهی خوانید و بدانید كه «خدا با ماست» و در سایه‌ی همدستی باین دردها چاره خواهیم كرد. شما نوجوانان چون بحقایق زندگانی آشنا گردید و دست بهم داده برواج آنها درمیان توده بكوشید فرهنگ را در پشت سر گزارده اثر آن را كم خواهید گردانید اینست دوباره می‌گویم بكوشید و سستی بخود راه ندهید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 247)

کوشاد تلگرام : برای آگاهی بیشتر درباره‌ی زیانهای دستگاه فرهنگ (آموزش و پرورش) در ایران و غلط بودن برنامه‌ی آن کتاب «فرهنگ چیست؟» خوانده شود.
✴️ سود و زیان این دستگاه فرهنگ‌نام

امروز ما اگر بیندیشیم كه این فرهنگ آیا سودش بیشتر است یا زیانش ، از روی فهم و بینش باید بگوییم : زیانش فزونتر می‌باشد. باین دلیل كه شما اگر یك جوان درسخوانده و دانشكده دیده را با یك روستایی ساده‌ی بیسواد بسنجش گزارید و این بیندیشید كه آیا كدام یكی بزیستن شاینده‌تر است؟.. كدام یكی بتوده سودمندتر می‌باشد؟.. اگر از روی فهم و بینش بسنجید باید بگویید : آن روستایی شاینده‌تر و سودمندتر می‌باشد.

راست است آن روستایی خواندن و نوشتن نمی‌داند ، از آگاهیهایی كه برای هر كس در زندگانی دربایست است بی‌بهره می‌باشد ، بیشتر آنها هنوز زمین را روی گاو ماهی می‌شناسند ، هنوز زمین‌لرزه را نتیجه‌ی تكان گاو می‌شمارند ، اگر از مرزهای ایران بپرسید آگهی درستی ندارند ، از دریاها و از رودها و كوههای جهان چیز درستی نمی‌دانند ، نافهمیهای دیگری هم بسیار می‌دارند ـ اینها همه كمیهای آنهاست ، عیبهای ایشان است. لیكن با اینحال بدرد زندگانی بهتر می‌خورند ، بفراگرفتن حقایق زندگانی نزدیكتر می‌باشند. زیرا یك روستایی راه زندگانی را جز كوشیدن نمی‌داند ، و اینست همیشه می‌كوشد. از آنسوی با همه‌ی دُژآگاهی ، دریافت ساده و نیروهای خدادادیش بحال خود می‌باشد اینست ، اگر بخواهیم حقایق را به او یاد دهیم خواهد پذیرفت و در برابرش ایستادگی نخواهد كرد پذیرفتن حقایق بكسی از آنان نخواهد برخورد.

لیكن این جوانان درسخوانده بیشترشان (نه همگیشان) بكوشش آماده نمی‌باشند ، و چون درس خوانده‌اند بگندم‌كاری ، و درخت‌نشانی ، دامپروری ، پشم‌ریسی ، پارچه‌بافی ، رختدوزی ، خانه‌سازی ، و مانند اینها كه كارهای اساسی زندگیست گردن نمی‌گزارند و آنها را كمی خود می‌شناسند. بلكه بسیاری از آنان داد و ستد و بازرگانی را نیز ننگ می‌شمارند. تنها كاری كه برای خود شاینده می‌شناسند پشت میز اداره‌ها نشستن و آموزگاری و روزنامه‌نویسی و اینگونه پیشه‌هاست.
🔸🔸🔸
چون در دبیرستان یا در دانشكده درسهایی می‌خوانند كه آنها را سرمایه‌ی زندگی می‌شمارند (در حالی كه نیست و بیشتر آنها پوچ و بیهوده است) ، اینست چون از آموزشگاه بیرون می‌آیند گمان كمی بخود نمی‌برند و نیازی بآنكه حقایق زندگانی را جستجو كنند نمی‌بینند ، بلكه اگر حقیقتی را از كسی شنیدند كه نمیدانستند بآنان برمی‌خورد ، و اینست بجای پذیرفتن به چَخِش[=مجادله] و ستیزه می‌پردازند و از آن كس می‌رنجند.

اینان از بدبختی بهتر می‌دانند كه ایران در همین حال آلودگی و گرفتاری بماند ، و هیچ كس بچاره‌ی دردها برنخیزد زیرا برخاستن یك كسی را كه فهم و دانشش بیش از آنها باشد شكست خود می‌شمارند و اینست خرسندی بآن نمی‌توانند داد. این همان خوی پست جداسری و گردنكشی است كه بدبختانه این جوانان گرفتار آن شده‌اند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 254)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 2ـ چگونه سختیها پیش آمد؟ (تکه‌ی سه از سه)

چند روزی گذشت و من می‌خواستم شکیبایی نمایم. بمادر او و خواهرانم دلداری دهم. افسوس که کم‌کم سوزش دل چندان فشار آورد که بیکبار رشته را از دست من گرفت. بی‌اختیار می‌نشستم و چندان می‌گریستم که مادر او و خواهرانم گرد مرا گرفته بدلداری دادنم می‌کوشیدند.

این کوچکترین دختر عمه‌ی من می‌بود. پدرش حاجی‌میرمحسن‌آقا ما را بزرگ گردانیده آرزویش این می‌بود که یکی از دخترانش را بمن بدهد. ولی من نمی‌خواستم و چنانکه نوشته‌ام بعنوان خواستنِ مشروطه و نخواستن آن ، درمیانه رنجشهایی نیز می‌داشتیم. ما را عمه‌ی دیگری در قرامَلِک می‌بود که کدبانوی خانواده‌ی ما شمرده می‌شد. روزی حاجی‌میرمحسن‌آقا بخانه‌ی او رفته و از من گله کرده بوده که من او را بزرگ گردانیده‌ام که فرزند من باشد و او دوری می‌گزیند. فردای آن عمه‌ام بخانه‌ی ما آمد و این گفتگو را کرد و مادرم را بخانه‌ی حاجی‌میرمحسن‌آقا برد و این دختر او را بنام من خواستگاری کرد. حاجی‌میرمحسن‌آقا چندان خشنود شده بود که دررفت (1) عروسی را نیز خودش داد.

این دختر سیزده‌ساله بخانه‌ی ما آمد. من چون بی‌دلخواه گرفته بودم مهری باو در دل نمی‌داشتم. ولی کم‌کم سادگی و پاکدلی او نه تنها مهری پدید آورد ، مرا بیکبار شیفته‌ی او گردانید. باآنکه با پدرش همچنان رنجیدگی درمیان می‌بود ، دلبستگی من باو روز بروز بیشتر می‌گردید. ببینید چه زن نیکی می‌بود : در روزهایی که عدلیه بسته شد و ما با سختی می‌گذرانیدیم ، من می‌دیدم او بخانه‌ی پدرش نمی‌رود. از آنان پیام می‌آید و این پروا نمی‌کند. پرسیدم : چرا نمی‌روی؟. گفت : راستش اینست که آنان فهمیده‌اند که بما سخت می‌گذرد و خوراکهای خوب نمی‌توانیم خورد. اینست هرگاه که من بخانه‌ی ایشان می‌روم مادرم خوراکهای خوب خوب می‌پزد و جلو من می‌گزارد و این بمن برمی‌خورد. تا کارمان خوب نشود من بخانه‌ی ایشان نخواهم رفت. زنی که هنوز بیست سال نمی‌داشت ، این اندازه‌ی فهم و پاکدلی او می‌بود. این نیکیهای او بود که دل مرا آتش می‌زد و رشته‌ی تاب و شکیب را از دست من می‌گرفت.

در همان روزها داستان شگفتی نیز رخ داد. و آن اینکه عدلیه گشاده گردید و کسانِ پیش همه می‌بودند جز من ، که جای مرا به یکی از دوستان نزدیکم داده بودند. از این دوست در «زندگانی من» نام برده‌ام و در اینجا نمی‌برم. در روزی که عدلیه تازه بسته شده بود ، این دوست ما که تا آن هنگام ملایی و پیشنمازی می‌کرد ، آمد که می‌روم به تهران داییم را ببینم ، شما هم اگر کاری دارید بمن واگزارید. گفتم : من هم به تهران خواهم آمد. او چون رفت از تهران نامه‌اش رسید که بمن نوشته بود شما به تهران نیایید. بزودی عدلیه گشاده خواهد شد و نام شما در لیست هست. در پاسخش نوشتم در تبریز از بیکاری دلتنگ شده‌ام. همانکه بیماری همسرم پایان پذیرفت خواهم آمد. این بار دیدم که تلگراف کرده که «حرکت نکنید بزودی عدلیه باز خواهد شد».

نگو که او از وزارت عدلیه کاری خواسته ، و چون دیده دیگران در وزارتخانه ریشه دارند و جای آنان را نتواند گرفت ، بهتر دانسته جای مرا بگیرد.

پس از چند روزی خودش نیز رسید ، با طلیعه بدیدن من آمده بودند و برخی سخنان می‌گفت. گفتم : شما که کار بدی را کرده‌اید چرا می‌خواهید با دروغ خود را پاک کنید؟!. چرا بدی را با بدی چاره می‌خواهید؟!. (همان مرد اکنون هم در عدلیه است و زندگانی بسیار نیکی می‌دارد). (2) پس از این پیشامد می‌بایست آهنگ تهران کنم. مخبرالسلطنه شنیده و پیام داده بود که نرود ، من پیشنهاد کرده «ریاست مدرسه‌ی متوسطه» را برایش خواسته‌ام. من پروا نکردم. می‌خواستم چهلم همسرم بگذرد و روانه گردم.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ دررفت (ضد درآمد) = خرج ، هزینه
2ـ این بدتر که تو گویی این خیانت بس نبود ، بیست سالی پس از آن به یکی از بدخواهان کینه‌ورز نویسنده نیز بدل شد.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 224
🔸 پرسش ـ پاسخ

اسم مصدر آفریدن را همه‌ی نویسندگان قدیماً آفرینش نوشته‌اند تا این اواخر در پیمان هم همینطور نوشته می‌شد ولی اخیراً مدتی است آفرش نوشته می‌شود چون چیزی در این باره در پیمان نوشته نشده من برای فهمیدن محل اشتقاق آن اندیشه‌ی بسیار کردم ولی فکرم بجایی نرسید.

ولی در آفرینش ظاهر این است کلمه‌ی آفریدن که مصدر آفریننده است از آفرین آمده که پس از الحاق «د» و «ن» مصدری آفریندن شده بعد به هر ملاحظه است «ن» اول را که جوهر کلمه است انداخته آفریدن گفته‌اند ولی در اسم خاص آن نون حذف شده را آورده و حرف «ن ، د ، ه» را که علامت اسم فاعل است بآخر آن علاوه کرده آفریننده گفته‌اند و همچنین در اسم مصدر نیز حرف «ش» را که علامت آن است بآخر کلمه آفرین افزوده‌اند آفرینش شده.

در کلمه‌ی گزیدن ، گزیننده ، گزینش ؛ نیز عیناً مثل آفریدن ، آفرینش ؛ عمل شده ولی در کلمه‌ی آکندن که نون جوهر کلمه در سر جای خود باقی مانده در اسم خاص و اسم مصدر مانند آن آکننده و آکنش آمده.

اما کلمه‌ی بیننده و بینش باید از بین و یا بینا گرفته شده باشد زیرا ظاهراً دیدن که مصدر بیننده است تناسبی با آنها ندارد.

اینها اندیشه‌های خودروی بنده است که البته صحت و سقم آنها در نظر آن استاد بزرگوار بهتر روشن است مستدعی است اگر مقتضی باشد راجع بمحل اشتقاق آفرش چیزی در پیمان مرقوم فرمایید که مورد استفاده‌ی عموم باشد. ناصر روائی


نخست باید دانست که بسیار از کارهای زبان فارسی دو ریشه یا بهتر گویم : دو رویه میدارد که جداشده‌ها برخی از آن و برخی از این آید. مثلاً ریختن و ریزیدن دو رویه‌ی یک ریشه است که از آن یکی : ریخت ، میریخت ، ریخته شده ، خواهد ریخت ، و از این یکی : میریزد ، بریز ، ریزش می‌آید.

همینست حال در نوشتن و نویسیدن ، گفتن و گوییدن ، کوفتن و کوبیدن ، هشتن و هلیدن ، گسیختن و گسلیدن ، پختن و پزیدن ، نهفتن و نهانیدن ، شنیدن و شنودن و بسیار مانند اینها.

بگمان ما آفریدن و آفرینیدن ، و دیدن و بینیدن ، و گزیدن و گزینیدن نیز از این گونه است. زیرا از اینها از هر یکی جداشده‌هایی می‌آید. مثلاً از آفریدن : آفرید ، می‌آفرید ، آفریده شده ، خواهد آفرید ؛ و از آفرینیدن : می‌آفریند ، بیافرین ، آفریننده ، آفرینش ؛ آورده می‌شود.

دوم باید دانست که این یکی از نابسامانیهای زبان فارسی است و ما بر آنیم که کم‌کم و تا میتوانیم از اینها بکاهیم. بدینسان که تا میتوانیم از دو ریشه یکی را برگزیده همه‌ی جداشده‌ها را از آن بیاوریم. پیش از همه این کار را با آفریدن کردیم که خواستیم همه‌ی جداشده‌ها را از یک ریشه آوریم.

سوم باید دانست از دو رویه‌ی هر کاری رویه‌ی دوم درستتر است و باید آن را برگزید و همه‌ی جداشده‌ها را از آن آورد. مثلاً در نوشتن و نویسیدن ، این رویه‌ی دوم درستتر است و ما توانیم همه‌ی جداشده‌ها را آن آوریم و بگوییم : نویسید ، می‌نویسد و همچنان. از رویه‌ی نخست چنین کاری نتوانیم. لیکن از آفریدن ما رویه‌ی نخست را گرفتیم. زیرا دیدیم کلمه‌ی «آفرین» که بمعنی بنیک داشتن (تحسین) می‌آید ، اگر بخواهیم آن را برویه‌ی کار آوریم و جداشده‌ها سازیم و مثلاً بگوییم «آفرینید» «بیافرین» در میانه بهم‌آمیختگی پیدا خواهد شد. از اینرو رویه‌ی یکم را برگزیدیم. از این گذشته آن را سبکتر و بهتر دیدیم. اینست داستان کلمه‌ی «آفرینش».
✴️ امید بستن به حوادث
(تکه‌ی یکم)

🔶 گفت و شنید
(بخش 1 از 1)

چند روز پیش دو تن بنزد من آمده‌اند و یكی بسخن پرداخته درمیان گفتگو چنین می‌گوید : «سرنوشت ما نیز در پایان این جنگ معلوم خواهد شد. كوشش دیگری فایده ندارد». آن یكی سرخود را بتصدیق او تكان داده میگوید : «آری باید منتظر باشیم كه نتیجه‌ی این جنگ چیست. شب آبستن است تا چه زاید سحر».

این دو تن از كسانیند كه خود را دانا شمارده در كارهای زندگانی دارای اندیشه و عقیده می‌باشند و اینان در نهان از كوششهایی كه ما در راه نیكی ایران بكار می‌بریم خشنودی ندارند و این است گاهی یك كدام بنزد من می‌آیند و درمیان گفتگو تعرضهایی نمایند و سخنان كنایه‌آمیزی گویند. اینها نیز مقصودشان جز تعرض و كنایه نبود.

از سوی دیگر این راز درون ایشان است كه بهیچ كوششی در راه زندگانی توده‌ای و برای نگهداری كشور نیاز نمی‌بینند و همیشه می‌خواهند تماشاگر حوادث باشند و سودهایی برای خود از كوششهای دیگران توقع دارند ، و خود جای افسوس است كه اینگونه كسان درمیان ایرانیان ـ نه كم ، بلكه بسیار می‌باشند.

گفتم : این سخن بسیار بیخردانه است. شما مگر شركت در جنگ كرده‌اید كه بپایان آن امیدهای نیكی در دل می‌پرورانید؟!.. آری ، این اندیشه‌ایست كه بسیاری از ایرانیان دارند. ولی این اندیشه جز نتیجه‌ی عقاید پست خراباتیان جبری ، و رندان میگسار ، و قلندران بیعار كه مغزها را آكنده است نمی‌باشد.

ببینید تا چه ‌اندازه نادان و كمخرد هستید كه می‌پندارید دولتهای جنگی كه در این پیكار و نبرد با همه‌ی دارایی خود می‌كوشند و ملیونها جوانان را بكشتن می‌دهند ، اگر فیروز گردیدند بشما احترام گزارند و از فیروزیهای خود سهمی ‌برای شما جدا گردانند. با این طمع «اَشعَبی» [1] دل خود را شاد می‌سازید.

و آنگاه شما مگر در میدان جنگ شكست یافته و بخاك نشسته‌اید كه امید می‌بندید در پایان این جنگ در نتیجه‌ی شكست اینسو یا آنسو از خاك برخیزید. ای بیچارگان شما افتاده‌ی اندیشه‌های پراكنده و پست و خویهای ناستوده و زشت خود می‌باشید كه اگر در آرزوی برخاستن هستید باید باینها چاره كنید وگرنه جهان به هر حال بیفتد شما همینید كه هستید و بهره‌تان از زندگانی همین خواهد بود كه دارید.

در پایان این جنگ اگر تصادف بشما یاری كند و حوادث مساعد درآید بیش از این نخواهد بود كه شما را با این حالی كه دارید بازگزارند. ببشتر از این هیچ گمانی نیست.

كنون باید دید آیا این حال شما نیك و خوشایند است؟.. درخور تحمل است؟.. و آنگاه با چنین حالی می‌توان مقهور دیگران نگردید و پایدار ماند؟.. نیك اندیشید و پاسخ دهید.

من گرفتم كه در پایان جنگ یا همین اكنون بیكبار شما را بحال خود گزاردند و جنگ هم از كناره‌های ایران دور گردید ، آیا با این آلودگیها كه شما دارید میتوانید سفیدرو و سربلند زندگی بسر دهید و از خوشی و آسایش كه مهمترین مقصود از زندگانی است بهره‌مند گردید؟!.. باز می‌گویم نیك اندیشید و پاسخ دهید.

یك توده‌ای كه سی‌وشش سال است مشروطه[دمکراسی] گرفته ولی هنوز از هزار تن یكی معنی آن را نمیداند ، یك توده‌ای كه درمیان پانزده‌ملیون مردمش چهارده كیش هست كه هر كدام سیاست جدایی و آرمان جدایی دارد ، یك توده‌ای كه در آن ارمنی و آسوری و جهودی و زردشتی و عرب و كرد و ترك و لر و بختیاری جدا از هم می‌زیند و در قرنهای متمادی هنوز درهم نیامیخته‌اند ، یك توده‌ای كه سرمایه‌ی علمی او بدآموزیهای بسیار بیخردانه‌ی خراباتیان و صوفیان و باطنیان زمان مغول می‌باشد ، یك توده‌ای كه مردان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله‌اش سود از زیان و نیك از بد بازنمی‌شناسند ـ چنین توده‌ای چگونه تواند با دیگران همسری نماید و در میدان نبرد مقهور دیگران نگردد؟!..

شما میگویید : «شب آبستن است تا چه زاید سحر» ، من می‌گویم شب هرچه بزاید بسود شما نخواهد بود. شما كه نمی‌خواهید بآلودگیهای خود چاره كنید ، هیچگاه از جهان روی نیكی نخواهید دید. همین عقیده كه در زندگانی نكوشید و چشم براه حوادث باشید مایه‌ی نابودی خواهد بود و همین نادانیهاست كه ما بشما ایراد می‌گیریم و شما نمی‌خواهید بفهمید و خودتان را بنافهمی و ناشنوایی می‌زنید.
(پرچم روزانه ، شماره‌ی 162)

[1] : در فرهنگ دهخدا درباره‌ی اشعب چنین آمده : مردی از مدینه و مولای عثمان بن عفان (و نیز عبداﷲبن زبیر) بود و طمع بسیار داشت بدانسان که به وی مثل می‌زدند.