🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 226
🔸 پسوندها (تکهی دو از سه)
3ـ آک : این پسوند معنی «یک چیزی که عادتاً بیک کاری میرود» را میفهماند. مثلاً «خوراک» معنایش «چیزهایی که عادتاً میخورند» و «پوشاک» معنایش «چیزهایی که عادتاً میپوشند» است. میگوییم : «جو خوراک آدمی نیست» یا «پوستین پوشاک تابستان نیست». نه آنست که آدمی جو نتواند خورد ، یا در تابستان پوستین نتوان پوشید. آدمی جو تواند خورد ، در تابستان پوستین توان پوشید. ولی عادتاً نمیخورند و نمیپوشند. در اینجاست که جدایی میانهی «خوردنی» و «خوراک» و «پوشیدنی» و «پوشاک» روشن میگردد.
لیکن این پسوند در فارسی تنها در دو کلمهی بالایی آورده میشود و این بیجاست. باید آن را بهمین معنی در همه جا بکار برد. ما در فارسی بچنین پسوندی نیاز بسیار داریم و باید از آن بهره جوییم. برای چیست که خوراک و پوشاک گفته شود و کلمههای دیگری گفته نشود؟!.. اینک کلمههای پایین را برای مثل یادآوری مینماییم :
آموزاک : چیزهایی که آموزند (تعلیمات).
داراک : چیزهایی که دارند (ما این را بجای مال بکار میبریم ولی پیداست که با آن اندک جدایی میدارد).
خواناک : چیزهایی که میخوانند.
نویساک : چیزهایی که نویسند.
کاشاک [1] : چیزهایی که میکارند.
اکنون «چاپیدن» در فارسی بمعنی تاخت و تاراج بکار میرود. ولی کلمه باین معنی ترکیست. ما در فارسی نیازی نمیداریم و بهتر است «چاپیدن» بمعنی چاپ کردن بکار بریم و در آن حال «چاپاک» بمعنی مطبوعات خواهد بود.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ کاراک از ریشهی کاریدن بهتر است.
🔸 پسوندها (تکهی دو از سه)
3ـ آک : این پسوند معنی «یک چیزی که عادتاً بیک کاری میرود» را میفهماند. مثلاً «خوراک» معنایش «چیزهایی که عادتاً میخورند» و «پوشاک» معنایش «چیزهایی که عادتاً میپوشند» است. میگوییم : «جو خوراک آدمی نیست» یا «پوستین پوشاک تابستان نیست». نه آنست که آدمی جو نتواند خورد ، یا در تابستان پوستین نتوان پوشید. آدمی جو تواند خورد ، در تابستان پوستین توان پوشید. ولی عادتاً نمیخورند و نمیپوشند. در اینجاست که جدایی میانهی «خوردنی» و «خوراک» و «پوشیدنی» و «پوشاک» روشن میگردد.
لیکن این پسوند در فارسی تنها در دو کلمهی بالایی آورده میشود و این بیجاست. باید آن را بهمین معنی در همه جا بکار برد. ما در فارسی بچنین پسوندی نیاز بسیار داریم و باید از آن بهره جوییم. برای چیست که خوراک و پوشاک گفته شود و کلمههای دیگری گفته نشود؟!.. اینک کلمههای پایین را برای مثل یادآوری مینماییم :
آموزاک : چیزهایی که آموزند (تعلیمات).
داراک : چیزهایی که دارند (ما این را بجای مال بکار میبریم ولی پیداست که با آن اندک جدایی میدارد).
خواناک : چیزهایی که میخوانند.
نویساک : چیزهایی که نویسند.
کاشاک [1] : چیزهایی که میکارند.
اکنون «چاپیدن» در فارسی بمعنی تاخت و تاراج بکار میرود. ولی کلمه باین معنی ترکیست. ما در فارسی نیازی نمیداریم و بهتر است «چاپیدن» بمعنی چاپ کردن بکار بریم و در آن حال «چاپاک» بمعنی مطبوعات خواهد بود.
پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ کاراک از ریشهی کاریدن بهتر است.
✴️ چه باید کرد
(تکهی یکم)
🔶یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نبینند
(بخش 1 از 2)
کوشاد تلگرام : درپی پیشامدهای شهریور1320 لشگرهای دو دولت انگلیس و روس به كشور ما درآمدند و در بهمنماه همان سال پیمانی میان ایشان از یکسو با دولت ایران از سوی دیگر بسته شد و دو سو تعهداتی را تا پایان جنگ بگردن گرفتند. ناگفته پیداست پیمان میان کشورهای زورمندی که کشور ناتوانی را اشغال کردهاند با آن دولت ، چه ماهیتی تواند داشت. این یادآور پیمانیست که اخیراً کشورهای کنارهی دریای خزر بر سر سهم خود از آن دریا با یکدیگر بستند. اهمیت گفتار زیر نیز در عبرتیست که همیشه میتوان از پیشامدهای تاریخی برای آینده گرفت.
دربارهی آن پیمان ، خوانندگانی از روزنامهی پرچم پرسشهایی كردهاند كه كوتاهشدهی پاسخ او را در پایین میبینیم.
... كنون باید كاری كرد كه دیگر دچار چنین پیمانی نشد. آنچه میباید كرد اینست ، و این كار با آه و ناله ، و گله و فریاد ، و بدگویی از این و از آن نشود. از گوش دادن به رادیو برلن نتیجهای نباشد ، از فریاد «یا مرگ یا استقلال» كشیدن بهرام شاهرخ [مجری همان رادیو] سودی بدست نیاید. اینها همه باد هوا شود و از میان رود و درد و گرفتاری همچنان بماند.
اینها چیزهاییست كه از چهل سال باز میآزمایید. تاكنون چه سودی دیدهاید كه پس از این توانید دید؟!.
بدانید ای ایرانیان ، از اكنون كه این پیمان بسته شده دو راه بروی شما باز است كه میتوانید هر كدام را كه میخواهید پیش گیرید : یكی آنكه همچنان كه هستید باشید ، و چند روزی از پیمان بد گویید و گله كنید ، و بخشم آیید و تندی نشان دهید و ... دل خوش گردانید. چند روزی با اینها بسر دهید و بگفتهی روزنامهها «اظهار احساساتی» كنید و پس از آن فراموش گردانید و پی كار و هوس خود باشید ، و شاعر بقافیه سازی و رماننویس به افسانهبافی ، و آخوند بمردمفریبی ، و روزنامهنویس به سودجویی ، و بازرگان به انبارداری ، و كُرد به تاراجگری ، و شاهسون به راهزنی پردازید.
دیگری آنكه نیك بحال خود بیندیشید ، و این ذلّت و خواری كه گرفتارید نیك دریابید ، و ریشهی درد و سرچشمهی آن را بدست آورده از امروز درپی چاره باشید و یك آیندهی امیدآوری برای خود تهیه كنید.
این دو راه بروی شما باز است. كنون بگویید كه شما كدام یكی را میپذیرید؟. نیك اندیشید كه كدام یكی را پیش میگیرید.
اگر میخواهید چنانكه هستید باشید و تنها بگله و ناله و بدگویی بس كنید ، نتیجه همین خواهد بود كه هست ، بلكه بدتر از این گردیده یك آیندهی بیمناكی در پیش خواهید داشت.
یك چیزی بشما بگویم : این جهان كه ما در آنیم از روی یك «آیینی» میگردد ـ آیین بسیار استواری ـ آیینی كه هیچگاه دیگر نگردد. این طبیعت یا بفارسی گوییم «سپهر» ، یك دستگاه بسیار استوارِ بسامانیست و هیچ كاری در آن بیانگیزه یا بیرون از قاعده نیست.
شاید شما این گرفتاری و خواری را كه در آنید «تصادفی» میپندارید ، و یا دیگران را گناهكار میشمارید ، و یا میخواهید شاعرانه سپهر را «كجرو» و «دونپرور» شناسید و این ذلت و خواری را دلیل نیكی و ستودگی خود دانید. ولی اینها همه بیپاست ، و این گرفتاری و خواری جز نتیجهی رفتار و كردار خودتان نیست. و تا چنینید كه هستید چنین خواهید بود كه هستید.
من نیك میدانم این سخنان به بسیاری از شماها خوش نخواهد افتاد. این یكی از ناتوانیهای شماست كه همیشه میخواهید گناه را بگردن دیگران اندازید. شما كسی را دوست میدارید كه در داد و فریاد با شما همآواز گردد و هرچه بیشتر تندی نماید. هم میدانم كسانی بزباندرازی پرداخته مرا هوادار و خواهان «پیمان» خواهند خواند. باآنكه من اندیشهی خود را آشكار مینویسم از چنان گستاخی بازنخواهند ایستاد. ولی اینها ما را از راه نخواهد برگردانید.
ما درپی چاره هستیم و باید جز درپی حقایق نباشیم. ما این درفش افراشتیم و پرچم گشادیم كه یک راهی بسوی رستگاری نشان دهیم و این بایای ماست كه در هر گامی جز درپی راستیها نباشیم و جز خشنودی خدا را نجوییم.
(تکهی یکم)
🔶یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نبینند
(بخش 1 از 2)
کوشاد تلگرام : درپی پیشامدهای شهریور1320 لشگرهای دو دولت انگلیس و روس به كشور ما درآمدند و در بهمنماه همان سال پیمانی میان ایشان از یکسو با دولت ایران از سوی دیگر بسته شد و دو سو تعهداتی را تا پایان جنگ بگردن گرفتند. ناگفته پیداست پیمان میان کشورهای زورمندی که کشور ناتوانی را اشغال کردهاند با آن دولت ، چه ماهیتی تواند داشت. این یادآور پیمانیست که اخیراً کشورهای کنارهی دریای خزر بر سر سهم خود از آن دریا با یکدیگر بستند. اهمیت گفتار زیر نیز در عبرتیست که همیشه میتوان از پیشامدهای تاریخی برای آینده گرفت.
دربارهی آن پیمان ، خوانندگانی از روزنامهی پرچم پرسشهایی كردهاند كه كوتاهشدهی پاسخ او را در پایین میبینیم.
... كنون باید كاری كرد كه دیگر دچار چنین پیمانی نشد. آنچه میباید كرد اینست ، و این كار با آه و ناله ، و گله و فریاد ، و بدگویی از این و از آن نشود. از گوش دادن به رادیو برلن نتیجهای نباشد ، از فریاد «یا مرگ یا استقلال» كشیدن بهرام شاهرخ [مجری همان رادیو] سودی بدست نیاید. اینها همه باد هوا شود و از میان رود و درد و گرفتاری همچنان بماند.
اینها چیزهاییست كه از چهل سال باز میآزمایید. تاكنون چه سودی دیدهاید كه پس از این توانید دید؟!.
بدانید ای ایرانیان ، از اكنون كه این پیمان بسته شده دو راه بروی شما باز است كه میتوانید هر كدام را كه میخواهید پیش گیرید : یكی آنكه همچنان كه هستید باشید ، و چند روزی از پیمان بد گویید و گله كنید ، و بخشم آیید و تندی نشان دهید و ... دل خوش گردانید. چند روزی با اینها بسر دهید و بگفتهی روزنامهها «اظهار احساساتی» كنید و پس از آن فراموش گردانید و پی كار و هوس خود باشید ، و شاعر بقافیه سازی و رماننویس به افسانهبافی ، و آخوند بمردمفریبی ، و روزنامهنویس به سودجویی ، و بازرگان به انبارداری ، و كُرد به تاراجگری ، و شاهسون به راهزنی پردازید.
دیگری آنكه نیك بحال خود بیندیشید ، و این ذلّت و خواری كه گرفتارید نیك دریابید ، و ریشهی درد و سرچشمهی آن را بدست آورده از امروز درپی چاره باشید و یك آیندهی امیدآوری برای خود تهیه كنید.
این دو راه بروی شما باز است. كنون بگویید كه شما كدام یكی را میپذیرید؟. نیك اندیشید كه كدام یكی را پیش میگیرید.
اگر میخواهید چنانكه هستید باشید و تنها بگله و ناله و بدگویی بس كنید ، نتیجه همین خواهد بود كه هست ، بلكه بدتر از این گردیده یك آیندهی بیمناكی در پیش خواهید داشت.
یك چیزی بشما بگویم : این جهان كه ما در آنیم از روی یك «آیینی» میگردد ـ آیین بسیار استواری ـ آیینی كه هیچگاه دیگر نگردد. این طبیعت یا بفارسی گوییم «سپهر» ، یك دستگاه بسیار استوارِ بسامانیست و هیچ كاری در آن بیانگیزه یا بیرون از قاعده نیست.
شاید شما این گرفتاری و خواری را كه در آنید «تصادفی» میپندارید ، و یا دیگران را گناهكار میشمارید ، و یا میخواهید شاعرانه سپهر را «كجرو» و «دونپرور» شناسید و این ذلت و خواری را دلیل نیكی و ستودگی خود دانید. ولی اینها همه بیپاست ، و این گرفتاری و خواری جز نتیجهی رفتار و كردار خودتان نیست. و تا چنینید كه هستید چنین خواهید بود كه هستید.
من نیك میدانم این سخنان به بسیاری از شماها خوش نخواهد افتاد. این یكی از ناتوانیهای شماست كه همیشه میخواهید گناه را بگردن دیگران اندازید. شما كسی را دوست میدارید كه در داد و فریاد با شما همآواز گردد و هرچه بیشتر تندی نماید. هم میدانم كسانی بزباندرازی پرداخته مرا هوادار و خواهان «پیمان» خواهند خواند. باآنكه من اندیشهی خود را آشكار مینویسم از چنان گستاخی بازنخواهند ایستاد. ولی اینها ما را از راه نخواهد برگردانید.
ما درپی چاره هستیم و باید جز درپی حقایق نباشیم. ما این درفش افراشتیم و پرچم گشادیم كه یک راهی بسوی رستگاری نشان دهیم و این بایای ماست كه در هر گامی جز درپی راستیها نباشیم و جز خشنودی خدا را نجوییم.
✴️ در این کشور یکی از کارهایی که باید بود[bud] آنست که انبوه توده با حقایق جهان آشنا گردند.
یک دسته هستند که شما هر چیزی را بگویید خواهند گفت : «مگر ما اینها را نمیدانستیم؟». ولی حقیقت اینست که این مردم بسیاری از چیزهای دانستنی را نمیدانند. از حقایق بسیار آشکار هم ناآگاهند.
مثلاً آیین طبیعت را تغییر نتوان داد. نشدنیست که آدم کُنیاک خورد و مست نگردد. نشدنیست که کسی گرد سفیدی را «کِنین» [دارویی تببُر] نام گزارد و بخورد و تبش بریده شود. همچنان نشدنیست که یک توده نیک نباشند و از جهان نیکی ببینند. نشدنیست که یک مردم همه درپی هوسها و کینههای خود باشند و بآسایش و سرفرازی رسند.
این یک حقیقت آشکاریست. ولی انبوه مردم ایران آن را نمیدانند و در آرزوی اینند که طبیعت آیین خود را تغییر دهد.
هزارها کسان هستند که پروایی بحال توده و کشور ندارند و یگانه وظیفه برای خود آن را میدانند که پولی درآورند و با خانوادهی خود زندگی کنند و در همان حال آرزومندند که همچون مردمان فرانسه و انگلیس و روس در جهان سرفراز باشند.
هزارها کسان هستند که شما اگر سخنی از آلودگیهای توده رانید و آنها را بکوشش و همدستی خوانید ، ریشخند کنند. ولی اگر روزی یکی یک بدی دید (مثلاً ماستفروشی ماست را کم داد [1]) فریاد میکشند : «پس این مردم کی اصلاح خواهند شد؟!..».
هزارها کسان هستند که میهنپرستند. ولی میهنپرستی را جز آرزوهایی در دل و سخنانی بر سر زبان نمیدانند.
اینها تو گویی میپندارند جز از مردمان دیگرند. عزیزکردههای خدایند. اینها باید نکوشند و نتیجه برند ، نکارند و بدروند. اینها اگر در سایهی این بیپرواییها و هوسبازیها بذلت افتادند زمین لرزیدن خواهد گرفت. اگر فردا جنگی پیش آمد و بمبهای آتمی کشور را ویرانه گردانید ، آسمان باینها خون خواهد گریست.
اینهاست آنچه میگویم : حقایق را نمیدانند. اینهاست آنچه میگویم آیین طبیعت را نمیشناسند.
(امروز چاره چیست؟ سات 35)
[1] : یا مثلاً اگر کسانی را دید که دستورهای بهداشتی برای کرونا را رعایت نمیکنند.
یک دسته هستند که شما هر چیزی را بگویید خواهند گفت : «مگر ما اینها را نمیدانستیم؟». ولی حقیقت اینست که این مردم بسیاری از چیزهای دانستنی را نمیدانند. از حقایق بسیار آشکار هم ناآگاهند.
مثلاً آیین طبیعت را تغییر نتوان داد. نشدنیست که آدم کُنیاک خورد و مست نگردد. نشدنیست که کسی گرد سفیدی را «کِنین» [دارویی تببُر] نام گزارد و بخورد و تبش بریده شود. همچنان نشدنیست که یک توده نیک نباشند و از جهان نیکی ببینند. نشدنیست که یک مردم همه درپی هوسها و کینههای خود باشند و بآسایش و سرفرازی رسند.
این یک حقیقت آشکاریست. ولی انبوه مردم ایران آن را نمیدانند و در آرزوی اینند که طبیعت آیین خود را تغییر دهد.
هزارها کسان هستند که پروایی بحال توده و کشور ندارند و یگانه وظیفه برای خود آن را میدانند که پولی درآورند و با خانوادهی خود زندگی کنند و در همان حال آرزومندند که همچون مردمان فرانسه و انگلیس و روس در جهان سرفراز باشند.
هزارها کسان هستند که شما اگر سخنی از آلودگیهای توده رانید و آنها را بکوشش و همدستی خوانید ، ریشخند کنند. ولی اگر روزی یکی یک بدی دید (مثلاً ماستفروشی ماست را کم داد [1]) فریاد میکشند : «پس این مردم کی اصلاح خواهند شد؟!..».
هزارها کسان هستند که میهنپرستند. ولی میهنپرستی را جز آرزوهایی در دل و سخنانی بر سر زبان نمیدانند.
اینها تو گویی میپندارند جز از مردمان دیگرند. عزیزکردههای خدایند. اینها باید نکوشند و نتیجه برند ، نکارند و بدروند. اینها اگر در سایهی این بیپرواییها و هوسبازیها بذلت افتادند زمین لرزیدن خواهد گرفت. اگر فردا جنگی پیش آمد و بمبهای آتمی کشور را ویرانه گردانید ، آسمان باینها خون خواهد گریست.
اینهاست آنچه میگویم : حقایق را نمیدانند. اینهاست آنچه میگویم آیین طبیعت را نمیشناسند.
(امروز چاره چیست؟ سات 35)
[1] : یا مثلاً اگر کسانی را دید که دستورهای بهداشتی برای کرونا را رعایت نمیکنند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 4ـ از فیروزکوه تا ساری پیاده رفتم (تکهی یک از دو)
در راه از چارپاداران به بازجویی پرداختم. دانسته شد اسبهاشان همه زیر بار است و اسبی برای سوار شدن من نمیدارند. بلکه خورجین و رختخوابم را که بار کردهاند ناخرسند میباشند. دانسته شد قزاقان با زور بگردنشان گزاردهاند. گفتم : اگر شما بار مرا ببرید من خود پیاده توانم آمد. گفتند راههای مازندران همچون جاههای دیگر نیست. در آنسوی گردنه هشت روز است باران میبارد و راهها باتلاق و گِلزار گردیده ، شما چگونه توانید رفت؟!. دیدم خرسندی نمیدارند. گفتم : مرا به یک پناهگاهی رسانید و بارم را پایین گزارید. در دو فرسخی فیروزکوه قهوهخانهای میبود. در آنجا خورجین و رختخوابم را گرفته و چند قران پول و کمی قند و چای داده از آنان جدا گردیدم.
آن شب در قهوهخانه خوابیدم. فردا هرچه بیوسیدم چارپادار نیامد. گفتند : چون در جلو باران میبارد و راهها بسیار بد است ، چارپاداران از سفر بازایستادهاند. شب دوم نیز در آنجا بسر آمد. فردا دو سه چارپادار پیدا شدند و پس از گفتگو پذیرفتند که بار مرا بردارند و من خودم پیاده روم. اینها نیز میگفتند : «نخواهید توانست». گفتم : میخواهم بیازمایم. شما فرودگاههای خودتان را بمن بگویید و دیگر کاری ندارید.
بدینسان با آنان راه افتادیم. روز نخست دشواری نداشت. در آنجاها باران کم آمده بود. روز دوم باران و گِل فزونتر میبود و دشواریها پیدا شد. از میان گلها که میرفتم کفشهایم تاب نیاورد و دوختش از هم شکافت. چون در سر راه آبادیها بهم نزدیکست در چند جا ایستادم و کفشهایم بدوختن دادم. در بسیاری جاها شاهراه درمیان باتلاقها گم شده بود و من آن را نشناخته گم میکردم.
شاهراه مازندران را در زمان شاهعباس بزرگ ساخته و با سنگهای بسیار بزرگ فرش کرده بودند. ولی کمکم سنگها کنده شده و راه از میان رفته و تنها نامش مانده بود. من میدیدم میگویند : «جادهی شاهعباس» ، ولی در هیچ جا جز گل و باتلاق چیزی نمیدیدم. نشانی که شاهراه را بفهماند درمیان نمیبود.
یک دشواری دیگر برای من داستان زبان میبود. مازندرانیان فارسی نمیفهمیدند و من مازندرانی نمیفهمیدم. تنها یک واژهی «بَبو» (برادر) را یاد گرفته بودم که چون راه را گم میکردم ، از دور هر که را میدیدم بانگ برمیداشتم : «آهای ببو» و چون میآمد و یا میایستاد و من میرفتم ، راه را ازو میپرسیدم و با دشواری چیزی فهمانیده و میفهمیدم.
نخست بار بود که با نیمزبانهای ایرانی برخورد پیدا میکردم. نخست بار بود که از بودن آنها آگاه میشدم. در دماوند و کیلون که نیمزبان دماوندی را شنیدم با خود گفتم روستاییانند و فارسی را شکسته بزبان میآورند. ولی در اینجا فهمیدم نه چنانست و داستان بگونهی دیگر میباشد.
گاهی نیز راه را گم کرده به باتلاقی میافتادم و ناچار میشدم با دشواریهای بسیار خود را از آنجا بیرون کشم. گاهی نیز سگهای چوپان مرا از دور دیده میدویدند و من چون دانسته بودم اگر کسی بنشیند و بخود تکان ندهد سگ باو نپردازد ، روی سبزهها نشسته تکان نمیخوردم ، سگان در پیرامونم حلقه میزدند و چند دقیقه میبودند و سپس یکایک بازگشته میرفتند.
با این دشواریها راه میپیمودم و چون از روز دوم باران ایستاده بود ، گاهی سنگی را برگزیده روی آن مینشستم و میآسودم. سبزی و خرّمی مازندران برای من تازگی میداشت و بسیار دلکش میبود. میباید بگویم که روانم را تازهتر و نیرومندتر میگردانید.
🔸 4ـ از فیروزکوه تا ساری پیاده رفتم (تکهی یک از دو)
در راه از چارپاداران به بازجویی پرداختم. دانسته شد اسبهاشان همه زیر بار است و اسبی برای سوار شدن من نمیدارند. بلکه خورجین و رختخوابم را که بار کردهاند ناخرسند میباشند. دانسته شد قزاقان با زور بگردنشان گزاردهاند. گفتم : اگر شما بار مرا ببرید من خود پیاده توانم آمد. گفتند راههای مازندران همچون جاههای دیگر نیست. در آنسوی گردنه هشت روز است باران میبارد و راهها باتلاق و گِلزار گردیده ، شما چگونه توانید رفت؟!. دیدم خرسندی نمیدارند. گفتم : مرا به یک پناهگاهی رسانید و بارم را پایین گزارید. در دو فرسخی فیروزکوه قهوهخانهای میبود. در آنجا خورجین و رختخوابم را گرفته و چند قران پول و کمی قند و چای داده از آنان جدا گردیدم.
آن شب در قهوهخانه خوابیدم. فردا هرچه بیوسیدم چارپادار نیامد. گفتند : چون در جلو باران میبارد و راهها بسیار بد است ، چارپاداران از سفر بازایستادهاند. شب دوم نیز در آنجا بسر آمد. فردا دو سه چارپادار پیدا شدند و پس از گفتگو پذیرفتند که بار مرا بردارند و من خودم پیاده روم. اینها نیز میگفتند : «نخواهید توانست». گفتم : میخواهم بیازمایم. شما فرودگاههای خودتان را بمن بگویید و دیگر کاری ندارید.
بدینسان با آنان راه افتادیم. روز نخست دشواری نداشت. در آنجاها باران کم آمده بود. روز دوم باران و گِل فزونتر میبود و دشواریها پیدا شد. از میان گلها که میرفتم کفشهایم تاب نیاورد و دوختش از هم شکافت. چون در سر راه آبادیها بهم نزدیکست در چند جا ایستادم و کفشهایم بدوختن دادم. در بسیاری جاها شاهراه درمیان باتلاقها گم شده بود و من آن را نشناخته گم میکردم.
شاهراه مازندران را در زمان شاهعباس بزرگ ساخته و با سنگهای بسیار بزرگ فرش کرده بودند. ولی کمکم سنگها کنده شده و راه از میان رفته و تنها نامش مانده بود. من میدیدم میگویند : «جادهی شاهعباس» ، ولی در هیچ جا جز گل و باتلاق چیزی نمیدیدم. نشانی که شاهراه را بفهماند درمیان نمیبود.
یک دشواری دیگر برای من داستان زبان میبود. مازندرانیان فارسی نمیفهمیدند و من مازندرانی نمیفهمیدم. تنها یک واژهی «بَبو» (برادر) را یاد گرفته بودم که چون راه را گم میکردم ، از دور هر که را میدیدم بانگ برمیداشتم : «آهای ببو» و چون میآمد و یا میایستاد و من میرفتم ، راه را ازو میپرسیدم و با دشواری چیزی فهمانیده و میفهمیدم.
نخست بار بود که با نیمزبانهای ایرانی برخورد پیدا میکردم. نخست بار بود که از بودن آنها آگاه میشدم. در دماوند و کیلون که نیمزبان دماوندی را شنیدم با خود گفتم روستاییانند و فارسی را شکسته بزبان میآورند. ولی در اینجا فهمیدم نه چنانست و داستان بگونهی دیگر میباشد.
گاهی نیز راه را گم کرده به باتلاقی میافتادم و ناچار میشدم با دشواریهای بسیار خود را از آنجا بیرون کشم. گاهی نیز سگهای چوپان مرا از دور دیده میدویدند و من چون دانسته بودم اگر کسی بنشیند و بخود تکان ندهد سگ باو نپردازد ، روی سبزهها نشسته تکان نمیخوردم ، سگان در پیرامونم حلقه میزدند و چند دقیقه میبودند و سپس یکایک بازگشته میرفتند.
با این دشواریها راه میپیمودم و چون از روز دوم باران ایستاده بود ، گاهی سنگی را برگزیده روی آن مینشستم و میآسودم. سبزی و خرّمی مازندران برای من تازگی میداشت و بسیار دلکش میبود. میباید بگویم که روانم را تازهتر و نیرومندتر میگردانید.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 227
🔸 پسوندها (تکهی سه از سه)
4ـ دیس : یکی دیگر از پسوندهای فارسی «دیس» است این پسوند «مانندهی یک چیزی را که برای نشان دادن آن بسازند» میفهماند. مثلاً تندیس : مانندهی تن کسی که برای نشان دادن او بسازند (مجسمه) همچنین ما میتوانیم اسبدیس ، شتردیس ، گاودیس ، درختدیس ، گلدیس و مانند اینها را نیز بیاوریم. اگر تنها سر یک آدمی را ساختهاند میتوان سردیس گفت.
5ـ ین : این نیز از پسوندهاست و معنی «پدید آمده از یک چیزی را» میفهماند. مثلاً نان جوین : نانی که از جو پختهاند. از این گونه است : چوبین ، آهنین ، رویین ، پولادین ، پشمین ، ابریشمین ، زرین ، مسین ، بلورین ، گلین و مانند اینها.
باین پسوند ما نیاز بسیار میداریم و برای آنکه نیک بهرهمند گردیم باید نابسامانیهای آن را که در زیر یاد کرده میشود بکنار گردانیم.
1) در همه جا نمیآید و ما باید آن را در همه جا بیاوریم ، مثلاً برنجین ، سربین ، گندمین ، گیاهین ، خاکین ، گوشتین ، و هرچه مانند اینهاست بیاوریم.
2) برخی کلمهها را که بیرون از این معنی است کنار گزارده نیاوریم مثلاً خونین ، چرکین ، ننگین ، رنگین نگوییم. زیرا آن معنی که برای پسوند یاد کردیم در اینها نیست («خونین» چیزی را که از خون ساخته شده نمیگوییم). در این کلمهها باید خونآلود ، چرکآلود ، ننگآور ، رنگ گرفته بگوییم.
3) کلمهی «سنگین» که بمعنی گران (آخشیج سبک) آورده میشود پاک غلطست و بکنار گزاریم. در این معنی همان کلمهی «گران» را بکار برده «سنگین» را بمعنی «ساخته شده از سنگ» بیاوریم که در بسیار جاها بآن نیاز میداریم.
4) کلمهی «شیرین» که آخشیج تلخ باشد نیز غلطست. آن را باید از این معنی بیرون آورده در معنی درست خودش که «ساخته شده از شیر» است و ما نیاز باین معنی آن میداریم که از کلمهی «لبنیات» بینیاز گردیم بکار بریم.
🔸 پسوندها (تکهی سه از سه)
4ـ دیس : یکی دیگر از پسوندهای فارسی «دیس» است این پسوند «مانندهی یک چیزی را که برای نشان دادن آن بسازند» میفهماند. مثلاً تندیس : مانندهی تن کسی که برای نشان دادن او بسازند (مجسمه) همچنین ما میتوانیم اسبدیس ، شتردیس ، گاودیس ، درختدیس ، گلدیس و مانند اینها را نیز بیاوریم. اگر تنها سر یک آدمی را ساختهاند میتوان سردیس گفت.
5ـ ین : این نیز از پسوندهاست و معنی «پدید آمده از یک چیزی را» میفهماند. مثلاً نان جوین : نانی که از جو پختهاند. از این گونه است : چوبین ، آهنین ، رویین ، پولادین ، پشمین ، ابریشمین ، زرین ، مسین ، بلورین ، گلین و مانند اینها.
باین پسوند ما نیاز بسیار میداریم و برای آنکه نیک بهرهمند گردیم باید نابسامانیهای آن را که در زیر یاد کرده میشود بکنار گردانیم.
1) در همه جا نمیآید و ما باید آن را در همه جا بیاوریم ، مثلاً برنجین ، سربین ، گندمین ، گیاهین ، خاکین ، گوشتین ، و هرچه مانند اینهاست بیاوریم.
2) برخی کلمهها را که بیرون از این معنی است کنار گزارده نیاوریم مثلاً خونین ، چرکین ، ننگین ، رنگین نگوییم. زیرا آن معنی که برای پسوند یاد کردیم در اینها نیست («خونین» چیزی را که از خون ساخته شده نمیگوییم). در این کلمهها باید خونآلود ، چرکآلود ، ننگآور ، رنگ گرفته بگوییم.
3) کلمهی «سنگین» که بمعنی گران (آخشیج سبک) آورده میشود پاک غلطست و بکنار گزاریم. در این معنی همان کلمهی «گران» را بکار برده «سنگین» را بمعنی «ساخته شده از سنگ» بیاوریم که در بسیار جاها بآن نیاز میداریم.
4) کلمهی «شیرین» که آخشیج تلخ باشد نیز غلطست. آن را باید از این معنی بیرون آورده در معنی درست خودش که «ساخته شده از شیر» است و ما نیاز باین معنی آن میداریم که از کلمهی «لبنیات» بینیاز گردیم بکار بریم.
✴️ چه باید کرد
(تکهی دوم)
🔶یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نبینند
(بخش 2 از 2)
یك تودهی خردمند باید از گذشته پند آموزد. این بار سوم است كه ایرانیان چشم باز كرده خود را در برابر یك چنین پیمانی میبینند و با داد و غوغا بجلوگیری و ایستادگی میكوشند. یكی در سال 1325[ق] (1907 میلادی) بود که پیمان انگلیس و روس بیرون آمد و مجلس نخستین که آن زمان برپا بود آن را نپذیرفت و از راه وزارت خارجه به پروتست پرداخت. نیز روزنامههای ایران گفتارهای گلهآمیز بسیار نوشتند. ولی از هیچیکی از اینها نتیجهای بدست نیامد و دو دولت آن پیمان را استوار داشتند و بکار بستند تا هنگامی که دولت امپراتوری روس برافتاد و داستان از میان رفت.
دیگری در سال 1337[ق] (1919 میلادی) بود که وثوقالدوله سررشتهدار آن روز ایران با دولت انگلیس بست ، و چون بیرون آمد در تهران هیاهوی سختی برخاست ، و کسانی از آنان که وزارت یافته هم بودند ناخشنودی نمودند ، و روزنامههایی به گفتارهای تندی برخاستند. کار بجایی رسید که وثوقالدوله ناگزیر شد حاجیمحتشمالسلطنه و مستشارالدوله و کسان دیگری را بکاشان فرستاد. صبا مدیر روزنامهی ستارهی ایران را به قزوین دور راند.
تا دیرگاهی این هیاهو درمیان بود و وثوقالدوله ماندن نتوانسته از کار کناره گرفت. ولی پیمان با آنکه از مجلس نگذشته بود همچنان میماند تا نظر دولت انگلیس دیگر گردید و در زمان سیدضیاءالدین لغو آن را پذیرفتند.
نمیخواهم این پیمان 1320 را با آن دو پیمانِ پیش بیك ترازو گزارم. در این زمینه گفتگو ندارم خواستم آنست كه چنانكه از هیاهوها دربارهی آن دو نتیجهای نشد و گوش ندادند و پس از بیست و اند سال شما همانید كه بودید و باز خود را در برابر یك چنان پیمانی میبینید ، از هیاهو و فریاد و گله و نالهی امروزی نیز هیچ نتیجه نخواهد بود.
شما از چه مینالید؟!.. از دست كه گله میكنید؟! سرچشمهی همهی گرفتاریهای شما درمیان خودتانست. شما خود بدید كه دچار بدی گردیدهاید.
دوباره میگویم : گردش این جهان از روی یك آیین استواریست ، و من اینك یك بندی را از آن آیین برای شما مینویسم : «یك مردمی تا خود نیك نباشد از جهان نیكی نبینند».
كنون شما آیا این را میپذیرید و از درون دل باور میكنید یا نه؟.. اگر نمیپذیرید باید گفت : معنی جهان و زندگی را نمیشناسید. باید گفت : از راستیها بسیار دورید. اگر میپذیرید و از درون دل باور میكنید در آنحال باید بجای این گله و نالههای بیجا در اندیشهی نیكی باشید تا بتوانید از نیكیهای جهان بهرهور گردید.
شگفت است كه در همین روزها در نشستی این گفتگو میكردم و چون كسانی بگله و ناله پرداخته بودند بایشان پاسخ داده میگفتم : «شما بدید كه از جهان بدی میبینید» ، یكی از آنان فریاد برآورد : «آقا چگونه ما بدیم؟! دیگران بما زور میگویند و ظلم میكنند». گفتم : «آن هم از بدیتانست. شما اگر نیك باشید كسی نتواند زور گوید. این زورگویی از آنست كه ناتوانید و ناتوانی از آن است كه آلودهی اندیشههای پراكنده و خویهای پستی هستید».
دیگری گفت : «تا مردم بیایند نیك شوند فرصت از دست رفته. باید هرچه زودتر كاری كرد».
گفتم : چه كار توانید كرد؟!.. شما گله و هیاهو را كار میشمارید و همین نشان نافهمی شماست. شما با این حالی كه هستید چه توانید كرد ، جز آنكه فلان وكیل با صد بدنامی كه دارد در مجلس نطق بسیار درازی كند و از روزنامهها نیز توقع درج آن را داشته باشد ، و بَهمان وكیل كه ما میدانیم جز پول بهیچ چیزی پابندی ندارد به رُویهكاری[= ظاهرسازی] ایرادهایی كند ، و فلان شاعر شعرهایی گوید و بدست این و آن دهد؟!.. آیا از اینها چه سودی تواند بود؟!.. همین كسان تا چه اندازه بجانفشانی آمادهاند؟. جانفشانی بماند ـ تا چهاندازه بزیان پولی تحمل توانند كرد؟..
(تکهی دوم)
🔶یك مردمی تا خود نیك نباشند از جهان نیكی نبینند
(بخش 2 از 2)
یك تودهی خردمند باید از گذشته پند آموزد. این بار سوم است كه ایرانیان چشم باز كرده خود را در برابر یك چنین پیمانی میبینند و با داد و غوغا بجلوگیری و ایستادگی میكوشند. یكی در سال 1325[ق] (1907 میلادی) بود که پیمان انگلیس و روس بیرون آمد و مجلس نخستین که آن زمان برپا بود آن را نپذیرفت و از راه وزارت خارجه به پروتست پرداخت. نیز روزنامههای ایران گفتارهای گلهآمیز بسیار نوشتند. ولی از هیچیکی از اینها نتیجهای بدست نیامد و دو دولت آن پیمان را استوار داشتند و بکار بستند تا هنگامی که دولت امپراتوری روس برافتاد و داستان از میان رفت.
دیگری در سال 1337[ق] (1919 میلادی) بود که وثوقالدوله سررشتهدار آن روز ایران با دولت انگلیس بست ، و چون بیرون آمد در تهران هیاهوی سختی برخاست ، و کسانی از آنان که وزارت یافته هم بودند ناخشنودی نمودند ، و روزنامههایی به گفتارهای تندی برخاستند. کار بجایی رسید که وثوقالدوله ناگزیر شد حاجیمحتشمالسلطنه و مستشارالدوله و کسان دیگری را بکاشان فرستاد. صبا مدیر روزنامهی ستارهی ایران را به قزوین دور راند.
تا دیرگاهی این هیاهو درمیان بود و وثوقالدوله ماندن نتوانسته از کار کناره گرفت. ولی پیمان با آنکه از مجلس نگذشته بود همچنان میماند تا نظر دولت انگلیس دیگر گردید و در زمان سیدضیاءالدین لغو آن را پذیرفتند.
نمیخواهم این پیمان 1320 را با آن دو پیمانِ پیش بیك ترازو گزارم. در این زمینه گفتگو ندارم خواستم آنست كه چنانكه از هیاهوها دربارهی آن دو نتیجهای نشد و گوش ندادند و پس از بیست و اند سال شما همانید كه بودید و باز خود را در برابر یك چنان پیمانی میبینید ، از هیاهو و فریاد و گله و نالهی امروزی نیز هیچ نتیجه نخواهد بود.
شما از چه مینالید؟!.. از دست كه گله میكنید؟! سرچشمهی همهی گرفتاریهای شما درمیان خودتانست. شما خود بدید كه دچار بدی گردیدهاید.
دوباره میگویم : گردش این جهان از روی یك آیین استواریست ، و من اینك یك بندی را از آن آیین برای شما مینویسم : «یك مردمی تا خود نیك نباشد از جهان نیكی نبینند».
كنون شما آیا این را میپذیرید و از درون دل باور میكنید یا نه؟.. اگر نمیپذیرید باید گفت : معنی جهان و زندگی را نمیشناسید. باید گفت : از راستیها بسیار دورید. اگر میپذیرید و از درون دل باور میكنید در آنحال باید بجای این گله و نالههای بیجا در اندیشهی نیكی باشید تا بتوانید از نیكیهای جهان بهرهور گردید.
شگفت است كه در همین روزها در نشستی این گفتگو میكردم و چون كسانی بگله و ناله پرداخته بودند بایشان پاسخ داده میگفتم : «شما بدید كه از جهان بدی میبینید» ، یكی از آنان فریاد برآورد : «آقا چگونه ما بدیم؟! دیگران بما زور میگویند و ظلم میكنند». گفتم : «آن هم از بدیتانست. شما اگر نیك باشید كسی نتواند زور گوید. این زورگویی از آنست كه ناتوانید و ناتوانی از آن است كه آلودهی اندیشههای پراكنده و خویهای پستی هستید».
دیگری گفت : «تا مردم بیایند نیك شوند فرصت از دست رفته. باید هرچه زودتر كاری كرد».
گفتم : چه كار توانید كرد؟!.. شما گله و هیاهو را كار میشمارید و همین نشان نافهمی شماست. شما با این حالی كه هستید چه توانید كرد ، جز آنكه فلان وكیل با صد بدنامی كه دارد در مجلس نطق بسیار درازی كند و از روزنامهها نیز توقع درج آن را داشته باشد ، و بَهمان وكیل كه ما میدانیم جز پول بهیچ چیزی پابندی ندارد به رُویهكاری[= ظاهرسازی] ایرادهایی كند ، و فلان شاعر شعرهایی گوید و بدست این و آن دهد؟!.. آیا از اینها چه سودی تواند بود؟!.. همین كسان تا چه اندازه بجانفشانی آمادهاند؟. جانفشانی بماند ـ تا چهاندازه بزیان پولی تحمل توانند كرد؟..
چه شده است كه هر زمان نام نیك گردیدن ، بمیان میآید شما میرمید؟.. چه شده است كه نمیخواهید از راهش بچاره كوشید؟..
میگویند : «تا آن زمان فرصت از دست رفته». میگویم : «نرفته و شما هر زمان نیك شوید و این آلودگیها را از خود دور ساختید فرصت در دست شما خواهد بود.» بالاخره راه جز این دو نیست. یا باید باین ذلت و خواری تن دردهید و دیگر آوازی از خود در نیاورید ، و یا به نیكی خودتان و تودهتان بكوشید. اینكه میخواهید خود را نیك نگردانید و با آن همه آزاد و سرفراز زندگی كنید ، آرزوی بسیار خامیست بلكه باید گفت : با طبیعت جنگیدن است.
🔸🔸🔸
باید گفت : در زندگانی دو راه هست : یكی راه هوس و دیگری راه خرد. راه هوس آنست كه بچگان دارند ، زنان دارند ، جوانان ناآزموده دارند. هرچه دلشان خواست میكنند. اندیشه بكار نمیبرند ، جز درپی خوشیهای خود نباشند ، و چون در نتیجهی كارهای ناستودهی خود گرفتار گردیدند آن زمان هم به گریه و ناله بس كنند و دل سرد گردانند ، راه خرد آن است كه مردان آزموده و خردمند دارند ، و در هرچیزی جستجوی ریشه و سرچشمهی آن كنند ، و بهیچ كاری جز از روی اندیشه درنیایند ، و از هر كوششی دربند نتیجه باشند ، و به هر دردی از راهش چاره جویند.
امروز بسیاری از ایرانیان راه هوس را پیش گرفتهاند و از اندیشه و خرد كمتر بهرهور میگردند. ولی ما در نوشتن پرچم و در كوششهایی كه خواهیم بكار برد یكسره راه خرد را پیش خواهیم گرفت.
اما این كه نیكی چیست و ما چگونه نیك باشیم زمینهایست كه در شمارههای آینده گفتارهای بسیار در پیرامون آن خواهیم نوشت. این راهی كه ما میرویم همان راه نیكی توده است.
(پرچم روزانه شمارهی 4)
میگویند : «تا آن زمان فرصت از دست رفته». میگویم : «نرفته و شما هر زمان نیك شوید و این آلودگیها را از خود دور ساختید فرصت در دست شما خواهد بود.» بالاخره راه جز این دو نیست. یا باید باین ذلت و خواری تن دردهید و دیگر آوازی از خود در نیاورید ، و یا به نیكی خودتان و تودهتان بكوشید. اینكه میخواهید خود را نیك نگردانید و با آن همه آزاد و سرفراز زندگی كنید ، آرزوی بسیار خامیست بلكه باید گفت : با طبیعت جنگیدن است.
🔸🔸🔸
باید گفت : در زندگانی دو راه هست : یكی راه هوس و دیگری راه خرد. راه هوس آنست كه بچگان دارند ، زنان دارند ، جوانان ناآزموده دارند. هرچه دلشان خواست میكنند. اندیشه بكار نمیبرند ، جز درپی خوشیهای خود نباشند ، و چون در نتیجهی كارهای ناستودهی خود گرفتار گردیدند آن زمان هم به گریه و ناله بس كنند و دل سرد گردانند ، راه خرد آن است كه مردان آزموده و خردمند دارند ، و در هرچیزی جستجوی ریشه و سرچشمهی آن كنند ، و بهیچ كاری جز از روی اندیشه درنیایند ، و از هر كوششی دربند نتیجه باشند ، و به هر دردی از راهش چاره جویند.
امروز بسیاری از ایرانیان راه هوس را پیش گرفتهاند و از اندیشه و خرد كمتر بهرهور میگردند. ولی ما در نوشتن پرچم و در كوششهایی كه خواهیم بكار برد یكسره راه خرد را پیش خواهیم گرفت.
اما این كه نیكی چیست و ما چگونه نیك باشیم زمینهایست كه در شمارههای آینده گفتارهای بسیار در پیرامون آن خواهیم نوشت. این راهی كه ما میرویم همان راه نیكی توده است.
(پرچم روزانه شمارهی 4)