✴️ گفتاری از خوانندگان پرچم
🔶 آیا از نبرد با راستیها چه نتیجه برمیدارند؟!..
من از سال نخست پیمان یکی از هواداران آن بودم. بخاطر دارم در شمارههای نخست سال دوم دارندهی گرامی آن یک رشته راستیها دربارهی شعر و شاعری و ادبیات برشتهی نگارش کشیده بود. در آن موقع انتشار این رشته گفتارها باغلب فضلا و ادبا گران آمده از هر دهنی آوازی برخاست نهایت بدگویی و زباندرازی از مجامع ادبی و یکی دو روزنامهی بیآبروی آنموقع تجاوز نکرد بالاخره دارندهی پیمان ناگزیر شد دعوت انجمن ادبی تهران را پذیرفته و یک رشته سخنگویی مایهداری در اطراف ادبیات و اندازهی نیاز آدمی بشعر بپردازد. این سخنگویی با اینکه سراسرش راستی بود انتشار آن ابتدا با سانسور مأمورین وظیفهنشناس مصادف و از پیمان خارج بعداً بطور جداگانه برای خوانندگان فرستاده شد.
هرچند این بخشِ ارجدار پیمان تولید هیاهو درمیان نادانان نمود چون سراسرش راستی بود اغلب از آنان که عمری در شاعری گذرانده و هنوز در کمند زلف یار و چاه زنخدانِ معشوق گیر کرده بودند از گفتههای خود بیزاری نموده دیوانها بآتش سوخته شد نیز چندی پیش دو گفتار در پیرامون شعر در پرچم منتشر شد. این مرتبه هم نادانان سر بهیاهو برداشته تا جایی که مردک نادانی در روزنامهی بیآبرویی زبان ببدگویی دارندهی پرچم باز نموده باتکاء سخنان پوچی بخود حق داد یاوهگویی نماید.
قصد من در اینجا تنها انزجار از پستنهادی او نیست بلکه میخواهم یادآور شوم که با همهی آلودگیهایی که اکثر شعرا دارند چه سزاست از آنها طرفداری شود و اگر بگفتههای سراسر زیان آنان ایرادی گرفته میشود چرا فلان نادان جانبداری میکند؟! آیا از نبرد با راستیها چه نتیجه برمیدارند؟!
من از ابتدای دانشآموزی از شعر و ادبیات بیزاری مینمودم. خوب بخاطر دارم اغلب بواسطهی همین عدم تمایل در حفظ کردن اشعار مورد توبیخ آموزگاران یا دبیران خود واقع میشدم و روی همین انزجار کمتر بدیوان شعرا توجهی دارم.
تصادفاً چندی پیش در مجلسی بودم میزبان از اینکه پسرش بدون آموزگار توانسته گلستان سعدی را ختم کند بخود مباهات میکرد. من تا آن موقع بکتاب نامبرده توجهی نکرده بودم. برآن شدم از نظر سود و زیان بآن نگاهی کنم. در موقع مطالعهی باب پنجم ، عشق و جوانی ، بنظرم خوب[؟] و حکایتهای سراسر ننگین «در عنفوان جوانی چنانچه افتد و دانی» یا «با شاهد پسری سری و سری داشتم» یا
«امرد آنگه که سادهروی بود تلخ گفتار و تندخوی بود
چون بریش آمد و بلعنت شد مردمآمیز و مهرجوی بود»
خواندم آشوبی در من تولید شده فکر کردم آخر این چه بزرگیست که تعلیمات او تماماً ننگینکاری و غیرتکشی است؟! چرا باید در عوض اینکه دیوان او طعمهی آتش گردد اولین کتاب درسی نوآموزان و زینتبخش کتابخانهها گردد؟!.
چه سزاست برای گویندهی آن جشن هفتصدساله گرفته شود و اگر پاکمردی قد علم کرده زیان گفتههای او را متذکر شود آنوقت دستهی نادانی بطرفداری برخاسته ادعا کنند به آثار بزرگان توهین شده؟! اگر این نوآموزان بچههای ما هستند چرا باید بگذاریم در عوض کسب کمالات اراجیف دیوانهای سعدی ، حافظ ، خیام ، ایرج در مغز آنها جایگیر شود؟!
آخر تودهای که با این تعلیمات شوم بزرگ میشود کی میتوان به غیرت و مردانگی آنها اطمینان داشت؟! میخواهیم از آن دسته نادانانی که با حقایق نبرد کرده نمیگزارند دامن تودهی ایرانی از لوث این ننگینکاریها پاک شود بپرسیم شما که در دامن این خاک پرورش یافتهاید و از نعمتهای آن برخوردار میشوید چرا راضی میشوید برادران یا خواهران شما در ابتدای کودکی خردهایشان با این نوشتههای ننگین تباه شود و در عوضِ اینکه با دارندهی پرچم دست بدست داده به گرفتاریهای امروزه علاج کنید در مقابل راستیها ایستادگی مینمایید. مطمئن بدانید این فیروزی خداییست که نافهمی شما را نشان داده و در نظر توده رسوا مینماید.
شاه تقی ـ پاکباز تبریزی
(پرچم ش 143)
🔶 آیا از نبرد با راستیها چه نتیجه برمیدارند؟!..
من از سال نخست پیمان یکی از هواداران آن بودم. بخاطر دارم در شمارههای نخست سال دوم دارندهی گرامی آن یک رشته راستیها دربارهی شعر و شاعری و ادبیات برشتهی نگارش کشیده بود. در آن موقع انتشار این رشته گفتارها باغلب فضلا و ادبا گران آمده از هر دهنی آوازی برخاست نهایت بدگویی و زباندرازی از مجامع ادبی و یکی دو روزنامهی بیآبروی آنموقع تجاوز نکرد بالاخره دارندهی پیمان ناگزیر شد دعوت انجمن ادبی تهران را پذیرفته و یک رشته سخنگویی مایهداری در اطراف ادبیات و اندازهی نیاز آدمی بشعر بپردازد. این سخنگویی با اینکه سراسرش راستی بود انتشار آن ابتدا با سانسور مأمورین وظیفهنشناس مصادف و از پیمان خارج بعداً بطور جداگانه برای خوانندگان فرستاده شد.
هرچند این بخشِ ارجدار پیمان تولید هیاهو درمیان نادانان نمود چون سراسرش راستی بود اغلب از آنان که عمری در شاعری گذرانده و هنوز در کمند زلف یار و چاه زنخدانِ معشوق گیر کرده بودند از گفتههای خود بیزاری نموده دیوانها بآتش سوخته شد نیز چندی پیش دو گفتار در پیرامون شعر در پرچم منتشر شد. این مرتبه هم نادانان سر بهیاهو برداشته تا جایی که مردک نادانی در روزنامهی بیآبرویی زبان ببدگویی دارندهی پرچم باز نموده باتکاء سخنان پوچی بخود حق داد یاوهگویی نماید.
قصد من در اینجا تنها انزجار از پستنهادی او نیست بلکه میخواهم یادآور شوم که با همهی آلودگیهایی که اکثر شعرا دارند چه سزاست از آنها طرفداری شود و اگر بگفتههای سراسر زیان آنان ایرادی گرفته میشود چرا فلان نادان جانبداری میکند؟! آیا از نبرد با راستیها چه نتیجه برمیدارند؟!
من از ابتدای دانشآموزی از شعر و ادبیات بیزاری مینمودم. خوب بخاطر دارم اغلب بواسطهی همین عدم تمایل در حفظ کردن اشعار مورد توبیخ آموزگاران یا دبیران خود واقع میشدم و روی همین انزجار کمتر بدیوان شعرا توجهی دارم.
تصادفاً چندی پیش در مجلسی بودم میزبان از اینکه پسرش بدون آموزگار توانسته گلستان سعدی را ختم کند بخود مباهات میکرد. من تا آن موقع بکتاب نامبرده توجهی نکرده بودم. برآن شدم از نظر سود و زیان بآن نگاهی کنم. در موقع مطالعهی باب پنجم ، عشق و جوانی ، بنظرم خوب[؟] و حکایتهای سراسر ننگین «در عنفوان جوانی چنانچه افتد و دانی» یا «با شاهد پسری سری و سری داشتم» یا
«امرد آنگه که سادهروی بود تلخ گفتار و تندخوی بود
چون بریش آمد و بلعنت شد مردمآمیز و مهرجوی بود»
خواندم آشوبی در من تولید شده فکر کردم آخر این چه بزرگیست که تعلیمات او تماماً ننگینکاری و غیرتکشی است؟! چرا باید در عوض اینکه دیوان او طعمهی آتش گردد اولین کتاب درسی نوآموزان و زینتبخش کتابخانهها گردد؟!.
چه سزاست برای گویندهی آن جشن هفتصدساله گرفته شود و اگر پاکمردی قد علم کرده زیان گفتههای او را متذکر شود آنوقت دستهی نادانی بطرفداری برخاسته ادعا کنند به آثار بزرگان توهین شده؟! اگر این نوآموزان بچههای ما هستند چرا باید بگذاریم در عوض کسب کمالات اراجیف دیوانهای سعدی ، حافظ ، خیام ، ایرج در مغز آنها جایگیر شود؟!
آخر تودهای که با این تعلیمات شوم بزرگ میشود کی میتوان به غیرت و مردانگی آنها اطمینان داشت؟! میخواهیم از آن دسته نادانانی که با حقایق نبرد کرده نمیگزارند دامن تودهی ایرانی از لوث این ننگینکاریها پاک شود بپرسیم شما که در دامن این خاک پرورش یافتهاید و از نعمتهای آن برخوردار میشوید چرا راضی میشوید برادران یا خواهران شما در ابتدای کودکی خردهایشان با این نوشتههای ننگین تباه شود و در عوضِ اینکه با دارندهی پرچم دست بدست داده به گرفتاریهای امروزه علاج کنید در مقابل راستیها ایستادگی مینمایید. مطمئن بدانید این فیروزی خداییست که نافهمی شما را نشان داده و در نظر توده رسوا مینماید.
شاه تقی ـ پاکباز تبریزی
(پرچم ش 143)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی یک از سه)
چون به تهران بازگشتم بوزارتخانه رفتم. منصورالسلطنه با لبخند گفت : «خوب شد آمدید. برای شما کاری پیدا شده». گفتم : بفرمایید. گفت : «رؤسای عدلیهها را که بامتحان خواسته بودم ، رئیس عدلیهی زنجان شیخ ... چون بیسواد است نیامد. ما او را معزول گردانیده سیدمحسن عرب را بجای او فرستادیم ولی شیخ ... چون مدتی مجاهد بوده به گیلان نزد میرزاکوچکخان رفته ، دمکراتهای زنجان بحمایت او برخاسته سیدمحسن را راه ندادهاند. هر روز هم در تلگرافخانه اجتماع میکنند و بعنوان آنکه عزل قاضی برخلاف قانون اساسیست ، بمجلس و بوزارتخانه تلگراف میکنند. در تهران هم نمایندگان زنجان و اسعدالدوله و دیگران حامی او هستند ، وزارتخانه را بستوه آوردهاند. چارهی کار آنست که شما بروید و غائله را بخوابانید و هر دوی آنها را به تهران فرستید و خودتان رئیس عدلیه باشید. گفتهام ابلاغتان امروز صادر کنند. ولی شما باید پیش از رفتن ، وکلای زنجان را ببینید و آنها را راضی کنید».
گفتم : میپذیرم. ولی باید پولی هم همراه ببرم که اگر کاری نتوانستم هرچه زودتر بازگردم.
گفت : ما چون میدانیم خواهید توانست شما را میفرستیم.
فردای آن روز بمجلس رفته همراه آقای ابوالقاسم فیوضات (1) که از نمایندگان آذربایجان میبود با شادروان شیخابراهیم [زنجانی] و بیانالدوله (2) و صدرالاسلام ابهری (3) سه تن نمایندگان زنجان دیدار کردم و چگونگی را آگاهی دادم. برهانالدوله خاموش ایستاد. آقاشیخابراهیم گفت : «ما بشیخ ... قول دادهایم و برفتن شما راضی نیستیم». گفتم : من ناچارم بروم و تنها خواستم شما بدانید. صدرالاسلام گفت : «پس هرچه دیدید از خودتان ببینید». گفتم : «بهتر بودی که شما در این چند سال در تهران زبان شهری یاد میگرفتید. این زبان روستاییست». بدینسان با رنجش از آنان جدا گردیدم.
روز یکم دیماه از تهران به گاری پُستی نشسته راه افتادیم. برف بسیار باریده و راهها گرفته شده بود که جز از گاریهای پست آمد و شد نمیکرد. از رنجهای راه که بسیار بود سخن نمیرانم. شش شبانهروز در راه میبودیم و سوزش سرما را میکشیدیم تا به زنجان رسیدیم. یک جوان روسی با دو سه تن آذربایجانی همراه میبود. با آن جوان که کمی فارسی میدانست دوستی داشتیم.
پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ خوانندگان بیاد دارند رنجش کسروی را از رفتارهای کینهجویانهی فیوضات در داستان جدا گردیدن تنقیدیون از خیابانی و همچنین کوششی که کسروی و نوبری از تهران به آن برخاستند تا رنجش یاران خیابانی ازمیان برخیزد. این همراهی فیوضات در اینجا نشان میدهد که آن کوششها به نتیجه رسیده بوده.
2ـ اصل : برهانالدوله (به اشتباه)
3ـ اصل : شیخالاسلام (به اشتباه).
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی یک از سه)
چون به تهران بازگشتم بوزارتخانه رفتم. منصورالسلطنه با لبخند گفت : «خوب شد آمدید. برای شما کاری پیدا شده». گفتم : بفرمایید. گفت : «رؤسای عدلیهها را که بامتحان خواسته بودم ، رئیس عدلیهی زنجان شیخ ... چون بیسواد است نیامد. ما او را معزول گردانیده سیدمحسن عرب را بجای او فرستادیم ولی شیخ ... چون مدتی مجاهد بوده به گیلان نزد میرزاکوچکخان رفته ، دمکراتهای زنجان بحمایت او برخاسته سیدمحسن را راه ندادهاند. هر روز هم در تلگرافخانه اجتماع میکنند و بعنوان آنکه عزل قاضی برخلاف قانون اساسیست ، بمجلس و بوزارتخانه تلگراف میکنند. در تهران هم نمایندگان زنجان و اسعدالدوله و دیگران حامی او هستند ، وزارتخانه را بستوه آوردهاند. چارهی کار آنست که شما بروید و غائله را بخوابانید و هر دوی آنها را به تهران فرستید و خودتان رئیس عدلیه باشید. گفتهام ابلاغتان امروز صادر کنند. ولی شما باید پیش از رفتن ، وکلای زنجان را ببینید و آنها را راضی کنید».
گفتم : میپذیرم. ولی باید پولی هم همراه ببرم که اگر کاری نتوانستم هرچه زودتر بازگردم.
گفت : ما چون میدانیم خواهید توانست شما را میفرستیم.
فردای آن روز بمجلس رفته همراه آقای ابوالقاسم فیوضات (1) که از نمایندگان آذربایجان میبود با شادروان شیخابراهیم [زنجانی] و بیانالدوله (2) و صدرالاسلام ابهری (3) سه تن نمایندگان زنجان دیدار کردم و چگونگی را آگاهی دادم. برهانالدوله خاموش ایستاد. آقاشیخابراهیم گفت : «ما بشیخ ... قول دادهایم و برفتن شما راضی نیستیم». گفتم : من ناچارم بروم و تنها خواستم شما بدانید. صدرالاسلام گفت : «پس هرچه دیدید از خودتان ببینید». گفتم : «بهتر بودی که شما در این چند سال در تهران زبان شهری یاد میگرفتید. این زبان روستاییست». بدینسان با رنجش از آنان جدا گردیدم.
روز یکم دیماه از تهران به گاری پُستی نشسته راه افتادیم. برف بسیار باریده و راهها گرفته شده بود که جز از گاریهای پست آمد و شد نمیکرد. از رنجهای راه که بسیار بود سخن نمیرانم. شش شبانهروز در راه میبودیم و سوزش سرما را میکشیدیم تا به زنجان رسیدیم. یک جوان روسی با دو سه تن آذربایجانی همراه میبود. با آن جوان که کمی فارسی میدانست دوستی داشتیم.
پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ خوانندگان بیاد دارند رنجش کسروی را از رفتارهای کینهجویانهی فیوضات در داستان جدا گردیدن تنقیدیون از خیابانی و همچنین کوششی که کسروی و نوبری از تهران به آن برخاستند تا رنجش یاران خیابانی ازمیان برخیزد. این همراهی فیوضات در اینجا نشان میدهد که آن کوششها به نتیجه رسیده بوده.
2ـ اصل : برهانالدوله (به اشتباه)
3ـ اصل : شیخالاسلام (به اشتباه).
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 237
🔸 واژههایی که میخواهیم (تکهی دو از دو)
آهنگ : این واژه در فارسی گاهی بمعنی قصد و گاهی بمعنی نغمه یا مانند آن میآید. ولی ما جز در معنی قصد بکار نمیبریم. و چون یک معناییست که نیاز بسیار بآن میداریم از اینرو جداشدهها نیز خواهیم آورد : «آهنگید ، میآهنگید ، بیاهنگ ...».
«نابآهنگ» : من غیر عمد ، بیعزم و اراده. (نابآهنگ از خانه بیرون آمدم).
آزرم : این واژه در فارسی بمعنی روشنی نمیآید و همیشه درپی واژهی «شرم» آورده میشود : «شرم و آزرم را کنار گزارده». اگر شما بپرسید آزرم به چه معنی است یک پاسخ درستی نخواهید شنید ، ولی ما آن را در معنی راستش که شرف باشد میآوریم ، و چون باشد که کسانی معنی شرف نیز ندانند ، روشنتر میگردانیم : آزرم آنست که کسی بپاکی و نیکنامی خود دلبستگی دارد و بکارهای بدی که مایهی بدنامی و آلودگیست (از دزدی و کلاهبرداری و دروغگویی و ستمگری و مانند اینها) برنخیزد.
بیوسیدن [همچون نیوشیدن] : بمعنی انتظار است. «نابیوسان» : نامنتظر.
چخیدن [همچون جهیدن] : مجادله کردن ، بدلیل گردن نگزاردن.
پتیاره : این واژه را در فارسی بمعنی روشنی نمیشناسند و جز در دشنام بکار نمیبرند. ولی معنی راست آن «بلا» است و ما نیز در آن معنی میآوریم.
سهش [همچون جهش] : سهش بمعنی احساس (احساسات) است. (خشم ، مهر ، رشک ، کینه ، و مانند اینها). «از سخن او سخت سهیدم».
چیستان : بمعنی لغز یا معماست.
خودکامه : بمعنی مستبد است.
سترسیدن [همچون نترسیدن] : بمعنی محسوس گردیدنست. «سترسا» : محسوس
شدسیدن [همچون برچیدن] : بمعنی دریافتن با اندامهای پنجگانهی چشم و گوش و بینی و دست [و زبان] میباشد.
🔸 واژههایی که میخواهیم (تکهی دو از دو)
آهنگ : این واژه در فارسی گاهی بمعنی قصد و گاهی بمعنی نغمه یا مانند آن میآید. ولی ما جز در معنی قصد بکار نمیبریم. و چون یک معناییست که نیاز بسیار بآن میداریم از اینرو جداشدهها نیز خواهیم آورد : «آهنگید ، میآهنگید ، بیاهنگ ...».
«نابآهنگ» : من غیر عمد ، بیعزم و اراده. (نابآهنگ از خانه بیرون آمدم).
آزرم : این واژه در فارسی بمعنی روشنی نمیآید و همیشه درپی واژهی «شرم» آورده میشود : «شرم و آزرم را کنار گزارده». اگر شما بپرسید آزرم به چه معنی است یک پاسخ درستی نخواهید شنید ، ولی ما آن را در معنی راستش که شرف باشد میآوریم ، و چون باشد که کسانی معنی شرف نیز ندانند ، روشنتر میگردانیم : آزرم آنست که کسی بپاکی و نیکنامی خود دلبستگی دارد و بکارهای بدی که مایهی بدنامی و آلودگیست (از دزدی و کلاهبرداری و دروغگویی و ستمگری و مانند اینها) برنخیزد.
بیوسیدن [همچون نیوشیدن] : بمعنی انتظار است. «نابیوسان» : نامنتظر.
چخیدن [همچون جهیدن] : مجادله کردن ، بدلیل گردن نگزاردن.
پتیاره : این واژه را در فارسی بمعنی روشنی نمیشناسند و جز در دشنام بکار نمیبرند. ولی معنی راست آن «بلا» است و ما نیز در آن معنی میآوریم.
سهش [همچون جهش] : سهش بمعنی احساس (احساسات) است. (خشم ، مهر ، رشک ، کینه ، و مانند اینها). «از سخن او سخت سهیدم».
چیستان : بمعنی لغز یا معماست.
خودکامه : بمعنی مستبد است.
سترسیدن [همچون نترسیدن] : بمعنی محسوس گردیدنست. «سترسا» : محسوس
شدسیدن [همچون برچیدن] : بمعنی دریافتن با اندامهای پنجگانهی چشم و گوش و بینی و دست [و زبان] میباشد.
🔶 بیماری پرگویی ـ در هر كجا خرد كمتر سخن آنجا فراوانتر
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) تکهی دو از دو
مصر كه در راه اروپاییگری (1) پیشی بر همهی كشورهای شرق دارد روزنامههایی از آنجا میآید كه هر كدام روزانه شانزده ورق بزرگ را پر میسازد. دریغا اینهمه سخن برای چیست؟ آیا نتیجهی این بزرگی بیاندازهی روزنامه جز از آنست كه مرد مسلمان مصری قلم برداشته ستایش فلان ستارهی سینمای آمریكا را بنگارد و روزانه یك صفحه روزنامه را پر از آن ستایشهای ننگین گرداند؟!
دریغ ای مرد مصری دریغ! دریغ كه تو ارج خود و سرزمین خود را نمیشناسی! دریغ كه راه بسیار كجی را زیر پا داری!
دریغ كه در آیین سرزمین تو بیهودهگویی (لغو) گناه است و كسانی نباید در سوگواری بر مردگانِ خود نیز بستایشهای گزافهآمیز و بیجا برخیزند. از آن سرزمین هزاران كسانی برخاستهاند كه خاموشی و كمگویی را بهترین آرایش آدمی شناختهاند و هر یكی از ایشان مایهی سرفرازی جهان بودهاند. ولی تو پشت پا بر همه چیز سرزمین خود زده پیروی از اروپا را مایهی بهتری و برتری میپنداری و بنام این پیروی ستایشگری زنان تردامن و نیمهنابكار اروپا را ننگ خود نمیشماری.
تو بر خود میبالی كه همچون غریبان روزنامهی بزرگ شانزدهورقی داری ولی فراموش میكنی كه در هر صفحه از آن روزنامه سرفرازی دیگری را از سرفرازیهای سرزمین كهن خود پایمال میسازی!
مرا شگفتی میفزاید از اینكه كسانی در روزنامههای ایران یاد نویسندگان اروپا و اینكه آنان از راه نویسندگی زندگی مینمایند كرده افسوسها میخورند كه چرا در ایران چنان نویسندگانی نباشند؟!
تو گویی پیدایش آن نویسندگان در اروپا دلیل پیشرفت و برتری اروپاییان است! تو گویی پرگویی و سخنبافی نشانهی برتری یك مردمی بشمار است!
هر كسی بهره از خرد دارد باید بداند كه فزونی سخن دلیل كمی اندیشه و كوتاهی خرد است. باید بداند كه در اروپا خردها به پستی گراییده و از اینجاست كه آنهمه سخن فراوان گردیده و از اینجاست كه آنهمه گرفتاری برای اروپاییان پیش آمده.
آن سخنفروشان اروپا كه نویسنده نامیده میشوند و برای ایران نیز بودن آنان آرزو میشود مگر چه سرمایهی دانشی دارند كه یك عمر سخن برانند؟! آیا جز اینست كه سخن از آسمان و ریسمان بهم بافته بدست مردم میدهند؟!
دریغا ! كار یاوهبافی اروپاییان چندان بالا گرفته كه «گذشته» با آن پهناوری و بیكرانی از عهدهی یاوهبافی آنان برنمیآید و اینست كه بسیاری از ایشان به «آینده» میپردازند.
«در سال 1940 جنگ روی خواهد داد (2) ، در ساعت سه پس از ظهر روز هفتم مارس هواپیمایان آلمان پاریس را بمبباران خواهند كرد ... پس از ده سال كه جنگ برپا خواهد بود همهی دولتها از پا افتاده تنها دولت فلانی فیروز و توانا خواهد ماند ، در بصره كنفرانس صلح برپا گردیده همهی دولتها نماینده در آن خواهند داشت ...»
كسی نمیپرسد آقای نویسنده از كی دیوانه شدهای؟! اگر دیوانه نشدهای پس این بیهودهگوییها برای چیست؟! آیا از این سخنان چه مقصودی در كار است؟!
این یك نمونه از نویسندگی غربیان است. بیخرد آن كسانی كه این سیاهكاریها را برای ایران و دیگر سرزمینهای شرق آرزو مینمایند.
بیخرد آن كسانی كه بزرگی روزنامهها را دلیل پیشرفت یك مردمی میشمارند و هیچگاه نمیاندیشند كه فزونی سخن جز نشان كمی دانش و خرد نخواهد بود.
اگر این بیخردان دم دركشیده بخاموشی گرایند همین موضوع یكی از چیزهاییست كه شرق را از غرب جدا خواهد ساخت.
آسیا باید این برتری را بر اروپا و آمریكا پیدا كند كه آسیاییان تا میتوانند از گفتن و نگاشتن كاسته بر اندیشیدن و كوشیدن بیفزایند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اروپاییگری پیروی چشمبسته و بیچون و چرا از اروپاییان است.
2ـ این گفتار در سال 1934 نوشته شده ، پس گفتار روزنامهنویس اروپایی در همان سال یا پیشتر نوشته شده بوده. جنگ جهانی دوم در سال 1939 آغاز شد و شش سال کشید. پاریس را آلمانها بمباران نکردند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) تکهی دو از دو
مصر كه در راه اروپاییگری (1) پیشی بر همهی كشورهای شرق دارد روزنامههایی از آنجا میآید كه هر كدام روزانه شانزده ورق بزرگ را پر میسازد. دریغا اینهمه سخن برای چیست؟ آیا نتیجهی این بزرگی بیاندازهی روزنامه جز از آنست كه مرد مسلمان مصری قلم برداشته ستایش فلان ستارهی سینمای آمریكا را بنگارد و روزانه یك صفحه روزنامه را پر از آن ستایشهای ننگین گرداند؟!
دریغ ای مرد مصری دریغ! دریغ كه تو ارج خود و سرزمین خود را نمیشناسی! دریغ كه راه بسیار كجی را زیر پا داری!
دریغ كه در آیین سرزمین تو بیهودهگویی (لغو) گناه است و كسانی نباید در سوگواری بر مردگانِ خود نیز بستایشهای گزافهآمیز و بیجا برخیزند. از آن سرزمین هزاران كسانی برخاستهاند كه خاموشی و كمگویی را بهترین آرایش آدمی شناختهاند و هر یكی از ایشان مایهی سرفرازی جهان بودهاند. ولی تو پشت پا بر همه چیز سرزمین خود زده پیروی از اروپا را مایهی بهتری و برتری میپنداری و بنام این پیروی ستایشگری زنان تردامن و نیمهنابكار اروپا را ننگ خود نمیشماری.
تو بر خود میبالی كه همچون غریبان روزنامهی بزرگ شانزدهورقی داری ولی فراموش میكنی كه در هر صفحه از آن روزنامه سرفرازی دیگری را از سرفرازیهای سرزمین كهن خود پایمال میسازی!
مرا شگفتی میفزاید از اینكه كسانی در روزنامههای ایران یاد نویسندگان اروپا و اینكه آنان از راه نویسندگی زندگی مینمایند كرده افسوسها میخورند كه چرا در ایران چنان نویسندگانی نباشند؟!
تو گویی پیدایش آن نویسندگان در اروپا دلیل پیشرفت و برتری اروپاییان است! تو گویی پرگویی و سخنبافی نشانهی برتری یك مردمی بشمار است!
هر كسی بهره از خرد دارد باید بداند كه فزونی سخن دلیل كمی اندیشه و كوتاهی خرد است. باید بداند كه در اروپا خردها به پستی گراییده و از اینجاست كه آنهمه سخن فراوان گردیده و از اینجاست كه آنهمه گرفتاری برای اروپاییان پیش آمده.
آن سخنفروشان اروپا كه نویسنده نامیده میشوند و برای ایران نیز بودن آنان آرزو میشود مگر چه سرمایهی دانشی دارند كه یك عمر سخن برانند؟! آیا جز اینست كه سخن از آسمان و ریسمان بهم بافته بدست مردم میدهند؟!
دریغا ! كار یاوهبافی اروپاییان چندان بالا گرفته كه «گذشته» با آن پهناوری و بیكرانی از عهدهی یاوهبافی آنان برنمیآید و اینست كه بسیاری از ایشان به «آینده» میپردازند.
«در سال 1940 جنگ روی خواهد داد (2) ، در ساعت سه پس از ظهر روز هفتم مارس هواپیمایان آلمان پاریس را بمبباران خواهند كرد ... پس از ده سال كه جنگ برپا خواهد بود همهی دولتها از پا افتاده تنها دولت فلانی فیروز و توانا خواهد ماند ، در بصره كنفرانس صلح برپا گردیده همهی دولتها نماینده در آن خواهند داشت ...»
كسی نمیپرسد آقای نویسنده از كی دیوانه شدهای؟! اگر دیوانه نشدهای پس این بیهودهگوییها برای چیست؟! آیا از این سخنان چه مقصودی در كار است؟!
این یك نمونه از نویسندگی غربیان است. بیخرد آن كسانی كه این سیاهكاریها را برای ایران و دیگر سرزمینهای شرق آرزو مینمایند.
بیخرد آن كسانی كه بزرگی روزنامهها را دلیل پیشرفت یك مردمی میشمارند و هیچگاه نمیاندیشند كه فزونی سخن جز نشان كمی دانش و خرد نخواهد بود.
اگر این بیخردان دم دركشیده بخاموشی گرایند همین موضوع یكی از چیزهاییست كه شرق را از غرب جدا خواهد ساخت.
آسیا باید این برتری را بر اروپا و آمریكا پیدا كند كه آسیاییان تا میتوانند از گفتن و نگاشتن كاسته بر اندیشیدن و كوشیدن بیفزایند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اروپاییگری پیروی چشمبسته و بیچون و چرا از اروپاییان است.
2ـ این گفتار در سال 1934 نوشته شده ، پس گفتار روزنامهنویس اروپایی در همان سال یا پیشتر نوشته شده بوده. جنگ جهانی دوم در سال 1939 آغاز شد و شش سال کشید. پاریس را آلمانها بمباران نکردند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی دو از سه)
نیمه شبی که به زنجان رسیدیم سرما چندان هناییده بود که از گاری با دشواری پایین آمدیم و بسیار خشنود گردیدیم که دیدیم زنی از خانهای دری باز کرد و گفت : بیایید من کرسی گرمی میدارم ، کمی در آنجا بیاسایید. همه رفتیم و خود را بزیر کرسی کشیدیم و بآن زن سپاسها گزاردیم.
هنگام اذان بامداد من برخاسته بگرمابه رفتم و چون خود را شستم و بیرون آمدم ، راهنمایی از آنجا برداشته بخانهی زاهدالزمان وکیل عمومی عدلیه رفتم. دیدم بخاری میسوزد و اتاق گرمست و چون آدینه میبود کسان بسیاری بدیدن وکیل عمومی آمدهاند ، و آقای زاهد که مردی خونسردست به هر کدام پاسخی میدهد. در آن میان بمن هم رو گردانید و پرسید : «شما چه فرمایشی میدارید؟». گفتم : «من در تنهایی خواهم گفت». چون باشندگان یکایک رفتند و تنها ماندیم گفتم : «من از تهران آمدهام ، رئیس محکمه هستم». گفت : «رئیس محکمه که شیخ ... است. سیدمحسن آمده بود و مردم نپذیرفتند و رفت».
گفتم : من امروز در اینجا میهمان شمایم. نخست در اندیشهی میزبانی باشید. دوم بفرستید شیخ ... بیاید اینجا. سران دمکرات هم بیایند.
این را شنید و برخاست و بپسرانش دستورهایی داد. چایی و چاشت آماده گردید. شیخ ... نیز آمد. چون بگفتگو نشستیم گفتم : شما باید از اینجا روانهی تهران گردید. اگر نروید من پرده از کار برداشته بمردم خواهم گفت که شما را برای آزمایش خواستهاند و شما سر بازمیزنید. من سیدمحسن نیستم که از هایهوی دمکراتها بترسم. من خودم در تبریز از دمکراتها بودهام. پس از سخنانی گفت : «من خرج راه ندارم. دو ماهست حقوق نگرفتهام». گفتم : من فردا از مالیه پول گرفته بشما میپردازم.
دمکراتها را که خواسته بودم نیامدند. پیام دادم که شما معنی دمکراتی را ندانستهاید. اینها هوچیگریست. به هر حال فردا پول از مالیه گرفته بشیخ ... داده با زور روانهاش گردانیدم. آن یکی هم خود رفته بود. آشوب خوابید.
دمکراتها همچنان میایستادند. شیخ ... گفته بود : «جوان فرنگیمآب مغروریست. پس از چند روزی بهانهای پیدا کنید و بیرونش گردانید. من بازخواهم آمد».
از همان روز شنبه هشتم دیماه بعدلیه رفته بکار پرداختم ، و بداستانهایی برخوردیم که میباید برخی را بنویسم :
یک داستان این میبود که مردی خانهی برادر خود را به یک کس دیگری «بیع بشرط» (1) گردانیده بود ، و آن کس آمده و در عدلیه دادخواهی کرده حکم گرفته بود که خانه باو داده شود. چون خواسته بودند حکم را بکار بندند دارندهی خانه بفریاد برخاسته بود که این خانه ازآن منست و در دست منست. برادرم «مالکیت» و «تصرف» در این خانه ندارد. ولی گوش بسخنش نداده حکم را بکار بسته و باو گفته بودند شما نیز بیایید بعنوان «اعتراض شخص ثالث» دادخواهی کنید.
من این داستان را برگردانیدم. دستور دادم که خانه باید بدست دارندهاش (متصرف) داده شود و آن حکم همچنان بماند. بآن دادخواه که هایهوی میکرد گفتم : «شما بایستی بطرفیت متصرف عرضحال دهید و حالا هم توانید داد». چون «عشریه»ای در اینجا گرفته شده بود و من دستور دادم مالیه آن را بازگرداند ، از همانجا کشاکش با مالیه برپا گردید ، و چون دکتر میلسپوی آمریکایی همان روز تازه بکار آغازیده و مالیه زورمند میبود ، این داستان را به تهران نوشتند.
دانسته شد از این عشریههای بیجا بسیار گرفته میشده. رئیس عدلیهی پیش ، هنر خود میشمرده که درآمد عدلیه را هرچه بیشتر گرداند. سر ماه مالیه به تهران نوشته بود از هنگامی که رئیس عدلیهی تازه آمده درآمد عدلیه بسیار کاسته. میلسپو این را بوزارت عدلیه نوشته و از آنجا از من به بازخواست برخاستند.
من پاسخ دادم که عدلیه برای درآمد دولت نیست. عدلیه تلگرافخانه و پستخانه نیست. بسیار نابجاست که از یک رئیس عدلیه دربارهی کمی یا فزونی درآمد بازخواست میرود. عدلیه نباید که دربند درآمد باشد. نوشتم ما در این چندگاه کارمان بیشتر از پیش بوده. ولی عشریههای بیجا نگرفتهایم. چون پاسخ استواری میبود همان را به میلسپو فرستاده بودند.
پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ «بیع بشرط» بدین معنی است که در قرارداد فروش شرط شود که هرگاه فروشنده در مدت معینی بهای آن را که از خرنده گرفته باو بازپس دهد ، «خیار فسخ» قرارداد را دارد بدین معنی که میتواند قرارداد را بهم زده و آنچه را فروخته از خرنده پس بگیرد ولی اگر فروشنده در آن مدت نتواند بهای آن را پس دهد ، قرارداد فروش و مالکیت خرنده قطعی میگردد.
برای آگاهی بیشتر در این زمینه گفتار 53 ام («اندیشههای قضایی» که میداشتم) دیده شود. در آن گفتار نویسنده در این باره شرح بیشتر داده است.
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی دو از سه)
نیمه شبی که به زنجان رسیدیم سرما چندان هناییده بود که از گاری با دشواری پایین آمدیم و بسیار خشنود گردیدیم که دیدیم زنی از خانهای دری باز کرد و گفت : بیایید من کرسی گرمی میدارم ، کمی در آنجا بیاسایید. همه رفتیم و خود را بزیر کرسی کشیدیم و بآن زن سپاسها گزاردیم.
هنگام اذان بامداد من برخاسته بگرمابه رفتم و چون خود را شستم و بیرون آمدم ، راهنمایی از آنجا برداشته بخانهی زاهدالزمان وکیل عمومی عدلیه رفتم. دیدم بخاری میسوزد و اتاق گرمست و چون آدینه میبود کسان بسیاری بدیدن وکیل عمومی آمدهاند ، و آقای زاهد که مردی خونسردست به هر کدام پاسخی میدهد. در آن میان بمن هم رو گردانید و پرسید : «شما چه فرمایشی میدارید؟». گفتم : «من در تنهایی خواهم گفت». چون باشندگان یکایک رفتند و تنها ماندیم گفتم : «من از تهران آمدهام ، رئیس محکمه هستم». گفت : «رئیس محکمه که شیخ ... است. سیدمحسن آمده بود و مردم نپذیرفتند و رفت».
گفتم : من امروز در اینجا میهمان شمایم. نخست در اندیشهی میزبانی باشید. دوم بفرستید شیخ ... بیاید اینجا. سران دمکرات هم بیایند.
این را شنید و برخاست و بپسرانش دستورهایی داد. چایی و چاشت آماده گردید. شیخ ... نیز آمد. چون بگفتگو نشستیم گفتم : شما باید از اینجا روانهی تهران گردید. اگر نروید من پرده از کار برداشته بمردم خواهم گفت که شما را برای آزمایش خواستهاند و شما سر بازمیزنید. من سیدمحسن نیستم که از هایهوی دمکراتها بترسم. من خودم در تبریز از دمکراتها بودهام. پس از سخنانی گفت : «من خرج راه ندارم. دو ماهست حقوق نگرفتهام». گفتم : من فردا از مالیه پول گرفته بشما میپردازم.
دمکراتها را که خواسته بودم نیامدند. پیام دادم که شما معنی دمکراتی را ندانستهاید. اینها هوچیگریست. به هر حال فردا پول از مالیه گرفته بشیخ ... داده با زور روانهاش گردانیدم. آن یکی هم خود رفته بود. آشوب خوابید.
دمکراتها همچنان میایستادند. شیخ ... گفته بود : «جوان فرنگیمآب مغروریست. پس از چند روزی بهانهای پیدا کنید و بیرونش گردانید. من بازخواهم آمد».
از همان روز شنبه هشتم دیماه بعدلیه رفته بکار پرداختم ، و بداستانهایی برخوردیم که میباید برخی را بنویسم :
یک داستان این میبود که مردی خانهی برادر خود را به یک کس دیگری «بیع بشرط» (1) گردانیده بود ، و آن کس آمده و در عدلیه دادخواهی کرده حکم گرفته بود که خانه باو داده شود. چون خواسته بودند حکم را بکار بندند دارندهی خانه بفریاد برخاسته بود که این خانه ازآن منست و در دست منست. برادرم «مالکیت» و «تصرف» در این خانه ندارد. ولی گوش بسخنش نداده حکم را بکار بسته و باو گفته بودند شما نیز بیایید بعنوان «اعتراض شخص ثالث» دادخواهی کنید.
من این داستان را برگردانیدم. دستور دادم که خانه باید بدست دارندهاش (متصرف) داده شود و آن حکم همچنان بماند. بآن دادخواه که هایهوی میکرد گفتم : «شما بایستی بطرفیت متصرف عرضحال دهید و حالا هم توانید داد». چون «عشریه»ای در اینجا گرفته شده بود و من دستور دادم مالیه آن را بازگرداند ، از همانجا کشاکش با مالیه برپا گردید ، و چون دکتر میلسپوی آمریکایی همان روز تازه بکار آغازیده و مالیه زورمند میبود ، این داستان را به تهران نوشتند.
دانسته شد از این عشریههای بیجا بسیار گرفته میشده. رئیس عدلیهی پیش ، هنر خود میشمرده که درآمد عدلیه را هرچه بیشتر گرداند. سر ماه مالیه به تهران نوشته بود از هنگامی که رئیس عدلیهی تازه آمده درآمد عدلیه بسیار کاسته. میلسپو این را بوزارت عدلیه نوشته و از آنجا از من به بازخواست برخاستند.
من پاسخ دادم که عدلیه برای درآمد دولت نیست. عدلیه تلگرافخانه و پستخانه نیست. بسیار نابجاست که از یک رئیس عدلیه دربارهی کمی یا فزونی درآمد بازخواست میرود. عدلیه نباید که دربند درآمد باشد. نوشتم ما در این چندگاه کارمان بیشتر از پیش بوده. ولی عشریههای بیجا نگرفتهایم. چون پاسخ استواری میبود همان را به میلسپو فرستاده بودند.
پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ «بیع بشرط» بدین معنی است که در قرارداد فروش شرط شود که هرگاه فروشنده در مدت معینی بهای آن را که از خرنده گرفته باو بازپس دهد ، «خیار فسخ» قرارداد را دارد بدین معنی که میتواند قرارداد را بهم زده و آنچه را فروخته از خرنده پس بگیرد ولی اگر فروشنده در آن مدت نتواند بهای آن را پس دهد ، قرارداد فروش و مالکیت خرنده قطعی میگردد.
برای آگاهی بیشتر در این زمینه گفتار 53 ام («اندیشههای قضایی» که میداشتم) دیده شود. در آن گفتار نویسنده در این باره شرح بیشتر داده است.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 238
🔸 شمارهها
ما برای آنکه فارسی را هرچه آسانتر گردانیم باید آن را هرچه بسامانتر سازیم. اینست تا توانیم خواهیم کوشید که چیزهای بیرون از قاعده را از زبان بیرون گردانیم ، و چون چند رشته از بیقاعدگیها در زمینهی شمارههاست اینک در پایین بآنها میپردازیم :
1ـ چون از یک شمرده به ده میرسند آنگاه میگویند : یازده ، دوازده ، سیزده تا نوزده ، در جایی که باید بگویند : ده و یک ، ده و دو و سه تا ده و نه (چنانکه میگویند : بیست و یک ، بیست و دو ، بیست و سه تا بیست و نه).
2ـ سر دههها را میگویند : بیست ، سی ، چهل تا نود ، در جایی که بایستی بگویند : دو ده ، سه ده ، چهار ده تا نه ده ، (چنانکه میگویند : چهار صد ، ششصد ، هفتصد تا نهصد).
3ـ در سر صدهها چند تا را بغلط آورده میگویند : دویست ، سیصد ، پانصد ، در جایی که بایستی بگویند : دوصد ، سهصد ، پنجصد.
باید هر سه رشته را بسامان آورده برویهی راست و درست بکار بریم. بدینسان که چون از یک شمرده تا ده رسیدیم آنگاه بگوییم : ده و یک ، ده و دو ، ده و سه تا ده و نه ، و بجای بیست و سی تا نود بگوییم ، دو ده ، سه ده ، تا نه ده و پس از صد بگوییم : دو صد ، سه صد ، چهار صد ، پنجصد تا نهصد. بدینسان همهی شمارهها تا یک ملیون با چهارده واژه شمرده خواهد شد که هر بیگانهای تواند آنها را بآسانی یاد گیرد و آن چهارده واژه اینهاست :
[صفر؟] ، یک ، دو ، سه ، چهار ، پنج ، شش ، هفت ، هشت ، نه ، ده ، صد ، هزار ، ملیون.
پیداست که باید «صد» را نیز «سد» نوشت.
میدانم کسانی ایراد گرفته خواهند گفت : ما چون بجای بیست «دو ده» بگوییم در صفت باید بگوییم «دو دهم» (دو دهم کس من میبودم). در حالی که ما دو عشر را نیز دو دهم میگوییم. پس جدایی در میانه با چه خواهد بود؟!.
میگویم : به دو عشر «دو دهم» گفتن جز به پیروی از زبانهای اروپایی نیست. باید آن را رها کرد و بجایش «دو دهیک» گفت ، همچنین در مانندهایش.
🔸 شمارهها
ما برای آنکه فارسی را هرچه آسانتر گردانیم باید آن را هرچه بسامانتر سازیم. اینست تا توانیم خواهیم کوشید که چیزهای بیرون از قاعده را از زبان بیرون گردانیم ، و چون چند رشته از بیقاعدگیها در زمینهی شمارههاست اینک در پایین بآنها میپردازیم :
1ـ چون از یک شمرده به ده میرسند آنگاه میگویند : یازده ، دوازده ، سیزده تا نوزده ، در جایی که باید بگویند : ده و یک ، ده و دو و سه تا ده و نه (چنانکه میگویند : بیست و یک ، بیست و دو ، بیست و سه تا بیست و نه).
2ـ سر دههها را میگویند : بیست ، سی ، چهل تا نود ، در جایی که بایستی بگویند : دو ده ، سه ده ، چهار ده تا نه ده ، (چنانکه میگویند : چهار صد ، ششصد ، هفتصد تا نهصد).
3ـ در سر صدهها چند تا را بغلط آورده میگویند : دویست ، سیصد ، پانصد ، در جایی که بایستی بگویند : دوصد ، سهصد ، پنجصد.
باید هر سه رشته را بسامان آورده برویهی راست و درست بکار بریم. بدینسان که چون از یک شمرده تا ده رسیدیم آنگاه بگوییم : ده و یک ، ده و دو ، ده و سه تا ده و نه ، و بجای بیست و سی تا نود بگوییم ، دو ده ، سه ده ، تا نه ده و پس از صد بگوییم : دو صد ، سه صد ، چهار صد ، پنجصد تا نهصد. بدینسان همهی شمارهها تا یک ملیون با چهارده واژه شمرده خواهد شد که هر بیگانهای تواند آنها را بآسانی یاد گیرد و آن چهارده واژه اینهاست :
[صفر؟] ، یک ، دو ، سه ، چهار ، پنج ، شش ، هفت ، هشت ، نه ، ده ، صد ، هزار ، ملیون.
پیداست که باید «صد» را نیز «سد» نوشت.
میدانم کسانی ایراد گرفته خواهند گفت : ما چون بجای بیست «دو ده» بگوییم در صفت باید بگوییم «دو دهم» (دو دهم کس من میبودم). در حالی که ما دو عشر را نیز دو دهم میگوییم. پس جدایی در میانه با چه خواهد بود؟!.
میگویم : به دو عشر «دو دهم» گفتن جز به پیروی از زبانهای اروپایی نیست. باید آن را رها کرد و بجایش «دو دهیک» گفت ، همچنین در مانندهایش.
🔶 عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) - تکهی یک از پنج
یادداشت گردآورنده : از نخستین شمارهی پیمان در آذر ماه 1312 آن مهنامه به چند زمینهی تازه درآمده عیبهای برخاسته از نادانیها را که در گفتار ، نوشتار و اندیشیدار توده هویدا بود موضوع گفتارها کرده با یک زبان گیرا و دلسوزانهای به آنها میپرداخت و پافشارانه خواستار ترک آنها میگردید. یکی از این زمینهها «عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ» میبود که کسانی از برجستگان توده سخت دربند داشتن و بکار بردن آنها بودند. همین بود عنوانهای خواریآور که درمیان تودهی انبوه رواج داشت.
در آن زمان هنوز نادانیهای دورهی قاجار بیکبار ریشهکن نشده بازمیماند و این عیب بزرگی بود که تنها کسان چندی به بدی و زیانمندی آن پی میبردند.
چنانکه گفتیم پیمان از همان شمارهی یکم به این عیب پرداخت و برای نمونه عنوانهای ننگآوری همچون حضرتعالی ، جنابعالی ، «حضرت مستطاب اجل ..» ، خان ، میرزا ، بنده ، چاكرِ خانهزاد و غلام بیمقدار و مانندهای آن را نکوهید و بدینسان جنبشی در این زمینه پدید آورد :
«ما از كساني كه بر ايرانيان و ديگر شرقيان بدبينند و پياپي عيب گرفته زبان بنكوهش باز ميدارند بيزاريم و چنانكه ديده خواهد شد مقصود ما از نشر اين مجله يكي هم هواداري از عادات و اخلاق است كه شرقيان دارند و هواداران اروپا بيجهت بدشمني آنها برخاستهاند.
ليكن در اين ميان ما از گفتن عيبهاي شرقيان بازنايستاده شرط دوستي و هواخواهي خود ميشماريم كه اين عيبها را بروي مردم كشيده ترك آنها را خواستار باشيم.
يكي از عيبهاي بزرگ كه پيش از همه دامنگير ايرانيان و خود ننگي بر ايشان است پايبندي بلقبها و عنوانهاي پوچ و بيمعني است كه در گفتگوها و نامهنگاريها مرسوم گرديده. (لقبها و عنوانهاي رسمي از موضوع سخن ما بيرونست).
ما كار بتاريخچهي اين عنوانها و چگونگي انتشار آن نداريم. همين اندازه ميگوييم كه بكساني كه دم از دانش و خِرد ميزنند ننگ است كه سر بچنين تعارفات بيمعنايي فرود آورند. اگر كسي ميپندارد كه اثري بر اين كلمات بار است و از اينكه او را «حضرتعالي» يا «جنابعالي» بخوانند يا بر روي پاكت او «خدمت ذيسعادت جناب مستطاب اجل اكرم امجد ..» بنويسند ، دليل بزرگي او خواهد بود چنين پنداري پاك خطاست. زيرا چنانكه همه ميدانيم اين عنوانها امروز چندان خوار و بيارج است كه زير پا ريخته و در بكار بردن آنها پرواي كوچكي و بزرگي هرگز نميشود. ...
و خود جاي آنست كه مردان آزاده و وارسته از شنودن اين عنوانهاي پوچ پرهيز جويند و نامهاي خود را ارجمندتر از آن دارند كه با چنين كلمههاي ننگيني توأم باشد. ...
آيا اين كار ما احمقانهتر است يا عادت وحشيان آدمخوار آفريقا كه هرچه مهره و استخوان و پَر مرغ پيدا كردند برشته كشيده از سر و گردن خود ميآويزند؟ ...
اگر ناداني بجاي پول ، جيب و بغل خود را با سفالپارهها پر كرده و بدانها بنازد و خويشتن را توانگر و پولدار پندارد ، اگر كودكي بر چوبي سوار و خويشتن را با يكهتازان اسبسوار همعنان شمارد ناداني اين دو تن بيشتر از ناداني آن كساني نيست كه باين عنوانهاي پوچ ارزش داده از شنيدن آنها دل خوش ميدارند.
براي آنكه گفتنيها را گفته و سخني پوشيده نگزاريم ، آنچه در دل داريم بيپرده مينگاريم. از خوانندگان چه پنهان كه كساني را كه پايبند اين كلمات هستند ما در شمار خردمندان نميشماريم و اندازهی فهم و دانش هر كسي را از ميزان پرهيز او از اين عنوانهاي پوچ ميشناسيم.
ننگينتر از همه آنكه اين بيخردان از يكسو بنده و چاكر خانهزاد و غلام بيمقدارند و از سوي ديگر جز بآستانهي بلندشان روبرو نتوان شد. چه در جايي كه خودشان خود را بنده و غلام بيمقدار و چاكر خانهزاد مينگارند از ديگران جز بخطاب حضرتعالي و حضرت مستطاب اجل ... خرسند نيستند ... تفو براين ناداني تفو!
راستي ننگ است اي ايرانيان. ننگ ، ننگي كه بايد هرچه زودتر از خود دور نمود! ...
چاره جز این نیست كه رادمردان و آزادگانی بیكبار از این ننگینكاریها بیزاری جسته و بر هر كه ایشان را با آن كلمات مخاطب میدارد ایراد گرفته بازپرس نمایند تا بدینسان چارهی این ننگ شده و فرومایگانی كه دلدادهی این ننگینكاریها هستند نیز خواه ناخواه پیروی جویند. وگرنه لكهی این ننگ از دامن ایران پاك نخواهد شد.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) - تکهی یک از پنج
یادداشت گردآورنده : از نخستین شمارهی پیمان در آذر ماه 1312 آن مهنامه به چند زمینهی تازه درآمده عیبهای برخاسته از نادانیها را که در گفتار ، نوشتار و اندیشیدار توده هویدا بود موضوع گفتارها کرده با یک زبان گیرا و دلسوزانهای به آنها میپرداخت و پافشارانه خواستار ترک آنها میگردید. یکی از این زمینهها «عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ» میبود که کسانی از برجستگان توده سخت دربند داشتن و بکار بردن آنها بودند. همین بود عنوانهای خواریآور که درمیان تودهی انبوه رواج داشت.
در آن زمان هنوز نادانیهای دورهی قاجار بیکبار ریشهکن نشده بازمیماند و این عیب بزرگی بود که تنها کسان چندی به بدی و زیانمندی آن پی میبردند.
چنانکه گفتیم پیمان از همان شمارهی یکم به این عیب پرداخت و برای نمونه عنوانهای ننگآوری همچون حضرتعالی ، جنابعالی ، «حضرت مستطاب اجل ..» ، خان ، میرزا ، بنده ، چاكرِ خانهزاد و غلام بیمقدار و مانندهای آن را نکوهید و بدینسان جنبشی در این زمینه پدید آورد :
«ما از كساني كه بر ايرانيان و ديگر شرقيان بدبينند و پياپي عيب گرفته زبان بنكوهش باز ميدارند بيزاريم و چنانكه ديده خواهد شد مقصود ما از نشر اين مجله يكي هم هواداري از عادات و اخلاق است كه شرقيان دارند و هواداران اروپا بيجهت بدشمني آنها برخاستهاند.
ليكن در اين ميان ما از گفتن عيبهاي شرقيان بازنايستاده شرط دوستي و هواخواهي خود ميشماريم كه اين عيبها را بروي مردم كشيده ترك آنها را خواستار باشيم.
يكي از عيبهاي بزرگ كه پيش از همه دامنگير ايرانيان و خود ننگي بر ايشان است پايبندي بلقبها و عنوانهاي پوچ و بيمعني است كه در گفتگوها و نامهنگاريها مرسوم گرديده. (لقبها و عنوانهاي رسمي از موضوع سخن ما بيرونست).
ما كار بتاريخچهي اين عنوانها و چگونگي انتشار آن نداريم. همين اندازه ميگوييم كه بكساني كه دم از دانش و خِرد ميزنند ننگ است كه سر بچنين تعارفات بيمعنايي فرود آورند. اگر كسي ميپندارد كه اثري بر اين كلمات بار است و از اينكه او را «حضرتعالي» يا «جنابعالي» بخوانند يا بر روي پاكت او «خدمت ذيسعادت جناب مستطاب اجل اكرم امجد ..» بنويسند ، دليل بزرگي او خواهد بود چنين پنداري پاك خطاست. زيرا چنانكه همه ميدانيم اين عنوانها امروز چندان خوار و بيارج است كه زير پا ريخته و در بكار بردن آنها پرواي كوچكي و بزرگي هرگز نميشود. ...
و خود جاي آنست كه مردان آزاده و وارسته از شنودن اين عنوانهاي پوچ پرهيز جويند و نامهاي خود را ارجمندتر از آن دارند كه با چنين كلمههاي ننگيني توأم باشد. ...
آيا اين كار ما احمقانهتر است يا عادت وحشيان آدمخوار آفريقا كه هرچه مهره و استخوان و پَر مرغ پيدا كردند برشته كشيده از سر و گردن خود ميآويزند؟ ...
اگر ناداني بجاي پول ، جيب و بغل خود را با سفالپارهها پر كرده و بدانها بنازد و خويشتن را توانگر و پولدار پندارد ، اگر كودكي بر چوبي سوار و خويشتن را با يكهتازان اسبسوار همعنان شمارد ناداني اين دو تن بيشتر از ناداني آن كساني نيست كه باين عنوانهاي پوچ ارزش داده از شنيدن آنها دل خوش ميدارند.
براي آنكه گفتنيها را گفته و سخني پوشيده نگزاريم ، آنچه در دل داريم بيپرده مينگاريم. از خوانندگان چه پنهان كه كساني را كه پايبند اين كلمات هستند ما در شمار خردمندان نميشماريم و اندازهی فهم و دانش هر كسي را از ميزان پرهيز او از اين عنوانهاي پوچ ميشناسيم.
ننگينتر از همه آنكه اين بيخردان از يكسو بنده و چاكر خانهزاد و غلام بيمقدارند و از سوي ديگر جز بآستانهي بلندشان روبرو نتوان شد. چه در جايي كه خودشان خود را بنده و غلام بيمقدار و چاكر خانهزاد مينگارند از ديگران جز بخطاب حضرتعالي و حضرت مستطاب اجل ... خرسند نيستند ... تفو براين ناداني تفو!
راستي ننگ است اي ايرانيان. ننگ ، ننگي كه بايد هرچه زودتر از خود دور نمود! ...
چاره جز این نیست كه رادمردان و آزادگانی بیكبار از این ننگینكاریها بیزاری جسته و بر هر كه ایشان را با آن كلمات مخاطب میدارد ایراد گرفته بازپرس نمایند تا بدینسان چارهی این ننگ شده و فرومایگانی كه دلدادهی این ننگینكاریها هستند نیز خواه ناخواه پیروی جویند. وگرنه لكهی این ننگ از دامن ایران پاك نخواهد شد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی سه از سه)
داستان دیگر این بود که هنگامی که من در تهران میبودم در مجلس گفتگوی دادن امتیاز نفت به یک کمپانی آمریکایی میرفت و بر سر آن کشاکش بزرگی درمیان سلیمانمیرزا نمایندهی مجلس و پیشوای دمکراتها با قوامالسلطنهی نخستوزیر درگرفته بود. قوامالسلطنه ملایان تهران را برانگیخت که آشوبی کنند و سلیمانمیرزا را «تکفیر» کنند. (1) ملایان برخاستند و چند روزی در بازار نمایش میرفت. به بابیها لعنت میخواندند و شعرهای زشت مینوشتند. و ملایان سود خود را نیز بدیده گرفته دو چیز میخواستند. یکی بیرون کردن سلیمانمیرزای «بابی!» از مجلس و دیگری بکار بستن هفت مادّهی «شرعی» از اصول محاکمات عدلیه.
داستان این هفت مادّه آن بود که چون در ایران عدلیه بنیاد نهادند تا دیر زمان قانونی نمیداشت. سپس مشیرالدوله قانون «اصول محاکمات» فرانسه را بکمک ترجمهی عربی آن ترجمه کرد و به کمیسیون مجلس برده شد. در آن کمیسیون سیدحسن مدرس که نمایندهی علما میبود ، ایستادگی نشان داد زیرا از روی کیش شیعی داوری (قضاوت) ویژهی مجتهدانست و این قانون با آن بیکبار ناسازگار میبود.
از آنسوی عدلیه هم بایستی بود. زیرا در ایران مشروطه را بیش از همه برای داشتن عدلیه خواسته بودند. مردم از همان محکمههای مجتهدان بستوه آمده بطلب «عدالتخانه» برخاسته بودند که بخواستن مشروطه انجامیده بود. پس چه بایستی کرد؟!.
برای چارهجویی هفت مادّهای نوشتند که میباید گفت : پینه زدند. زیرا بیکبار ناسازگار میبود. یکی از آن مادّهها را چنین نوشتند : «اگر مدعی و مدعیٌعلیه برسیدگی عدلیه تراضی نکنند ، محکمه باید رسیدگی را بمحضر شرع احاله کند».
با این مادّه آن را میفهمانیدند که شریعت جعفری به همان نیرو که میبوده هست و این دادگاهها که وزارت عدلیه برپا گردانیده «محاکم شرعی» نیست ، بلکه خود «محکمه» نیست. چند تنی بیکار آنجا نشستهاند ، اگر مدعی و مدعیٌعلیه خودشان خواستند و خرسندی دادند توانند رسیدگی کرد و زیانی هم نخواهد داشت ، زیرا عنوان «حکمیت» پیدا خواهد کرد ، شریعت جعفری هم اجازه داده. ولی اگر یکسو ناخرسندی نمود آنها دیگر حق ندارند که رسیدگی کنند. این حق «محکمه» است که آنها نیستند. پس چه کار باید کرد؟. باید پرونده را بست و با «طرفین» بمحضر شرع فرستاد. محضر شرع کجاست؟. خانههای ملاها !.
میخواستند کاری کنند که به «شریعت جعفری» برنخورد. اینکه شما شنیدهاید «شتر سواری دولا دولا نمیشود» اینها میخواستند نشان دهند که «ما کردیم و شد».
مردمی بشورش برخاسته و قانونها از فرانسه آورده و ادارهها در سراسر کشور برپا گردانیده بهزارها کسان ماهانه میپردازد ، و ناگهان همهی آنها را فراموش گردانیده بیاد «شریعت جعفری» کهن میافتد که مباد آنکه کاری شود و بآن بربخورد.
این میبود داستان آن هفت مادّهی شرعی. چنانکه گفتیم اینها پینهی ناجوری میبود که بقانون زده شده بود و در آن چند سال هیچگاه آن را بکار نبسته و نمیخواستند ببندند. ولی در اینجا چون ملایان رنجی کشیده و چند روزه هایهوی بسیار کرده بودند که میبایستی کم و بیش مزدی بآنان داد ، به بزرگانشان چیزهای بهتری داده گردید و برای دیگران نوید دادند که این هفت مادّه در دادگاهها بکار بسته شود. از نخستوزیری بوزارت عدلیه نوشتند و از وزارت عدلیه بهمهی دادگاهها «ابلاغیه» فرستاده شد.
معنی این کار آن بود که دادگاهها بیکبار از کار افتد. زیرا هر مدعیٌعلیهی سود خود را در آن میدید که برسیدگی دادگاه خرسندی ننماید و دادگاه ناچار میگردید که پرونده را بنزد ملایی بفرستد و در آنجا دعوی بیکبار از میان رود.
در زنجان که این «ابلاغیه» چندی پیش رسیده و بکار بسته شده بود من جلو آن را گرفتم و هر که ایراد کرد گفتم : از من بوزارت عدلیه شکایت کنید ، و میدانستم که وزارت عدلیه بشکایتی در آن باره گوش نخواهد داد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ بازیچهی سیاست شدن ملایان و سود بردن بدخواهان از نیرو گرفتن آنها پس از مشروطه ، از دیرباز ، در این کشور نمونه بسیار داشته. بویژه پس از شهریور 1320 که هر نخستوزیری که بر سر کار میآمد از آنان برای پیش بردن کارهای خود سود میبرد. درمیان نخستوزیران آنکه دامنش به این کار آلوده نمینمود قوامالسلطنه بود. ولی در اینجا دیده میشود او نه تنها از آلودگان بلکه از پیشگامان این کار بوده.
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی سه از سه)
داستان دیگر این بود که هنگامی که من در تهران میبودم در مجلس گفتگوی دادن امتیاز نفت به یک کمپانی آمریکایی میرفت و بر سر آن کشاکش بزرگی درمیان سلیمانمیرزا نمایندهی مجلس و پیشوای دمکراتها با قوامالسلطنهی نخستوزیر درگرفته بود. قوامالسلطنه ملایان تهران را برانگیخت که آشوبی کنند و سلیمانمیرزا را «تکفیر» کنند. (1) ملایان برخاستند و چند روزی در بازار نمایش میرفت. به بابیها لعنت میخواندند و شعرهای زشت مینوشتند. و ملایان سود خود را نیز بدیده گرفته دو چیز میخواستند. یکی بیرون کردن سلیمانمیرزای «بابی!» از مجلس و دیگری بکار بستن هفت مادّهی «شرعی» از اصول محاکمات عدلیه.
داستان این هفت مادّه آن بود که چون در ایران عدلیه بنیاد نهادند تا دیر زمان قانونی نمیداشت. سپس مشیرالدوله قانون «اصول محاکمات» فرانسه را بکمک ترجمهی عربی آن ترجمه کرد و به کمیسیون مجلس برده شد. در آن کمیسیون سیدحسن مدرس که نمایندهی علما میبود ، ایستادگی نشان داد زیرا از روی کیش شیعی داوری (قضاوت) ویژهی مجتهدانست و این قانون با آن بیکبار ناسازگار میبود.
از آنسوی عدلیه هم بایستی بود. زیرا در ایران مشروطه را بیش از همه برای داشتن عدلیه خواسته بودند. مردم از همان محکمههای مجتهدان بستوه آمده بطلب «عدالتخانه» برخاسته بودند که بخواستن مشروطه انجامیده بود. پس چه بایستی کرد؟!.
برای چارهجویی هفت مادّهای نوشتند که میباید گفت : پینه زدند. زیرا بیکبار ناسازگار میبود. یکی از آن مادّهها را چنین نوشتند : «اگر مدعی و مدعیٌعلیه برسیدگی عدلیه تراضی نکنند ، محکمه باید رسیدگی را بمحضر شرع احاله کند».
با این مادّه آن را میفهمانیدند که شریعت جعفری به همان نیرو که میبوده هست و این دادگاهها که وزارت عدلیه برپا گردانیده «محاکم شرعی» نیست ، بلکه خود «محکمه» نیست. چند تنی بیکار آنجا نشستهاند ، اگر مدعی و مدعیٌعلیه خودشان خواستند و خرسندی دادند توانند رسیدگی کرد و زیانی هم نخواهد داشت ، زیرا عنوان «حکمیت» پیدا خواهد کرد ، شریعت جعفری هم اجازه داده. ولی اگر یکسو ناخرسندی نمود آنها دیگر حق ندارند که رسیدگی کنند. این حق «محکمه» است که آنها نیستند. پس چه کار باید کرد؟. باید پرونده را بست و با «طرفین» بمحضر شرع فرستاد. محضر شرع کجاست؟. خانههای ملاها !.
میخواستند کاری کنند که به «شریعت جعفری» برنخورد. اینکه شما شنیدهاید «شتر سواری دولا دولا نمیشود» اینها میخواستند نشان دهند که «ما کردیم و شد».
مردمی بشورش برخاسته و قانونها از فرانسه آورده و ادارهها در سراسر کشور برپا گردانیده بهزارها کسان ماهانه میپردازد ، و ناگهان همهی آنها را فراموش گردانیده بیاد «شریعت جعفری» کهن میافتد که مباد آنکه کاری شود و بآن بربخورد.
این میبود داستان آن هفت مادّهی شرعی. چنانکه گفتیم اینها پینهی ناجوری میبود که بقانون زده شده بود و در آن چند سال هیچگاه آن را بکار نبسته و نمیخواستند ببندند. ولی در اینجا چون ملایان رنجی کشیده و چند روزه هایهوی بسیار کرده بودند که میبایستی کم و بیش مزدی بآنان داد ، به بزرگانشان چیزهای بهتری داده گردید و برای دیگران نوید دادند که این هفت مادّه در دادگاهها بکار بسته شود. از نخستوزیری بوزارت عدلیه نوشتند و از وزارت عدلیه بهمهی دادگاهها «ابلاغیه» فرستاده شد.
معنی این کار آن بود که دادگاهها بیکبار از کار افتد. زیرا هر مدعیٌعلیهی سود خود را در آن میدید که برسیدگی دادگاه خرسندی ننماید و دادگاه ناچار میگردید که پرونده را بنزد ملایی بفرستد و در آنجا دعوی بیکبار از میان رود.
در زنجان که این «ابلاغیه» چندی پیش رسیده و بکار بسته شده بود من جلو آن را گرفتم و هر که ایراد کرد گفتم : از من بوزارت عدلیه شکایت کنید ، و میدانستم که وزارت عدلیه بشکایتی در آن باره گوش نخواهد داد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ بازیچهی سیاست شدن ملایان و سود بردن بدخواهان از نیرو گرفتن آنها پس از مشروطه ، از دیرباز ، در این کشور نمونه بسیار داشته. بویژه پس از شهریور 1320 که هر نخستوزیری که بر سر کار میآمد از آنان برای پیش بردن کارهای خود سود میبرد. درمیان نخستوزیران آنکه دامنش به این کار آلوده نمینمود قوامالسلطنه بود. ولی در اینجا دیده میشود او نه تنها از آلودگان بلکه از پیشگامان این کار بوده.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 239
🔸 پیشوندها و پسوندها (تکهی یک از سه)
چنانکه بارها نوشتهایم یکی از چیزهایی که زبان فارسی را پرمایه و نیرومند گرداند شناخته گردیدن پیشوندها و پسوندها و روان گردیدن آنهاست. اینها افزارهاییست که گویندگان توانند هر معنایی را که از دلشان میگذرد نامی برای آن بگزارند ، و از هر یکی از آنها صدها واژه پدید تواند آمد.
در زبان فارسی نزدیک بچهل پسوند و پیشوند هست. ولی بیشتر آنها یا شناخته نیست و یا نابسامان میباشد و یا در همه جا روان نیست. اگر اینها بسامان و روان گردد در زبان بسیار خواهد هنایید.
1ـ «آچ»
این پسوند برای پدید آوردن نام افزار از یک ریشه است. مثلاً شکناچ : افزار شکستن ، جنگاچ : افزار جنگیدن.
ما در زبان بچنین پسوندی نیاز بسیار میداشتیم و اینست خواهیم توانست صد واژه با آن پدید آریم : استراچ ، نویساچ ، بیناچ ، شنواچ ، رنداچ ، پالاچ ، مالاچ ، رواچ ، گویاچ ، پراچ ، پزاچ ، کاراچ ، کشاچ ، و مانندهای اینها.
نکتهای که باید از دیده دور نداشت آنست که این کلمهها را باید در همان معنی همگانی آورد و نام یک افزار تنها نگردانید. مثلاً همان شکناچ باید در معنی «هر گونه افزار شکستن» بکار رود ، نه آنکه نام «تبر» یا «چکوچ» گردد. همچنین در مانندهایش : ما در زبان بآن معنی همگانی نیازمندیم. «یک شکناچ» میباید تا این را بشکند». کارخانههای اروپا و آمریکا جنگاچ میسازند.
🔸 پیشوندها و پسوندها (تکهی یک از سه)
چنانکه بارها نوشتهایم یکی از چیزهایی که زبان فارسی را پرمایه و نیرومند گرداند شناخته گردیدن پیشوندها و پسوندها و روان گردیدن آنهاست. اینها افزارهاییست که گویندگان توانند هر معنایی را که از دلشان میگذرد نامی برای آن بگزارند ، و از هر یکی از آنها صدها واژه پدید تواند آمد.
در زبان فارسی نزدیک بچهل پسوند و پیشوند هست. ولی بیشتر آنها یا شناخته نیست و یا نابسامان میباشد و یا در همه جا روان نیست. اگر اینها بسامان و روان گردد در زبان بسیار خواهد هنایید.
1ـ «آچ»
این پسوند برای پدید آوردن نام افزار از یک ریشه است. مثلاً شکناچ : افزار شکستن ، جنگاچ : افزار جنگیدن.
ما در زبان بچنین پسوندی نیاز بسیار میداشتیم و اینست خواهیم توانست صد واژه با آن پدید آریم : استراچ ، نویساچ ، بیناچ ، شنواچ ، رنداچ ، پالاچ ، مالاچ ، رواچ ، گویاچ ، پراچ ، پزاچ ، کاراچ ، کشاچ ، و مانندهای اینها.
نکتهای که باید از دیده دور نداشت آنست که این کلمهها را باید در همان معنی همگانی آورد و نام یک افزار تنها نگردانید. مثلاً همان شکناچ باید در معنی «هر گونه افزار شکستن» بکار رود ، نه آنکه نام «تبر» یا «چکوچ» گردد. همچنین در مانندهایش : ما در زبان بآن معنی همگانی نیازمندیم. «یک شکناچ» میباید تا این را بشکند». کارخانههای اروپا و آمریکا جنگاچ میسازند.
🔶 عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) - تکهی دو از پنج
کسانی چنانکه عادت عیبجویان است بر این گفتههای ما خرده گرفته خواهند گفت چنین موضوعی چه ارزش آن دارد که در شمارهی نخست مجله موضوع گفتگو باشد. ولی ما این موضوع را درخور هر گونه ارزش میدانیم و یقین داریم که خوانندگان نیز آنانکه انصاف دارند با ما همعقیده میباشند. ننگ است بر مردمی که بیخردانی از ایشان باین چرکینکاریها برخیزند و خردمندان لب فروبسته خاموش بنشینند.
وانگاه ما از آغاز کار با این موضوع دچاریم و در فرستادن شمارههای مجله بخریداران با این دشواری روبرو هستیم که ما کسی را جز با نام او نخواهیم خواند (مگر عنوانهای رسمی دولتی که از رعایت آنها ناگزیریم) (1) و شاید کسانی این رفتار ما را از بیپروایی و بیاحترامی دانسته دلآزرده شوند. اینست که از آغاز باین مقاله میپردازیم و مقصود خود را روشن میسازیم.
با اینهمه باز اگر کسانی از ما برنجند ما پروای رنجش آنان را نخواهیم داشت. ما با نشر این مجله راه نوینی را آغاز میکنیم و آرزومندیم کسانی با ما همراه باشند که از این دلبستگیهای ابلهانه وارستهاند. ما بنده نیستیم و با بنده و غلام و چاکر نیز سروکار نخواهیم داشت. آستانهی بلند (2) نداریم و بآستانهای بلند پاکیزهترین (3) هم رو نخواهیم آورد. ما درپی آزادهمردانی هستیم که بزرگی و گرانمایگی را در پاکدامنی و نیکوکاری بدانند و باین نادانیها سر فرونیاورند.
اگر کسانی نه اینگونهاند چه بهتر که از قدم نخست از ما کناره جویند و راه ما را نپویند. ما نیز سخت خرسند خواهیم بود که چنین ابلهانی را در کاروان خود نداریم و از همراهی و آمیزش آنان آسودهایم».
دومین گام در شمارهی چهارم سال نخست برداشته شد. بدینسان که در صفحهای از مهنامه نام کسانی که از عنوانهای پوچ وارسته و با سرفرازی بیزاری خود را از آنها آگاهی میدادند نوشته میشد :
«برای اینکه این کارِ نیک رواج بسیار گرفته به نتیجهی ارجمندی برسد بهتر آن میدانیم که در آخر مجله یک صفحه را برای شناسانیدن این مردان وارسته خاص گردانیم و از همین شماره باین کار آغاز خواهیم کرد».
عنوان آن صفحه شنیدنی بود : «من از خان و میرزا بیزارم». نخست دو نام بیشتر در آن صفحه نمایان نشد که یکی خود کسروی بود. ولی سپس کسان دیگری از این کار استقبال کرده نامه نوشته خواستند نام ایشان نیز برده شود. چنانکه پس از چند شماره آن صفحه پر شد. سپس در سال دوم نیز گاهی سخن از القاب و عنوانهای پوچ میرفت و برخی شاعران شعرهایی در نکوهش آنها میفرستادند و پیمان چاپ میکرد. تا اینکه در مرداد ماه 1314 دولت بکار برجستهای برخاست و با بیرون آوردن بخشنامهای عنوانها و القاب بسیاری را «لغو» گردانید. از کارهای نیک زمان رضاشاه که نام برده میشود یکی هم باید این را یاد کنند.
پیمان در شمارهی نهم سال دوم خود با سخنانی پرشور این مژده را بخوانندگان میدهد :
«عنوانهای پوچ از میان رفت و ایران بیکبار از چرک و ننگ آنها پاک گردید. آری «خان» یادگار شوم چنگیز و هلاکو و «میرزا» بازماندهی ننگین تیمور لنگ ایران را بدرود گفتند و «امیر» و «بیک» را نیز همراه خود بردند. زهی خرسندی! زهی شادکامی!
کنون جای آنست که یادی از دوست دیرین خودمان آقای دکتر افشار نماییم و بدستیاری پیمان درود برایشان ارمغان سازیم زیرا نخست ایشان بودند که این موضوع را در «آینده» عنوان نمودند سپس ما در پیمان دنبال کردیم و خدای را سپاس که باین نتیجهی روشن رسیدیم. ...
ولی در اینجا نکتههای چندی را باید بازنمود :
نخست چنانکه خان و میرزا و امیر و بیک و حضرتعالی و جناب مستطاب و دامت شوکته و زید اجلاله و مانند اینها از میان رفت باید «عرض میکنم» و «قربانت شوم» و «روحی فداک» و «معزی الیه» و «معظمٌ له» و «مخلص» و «بنده» و «ارادتمند» و «مشارٌ الیه» و «ضعیفه» و «چاکر» و «کمینه» و «دعاگو» و بسیار مانند اینها که همگی یادگار دورههای زبونی و بدبختی ایرانیان است نیز از میان برداشته شود و دامن زبان فارسی از این چرکها و ننگها پاک گردد.
بلکه باید «استاد معظم» و «فیلسوف شهیر» و «مدیر بینظیر» و مانند اینها همگی از پشت سر «حضرت مستطاب اجل» راه برگیرند و زبان فارسی را از آسیب خود آسوده گردانند.
باید پس از این ایرانیان هرچه بتوانند بپاکی دل بکوشند و به هر اندازه که از این ننگینکاریها و نمایشهای چرکین میکاهند بر سادگی و پاکیزگی دل بیفزایند. هزار نفرین بر قرنهای شوم گذشته که این سرزمین را بدینسان آلوده گردانیده.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ عنوانهایی همچون «وزارت جلیلهی عدلیه» یا «اعلیحضرت همایونی» ـ و
2ـ اشاره به عنوان پوچ «حضرت اجل» و «حضرتعالی» است. ـ و
3ـ اشاره به عنوان پوچ «حضرت مستطاب اجل» است. ـ و
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) - تکهی دو از پنج
کسانی چنانکه عادت عیبجویان است بر این گفتههای ما خرده گرفته خواهند گفت چنین موضوعی چه ارزش آن دارد که در شمارهی نخست مجله موضوع گفتگو باشد. ولی ما این موضوع را درخور هر گونه ارزش میدانیم و یقین داریم که خوانندگان نیز آنانکه انصاف دارند با ما همعقیده میباشند. ننگ است بر مردمی که بیخردانی از ایشان باین چرکینکاریها برخیزند و خردمندان لب فروبسته خاموش بنشینند.
وانگاه ما از آغاز کار با این موضوع دچاریم و در فرستادن شمارههای مجله بخریداران با این دشواری روبرو هستیم که ما کسی را جز با نام او نخواهیم خواند (مگر عنوانهای رسمی دولتی که از رعایت آنها ناگزیریم) (1) و شاید کسانی این رفتار ما را از بیپروایی و بیاحترامی دانسته دلآزرده شوند. اینست که از آغاز باین مقاله میپردازیم و مقصود خود را روشن میسازیم.
با اینهمه باز اگر کسانی از ما برنجند ما پروای رنجش آنان را نخواهیم داشت. ما با نشر این مجله راه نوینی را آغاز میکنیم و آرزومندیم کسانی با ما همراه باشند که از این دلبستگیهای ابلهانه وارستهاند. ما بنده نیستیم و با بنده و غلام و چاکر نیز سروکار نخواهیم داشت. آستانهی بلند (2) نداریم و بآستانهای بلند پاکیزهترین (3) هم رو نخواهیم آورد. ما درپی آزادهمردانی هستیم که بزرگی و گرانمایگی را در پاکدامنی و نیکوکاری بدانند و باین نادانیها سر فرونیاورند.
اگر کسانی نه اینگونهاند چه بهتر که از قدم نخست از ما کناره جویند و راه ما را نپویند. ما نیز سخت خرسند خواهیم بود که چنین ابلهانی را در کاروان خود نداریم و از همراهی و آمیزش آنان آسودهایم».
دومین گام در شمارهی چهارم سال نخست برداشته شد. بدینسان که در صفحهای از مهنامه نام کسانی که از عنوانهای پوچ وارسته و با سرفرازی بیزاری خود را از آنها آگاهی میدادند نوشته میشد :
«برای اینکه این کارِ نیک رواج بسیار گرفته به نتیجهی ارجمندی برسد بهتر آن میدانیم که در آخر مجله یک صفحه را برای شناسانیدن این مردان وارسته خاص گردانیم و از همین شماره باین کار آغاز خواهیم کرد».
عنوان آن صفحه شنیدنی بود : «من از خان و میرزا بیزارم». نخست دو نام بیشتر در آن صفحه نمایان نشد که یکی خود کسروی بود. ولی سپس کسان دیگری از این کار استقبال کرده نامه نوشته خواستند نام ایشان نیز برده شود. چنانکه پس از چند شماره آن صفحه پر شد. سپس در سال دوم نیز گاهی سخن از القاب و عنوانهای پوچ میرفت و برخی شاعران شعرهایی در نکوهش آنها میفرستادند و پیمان چاپ میکرد. تا اینکه در مرداد ماه 1314 دولت بکار برجستهای برخاست و با بیرون آوردن بخشنامهای عنوانها و القاب بسیاری را «لغو» گردانید. از کارهای نیک زمان رضاشاه که نام برده میشود یکی هم باید این را یاد کنند.
پیمان در شمارهی نهم سال دوم خود با سخنانی پرشور این مژده را بخوانندگان میدهد :
«عنوانهای پوچ از میان رفت و ایران بیکبار از چرک و ننگ آنها پاک گردید. آری «خان» یادگار شوم چنگیز و هلاکو و «میرزا» بازماندهی ننگین تیمور لنگ ایران را بدرود گفتند و «امیر» و «بیک» را نیز همراه خود بردند. زهی خرسندی! زهی شادکامی!
کنون جای آنست که یادی از دوست دیرین خودمان آقای دکتر افشار نماییم و بدستیاری پیمان درود برایشان ارمغان سازیم زیرا نخست ایشان بودند که این موضوع را در «آینده» عنوان نمودند سپس ما در پیمان دنبال کردیم و خدای را سپاس که باین نتیجهی روشن رسیدیم. ...
ولی در اینجا نکتههای چندی را باید بازنمود :
نخست چنانکه خان و میرزا و امیر و بیک و حضرتعالی و جناب مستطاب و دامت شوکته و زید اجلاله و مانند اینها از میان رفت باید «عرض میکنم» و «قربانت شوم» و «روحی فداک» و «معزی الیه» و «معظمٌ له» و «مخلص» و «بنده» و «ارادتمند» و «مشارٌ الیه» و «ضعیفه» و «چاکر» و «کمینه» و «دعاگو» و بسیار مانند اینها که همگی یادگار دورههای زبونی و بدبختی ایرانیان است نیز از میان برداشته شود و دامن زبان فارسی از این چرکها و ننگها پاک گردد.
بلکه باید «استاد معظم» و «فیلسوف شهیر» و «مدیر بینظیر» و مانند اینها همگی از پشت سر «حضرت مستطاب اجل» راه برگیرند و زبان فارسی را از آسیب خود آسوده گردانند.
باید پس از این ایرانیان هرچه بتوانند بپاکی دل بکوشند و به هر اندازه که از این ننگینکاریها و نمایشهای چرکین میکاهند بر سادگی و پاکیزگی دل بیفزایند. هزار نفرین بر قرنهای شوم گذشته که این سرزمین را بدینسان آلوده گردانیده.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ عنوانهایی همچون «وزارت جلیلهی عدلیه» یا «اعلیحضرت همایونی» ـ و
2ـ اشاره به عنوان پوچ «حضرت اجل» و «حضرتعالی» است. ـ و
3ـ اشاره به عنوان پوچ «حضرت مستطاب اجل» است. ـ و
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 10ـ گردنستبران زنجان (تکهی یک از دو)
یک داستان دیگر که میباید جداگانه یاد کنم آنست که در زنجان عدلیه افزار دست جهانشاهخان و اسعدالدوله و ملایان گردنستبر میبود. جهانشاهخان دستگاه پادشاهی میداشت و یکی از گردنکشان بنام ایران بشمار میرفت. در دیه خود کَرَفس (1) مینشست و سوارانی در زیر دست میداشت. در تهران نمایندهای گمارده بود که همپایهی وزیران بشمار میرفت. اسعدالدوله همچنان دستگاه فرمانروایی میداشت و سخنش در همه جا میگذشت. بیشتر در تهران مینشست ، ولی در زنجان پیشکاری میداشت.
از آنسو ملایان گردنکلفتی در زنجان میبودند که میباید گفت : دستنخورده میبودند. باینمعنی جنبش مشروطه که در همه جا از شکوه ملایان کاسته و نیروی آنان را کم گردانیده بود ، در زنجان مشروطه ریشهی ژرفی پیدا نکرده و چیزی از دستگاه ملایان کم نگردانیده بود.
ده دوازده تن هر یکی خود را مجتهد مینامید و فتوا میداد و بسیاری از آنان هر کدام یک دسته ملا و سید بگرد سر میداشت که کاری جز بودن در پیرامون آقا نمیداشتند و از آن دستگاه نان میخوردند. داستان «عدول» که در تبریز و دیگر شهرها پیش از زمان مشروطه بهم خورده بوده اینجا بحال خود میماند ، و چون خوانندگان معنی «عدول» و داستان آنها را نخواهند دانست میباید روشن گردانم :
باید دانست در قرآن دستوری بوده که کسی چون وامی گرفت ، نویسندهای آن را بنویسد (2) و دو تن نیز گواه باشند. (3)
این دستور که میبوده چهبسا که دربارهی گواهان دشواری پیش میآمده. زیرا هر کسی بآن تن درنمیداده. آنگاه کسانی که گواه شده بودند بهنگام نیاز بآسانی پیدا نمیشدند که بیایند و گواهی دهند. اینست در زمان خلفای عباسی چنین نهاده شده بوده که کسانی از راستگویان برگزیده شوند و کارشان همان گواهی باشد. باینمعنی در پیرامون هر داوری چند تن باشند که هر که نیاز پیدا کرد ، دو تن از آنان را گواه وام دادن گرداند و سپس هم که نیاز افتاد بیایند و در نزد داور گواهی دهند. این کسان را خلیفه برمیگزیده و «عدول» نامیده میشدهاند. ما گاهی داستانی از آنها در تاریخ مییابیم.
چنانکه گفتم این «عدول» برای دو کار میبودهاند : یکی آنکه وامی که داده میشود با آگاهی آنها باشد. دیگری آنکه اگر وامگیر انکار کرد و کار بدعوا کشید اینان بیایند و گواهی دهند. لیکن کمکم کسانی پیدا شده بودند که تنها بکار دوم میپرداختهاند. باینمعنی کسی که دعوایی پیدا میکرده ، راست و دروغ ، میتوانسته که دو تن از «عدول» را مزدور گیرد که آنان بیایند و بسود او گواهی دهند. اینگونه «عدول» چندان فراوان میبودهاند که کارشان برسوایی کشیده و خودبخود از میان رفتهاند. در تبریز تا صد سال پیش میبودهاند و داستانهایی از آنان یادگار مانده که من در زمان نورسی از پیرمردان شنیده بودم و اینک یکی را یاد میکنم :
در تبریز روزی بازرگانی سوار اسب شده میخواسته بسفر برود. در خیابان یکی از نیرنگبازان جلوش را گرفته میگوید : اکنون که بسفر میروی پس آن وام خود را بپرداز و برو. خواستش این میبوده که بآن بهانه پولی بگیرد. بازرگان یکه میخورد و میگوید : من هیچ شما را نمیشناسم. چه وامی بشما میدارم؟!. بازرگان چون مرد سادهای میبوده ایستادگی میکند و درمیانه هایهوی برمیخیزد و مردم گرد آمده آنها را میبرند بمحکمهی یکی از مجتهدان. همانکه از در درمیآیند ، یکی از «محکمهشاگردان» که بجای وکلای امروزی میبودند خود را ببازرگان رسانیده میگوید : «میخواهی من وکیل شما باشم و دفاع کنم؟!». میگوید : «میخواهم». میگوید : «شرطش آنست که خودت حرف نزنی». بدینسان میروند بنزد مجتهد. نیرنگباز یا مدعی «طرح دعوا» میکند : «این حاجی فلان مبلغ پول بمن وامدار است و امروز دیدم که میخواهد وام خود نداده سفر کند. اینبود جلوش را گرفتم و باینجا آمدیم». مجتهد از بازرگان میپرسد : «بدعوی مدعی چه جواب میدهی؟». بازرگان میگوید : «من وکیل میدارم» و آن محکمهشاگرد زبان گشاده چنین میگوید : «بلی آقا ، موکل من باو وامدار میبوده ولی وام خود را پرداخته است و گواهانی هم هستند که حاضرند گواهی دهند».
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دیهی در 170 کیلومتری جنوب شرقی زنجان به این نام هست. آقای امینی باور دارد که درست این «کَرَسف» (karasf) است که اشتباه «چاپخانهای و ویراستاری» آن را کرفس گردانیده.
با پروا به نزدیکی این دیه به زنجان و سلطانیه که جهانشاهخان با آن پیوستگی داشته همانا کَرَسف درست است. (کَرَسف دیهی در 70 کیلومتری جنوب زنجان و 12 کیلومتری جنوب غربی قیدارـ فرهنگنامهی مصاحب) ـ و
2ـ «إِذَا تَدَاینتُم بِدَینٍ [إِلَى أجَلٍ مُّسَمًّى] فَاكْتُبُوهُ» [بقره : 282]
3ـ «وَاسْتَشْهِدُوا شَهِیدَینِ مِن رِّجَالِكُمْ» [بقره : 282]
🔸 10ـ گردنستبران زنجان (تکهی یک از دو)
یک داستان دیگر که میباید جداگانه یاد کنم آنست که در زنجان عدلیه افزار دست جهانشاهخان و اسعدالدوله و ملایان گردنستبر میبود. جهانشاهخان دستگاه پادشاهی میداشت و یکی از گردنکشان بنام ایران بشمار میرفت. در دیه خود کَرَفس (1) مینشست و سوارانی در زیر دست میداشت. در تهران نمایندهای گمارده بود که همپایهی وزیران بشمار میرفت. اسعدالدوله همچنان دستگاه فرمانروایی میداشت و سخنش در همه جا میگذشت. بیشتر در تهران مینشست ، ولی در زنجان پیشکاری میداشت.
از آنسو ملایان گردنکلفتی در زنجان میبودند که میباید گفت : دستنخورده میبودند. باینمعنی جنبش مشروطه که در همه جا از شکوه ملایان کاسته و نیروی آنان را کم گردانیده بود ، در زنجان مشروطه ریشهی ژرفی پیدا نکرده و چیزی از دستگاه ملایان کم نگردانیده بود.
ده دوازده تن هر یکی خود را مجتهد مینامید و فتوا میداد و بسیاری از آنان هر کدام یک دسته ملا و سید بگرد سر میداشت که کاری جز بودن در پیرامون آقا نمیداشتند و از آن دستگاه نان میخوردند. داستان «عدول» که در تبریز و دیگر شهرها پیش از زمان مشروطه بهم خورده بوده اینجا بحال خود میماند ، و چون خوانندگان معنی «عدول» و داستان آنها را نخواهند دانست میباید روشن گردانم :
باید دانست در قرآن دستوری بوده که کسی چون وامی گرفت ، نویسندهای آن را بنویسد (2) و دو تن نیز گواه باشند. (3)
این دستور که میبوده چهبسا که دربارهی گواهان دشواری پیش میآمده. زیرا هر کسی بآن تن درنمیداده. آنگاه کسانی که گواه شده بودند بهنگام نیاز بآسانی پیدا نمیشدند که بیایند و گواهی دهند. اینست در زمان خلفای عباسی چنین نهاده شده بوده که کسانی از راستگویان برگزیده شوند و کارشان همان گواهی باشد. باینمعنی در پیرامون هر داوری چند تن باشند که هر که نیاز پیدا کرد ، دو تن از آنان را گواه وام دادن گرداند و سپس هم که نیاز افتاد بیایند و در نزد داور گواهی دهند. این کسان را خلیفه برمیگزیده و «عدول» نامیده میشدهاند. ما گاهی داستانی از آنها در تاریخ مییابیم.
چنانکه گفتم این «عدول» برای دو کار میبودهاند : یکی آنکه وامی که داده میشود با آگاهی آنها باشد. دیگری آنکه اگر وامگیر انکار کرد و کار بدعوا کشید اینان بیایند و گواهی دهند. لیکن کمکم کسانی پیدا شده بودند که تنها بکار دوم میپرداختهاند. باینمعنی کسی که دعوایی پیدا میکرده ، راست و دروغ ، میتوانسته که دو تن از «عدول» را مزدور گیرد که آنان بیایند و بسود او گواهی دهند. اینگونه «عدول» چندان فراوان میبودهاند که کارشان برسوایی کشیده و خودبخود از میان رفتهاند. در تبریز تا صد سال پیش میبودهاند و داستانهایی از آنان یادگار مانده که من در زمان نورسی از پیرمردان شنیده بودم و اینک یکی را یاد میکنم :
در تبریز روزی بازرگانی سوار اسب شده میخواسته بسفر برود. در خیابان یکی از نیرنگبازان جلوش را گرفته میگوید : اکنون که بسفر میروی پس آن وام خود را بپرداز و برو. خواستش این میبوده که بآن بهانه پولی بگیرد. بازرگان یکه میخورد و میگوید : من هیچ شما را نمیشناسم. چه وامی بشما میدارم؟!. بازرگان چون مرد سادهای میبوده ایستادگی میکند و درمیانه هایهوی برمیخیزد و مردم گرد آمده آنها را میبرند بمحکمهی یکی از مجتهدان. همانکه از در درمیآیند ، یکی از «محکمهشاگردان» که بجای وکلای امروزی میبودند خود را ببازرگان رسانیده میگوید : «میخواهی من وکیل شما باشم و دفاع کنم؟!». میگوید : «میخواهم». میگوید : «شرطش آنست که خودت حرف نزنی». بدینسان میروند بنزد مجتهد. نیرنگباز یا مدعی «طرح دعوا» میکند : «این حاجی فلان مبلغ پول بمن وامدار است و امروز دیدم که میخواهد وام خود نداده سفر کند. اینبود جلوش را گرفتم و باینجا آمدیم». مجتهد از بازرگان میپرسد : «بدعوی مدعی چه جواب میدهی؟». بازرگان میگوید : «من وکیل میدارم» و آن محکمهشاگرد زبان گشاده چنین میگوید : «بلی آقا ، موکل من باو وامدار میبوده ولی وام خود را پرداخته است و گواهانی هم هستند که حاضرند گواهی دهند».
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دیهی در 170 کیلومتری جنوب شرقی زنجان به این نام هست. آقای امینی باور دارد که درست این «کَرَسف» (karasf) است که اشتباه «چاپخانهای و ویراستاری» آن را کرفس گردانیده.
با پروا به نزدیکی این دیه به زنجان و سلطانیه که جهانشاهخان با آن پیوستگی داشته همانا کَرَسف درست است. (کَرَسف دیهی در 70 کیلومتری جنوب زنجان و 12 کیلومتری جنوب غربی قیدارـ فرهنگنامهی مصاحب) ـ و
2ـ «إِذَا تَدَاینتُم بِدَینٍ [إِلَى أجَلٍ مُّسَمًّى] فَاكْتُبُوهُ» [بقره : 282]
3ـ «وَاسْتَشْهِدُوا شَهِیدَینِ مِن رِّجَالِكُمْ» [بقره : 282]