🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 5ـ چهار ماه که در ساری میبودم (تکهی یک از دو)
یک روز و یک شب در خانهی آقا عبدالهادی میهمان میبودم و خانهای با یک نوکر گرفته بآنجا رفتیم. در تهران همسری پیدا کرده بودم و نوشتم او نیز با دختری که میداشت به ساری بیاید. رسواییهای عدلیهی تبریز در اینجا نمیبود. آقا عبدالهادی مردی نیکنهاد و پاکدامن میبود. آقاشیخ جواد قزوینی مدعیالعموم استیناف (شادروان رجا که دو سال پیش مُرد) همچنان نهادی نیک میداشت. در اینجا از رشوه نامی نمیشنیدم. کارکنان عدلیه مهربانی بسیار مینمودند و میهمانیها میدادند. مصدقالملک (1) رئیس استیناف تبریز به برادرزادهاش میرزانصراللهخان نامه نوشته مرا سپرده بوده. آمد بنزد من به دیهی که میداشتند میهمان خوانْد. گفتم بگزاریم به روزهای نوروز. از هر باره خوش میبودم. سبزی و خرمی مازندران مرا شاد میداشت. از دیدن درختهای پرتقال و نارنج و لیمو و نارنگی و سلطانالمرکبات (2) و دیگر درختهای دلکش و از خوردن میوههای آنها لذت مییافتم. از تنگدستی نیز بیرون آمده بودم. همان روزهای نخست ماهانهی یک ماه را گرفتم. با آن فراوانی و ارزانی مازندران میتوانستم به تبریز هم با دستِ پست پولهایی رسانم.
خانهای که گرفته بودم دانسته شد بیرونیِ (3) میرزا موسا ، مجتهد آنجا بوده. این مجتهد مرده و خانوادهاش در اندرونی (4) میزیستند ـ زنی مهربان و بافهم میداشت. چند روزی شام و ناهار برای من میفرستاد. خواهش کردم بجای آن از کتابهای شوهرش بمن دهد. کتابهایی فرستاد که مایهی سرگرمیم گردید. درمیان آنها دفتری دیدم که مجتهد نامبرده خودش نوشته و بآن جملههای عربی که بنام حدیث قدسی شناخته گردیده : «و کُنْتُ کَنْزاً مخفیّاً فَاحْبَبْتُ انْ اعْرَفَ فَخَلَقْتُ الخَلْقَ لِکَیْ اعْرَف» (5) ایراد گرفته بدینسان :
«خفی یخفی» لازم است و از فعل لازم اسم مفعول نتوان آورد. اینست «مخفی» غلطست. ما آن را در عربی نیز نمییابیم. بلکه بجای آن «خفی» را مییابیم.
این ایراد را گرفته و چون نخواسته یا نیارَسته (6) که بگوید این حدیث ساخته است و سازندهی آن عربی را خوب نمیدانسته ، بجای این کوشیده که به ایراد پاسخی دهد.
من دیدم ایراد بسیار بجاست. ولی پاسخهایی که داده هیچ یک راست نیست. خشنود گردیدم که نادانستهای را دانستم. با پسرش گفتگو میکردیم ، گفتم : مردی دانشمند ، از مستأجری خانهاش هم سود توان برد.
یک سرگرمی بهتر هم یاد گرفتن زبان مازندرانی بود. چنانکه گفتم در راه باین نیمزبان برخورده در شگفت شده بودم. در اینجا گفتم بهتر است یاد گیرم و بدانم چیست. بهتر دانستم «متدی» را بیازمایم. بدینسان که بیهیچ پرسشی بیاد گرفتن آن پردازم. این متدیست که بچگان دارند و زبان پدر و مادر را یاد گیرند. اینبود گوش میدادم و هر جملهای که میشنیدم بیاد میسپردم و مینوشتم و آنچه نمیفهمیدم بخود وامیگزاردم. مثلاً روزی پسری را دیدم گاوی را میراند. گاو سر خود برگردانید و شاخی باو انداخت. پسر گفت : «او مره زندی؟!». من ندانستم گفت : «مرا زدی» یا گفت : «مرا میزنی». همچنان نگه داشتم تا سپس دانستم «زندی» بمعنی «میزنی» است ، «زدی» را باید «بزوئی» گفت. شش کس «گذشته» و «اکنون» همه را بدست آوردم.
هرگاه که بیکار میبودم ببازار میرفتم که هم بگردم و هم درس خوانم. شنیده بودم امیر نام شاعری بوده پازواری (۷) بزبان مازندرانی شعرهایی گفته. روزی بگدایی گفتم : «امیری دونده؟.». گفت : «دومبه». گفتم : «بئو». آغاز کرد :
امیر گنه مهکار چه زار ببیه مهپوست کلا شال ناهار ببیه ...
(امیر میگوید کار من چه زار شده. پوست کلاه من ناهار شغال شده)
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ در بخش سیام زندگانی من یادش رفته. در چاپ «مصدقالممالک» بوده که آقای محمد امینی لغزش بودنش را نشان دادهاند.
2ـ میوهای بزرگتر از خربزه که ویژهی مازندرانست و در جای دیگر یافت نشود. (بیاری واژهنامهی دهخدا)
3ـ بیرونی = بخشی از ساختمان که ویژهی پذیرایی میهمان است. (دهخدا)
4ـ درونی یا اندرونی = خانهای که پشت بیرونی باشد و ویژهی زن و فرزندان و خدمتکاران است. (دهخدا)
5ـ معنی : من گنج پنهان بودم. دوست داشتم که آشکار شوم. پس آفریدگان را آفریدم تا شناخته شوم.
6ـ یارَستن = جرأت داشتن/کردن
۷ـ پازوار دهستانی نزدیک بابل و بابلسر.
🔸 5ـ چهار ماه که در ساری میبودم (تکهی یک از دو)
یک روز و یک شب در خانهی آقا عبدالهادی میهمان میبودم و خانهای با یک نوکر گرفته بآنجا رفتیم. در تهران همسری پیدا کرده بودم و نوشتم او نیز با دختری که میداشت به ساری بیاید. رسواییهای عدلیهی تبریز در اینجا نمیبود. آقا عبدالهادی مردی نیکنهاد و پاکدامن میبود. آقاشیخ جواد قزوینی مدعیالعموم استیناف (شادروان رجا که دو سال پیش مُرد) همچنان نهادی نیک میداشت. در اینجا از رشوه نامی نمیشنیدم. کارکنان عدلیه مهربانی بسیار مینمودند و میهمانیها میدادند. مصدقالملک (1) رئیس استیناف تبریز به برادرزادهاش میرزانصراللهخان نامه نوشته مرا سپرده بوده. آمد بنزد من به دیهی که میداشتند میهمان خوانْد. گفتم بگزاریم به روزهای نوروز. از هر باره خوش میبودم. سبزی و خرمی مازندران مرا شاد میداشت. از دیدن درختهای پرتقال و نارنج و لیمو و نارنگی و سلطانالمرکبات (2) و دیگر درختهای دلکش و از خوردن میوههای آنها لذت مییافتم. از تنگدستی نیز بیرون آمده بودم. همان روزهای نخست ماهانهی یک ماه را گرفتم. با آن فراوانی و ارزانی مازندران میتوانستم به تبریز هم با دستِ پست پولهایی رسانم.
خانهای که گرفته بودم دانسته شد بیرونیِ (3) میرزا موسا ، مجتهد آنجا بوده. این مجتهد مرده و خانوادهاش در اندرونی (4) میزیستند ـ زنی مهربان و بافهم میداشت. چند روزی شام و ناهار برای من میفرستاد. خواهش کردم بجای آن از کتابهای شوهرش بمن دهد. کتابهایی فرستاد که مایهی سرگرمیم گردید. درمیان آنها دفتری دیدم که مجتهد نامبرده خودش نوشته و بآن جملههای عربی که بنام حدیث قدسی شناخته گردیده : «و کُنْتُ کَنْزاً مخفیّاً فَاحْبَبْتُ انْ اعْرَفَ فَخَلَقْتُ الخَلْقَ لِکَیْ اعْرَف» (5) ایراد گرفته بدینسان :
«خفی یخفی» لازم است و از فعل لازم اسم مفعول نتوان آورد. اینست «مخفی» غلطست. ما آن را در عربی نیز نمییابیم. بلکه بجای آن «خفی» را مییابیم.
این ایراد را گرفته و چون نخواسته یا نیارَسته (6) که بگوید این حدیث ساخته است و سازندهی آن عربی را خوب نمیدانسته ، بجای این کوشیده که به ایراد پاسخی دهد.
من دیدم ایراد بسیار بجاست. ولی پاسخهایی که داده هیچ یک راست نیست. خشنود گردیدم که نادانستهای را دانستم. با پسرش گفتگو میکردیم ، گفتم : مردی دانشمند ، از مستأجری خانهاش هم سود توان برد.
یک سرگرمی بهتر هم یاد گرفتن زبان مازندرانی بود. چنانکه گفتم در راه باین نیمزبان برخورده در شگفت شده بودم. در اینجا گفتم بهتر است یاد گیرم و بدانم چیست. بهتر دانستم «متدی» را بیازمایم. بدینسان که بیهیچ پرسشی بیاد گرفتن آن پردازم. این متدیست که بچگان دارند و زبان پدر و مادر را یاد گیرند. اینبود گوش میدادم و هر جملهای که میشنیدم بیاد میسپردم و مینوشتم و آنچه نمیفهمیدم بخود وامیگزاردم. مثلاً روزی پسری را دیدم گاوی را میراند. گاو سر خود برگردانید و شاخی باو انداخت. پسر گفت : «او مره زندی؟!». من ندانستم گفت : «مرا زدی» یا گفت : «مرا میزنی». همچنان نگه داشتم تا سپس دانستم «زندی» بمعنی «میزنی» است ، «زدی» را باید «بزوئی» گفت. شش کس «گذشته» و «اکنون» همه را بدست آوردم.
هرگاه که بیکار میبودم ببازار میرفتم که هم بگردم و هم درس خوانم. شنیده بودم امیر نام شاعری بوده پازواری (۷) بزبان مازندرانی شعرهایی گفته. روزی بگدایی گفتم : «امیری دونده؟.». گفت : «دومبه». گفتم : «بئو». آغاز کرد :
امیر گنه مهکار چه زار ببیه مهپوست کلا شال ناهار ببیه ...
(امیر میگوید کار من چه زار شده. پوست کلاه من ناهار شغال شده)
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ در بخش سیام زندگانی من یادش رفته. در چاپ «مصدقالممالک» بوده که آقای محمد امینی لغزش بودنش را نشان دادهاند.
2ـ میوهای بزرگتر از خربزه که ویژهی مازندرانست و در جای دیگر یافت نشود. (بیاری واژهنامهی دهخدا)
3ـ بیرونی = بخشی از ساختمان که ویژهی پذیرایی میهمان است. (دهخدا)
4ـ درونی یا اندرونی = خانهای که پشت بیرونی باشد و ویژهی زن و فرزندان و خدمتکاران است. (دهخدا)
5ـ معنی : من گنج پنهان بودم. دوست داشتم که آشکار شوم. پس آفریدگان را آفریدم تا شناخته شوم.
6ـ یارَستن = جرأت داشتن/کردن
۷ـ پازوار دهستانی نزدیک بابل و بابلسر.
✴️ با خوانندگان
کوشاد تلگرام : یکی از خوانندگان از ما خواستهاند گفتاری دربارهی «جنسیتپرستی» در ایران در کانال بنویسیم. ایشان میگویند : بنویسید تا ملایان بدانند که اگر نژادپرستی کار بدیست و تلویزیون ایران اعتراضهای مردم آمریکا را از روی عمد پیاپی نشان میدهد ، کاری که این حکومت با زنان میکند از آن بسیار بدتر است.
میگوییم : گرفتاریهای ما از رهگذر مدیران ناکاردان و سررشتهداران راهزن و قانون اساسی لنگ و بیکاره که یک اصل بنیادیش ولایت فقیه میباشد یکی نیست ، ده تا نیست ، صد تا نیست. آیا با گفتن و نوشتن ما ، درست خواهند شد؟ اگر بفرض یکی را گفتیم و سران حکومت ناچار شدند آن گرفتاری را از میان بردارند ، آیا دو تا دیگر پیدا نخواهد شد؟!
این کاریست که دیگران میکنند و شما اگر گفتارهاشان را از دیده بگذرانید جز این اعتراضها و گلهگزاریها و یا ریشخند کردن جستار دیگری در نوشتههاشان نمییابید. آیا چه سودی از آنها برخاسته؟!
ما از همهی خوانندگان بویژه آنان که پیشامدهای سالهای 56 و 57 را بچشم خود ندیدهاند میخواهیم تاریخ آن دوره را نیک یاد گیرند. ببینند چه شد که حکومت شاه برافتاد و یک مشت ملای فریبکار بر ما چیره شدند. اینها را نه از راه هواداری از محمدرضاشاه مینویسیم. بلکه از آن راه که میبینیم مردم اکنون نیز همانجایی هستند که چهلودو سال پیش بودند. این سخن اگر به شما ناگوار میافتد هنگامی که آن پیشامدها را خوانده نیک بیاد بسپارید خواهید دانست آنچه میگوییم حقیقتست.
در آن زمان نیز در مغزهای برجستگان توده (نه مردم عادی) اندیشهای جز این نبود که مانع پیشرفت و نیکروزی کشور چیزی نیست جز شاه و حکومتش! اگر این را در جستجوهای خود دریافتید خواهید دانست بدبختیها و ستمهایی که از حکومت ملایان کشیده و میکشیم یک بخشَش از کسانیست که بیداشتن سرمایهای رشتهی راهبری مردم را بدست گرفتند و ایشان را به سوی «جمهوری اسلامی» کشانیدند. از آنسو مردم عادی هم فریب «آگاهی و دانش» آنان را خوردند و خودشان نیز آمادهی پذیرش چنین حکومتی بودند و اینها رویهمرفته کار را به این وضع کشانید.
ما دوست داریم شما خود این کار را بکنید و نتیجهی چنان بررسیای را بما بنویسید. ارزش این کار صد برابر آن اعتراضاتی است که هر روز خوانده و شنیده میشود.
شما اگر باریکبینانه گفتارهای ما را بخوانید میبینید کوشش این کانال همه برآنست که خردهای خوانندگان بتکان آید و از خاماندیشی بیرون آیند. بتوانند دربارهی پیشامدها نیک بیندیشند و از روی فهم و آزمودگی چارهاندیشی کنند نه آنکه همچون پیشامدهای سال 57 کوروار و از روی احساسات بار دیگر بازیچهی یک رشته اندیشههای بدخواهانه شوند. باز هم بپندارند تنها گرفتاریِ مردم ، حکومتشان است. و از اینروی هیچگاه دربند آلودگیهای خود نباشند و به هیچ کوششی برای نیک گردیدن سر فرود نیاورند.
اینکه آن یگانهمرد تأکید دارد مردم باید به نیک گردیدن خود بکوشند و این را گام نخست در راه بهبود زندگیشان بدانند ، این سخن همهي آرمانهای نیکخواهانه را یکجا در خود دارد. این یک شعار نیست. برای جملهسازی و سخنپردازی گفته نشده. این بنیادیست که هر تودهی خردمندی خواهانست آیندهی خود را بروی آن بگزارد.
.
کوشاد تلگرام : یکی از خوانندگان از ما خواستهاند گفتاری دربارهی «جنسیتپرستی» در ایران در کانال بنویسیم. ایشان میگویند : بنویسید تا ملایان بدانند که اگر نژادپرستی کار بدیست و تلویزیون ایران اعتراضهای مردم آمریکا را از روی عمد پیاپی نشان میدهد ، کاری که این حکومت با زنان میکند از آن بسیار بدتر است.
میگوییم : گرفتاریهای ما از رهگذر مدیران ناکاردان و سررشتهداران راهزن و قانون اساسی لنگ و بیکاره که یک اصل بنیادیش ولایت فقیه میباشد یکی نیست ، ده تا نیست ، صد تا نیست. آیا با گفتن و نوشتن ما ، درست خواهند شد؟ اگر بفرض یکی را گفتیم و سران حکومت ناچار شدند آن گرفتاری را از میان بردارند ، آیا دو تا دیگر پیدا نخواهد شد؟!
این کاریست که دیگران میکنند و شما اگر گفتارهاشان را از دیده بگذرانید جز این اعتراضها و گلهگزاریها و یا ریشخند کردن جستار دیگری در نوشتههاشان نمییابید. آیا چه سودی از آنها برخاسته؟!
ما از همهی خوانندگان بویژه آنان که پیشامدهای سالهای 56 و 57 را بچشم خود ندیدهاند میخواهیم تاریخ آن دوره را نیک یاد گیرند. ببینند چه شد که حکومت شاه برافتاد و یک مشت ملای فریبکار بر ما چیره شدند. اینها را نه از راه هواداری از محمدرضاشاه مینویسیم. بلکه از آن راه که میبینیم مردم اکنون نیز همانجایی هستند که چهلودو سال پیش بودند. این سخن اگر به شما ناگوار میافتد هنگامی که آن پیشامدها را خوانده نیک بیاد بسپارید خواهید دانست آنچه میگوییم حقیقتست.
در آن زمان نیز در مغزهای برجستگان توده (نه مردم عادی) اندیشهای جز این نبود که مانع پیشرفت و نیکروزی کشور چیزی نیست جز شاه و حکومتش! اگر این را در جستجوهای خود دریافتید خواهید دانست بدبختیها و ستمهایی که از حکومت ملایان کشیده و میکشیم یک بخشَش از کسانیست که بیداشتن سرمایهای رشتهی راهبری مردم را بدست گرفتند و ایشان را به سوی «جمهوری اسلامی» کشانیدند. از آنسو مردم عادی هم فریب «آگاهی و دانش» آنان را خوردند و خودشان نیز آمادهی پذیرش چنین حکومتی بودند و اینها رویهمرفته کار را به این وضع کشانید.
ما دوست داریم شما خود این کار را بکنید و نتیجهی چنان بررسیای را بما بنویسید. ارزش این کار صد برابر آن اعتراضاتی است که هر روز خوانده و شنیده میشود.
شما اگر باریکبینانه گفتارهای ما را بخوانید میبینید کوشش این کانال همه برآنست که خردهای خوانندگان بتکان آید و از خاماندیشی بیرون آیند. بتوانند دربارهی پیشامدها نیک بیندیشند و از روی فهم و آزمودگی چارهاندیشی کنند نه آنکه همچون پیشامدهای سال 57 کوروار و از روی احساسات بار دیگر بازیچهی یک رشته اندیشههای بدخواهانه شوند. باز هم بپندارند تنها گرفتاریِ مردم ، حکومتشان است. و از اینروی هیچگاه دربند آلودگیهای خود نباشند و به هیچ کوششی برای نیک گردیدن سر فرود نیاورند.
اینکه آن یگانهمرد تأکید دارد مردم باید به نیک گردیدن خود بکوشند و این را گام نخست در راه بهبود زندگیشان بدانند ، این سخن همهي آرمانهای نیکخواهانه را یکجا در خود دارد. این یک شعار نیست. برای جملهسازی و سخنپردازی گفته نشده. این بنیادیست که هر تودهی خردمندی خواهانست آیندهی خود را بروی آن بگزارد.
.
🔶 زبان ایرانی - پرچم روزانه : 229
🔸 کلمات : بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟!
اگر درست در مطلب وارد شویم خواهیم دید کلمههای بنده و چاکر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشورها گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینکه رواج دهندهی این گونه کلمات شعرا و ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست ... کلمات بنده ، چاکر ، کنیز ، جاننثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ؛ غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرت قلی و خانقلیها نماییم آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیکقلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم ... خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواش یواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها این گونه کلمات بیمعنی را لغو نمایند. از تبریز : ح ـ د (1)1
پرچم : به نویسنده سپاس میگزاریم : این گونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است که مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلاگردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیری گرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرگروه میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» ، «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.
اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزاردهایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم.
پابرگی :
1ـ این کوتاهشدهی گفتار بلندتری است. گ.آ
🔸 کلمات : بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟!
اگر درست در مطلب وارد شویم خواهیم دید کلمههای بنده و چاکر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشورها گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینکه رواج دهندهی این گونه کلمات شعرا و ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست ... کلمات بنده ، چاکر ، کنیز ، جاننثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ؛ غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرت قلی و خانقلیها نماییم آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیکقلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم ... خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواش یواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها این گونه کلمات بیمعنی را لغو نمایند. از تبریز : ح ـ د (1)1
پرچم : به نویسنده سپاس میگزاریم : این گونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است که مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلاگردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیری گرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرگروه میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» ، «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.
اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزاردهایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم.
پابرگی :
1ـ این کوتاهشدهی گفتار بلندتری است. گ.آ
✴️ چه باید کرد
(تکهی چهارم)
🔶چگونه نیك باشیم؟.
باید هر كسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها بپیراید
(بخش 2 از 2)
امروز این یكی از بدترین گرفتاریهاست. آن «تربیت» كه نامش بزبانها افتاده ، معنای درست آن اینست كه هر كس خود را از بدیها بپیراید ، و كمیهایی كه دارد از خود دور گرداند ، و نادانستهها را بداند و بحقایق آشنا گردد ، و معنی جهان و زندگی را بفهمد. ولی امروز
«تربیت» آن شده كه هر كس بدیگران برتری فروشد و زبان به پند و اندرز گشاید. هر كس در هر حالی كه هست خود را دانا و درست شمارد و تنها بدیگران ایراد گیرد. اینست معنایی كه از «تربیت» فهمیده شده. ولی این معنی بیكبار غلط است. باید گفت : این خود از «تربیت» بیبهره بودنست.
این در ایران باندازهی رسوایی رسیده و بیكبار زشتیش از میان رفته. گاهی داستانهایی رخ میدهد كه مایهی سرافكندگی هر بافهم و باخردی باشد. كسانی آشكاره بدیهای میكنند و سپس بیباك و بیپروا همان را بدیگران ایراد میگیرند. دو تن با همدیگر ، هر كدام سعیش بآنست كه عیبهای آن یكی را شمارد و آنچه را كه خود كرده و دارد عیب نداند.
در اینجا هم یك داستانی یاد خواهم كرد : خوانندگان فراموش نكردهاند كه چون در شهریورماه ، شاه گذشته از ایران رفت آقای دشتی در مجلس بیك رشته بدگوییهایی از آن شاه برخاست ، و بآقای اورنگ و دیگران ایراد گرفت كه چاپلوسیها میكردند و ستایشگری مینمودند.
اورنگ پاسخ داد كه خود دشتی از ستایشگران بود. سپس دربارهی خود گفت چاپلوسیهایش را شمرده و دویستوسیوشش سطر بوده و آن را هم در راه «تهذیب اخلاق!» كرده.
این داستان مجلس بود. در همان روزها من به تبریز رفتم ، و در آنجا یك داستان شگفتتر دیگری شنیدم. یكی از كاركنان دولتی چنین گفت : «آقازاده مدیرِ[روزنامهی] شاهین نزد من آمده بود و از تهرانیان بدگویی كرده میگفت : آنها بیحقیقتند. میگفت : آقای دشتی دیروز آن ستایشها را مینوشت و امروز این پردهدریها را میكند. گفتم : خود شما نیز همین كار را كردید. شما نیز دیروز ستایشگری مینمودید. گفت : «من مجبور بودم». این داستانیست كه آن كاركن دولتی گفت.
كنون شما نیك بسنجید كه چگونه سه تن ، كه هر سه یك كار بدی را كردهاند ، هر یكی كردهی خود را فراموش میكند و یا یك عذر بیجایی برای آن میآورد ، و تنها كردهی دیگران را برخ او میكشد و ایراد میگیرد. اینان از پیشروان و بزرگان تودهاند ... ببینید دیگران در چه حالند.
این به هر سه ایراد است كه در زمان شاه گذشته آن ستایشگریهای گزافهآمیز را میكردند ، باز ایراد است كه همینكه او رفت بیكبار عقیده و سخن دیگر ساختند ، باز ایراد است كه اكنون هر كدام خود را فراموش ساخته و با این بیپروایی بدیگران ایراد میگیرند. من نمیدانم نام این را چه بگزارم؟!. هرچه هست یك خوی بسیار زشتیست.
بهانههایی كه میآورند عذر بدتر از گناه است. چه اجباری درمیان بود؟ كِی در زمان شاه گذشته كسی را ناگزیر از ستایشگری میكردند؟!.. مگر ما نبودیم یا باین زودی آن روزها را فراموش كردهایم؟!. آری در آن روزها بروزنامهها یا بسخنرانان این دستور داده میشد كه از كارهای آن شاه و از آبادی كشور و مانند اینها سخن رانند. ولی این جز از چاپلوسی و ستایشگری بود. از این گذشته مگر كسی ناگزیر بود روزنامه نویسد و یا از «سخنرانان پرورش افكار»[1] باشد؟!.. شما اگر نمیخواستید ستایشگری كنید باری میتوانستید از اینها دست بردارید.
این یكی از بهانههاییست كه بزبانها افتاده و هرگز نباید پذیرفت.
از زمینهی خود دور نیفتیم : دیروز از پیمان ایران با انگلیس و روس گفتگو آغاز كرده گفتیم : این پیمان بسته شد و گذشت و شما اگر میخواهید دیگر دچار چنین پیمانی نگردید باید یك تودهی نیكی باشید.
امروز نیز از نیكی بگفتگو پرداخته گفتیم : باید هر كسی نخست بخود پردازد ، و راه نیكی جز از این نیست. گفتیم ولی این یك كار دشواریست و مردم بآسانی نخواهند پذیرفت. اینست باید كوششهایی كنیم و این دشواری را از میان برداریم. در شمارههای آینده باز این زمینه را دنبال خواهیم كرد. ما تا این سد را نشكنیم به نتیجهای از كوششهای خود نخواهیم رسید.
(پرچم روزانه شمارهی 5)
[1] : پرورش افكار سازمانی بود در حكومت رضاشاه كه خواستهای دولت (مثلاً برداشتن چادر) را در باشگاههایی بهمین نام در سایهی جشن و شعرخوانی و سخنرانی به دلهای مردم سراسر كشور میرساند.
(تکهی چهارم)
🔶چگونه نیك باشیم؟.
باید هر كسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها بپیراید
(بخش 2 از 2)
امروز این یكی از بدترین گرفتاریهاست. آن «تربیت» كه نامش بزبانها افتاده ، معنای درست آن اینست كه هر كس خود را از بدیها بپیراید ، و كمیهایی كه دارد از خود دور گرداند ، و نادانستهها را بداند و بحقایق آشنا گردد ، و معنی جهان و زندگی را بفهمد. ولی امروز
«تربیت» آن شده كه هر كس بدیگران برتری فروشد و زبان به پند و اندرز گشاید. هر كس در هر حالی كه هست خود را دانا و درست شمارد و تنها بدیگران ایراد گیرد. اینست معنایی كه از «تربیت» فهمیده شده. ولی این معنی بیكبار غلط است. باید گفت : این خود از «تربیت» بیبهره بودنست.
این در ایران باندازهی رسوایی رسیده و بیكبار زشتیش از میان رفته. گاهی داستانهایی رخ میدهد كه مایهی سرافكندگی هر بافهم و باخردی باشد. كسانی آشكاره بدیهای میكنند و سپس بیباك و بیپروا همان را بدیگران ایراد میگیرند. دو تن با همدیگر ، هر كدام سعیش بآنست كه عیبهای آن یكی را شمارد و آنچه را كه خود كرده و دارد عیب نداند.
در اینجا هم یك داستانی یاد خواهم كرد : خوانندگان فراموش نكردهاند كه چون در شهریورماه ، شاه گذشته از ایران رفت آقای دشتی در مجلس بیك رشته بدگوییهایی از آن شاه برخاست ، و بآقای اورنگ و دیگران ایراد گرفت كه چاپلوسیها میكردند و ستایشگری مینمودند.
اورنگ پاسخ داد كه خود دشتی از ستایشگران بود. سپس دربارهی خود گفت چاپلوسیهایش را شمرده و دویستوسیوشش سطر بوده و آن را هم در راه «تهذیب اخلاق!» كرده.
این داستان مجلس بود. در همان روزها من به تبریز رفتم ، و در آنجا یك داستان شگفتتر دیگری شنیدم. یكی از كاركنان دولتی چنین گفت : «آقازاده مدیرِ[روزنامهی] شاهین نزد من آمده بود و از تهرانیان بدگویی كرده میگفت : آنها بیحقیقتند. میگفت : آقای دشتی دیروز آن ستایشها را مینوشت و امروز این پردهدریها را میكند. گفتم : خود شما نیز همین كار را كردید. شما نیز دیروز ستایشگری مینمودید. گفت : «من مجبور بودم». این داستانیست كه آن كاركن دولتی گفت.
كنون شما نیك بسنجید كه چگونه سه تن ، كه هر سه یك كار بدی را كردهاند ، هر یكی كردهی خود را فراموش میكند و یا یك عذر بیجایی برای آن میآورد ، و تنها كردهی دیگران را برخ او میكشد و ایراد میگیرد. اینان از پیشروان و بزرگان تودهاند ... ببینید دیگران در چه حالند.
این به هر سه ایراد است كه در زمان شاه گذشته آن ستایشگریهای گزافهآمیز را میكردند ، باز ایراد است كه همینكه او رفت بیكبار عقیده و سخن دیگر ساختند ، باز ایراد است كه اكنون هر كدام خود را فراموش ساخته و با این بیپروایی بدیگران ایراد میگیرند. من نمیدانم نام این را چه بگزارم؟!. هرچه هست یك خوی بسیار زشتیست.
بهانههایی كه میآورند عذر بدتر از گناه است. چه اجباری درمیان بود؟ كِی در زمان شاه گذشته كسی را ناگزیر از ستایشگری میكردند؟!.. مگر ما نبودیم یا باین زودی آن روزها را فراموش كردهایم؟!. آری در آن روزها بروزنامهها یا بسخنرانان این دستور داده میشد كه از كارهای آن شاه و از آبادی كشور و مانند اینها سخن رانند. ولی این جز از چاپلوسی و ستایشگری بود. از این گذشته مگر كسی ناگزیر بود روزنامه نویسد و یا از «سخنرانان پرورش افكار»[1] باشد؟!.. شما اگر نمیخواستید ستایشگری كنید باری میتوانستید از اینها دست بردارید.
این یكی از بهانههاییست كه بزبانها افتاده و هرگز نباید پذیرفت.
از زمینهی خود دور نیفتیم : دیروز از پیمان ایران با انگلیس و روس گفتگو آغاز كرده گفتیم : این پیمان بسته شد و گذشت و شما اگر میخواهید دیگر دچار چنین پیمانی نگردید باید یك تودهی نیكی باشید.
امروز نیز از نیكی بگفتگو پرداخته گفتیم : باید هر كسی نخست بخود پردازد ، و راه نیكی جز از این نیست. گفتیم ولی این یك كار دشواریست و مردم بآسانی نخواهند پذیرفت. اینست باید كوششهایی كنیم و این دشواری را از میان برداریم. در شمارههای آینده باز این زمینه را دنبال خواهیم كرد. ما تا این سد را نشكنیم به نتیجهای از كوششهای خود نخواهیم رسید.
(پرچم روزانه شمارهی 5)
[1] : پرورش افكار سازمانی بود در حكومت رضاشاه كه خواستهای دولت (مثلاً برداشتن چادر) را در باشگاههایی بهمین نام در سایهی جشن و شعرخوانی و سخنرانی به دلهای مردم سراسر كشور میرساند.
✴️ گفتاری از خوانندگان پرچم
🔶 صبر تا کی؟
سالهاست که این شعر :
«صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند بر اثر صبر نوبت ظفر آید»
بزبان مردم افتاده. قرنهاست صبر نمودیم ظفری ندیدیم چرا؟ زیرا کوشش نکردیم ، تکانی بخود ندادیم ، و هر پیشامدی و مانعی برای ما جلو آمد همین شعر را خواندیم ، الصبر مفتاح الفرج گفتیم. کار ما گریه و زاری بود ، و منتظر دست غیبی بودیم که بیرون آید و ما را نجات دهد. غافل از اینکه آفریدگار اختیار کار را دست ما نهاده هرچه در این جهان ببینیم نتیجه و اثر کارهای گذشتهی خودمان بوده و گفتهی آقای کسروی : «تا نیکی نکنی از جهان نیکی نبینی» کاملاً بجا و بمورد میباشد. تا چیزی نکاریم انتظار برداشتن کشت موقع خرمن بیفایده خواهد بود.
چند روز پیش با یکی از دوستان گفتگو از وضع حالی ایران میرفت. دوست من گفت : «صبر کن درست میشود. ایران از این بحرانها زیاد دیده» و بعد شعر بالایی را خواند. گفتههای پیمان و پرچم دربارهی کارهای مستشرقین و همچنین تأثیر کارهای آنها در ایران و بیقیدی مردم بیادم افتاد. در نظرم مجسم شد که برای چه این مستشرقین از کتابهای پوسیده و مطرود ایرانی تشویقها کردهاند. آری در نظرم مجسم شد که آنها همین نتیجه را خواستهاند و ماها مثل اینکه یک گنج فراموش شدهای پیدا کردهایم بنشر آنها کوشیدهایم حالا نیز به هر نحویست این شعرها را بملت ایران تزریق میکنیم. بدوستم گفتم مگر شما فعالیتی کردید که صبر کنید تا ثمرهاش پیدا شود؟! گفت چکار باید کنیم مگر از دست ما کاری برمیآید باید خداوند درِ فرجی گشاید.
این بود پاسخی که آن دوستم بمن داد. این بود نتیجهی درسی که از این شعرها گرفتهاند.
نمیدانم تا کی مردم خواب خواهند بود و با این حرفها خود را قانع خواهند کرد؟ نمیدانم سایرین چکار میکنند که از دست ما برنمیآید؟! هر وقت ما آماده شدیم که پراکندگیها را از بین ببریم و تمام آرزو و مرام را یکی گردانیم و نتیجه از آن برنداشتیم آن روز است که توانیم گفت چکاری از دست ما برمیآید؟..
ا. ع
(پرچم روزانه ش 142)
🔶 صبر تا کی؟
سالهاست که این شعر :
«صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند بر اثر صبر نوبت ظفر آید»
بزبان مردم افتاده. قرنهاست صبر نمودیم ظفری ندیدیم چرا؟ زیرا کوشش نکردیم ، تکانی بخود ندادیم ، و هر پیشامدی و مانعی برای ما جلو آمد همین شعر را خواندیم ، الصبر مفتاح الفرج گفتیم. کار ما گریه و زاری بود ، و منتظر دست غیبی بودیم که بیرون آید و ما را نجات دهد. غافل از اینکه آفریدگار اختیار کار را دست ما نهاده هرچه در این جهان ببینیم نتیجه و اثر کارهای گذشتهی خودمان بوده و گفتهی آقای کسروی : «تا نیکی نکنی از جهان نیکی نبینی» کاملاً بجا و بمورد میباشد. تا چیزی نکاریم انتظار برداشتن کشت موقع خرمن بیفایده خواهد بود.
چند روز پیش با یکی از دوستان گفتگو از وضع حالی ایران میرفت. دوست من گفت : «صبر کن درست میشود. ایران از این بحرانها زیاد دیده» و بعد شعر بالایی را خواند. گفتههای پیمان و پرچم دربارهی کارهای مستشرقین و همچنین تأثیر کارهای آنها در ایران و بیقیدی مردم بیادم افتاد. در نظرم مجسم شد که برای چه این مستشرقین از کتابهای پوسیده و مطرود ایرانی تشویقها کردهاند. آری در نظرم مجسم شد که آنها همین نتیجه را خواستهاند و ماها مثل اینکه یک گنج فراموش شدهای پیدا کردهایم بنشر آنها کوشیدهایم حالا نیز به هر نحویست این شعرها را بملت ایران تزریق میکنیم. بدوستم گفتم مگر شما فعالیتی کردید که صبر کنید تا ثمرهاش پیدا شود؟! گفت چکار باید کنیم مگر از دست ما کاری برمیآید باید خداوند درِ فرجی گشاید.
این بود پاسخی که آن دوستم بمن داد. این بود نتیجهی درسی که از این شعرها گرفتهاند.
نمیدانم تا کی مردم خواب خواهند بود و با این حرفها خود را قانع خواهند کرد؟ نمیدانم سایرین چکار میکنند که از دست ما برنمیآید؟! هر وقت ما آماده شدیم که پراکندگیها را از بین ببریم و تمام آرزو و مرام را یکی گردانیم و نتیجه از آن برنداشتیم آن روز است که توانیم گفت چکاری از دست ما برمیآید؟..
ا. ع
(پرچم روزانه ش 142)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 5ـ چهار ماه که در ساری میبودم (تکهی دو از دو)
روزی گدایی ـ یا بهتر گویم : درویشی ـ شعرهایی از امیر خواند :
من واجبالوجود علمالاسمامه عجین کرده خاک چهل صبامه
کنت کنزن گره را من بوشامه ارزان نروش که در گرانبها مه
(من واجبالوجود و علمالاسماء هستم. عجین کرده خاک چهل صباحم. گره کنت کنزاً را من گشایم. ارزان نفروش که دُرّ گرانبها هستم)
در شگفت شدم که نامگزاریهای فلسفه و بافندگیهای صوفیان در ایران چندان ریشه دوانیده و میدان پهناوری پیدا کرده که یک شاعر روستایی در گوشهی مازندران آنها را در شعرهای خود میگنجاند. از اینکه میگوید : «گره کنت کنزاً را من گشایم» ، به یاد نوشتهی میرزا موسای مجتهد افتاده گفتم : «ولی همشهری تو یک گره دیگری به کنت کنزاً زده که گشادنی نیست».
با اینها دلخوش میبودم و روز میگزاردم. این را هم بنویسم که این نیمزبان و همچنان نیمزبانهای دیگر که سپس نام خواهم برد (بلکه برخی زبانها) در یاد من نمانده و نبایستی بماند. ولی من از آنها سودها جستهام و در زبانشناسی همینها سرمایهای برای من بوده.
سبزی و خرمی مازندران ، بویژه در آن هنگام زمستان ، بمن بسیار خوش میافتاد. از دیدن درختهای پرتقال و لیمو و نارنگی و از خوردن میوههای آنها لذت بسیار میبردم. چون نیروی خاک آنجا را در رویانیدن و پرورانیدن میدیدم در شگفت میشدم. روزی در خانهای دیدم تخم شببو را لای آجرهای دیوار ریختهاند و آن روییده و سر کشیده و گلها داده. بیادم افتاد که در آذربایجان این را در گلدان کارند و با چه رنج و پاسداری به گل دادن رسانند.
اینها را میدیدم و از آنسو میدیدم بیشتر مازندرانیان بیچیز و تهیدستند و رنجهای بسیار میکشند. بارها زنها را میدیدم کودکی را به پشت بسته و بار هیزمی را بسر گزارده با آن سختی برای فروش میآوردند در حالی که پاهاشان بیکفش و تنهاشان نیمهبرهنه میبود. از آن دیدن و این دیدن نمیدانستم شاد باشم یا اندوه خورم.
یک چیز دیگر که مرا میآزرد فراوانی درویش و گدا میبود. من در اینجا دانستم که درویشان ویلگرد (یا بهتر گویم گُلِمولاها) همچون مرغانِ خوشزندگانی ، ییلاق و قشلاق میکنند و چون زمستان رسید رو بمازندران آورند. برخی گدایانی هم در اینجا میدیدم ، جوانان گردنکلفت و بلندبالا که بدرهای خانه میآمدند و شعرهای مرثیه میخواندند. بسیاری نیز «شمایل» (تصویر حضرت عباس یا جناب علیاکبر) میگردانیدند. دانسته شد اینها طالقانیند. در طالقان اینگونه گدایی یکی از پیشههاست.
در خانه که مینشستیم آواز این گدایان پیاپی از دم در شنیده میشد. بازار که میرفتم در هر چند گام به یک درویش برمیخوردم. شگفتتر آن میبود که مردم روزیِ اینهمه مفتخوران را میرسانیدند. روزی در میدان مردی را دیدم از زنی هیزم میخرد و بر سر یک عباسی با او چانه میزند ، و چون ازو درگذشت بدرویشی پول داد. من خودداری نتوانسته گفتم : چرا باین پول دادی؟!. گفت : پس اینها از کجا بخورند؟!. گفتم : پس چرا این اندیشه را دربارهی آن زن نکردی و آنهمه چانه زدی؟!. دیگر پاسخ نداد.
به تبریز که نامه نوشته و پولی فرستاده بودم پس از دیری پاسخش رسید و اندوهی را همراه آورد. چنانکه نوشتم در آذربایجان کار سمتقو بالا گرفته و خود گرفتاری بزرگی شده بود. روزهایی که من از تبریز بیرون میآمدم مخبرالسلطنه سپاهی در ساوجبُلاغ (مهاباد) پدید آورده امید بسیار بآن میداشت. فرمانده اردو ملکزاده نامی و فرمانده ژاندارمها و پیادگان اسدآقا دوست من میبود. اکنون نامههایی از تبریز رسیده دانسته شد در نیمههای مهرماه سمتقو به ساوجبُلاغ تاخته و در سایهی نیرنگهایی که در کار بوده بآن شهر نیز دست یافته. اسدآقاخان در جنگ کشته شده. سپس نیز سیصد تن و بیشتر از ژاندارم که دستگیر افتاده بودند سمتقو همه را بشصتتیر بسته بروی خاک ریخته.
این نامه مرا سخت افسرده گردانید. از یکسو کشته شدن اسدآقا و دیگر جوانان که قربانی نیرنگ و نامردی شده بودند ، از سوی دیگر چیرگی سمتقو و داستان او. این بار سوم میبود که سمتقو جوانان آذربایجان را کشتار میکرد. این اندوهها چند شبی مرا از خواب آسوده بازداشت.
شورش مازندران بآسانی پایان پذیرفته امیر مؤید ناچار شد زینهار خواهد و به تهران رود. من آرزو میکردم سردار سپه این بار رو به آذربایجان برگرداند و آشوب سمتقو را نیز بخواباند.
🔸 5ـ چهار ماه که در ساری میبودم (تکهی دو از دو)
روزی گدایی ـ یا بهتر گویم : درویشی ـ شعرهایی از امیر خواند :
من واجبالوجود علمالاسمامه عجین کرده خاک چهل صبامه
کنت کنزن گره را من بوشامه ارزان نروش که در گرانبها مه
(من واجبالوجود و علمالاسماء هستم. عجین کرده خاک چهل صباحم. گره کنت کنزاً را من گشایم. ارزان نفروش که دُرّ گرانبها هستم)
در شگفت شدم که نامگزاریهای فلسفه و بافندگیهای صوفیان در ایران چندان ریشه دوانیده و میدان پهناوری پیدا کرده که یک شاعر روستایی در گوشهی مازندران آنها را در شعرهای خود میگنجاند. از اینکه میگوید : «گره کنت کنزاً را من گشایم» ، به یاد نوشتهی میرزا موسای مجتهد افتاده گفتم : «ولی همشهری تو یک گره دیگری به کنت کنزاً زده که گشادنی نیست».
با اینها دلخوش میبودم و روز میگزاردم. این را هم بنویسم که این نیمزبان و همچنان نیمزبانهای دیگر که سپس نام خواهم برد (بلکه برخی زبانها) در یاد من نمانده و نبایستی بماند. ولی من از آنها سودها جستهام و در زبانشناسی همینها سرمایهای برای من بوده.
سبزی و خرمی مازندران ، بویژه در آن هنگام زمستان ، بمن بسیار خوش میافتاد. از دیدن درختهای پرتقال و لیمو و نارنگی و از خوردن میوههای آنها لذت بسیار میبردم. چون نیروی خاک آنجا را در رویانیدن و پرورانیدن میدیدم در شگفت میشدم. روزی در خانهای دیدم تخم شببو را لای آجرهای دیوار ریختهاند و آن روییده و سر کشیده و گلها داده. بیادم افتاد که در آذربایجان این را در گلدان کارند و با چه رنج و پاسداری به گل دادن رسانند.
اینها را میدیدم و از آنسو میدیدم بیشتر مازندرانیان بیچیز و تهیدستند و رنجهای بسیار میکشند. بارها زنها را میدیدم کودکی را به پشت بسته و بار هیزمی را بسر گزارده با آن سختی برای فروش میآوردند در حالی که پاهاشان بیکفش و تنهاشان نیمهبرهنه میبود. از آن دیدن و این دیدن نمیدانستم شاد باشم یا اندوه خورم.
یک چیز دیگر که مرا میآزرد فراوانی درویش و گدا میبود. من در اینجا دانستم که درویشان ویلگرد (یا بهتر گویم گُلِمولاها) همچون مرغانِ خوشزندگانی ، ییلاق و قشلاق میکنند و چون زمستان رسید رو بمازندران آورند. برخی گدایانی هم در اینجا میدیدم ، جوانان گردنکلفت و بلندبالا که بدرهای خانه میآمدند و شعرهای مرثیه میخواندند. بسیاری نیز «شمایل» (تصویر حضرت عباس یا جناب علیاکبر) میگردانیدند. دانسته شد اینها طالقانیند. در طالقان اینگونه گدایی یکی از پیشههاست.
در خانه که مینشستیم آواز این گدایان پیاپی از دم در شنیده میشد. بازار که میرفتم در هر چند گام به یک درویش برمیخوردم. شگفتتر آن میبود که مردم روزیِ اینهمه مفتخوران را میرسانیدند. روزی در میدان مردی را دیدم از زنی هیزم میخرد و بر سر یک عباسی با او چانه میزند ، و چون ازو درگذشت بدرویشی پول داد. من خودداری نتوانسته گفتم : چرا باین پول دادی؟!. گفت : پس اینها از کجا بخورند؟!. گفتم : پس چرا این اندیشه را دربارهی آن زن نکردی و آنهمه چانه زدی؟!. دیگر پاسخ نداد.
به تبریز که نامه نوشته و پولی فرستاده بودم پس از دیری پاسخش رسید و اندوهی را همراه آورد. چنانکه نوشتم در آذربایجان کار سمتقو بالا گرفته و خود گرفتاری بزرگی شده بود. روزهایی که من از تبریز بیرون میآمدم مخبرالسلطنه سپاهی در ساوجبُلاغ (مهاباد) پدید آورده امید بسیار بآن میداشت. فرمانده اردو ملکزاده نامی و فرمانده ژاندارمها و پیادگان اسدآقا دوست من میبود. اکنون نامههایی از تبریز رسیده دانسته شد در نیمههای مهرماه سمتقو به ساوجبُلاغ تاخته و در سایهی نیرنگهایی که در کار بوده بآن شهر نیز دست یافته. اسدآقاخان در جنگ کشته شده. سپس نیز سیصد تن و بیشتر از ژاندارم که دستگیر افتاده بودند سمتقو همه را بشصتتیر بسته بروی خاک ریخته.
این نامه مرا سخت افسرده گردانید. از یکسو کشته شدن اسدآقا و دیگر جوانان که قربانی نیرنگ و نامردی شده بودند ، از سوی دیگر چیرگی سمتقو و داستان او. این بار سوم میبود که سمتقو جوانان آذربایجان را کشتار میکرد. این اندوهها چند شبی مرا از خواب آسوده بازداشت.
شورش مازندران بآسانی پایان پذیرفته امیر مؤید ناچار شد زینهار خواهد و به تهران رود. من آرزو میکردم سردار سپه این بار رو به آذربایجان برگرداند و آشوب سمتقو را نیز بخواباند.
we'r o wãeri 03.pdf
399.4 KB
«شعر و شاعری 03» عنوان بیستوهفتمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
🔶 زبان ایرانی - پرچم روزانه : 230
🔸 کلمات زشت را میتوان از میان برداشت
«... کلمات رکیک انواع زیادی دارد. بسیاری از حاجیهای مقدس ... مشهدیها و کربلاییها ... بعضی درسخواندگان ... بسیاری از دکانداران و اهل بازار در هر ساعتی چندین بار بدون جهت نام پاک پروردگار را بزبان میآورند و ... درمیان صحبت بگمان خودشان از راه شوخی بهمدیگر کلماتی میگویند که بسی شرمآور و قبیح اندر قبیح است. از آنسوی ویلگردان و اطفال بازاری در کوچهها بهمدیگر چه کلمات رکیکی میگویند که همگی آگاهیم ...
آقای کسروی شما که راهنمای راه رستگاری هستید و دردهای اجتماعی را بخوبی تشخیص و راه درمان و چاره را میگویید در این باره چه باید کرد؟ (1)
آذرشهر ـ حقانی ـ غلامحسین اسکوئی
پرچم : یکی از زشتیها که در ایران رواج دارد دشنامها و جملههای زشتیست که پیاپی بزبانها میرود ، انبوه مردم در گفتگو بدو چیز گرفتارند. سوگند خوردن که بیآنکه نیازی باشد پیاپی نام خدا را بزبان میرانند و احترام آن را نگاه نمیدارند. گذشته از سوگندهای ساختگی دیگری که خودشان دارند.
دیگری دشنام دادن که رواج فراوان دارد. باید با هر دوی اینها نبرد کرد. در پرچم گفتارهایی در این زمینهها خواهیم نوشت و باید هر کسی نیز با ما در این راه همکاری نماید و هر کسی باندازهی توانایی خود مردم را بزشتی اینها متوجه گرداند. راه چاره اینست.
پابرگی :
1ـ کوتاهشده است. گ.آ
🔸 کلمات زشت را میتوان از میان برداشت
«... کلمات رکیک انواع زیادی دارد. بسیاری از حاجیهای مقدس ... مشهدیها و کربلاییها ... بعضی درسخواندگان ... بسیاری از دکانداران و اهل بازار در هر ساعتی چندین بار بدون جهت نام پاک پروردگار را بزبان میآورند و ... درمیان صحبت بگمان خودشان از راه شوخی بهمدیگر کلماتی میگویند که بسی شرمآور و قبیح اندر قبیح است. از آنسوی ویلگردان و اطفال بازاری در کوچهها بهمدیگر چه کلمات رکیکی میگویند که همگی آگاهیم ...
آقای کسروی شما که راهنمای راه رستگاری هستید و دردهای اجتماعی را بخوبی تشخیص و راه درمان و چاره را میگویید در این باره چه باید کرد؟ (1)
آذرشهر ـ حقانی ـ غلامحسین اسکوئی
پرچم : یکی از زشتیها که در ایران رواج دارد دشنامها و جملههای زشتیست که پیاپی بزبانها میرود ، انبوه مردم در گفتگو بدو چیز گرفتارند. سوگند خوردن که بیآنکه نیازی باشد پیاپی نام خدا را بزبان میرانند و احترام آن را نگاه نمیدارند. گذشته از سوگندهای ساختگی دیگری که خودشان دارند.
دیگری دشنام دادن که رواج فراوان دارد. باید با هر دوی اینها نبرد کرد. در پرچم گفتارهایی در این زمینهها خواهیم نوشت و باید هر کسی نیز با ما در این راه همکاری نماید و هر کسی باندازهی توانایی خود مردم را بزشتی اینها متوجه گرداند. راه چاره اینست.
پابرگی :
1ـ کوتاهشده است. گ.آ
✴️ چه باید کرد
(تکهی پنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش1 از 1)
آقای صباح كازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیك باشیم؟» كه در شمارهی 5 پرچم نشركردیم شرحی نوشته بخلاصه آنكه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یك جمله گفته شده : «همه باید نیك باشیم» و در دیگری گفته شده «نیك و بد دانسته نیست. یك پایه یا یك قاعدهای برای نیك و بد درمیان نمیباشد».
آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و میخواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.
میگویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست میباشد. این یك حقیقتی است كه «نیك و بد دانسته نیست و پایهای برای آنها درمیان نمیباشد».
شما اگر نیك سنجید هر كسی یا هر دستهای یك چیزهای دیگری را نیك یا بد میشمارند و به چیزهای دیگری ارج میگزارند.
شما یك روزنامهنویس را با یك واعظ در نظر بگیرید كه اگر پرسیده شود : «نیكیها چیست؟» هر كدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیكی خواهد شمرد. در حالی كه تنها روزنامهنویس و واعظ نیست.
پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است كه هر یكی در راه دیگری هستند و نیك و بد را بنحو دیگری تشخیص میدهند.
امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیدههای گوناگون دربارهی آن هست. همان مشروطه كه با صد رنج و فداكاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن كوششها رفته اكنون دستههای چندی هر یكی از راه دیگری آن را نمیپسندند.
میهندوستی كه یك چیزیست در طبیعت هر كس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز كسان بسیاری بآن ریشخند میكنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون میریزند.
دروغگویی كه بدیش از بدیهیات شمرده میشود امروز هزاران كسانی آن را بد نمیشمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه میپندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز میدانند. بلكه راستگویی را دلیل ضعف یك كسی میشمارند.
شرم كه یكی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامههای تهران گفتارها نوشتند كه بعقیدهی فلان پرفسور شرم خود بیماریست كه باید بچارهی آن كوشید.
از اینگونه چندانست كه بشمار نیاید و این خود یك موضوع بزرگیست كه بنیاد و پایهای برای نیك و بد نمانده و اینكه ما دربارهی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بكنار بیفتیم.
از آنسوی نباید این كار ما را از نیك شدن بازدارد. ما خواهیم توانست نیكیهایی را كه میخواهیم یكایك بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه بازكنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یك رشته مقاصدی را در نظر گرفتهایم كه در توده رواج دهیم و آنها را یكایك عنوان كرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانكه از شمارهی شش بآن آغاز كردهایم و نخست در پیرامون مشروطه[دمکراسی] سخن میرانیم.
آن دو عبارت مثل اینست كه كسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یك اشكالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود كه «باید راه را باز كنیم و جلو رویم».
در پایان بآقای صباح سپاس میگزاریم كه این خرده را گرفتهاند و من نه تنها از اینگونه خردهگیریها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.
(پرچم روزانه شمارهی 8)
(تکهی پنجم)
🔶 خردهگیری و پاسخ آن
(بخش1 از 1)
آقای صباح كازرونی در پیرامون گفتار «چگونه نیك باشیم؟» كه در شمارهی 5 پرچم نشركردیم شرحی نوشته بخلاصه آنكه دو جمله در آن گفتار باهم متناقض است زیرا در یك جمله گفته شده : «همه باید نیك باشیم» و در دیگری گفته شده «نیك و بد دانسته نیست. یك پایه یا یك قاعدهای برای نیك و بد درمیان نمیباشد».
آقای صباح این دو جمله را ناسازگار هم دانسته و میخواهند در پیرامون آن توضیحی دهیم.
میگویم : تناقض درمیان نیست و هر دو جمله در جای خود درست میباشد. این یك حقیقتی است كه «نیك و بد دانسته نیست و پایهای برای آنها درمیان نمیباشد».
شما اگر نیك سنجید هر كسی یا هر دستهای یك چیزهای دیگری را نیك یا بد میشمارند و به چیزهای دیگری ارج میگزارند.
شما یك روزنامهنویس را با یك واعظ در نظر بگیرید كه اگر پرسیده شود : «نیكیها چیست؟» هر كدام چه پاسخی خواهد داد و چه چیزهایی را به نیكی خواهد شمرد. در حالی كه تنها روزنامهنویس و واعظ نیست.
پندآموزان یا راهنمایان گوناگون دیگری بسیار است كه هر یكی در راه دیگری هستند و نیك و بد را بنحو دیگری تشخیص میدهند.
امروز شما هر موضوعی را بگیرید عقیدههای گوناگون دربارهی آن هست. همان مشروطه كه با صد رنج و فداكاری بدست آمده و سالها در راه گرفتن آن كوششها رفته اكنون دستههای چندی هر یكی از راه دیگری آن را نمیپسندند.
میهندوستی كه یك چیزیست در طبیعت هر كس نهاده و آنهمه گفتگو در پیرامون آن رفته امروز كسان بسیاری بآن ریشخند میكنند و تلخترین سخنان را از دهانشان بیرون میریزند.
دروغگویی كه بدیش از بدیهیات شمرده میشود امروز هزاران كسانی آن را بد نمیشمارند ، و چون زندگانی را نبرد و جهان را نبردگاه میپندارند ، در راه پیشرفت منافع شخصی دروغ را جایز میدانند. بلكه راستگویی را دلیل ضعف یك كسی میشمارند.
شرم كه یكی از صفات بسیار ارجمند آدمیست در همان روزنامههای تهران گفتارها نوشتند كه بعقیدهی فلان پرفسور شرم خود بیماریست كه باید بچارهی آن كوشید.
از اینگونه چندانست كه بشمار نیاید و این خود یك موضوع بزرگیست كه بنیاد و پایهای برای نیك و بد نمانده و اینكه ما دربارهی آن وارد بحث نشدیم زیرا نخواستیم از سخن خود بكنار بیفتیم.
از آنسوی نباید این كار ما را از نیك شدن بازدارد. ما خواهیم توانست نیكیهایی را كه میخواهیم یكایك بشناسیم و دلیلهای آن را بدانیم و بدینسان راه بازكنان پیش رویم. مقصود نیز همین است. ما یك رشته مقاصدی را در نظر گرفتهایم كه در توده رواج دهیم و آنها را یكایك عنوان كرده در پیرامونش شرحها خواهیم داد و دلیلها خواهیم آورد. چنانكه از شمارهی شش بآن آغاز كردهایم و نخست در پیرامون مشروطه[دمکراسی] سخن میرانیم.
آن دو عبارت مثل اینست كه كسی بگوید : «باید برویم» و سپس بگوید : «یك اشكالی هم در جلو است. زیرا راه باز نیست» بدیهی است معنی دو جمله این خواهد بود كه «باید راه را باز كنیم و جلو رویم».
در پایان بآقای صباح سپاس میگزاریم كه این خرده را گرفتهاند و من نه تنها از اینگونه خردهگیریها دلتنگ نخواهم بود و خشنود و سپاسمند نیز خواهم بود.
(پرچم روزانه شمارهی 8)