پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 11ـ رفتاری که با گردن‌ستبران داشتم (تکه‌ی یک از دو)

جهانشاه‌خان شیوه‌اش این می‌بود که روغن و آرد و دیگر چیزها بنام ارمغان بسران اداره‌ها فرستد و آنان را زیردست خود گرداند. من این را شنیده بودم. همان روزهای نخست رسیدنم به زنجان ، میرزامشهود نامی که نماینده‌ی او در زنجان می‌بود ، بیست من روغن فرستاده خودش نیز آمد. گفت : «امیر فرستاده. شش خروار هم آرد است که می‌آورند». گفتم : آنها را نیاورند و اینها را هم بازگردانند. خواست سخنی گوید گفتم : جای سخن گفتن نیست.

چند روز پس از آن دیدم بازآمد و نامه‌ای درآورد که جهانشاه‌خان بمن نوشته و گله کرده : «قربانت شوم ... برحسب معمولی خودم که هر کس به خَمسه (1) ورود نموده انسانیت و یگانگی با او نموده‌ام ، شش خروار آرد و بیست من روغن جهت حضرتعالی فرستاده بودم ، قبول نفرموده‌اید ...». (2) گفتم به امیر سلام برسانید. این انسانیت را درباره‌ی «دارالمساکین» که تازه باز شده است بکند و این روغن و آرد را بآنجا فرستد. بدینسان امید او را بنومیدی رسانیدم.

اما اسعدالدوله چون در تهران می‌بود و سخنانی درباره‌ی من شنیده و مرا شناخته بود ، در نامه‌هایش به پیشکار خود ستایش از من می‌نوشت و پیدا بود که دانسته چه رفتاری پیش گیرد.

آمدیم بر سر ملایان ، اینان بزودی از میدان درنرفتند و بکوششهایی نیاز افتاد. روزهای نخست چشم می‌داشته‌اند که من بدیدنشان روم و چون نرفتم بزبان آمدند. کسانشان که می‌آمدند گله‌ی این را نیز می‌کردند. گفتم : چه شده که آقایان بدیدن من نیایند و من بدیدن آنان بروم؟! ، آنان بمن نیازمندند و من بآنان نیازمند نیستم. آنگاه کسی که بشهری رسید دیگران بدیدن او روند نه آنکه او بدیدن دیگران رود. در نتیجه‌ی این گفتگوها یکی از ایشان بنام حاجی‌میرزامهدی روزی بدیدن من آمد. روزی هم من بخانه‌ی او رفتم. ولی از این هم جز رنجش بدست نیامد. زیرا چون زمستان می‌بود و من گالُش (3) بپا می‌داشتم ، کفشهای خود را نکندم. بآقا برخورد و گله کرده بود که «آقای رئیس عدلیه با ظرف پا (4) بخانه‌ی من آمدند». من بشوخی پاسخ فرستادم : «پس چرا شما با ظرف سر آمدید و ما هیچ ایرادی نگرفتیم؟!».

از آنسو از همان روزهای نخست ملایان بدست‌درازی در کارهای عدلیه پرداختند. کمتر روزی می‌گذشت که پیام یکی از ایشان نرسد. هنوز آفتاب درنیامده می‌دیدم در زده شد و ملایی یا سیدی درآمد و نشست و چنین آغاز سخن کرد : «حضرت حجة‌الاسلام ... سلام رسانیدند. فرمودند که عرض کنم که فلان کار که در عدلیه است داعی اطلاع دارم. حکم شرعیش فلان است». من در شگفت می‌شدم که ما چیزی نپرسیده چگونه او پاسخ می‌دهد. می‌گفتم : «بآقا سلام برسانید. بگویید ما در عدلیه از روی قانون حکم می‌دهیم. بحکم شرعیش نیاز نمی‌داریم».

حاجی‌سیدمحمد مجتهد که بکربلا رفته بود و بازگشت ، فردای روز رسیدن کسی را فرستاده پیام داده بود : «من شنیده‌ام آقای رئیس عدلیه آدم خوبیست ، فلان کس که به اتهام آدم کشتن محبوس شده قضیه به ثبوت شرعی نرسیده. آقای رئیس عدلیه او را آزاد کنند». پاسخ دادم : «بآقا سلام برسانید بگویید خوبیِ من که شنیده‌اند همینست که گوش باین پیامها نمی‌دهم و کارهای خود را دنبال می‌کنم».

پابرگیها :
1ـ نام دیگر زنجان که در دوره‌ی قاجار بیشتر بکار می‌رفت. ـ و
2ـ نامه هنوز در پیش منست.
3ـ گالش چکمه‌ی لاستیکی است که چون آب به آن نفوذ نمی‌کند زمستانها روی کفش چرمی می‌پوشند تا آن را از خیس شدن نگاه دارد. ـ و
4ـ در زنجان كفش را «ظرف پا» (ایاق قابی) گویند.
این پیکره در زنجان برداشته شده.
نویسنده‌ی کتاب را با داوران و کارکنان عدلیه‌ی آنجا نشان می‌دهد.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 242
🔸 درباره‌ی پسوند «ین»

پشت شماره‌ی 7 امسال پیمان از پسوند «ین» گفتگو کرده بودید که بمعنی پدید آمده از چیزی است. این گفته کاملاً درست است گواهی از بوعلی سینا یافته‌ام که در بحث نقیض از منطق دانشنامه‌ی علایی برای شرط وحدت محمول مثال میزند ـ «گویید که شکر شیرین است و شکر شیرین نیست یعنی که از شیر کرده نیست. این هر دو راست بوند و نقیض یکدیگر نبوند» (نمره‌ی 26 سطر 11 دانشنامه چاپ تهران) پس می‌فهمیم که در زمان بوعلی شیرین بدو معنی بکار میرفته یکی بمعنی ساخته از شیر دیگر بمعنی ضد تلخ.

باید دانست که گاهی استعمال حقیقی است مانند : پوستین ، زرین ، جوین ، سیمین ، سنگین ؛ بمعنی ساخته از پوست ، زر ، سیم ، سنگ. این شعر : ای بیت سنگین دل سیمین قفا ـ سنگین و سیمین بمعنی حقیقی ساخته از سنگ و سیم بکار رفته. مجازی که درین شعر می‌یابید مجاز در اسناد است نه مجاز در کلمه.

گاهی هم استعمال مجازی است مانند سنگین ضد سبک و شیرین بمعنی ضد تلخ. به هر چیز گران وزن از باب تشبیه بسنگ سنگین گفته‌اند. این نیز سنگین است یعنی بقدری گران وزن است که گویی از سنگ ساخته شده و سنگین است. شیرین بمعنی ضد تلخ هم مجاز است یعنی از مزه بقدری خوش است که گویی شیرین است یعنی از شیر ساخته شده. شیر برای تشبیه از آنست که شیر خوراک معمول است و مزه‌اش را همه می‌دانند.

گاهی این معنی مجازی بقدری شایع شده که حقیقت ثانوی شده و گاهی این حقیقت ثانوی بقدری پیش رفته که آن معنی اصلی و حقیقت اولی را از میان برده است چنانکه در سنگین و شیرین چنین شده. احمد خراسانی

پرچم :
بنویسنده‌ی دانشمند که گواه استواری براستی گفتار ما درباره‌ی کلمه‌ی «شیرین» آورده‌اند سپاسمندیم. اما اینکه بکار بردن «شیرین» و «سنگین» در معنیهای امروزی خودشان مجازیست باید دانست که داستان معنی مجازی با کلمه‌ داستان مهمانست با خانه. زیرا خانه برای نشستن دارنده‌اش باشد و میهمان تنها میتواند بیاید و ساعتی یا شبی بماند و برود ، و اگر میهمانی آمد و دارنده‌ی خانه را بیرون گردانید پیداست که باید او را بحال خود نگزاشت و از آن خانه بیرون کرده و دیگر راه نداد.

«شیرین» و «سنگین» همان حال را پیدا کرده‌اند : معنیهای مجازی چندان چیره شده که معنیهای خود کلمه‌ها از میان رفته. اینست باید آنها را بحال خود نگزاشت و کلمه‌ها را از دست آنها بیرون گردانید.

از اینروست که ما کلمه‌ی «شیرین» را از معنایی که امروز شناخته شده بیرون آورده آن را در معنی راست خود (که پدید آمده از شیر باشد) می‌آوریم ، و برای آن معنی کلمه‌ی «شَلپ» را برگزیده‌ایم (شلپ بمعنی شیرین ، شلپه بمعنی شیرینی) و همچنین «سنگین را جز در معنی درست خود (که پدید آمده از سنگ باشد) بکار نمی‌بریم و در معنی کنونی آن کلمه‌ی «گران» را می‌آوریم.
🔶 عنوانهای پوچ یا مایه‌ی ننگ
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان) - تکه‌ی پنج از پنج

آدمیان همه از خاکند و همه بخاک بازمی‌گردند. نادان آن کس که بر دیگری فزونی جوید!

کسانی خواهند پنداشت ما بدعت نوینی می‌گزاریم ولی نه اینچنین است مردمان تا چند قرن پیش همگی یکدیگر را جز با نام نمی‌خواندند و هرگز دربند اینگونه رویه‌کاریها[ظاهرسازی] نبودند. این کتابهای رومیان و یونانیان و عرب و ایرانیان و ترکان که ما همه را در دسترس داریم و هرچه می‌جوییم نشانی از این بیهوده‌کاریها پیدا نمی‌کنیم.

در ایران در شهرهای کوچک و در دیه‌ها هنوز هم مردم یکدیگر [را] تنها با نام می‌خوانند. در تبریز در محله‌های دوردست هر کس تنها با نام خود خوانده می‌شود ولی در محله‌های میان شهر که بگمان خود تربیت شده می‌باشند باید یکدیگر را «آقا» یا «جناب آقا» بخوانند!

پس بدعت این رسم ناستوده است که در سایه‌ی رویه‌کاریهای این و آن رواج گرفته و ما آنچه می‌گوییم جز رسم کهن جهانیان نمی‌باشد.

این شگفتتر که هرچه این ساخته‌کاریها بیشتر رواج می‌گیرد به همان اندازه پاکدلی و سادگی مردم کمتر می‌شود. ...

پیش ما «آقا» با عنوانهای دیگر فرقی ندارد. و اینکه در آن نگارشها این یک عنوان را بکنار نهاده‌ایم ، برای آنست که نه تنها ایرانیان بلکه همگی مردمان معروف امروزی آلوده‌ی آن می‌باشند. ولی «جناب» و «حضرت» و مانندهای اینها چون خاص ایرانیان است و از اینجا زبان ریشخند و سرکوفت دیگران باز می‌باشد از این جهت آنها را در گفتگو جلوتر گرفتیم.

اینکه آقای خرده‌گیر می‌نویسد : «بسیاری از این لقبها دلالت بر معانی دارد چون شیخ و ملا و سید ...» می‌گوییم این عنوانها از موضوع آن گفتگوهای ما بیرون است و ما نکوهشی در این باره ننوشته‌ایم. ولی اکنون که پایش افتاده می‌گوییم که این دلالتها نیز چندان مهم نیست. مثلاً اگر کسی دانشمند است همان دانشمندی او را بس. دیگر چه نیاز که بر سر نام خود نیز نشانه‌ای برگمارد!؟ همچنین است خویشی با پیغمبر که هر کس آن را داراست همان دارا بودن بس است و نیازی بکلمه‌ی سید در سر نام نیست. بهمین دلیل که خود پیغمبر و خویشان بسیار نزدیک او هرگز در بند چنین نمودها نبودند. نیز دانشمندان دیرین نه رختشان جدا از دیگران بود و نه نشانی بر سر نام خود می‌آوردند.

نمی‌دانم این شرح را درباره‌ی علی‌بن‌حسین (امام زین‌العابدین) در کجا خوانده‌ام که چون سفری می‌کرد خود را گمنام می‌گرفت و می‌گفت : اگر مردم مرا بشناسند کیستم در داد و ستد و رفتارهای خود تفاوت میانه‌ی من و دیگران خواهند گزاشت و من بچنین کاری خرسندی ندارم.

آری شرط آزادگی همین است و بس.

این عنوانها از ردیف «حضرت» و «جناب» و مانندهای آنها نمی‌باشد و بر دارندگان آنها نکوهشی روا نیست ولی اگر کسی از آنها نیز چشم پوشد آزادگی نموده و گردنفرازی نشان داده.

این نکته را فراموش نباید کرد که بیشترْ کسانی باین عنوانها پایبندی می‌نمایند که از حقیقت آنها بهره کمتر دارند. مثلاً کسی که دانش کمتر دارد جبران آن کمی را با بزرگی عمامه و پایبندی بلقب «شیخ» و «ملا» می‌نماید و چه‌بسا که لقبهایی از ردیف «علامه» و «بحرالعلوم» و مانندهای آن برای خود تهیه می‌کند.

کسی که از خویشاوندی پیغمبر حقیقت آن را که بی‌شک با بی‌نیازی و گردنفرازی توأم است ندارد یا سیادت او در نزد مردم بیگفتگو نیست بیشتر از دیگران بلقب «سید» پایبندی می‌نماید.

اینکه خود دارنده‌ی پیمان را مثل آورده‌اید اگر کسانی او را تنها بنام «احمد» بخوانند نه تنها خجل نمی‌شود و دغدغه به دل خود راه نمی‌دهد بلکه بر سرافرازی خود می‌افزاید. زیرا او همیشه براستیِ هر چیزی بیشتر پایبندی می‌نماید تا بنمایش آن. فرزند پیغمبر باید در خوی و رفتار مانندگی بپیغمبر داشته باشد. اگر نام «سید» نبود گو مباش!

اما فرموده‌ی پیغمبر بزرگوار اسلام. «نام مردم را بنیکی ببرید» مقصود ایشان اینست که مردم را بنیکی یاد کنید و بدگویی یا ریشخند ننمایید و نامهای ایشان را با دشنام و لقبهای زشت توأم نسازید و هرگز مقصودْ آن معنی که آقای خداپرست فهمیده نیست زیرا ما تاریخ زندگانی آن بزرگوار و یاران او را می‌شناسیم و می‌دانیم که خود او و یارانش کسی را جز با نام تنها نمی‌خواندند. مگر خود پیغمبر کسی را با لقب و عنوان می‌خواند که بدیگران هم چنین دستوری فرماید؟!

در این باره سخن فراوان است ولی در اینجا بیش از این نمی‌توان دنبال کرد».
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 11ـ رفتاری که با گردن‌ستبران داشتم (تکه‌ی دو از دو)

اینها مایه‌ی رنجیدگی می‌گردید. ولی عدلیه آسوده می‌بود و کارها با تندی براه می‌افتاد. دو سه حکمی نیز بزیان نیرومندان داده شد و با تندی روان گردید. یکی را که به دیه رفته و نمی‌آمد و گردنکشی می‌نمود ، فرستادیم از دیه گرفته آوردند و یکسره بزندان بردند. یک ماه نگذشت که تکانی که در کارهای عدلیه پدید آمده بود شناخته گردید و کسان بسیاری می‌آمدند و سپاس می‌گزاردند. دمکراتها که کینه ورزیده بدیدن من هم نیامده بودند ، روزی دیدم حاجی‌علی‌اکبر و حاجی‌عباس که از سردستگان ایشان می‌بودند ، بعدلیه آمدند. چون نشستند خود را شناسانیدند و چنین گفتند : «ما آمده‌ایم از شما آمرزش بخواهیم. ما از شیخ ... که هواداری می‌نمودیم برای درستکاری و رشوه‌نگیری بود که ازو دیده بودیم. اکنون این رفتار شما بیکبار او را از یاد ما برده. این رفتار شما با ملایان و با جهانشاه‌خان و این پیشرفت تند کارها چیزیست که ما تاکنون ندیده بودیم». از اینگونه سخنان بسیار راندند. سپس گفتند : ملایان بدشمنی پرداخته‌اند و درپی بهانه‌ای می‌گردند که مردم را بشما برآغالانند (1). ولی بدانید که ما دمکراتها که بازار نیز در دست ماست ، پشتیبان شما هستیم.

روزی هم دیدم مردی با چند تن نوکر آمد. گفتند : «آقای امجد‌نظام است». خودش بسخن درآمد و چنین گفت : «روزهایی که شما آمده بودید می‌گفتند وزارت عدلیه جوان بیست‌ودوساله‌ای را بریاست عدلیه‌ی خمسه فرستاده. این کاری نخواهد توانست. بهمین جهت من هم بدیدن شما نیامدم. سپس موضوعی هم بود که من باور کردم حرف مردم راست بوده و شما کاری انجام نمی‌توانید داد ، و آن اینست که ما با عدلیه همسایه‌ی دیوار بدیواریم. پیش از شما هر روز در اینجا هایهوی و غوغا می‌بود. فریادها شنیده می‌شد. ولی از روزی که شما آمدید جز خاموشی و آرامی نمی‌دیدیم. من یقین کردم که عدلیه از کار افتاده. لیکن در این چند روزه ستایشهای بسیار از کارهای عدلیه شنیده‌ام. اینست آمدم از خودتان بپرسم. شما چه راهی پیش گرفته‌اید که هم کار می‌کنید و هم آوازی شنیده نمی‌شود؟». از اینگونه سخنانی می‌گفت و خشنودی می‌نمود.

گفتم : من بیست‌ودوساله نیستم و سی‌ودوساله‌ام. کم‌سالی هم جلو کاردانی و توانایی را نتواند گرفت. اما اینکه کار می‌کنم و آوازی درنمی‌آید ، در کارهای عدلیه بآواز چه نیاز است؟!.

در همان روزها داستانی هم رخ داد که من بهتر توانستم نیروی عدلیه را به نیرومندان و ملایان بفهمانم. چگونگی آنکه در زنجان بازرگان بسیار توانگری می‌بود (گویا حاجی‌یوسف نام.) پسر او شبی بزم باده‌خواری آراسته ، ایران نام زن بدکاری را نیز خوانده بود. حاجی‌احمد نامی درمیان بدمستیها با گلوله می‌زند و آن زن را می‌کشد و کشته‌ی او را برده به بیابان می‌اندازد که گرگها خورده بودند و جز یکمشت گیسوانش نمی‌مانْد.

چون داستان دانسته شد وکیل عمومی بکار پرداخت. حاجی‌احمد رفته و در خانه‌ی حاجی‌میرزامهدی مجتهد بَست نشسته بود. پس از چند روزی من شنیدم او را بحال خود گزارده بگرفتنش نرفته‌اند. از وکیل عمومی (زاهدالزمان) پرسیدم. گفت : «آری بگرفتنش نرفته‌اند». گفتم : چرا؟!. گفت : «رسم اینست کسی که بخانه‌ی علما بست نشست دیگر او را تعقیب نمی‌کنند. بر فرض آنکه من بشهربانی یا حکومت نویسم ، اقدام نخواهند کرد». گفتم : در برابر قانون اینها چه سخنیست؟!. شما بحکمران بنویسید و بگزارید آنها گوش ندهند.

با فشار من نامه‌ای بحکمران نوشته شد. حکمران پیام فرستاده بود : «صلاح نیست. من باحترام عدلیه خواهش می‌کنم که آقای حاج‌میرزامهدی او را فرار دهند». من دیگر سخنی نگفتم. فردا آقاسیدجعفر (یکی از داوران دادگاه) را بنزد حاجی‌میرزا‌مهدی فرستاده چنین پیام دادم : «این قانون که در دست ماست نتیجه‌ی جانبازی هزارها مردان غیرتمند است. در همین زنجان شما عظیم‌زاده و میرزاعلی‌اکبر و دیگران با صد مردانگی جان باخته‌اند و نتیجه‌ی همه‌ی آنها این قانون شده. من ناچارم این قانون را روان گردانم. حاجی‌احمد که آدم کشته و اکنون در خانه‌ی شماست بدستور قانون باید دستگیر گردد و بدادگاه فرستاده شود. از آنسو در اسلام تنها کعبه پناهگاه توانستی بود. من نمی‌دانم از کی خانه‌ی شما کعبه گردیده. به هر حال من ناچارم حاجی‌احمد را بدست آورم. یا خودتان بفرستید یا می‌فرستم می‌کِشند و می‌آورند».

آقاسیدجعفر رفت و بازگشت و درمیانه پیامهایی گزارده شد و به هر حال همان روز حاجی‌احمد بعدلیه فرستاده شد و از آنجا بزندان سپرده گردید. این داستان بیکبار چشم ملایان را ترسانید و نیروی عدلیه را بهمه نشان داد.

پابرگیها :
1ـ برآغالانیدن = به هایهوی و دشمنی برانگیختن. ـ و
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 243
🔸 روزبه یا جشن

در شماره‌ی 245 پرچم زیر گفتار «یک نشست فراموش نشدنی» مرقوم شده بود چون در فارسی برای عید نامی نداریم «بهروز» را بآن معنی برمیگزینیم و چنین نهاده شد که هر که را ایرادی یا پیشنهاد دیگری هست در نشستهای دیگر بمیان آورد. این است می‌نویسد درمیان کردان که زبانشان مأخوذ از اصل ریشه‌ی فارسی باستانی است عید را جژن میگویند و شاید همان جشن باشد ولی چون کلمه‌ایست آریایی گرفته شود.
عمادی

پرچم : بنویسنده‌ی دانشمند سپاس میگزاریم و آنچه نوشته راست است. ولی چون بواژه‌ی جشن بمعنی خودش نیازمندیم ، زیرا جشن از عید جداست و چه‌بسا یک روز عید باشد و جشن نگیرند و یک روزی عید نباشد و جشن گیرند. از اینرو باید برای آن واژه‌ی دیگری داشته باشیم و برای آن «روزبه» را برگزیدیم که امسال در کارتهای نوروزی بکار بردیم و شناخته گردید.
🔶 3ـ نادانیها (1) - «من» چرا «بنده» باشد؟!
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

پارسال درباره‌ی عنوانهای پوچ مقاله‌هایی نوشتیم و آن گفته‌های خود را در اینجا دوباره نمی‌گوییم. تنها این نكته را بار دیگر می‌نویسیم كه دلبستگی بآن عنوانها جز نشان سبكمغزی و كوتاه‌خردی نمی‌تواند بود.

كسانی می‌گویند : این كار چه زیانی دارد یا دارای چه ارجی است كه اینهمه بدان پرداخته شود؟.. می‌گوییم : گذشته از آنكه بیهوده‌كاری نشانه‌ی سبكمغزی است اینگونه نمودها از هر كسی دلیل آلودگی درونی او می‌باشد. مثلاً كسی كه از یكسوی خود را «چاكر خانه‌زاد» می‌خواند و از آنسوی دیگران باید او را «سركار» یا «خداوندگار» بخوانند این دوُرنگی دلیل آنست كه او در كردار و رفتار نیز بر زیردستان چیره و ستمكار و بر زبردستان زبون و ستمكش می‌باشد.

مرد آزاده چنانكه بر كسی ستم نكرده و از كسی ستم برنمی‌تابد بدانسان هم نه «خداوندگار» می‌شود و نه «چاكر خانه‌زاد».

یكی دیگر از اینگونه زشتیها كه تاكنون یاد آن نكرده‌ایم كلمه‌ی «بنده» است كه همیشه بجای «من» بكار می‌رود. ما نمی‌دانیم این رسم از كی پیدا شده و چگونه پیدا شده. لیكن می‌دانیم كه رسم بسیار ننگین و یادگار دوره‌های زبونی است.

این كلمه در نامه‌نویسیها (ترسلات) مانندهایی نیز دارد. مشارٌالیه ، معزی‌الیه ، اینجانب ، فدوی ، داعی ، احقر ، سركار كه همگی چركین و همگی ننگین است. ولی هیچ یك به چركینی و ننگینی «بنده» نمی‌باشد. زیرا این كلمه گذشته از همه چیز دلیل پستنهادی گوینده‌اش هست.

آفریدگار همه را آزاد آفریده و كسی بنده‌ی دیگری نیست. ولی كسانی كه بخیره[=بی‌جهت] خود را بنده می‌خوانند چه شگفت كه همیشه بنده و زیردست باشند!

باین چند جمله بسنده كرده امیدواریم كه اثر این یادآوری دلسوزانه‌ی خود را بزودی نمودار یابیم. امیدواریم كه غیرت ایرانیگری بیش از این میدان بچنین ننگ زشت ندهد و از این پس هیچ غیرتمندی زیر بار چنین ننگین‌كاری نرود.
دست‌بسینه بودن نشان چاکری و نوکریست
✴️ داوری خوانندگان درباره‌ی شعر و شاعری

🔸باید با خرافات مبارزه کرد؟!..

آقای کسروی مدیر روزنامه‌ی پرچم
در این مدتی که این روزنامه منتشر می‌شود و من هم از آن بهره‌مند می‌باشم چیزهایی خواندم که در سایر روزنامه‌ها نخوانده بودم و برای نخستین مرتبه از بطلان قضا و قدر و سایر عقاید پوچی که مغز بیشتر ایرانیان ، بلکه جهانیان را از کار انداخته آگاه شدم و چون در این چند روز مقالاتی درباره‌ی ادبیات در آن روزنامه منتشر می‌شود گفتار خویش را از این موضوع آغاز می کنم.

درباره‌ی ادبیات باید پرسید که پیدایش این رشته و کوششهایی که برای تکمیل آن شده برای چیست و بچه جهت طرفداران «ادبیات» اینسان لجاجت می‌نمایند و چرا اینها در اثبات گفته‌های بی‌معنی خویش پافشاری می‌کنند؟.. باید از این اشخاص پرسید که چه امتیازی برای ادب قائلند و این ادبیاتی که تا این اندازه منت بگردن ما دارد چه درد ما را دارو بوده است؟

اینها برای اثبات مقام ادبیات می‌گویند که چون شعر خوب و نثر خوب پندها و عقاید نیکو را بطرز بهتری بمردم می‌فهماند اینست که مرتبه‌ی ادبیات بالاتر از آنست که بتوان پنداشت و براستی سرچشمه‌ی حیات اجتماعی ملل است.

ما می‌گوییم خوب این مقام ادبیات است پس بنابراین ما که از حیث ادبیات یکی از بزرگترین ملل دنیا هستیم چرا از حیث قدرت و ایمان و اخلاق از کشورهای درجه‌ی سوم نیز کمتریم؟ ما که بزرگترین وسایل بهبودی اخلاق و ترقی را در دست داریم چرا روز بروز رو به پستی می‌رویم؟!

این خود یک چیز مهمی است که تاکنون کسی بآن پی نبرده. یکی که هفتاد سال از عمرش می‌گذشت درباره‌ی قضا و قدر با من بگفتگو پرداخت و باتکای اینکه همه‌ی کارها در دست خداست پافشاری سخت در این قسمت ابراز می‌داشت. عاقبت گفتم شما معتقدید که خدا در کارهای ما دخالت می‌کند؟ گفت آری همینطور است. گفتم پس خداوند نباید برای ما پاداشی قائل شود باز گفت آری همینطور است گفتم پس بدان که اینطور نیست و خداوند بکردارهای ما پاداش می‌دهد و همین ثابت می‌کند که خداوند در کارهای ما دخالت نمی‌کند و اگر می‌کرد روز جزا موردی نداشت. پس از این گفته‌ها پیرمرد هدایت شد و به پشتیبانی از عقیده‌ی من پرداخت و گفت اگر من پسرم را بکاری وادار کنم مسئول آن خودم می‌باشم نه پسرم پس اگر خداوند ما را بکاری وادار کرد پاداشی بما نمی‌دهد و از همینجا بطلان قضا و قدر معلوم است.

ملاحظه بفرمایید این مردم تا چه اندازه بی‌فکر شده‌‌اند تا دیدند که فلان شاعر شعری در جبریگری گفته و چهار نفر هم از آن شاعر تمجید کرده‌اند دیگر بدون هیچ پرسشی آن را می‌پذیرند و در اثبات آن بدون دلیل پافشاری می‌کنند ، غافل از اینکه عقل و دین که بآن می‌نازند مخالف این عقیده است.
احمد کریمی
(پرچم ش 144)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ١٢ـ داستان نیکی که رخ داد (تکه‌ی یک از دو)

دو ماه بدینسان گذشت. در اسفند ماه روزی دیدم تلگرافی از تهران رسید بدینسان : «آقای سیداحمد رئیس عدلیه ، بواسطه‌ی اهمیت محلی در نظر گرفته شده که بریاست عدلیه‌ی عَراق (1) تبدیل شوید نظریات خود را تلگرافاً اطلاع دهید».

این تلگراف مایه‌ی خشنودی بود. زیرا در آن زمان در وزارت عدلیه بکسی چنین پاس نداشتندی. در آن زمان عدلیه بیش از صد تن قاضی بیکار می‌داشت و اینها هر روز در اتاق انتظار وزیر یا معاون گرد آمدندی و کار خواستندی. وزارت عدلیه راهی جز این نداشتی که فلان قاضی را در فلان شهر بیکار گرداند و یکی از اینها را بجای او فرستد. یک رئیس عدلیه ناگهان دیدی که کسی را بجای او فرستاده‌اند و او ناچار بودی که به تهران بیاید و چند ماهی بیکار بماند و با فشار کاری برای خود بگیرد. اینکه از یک رئیس عدلیه بپرسند : «می‌خواهیم تو را بجای دیگر فرستیم می‌پذیری یا نه؟.» چیزی تازه می‌بود.

دانستم که داستانی هست و وزارت عدلیه خواسته ارجشناسی از من کند. فردای آن روز نامه‌ای ویژه از ممتازالملک که تازه وزیر عدلیه شده بود رسید و دانسته شد داستان این بوده :

در آن سال پنج دوره‌ آزمایش از قضات رفته بود و این هنگام بسنجش نمره‌ها پرداخته‌اند. من درمیان دویست‌وپنجاه تن قاضی نمره‌ی بالاتر را می‌داشته‌ام. ممتازالملک که مرد ساده و رادی (2) می‌بود می‌پرسد : «این کیست و کجاییست و اکنون در کجاست؟». (3) می‌گویند : «تبریزیست و اکنون در زنجان می‌باشد». چون خودش هم تبریزی می‌بود ، بیشتر خشنود می‌گردد.

از آنسو در آن سالها عَراق یکی از کانونهای بازرگانی شده در سلطان‌آباد بازرگانیهای بزرگی از ایرانی و اروپایی برای خرید و فروش و کالاهای دیگر برپا گردیده بود. بازرگانان اروپایی از بدی و کندی دادگاه آنجا گله‌ی بسیار می‌کردند. وزارت عدلیه برآن می‌شود که عدلیه‌ی آنجا را بزرگتر گرداند و یک دادگاه بازرگانی نیز برپا کند. این گفتگو که درمیان می‌بوده ممتازالملک می‌گوید باید رئیس عدلیه‌ی زنجان را بخواهیم و بفرستیم که در آن میان ارجشناسی نیز ازو انجام گیرد. در نامه‌ی دوستانه‌ی خودش اینها را می‌نوشت.

من خشنودانه تلگراف را پذیرفتم و با تلگراف اندیشه‌ی خود را آگاهی دادم. و چون در زنجان تنها می‌بودم بآسانی می‌توانستم بسفر پردازم. لیکن زنجانیان که این را دانستند ، جز ملایان که خشنود گردیدند ، دیگران سخت ناخشنود شدند. دمکراتها بخانه‌ی من آمدند که ما نخواهیم گزاشت ، فردا هم بازار را خواهیم بست ، زنجان در این یکی دو ماه است که معنی عدلیه را فهمیده.

گفتم : به بستن بازار چه نیاز است؟!. مرا که ناچار نگردانیده‌اند. وزارت عدلیه می‌خواهد بمن ارج گزارد و کاری بالاتر دهد. این درخواست شما بزیان منست و نخواهم پذیرفت. بدینسان بازشان گردانیدم.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شهر اراک را نخست سلطان‌آباد ، سپس عَراق و در آخرهای زمان رضاشاه اراک نامیدند.
2ـ راد = سخاوتمند
3ـ پیداست که «شاگرد اول» شدن نویسنده با یک اختلاف چشمگیر و برجسته‌ای از دیگر قاضیان بوده. وگرنه اگر با یک اختلاف عادی نمره‌ی بالاتری می‌داشت بدینسان چشم وزیر تازه‌ی عدلیه را نمی‌گرفت.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 244
🔸 در پیرامون زبان پرچم

برخی از خوانندگان گله میکنند که کلمه‌های نوینی که شما در گفتارهای خود بکار می‌برید زبان مهنامه را دشوار میگرداند که بسیاری از خوانندگان بآسانی نمی‌فهمند. می‌گوییم : این راستست. ولی از آنسوی ما نیازمندیم زبان را بپیراییم. این زبان که هست بیمارست و بفهمانیدن همه‌ی خواستهای ما توانا نیست. پس چاره آنست که خوانندگان نیز یاوری کنند و گفتارهای این مهنامه را با اندیشه‌ بخوانند ، و همچون نوشته‌های دیگر نباشد که تند بخوانند و درگذرند.

از آنسوی راستست که ما در هر گفتاری کلمه‌های نوینی بکار می‌بریم ولی چون این کار را کم‌کم میکنیم و از آنسوی خود شیوه‌ی نویسش روان و آسانست که اگر کسی باندیشه بخواند معنی هر کلمه‌ای از خود جمله فهمیده خواهد شد. گذشته از آنکه هر واژه‌ای را در پشت یکی از شماره‌ها معنی میکنیم ، و چه‌بسا که معنی یک واژه‌ را در توی پارانتس در پهلویش میگزاریم. به هر حال خوانندگان نیز باید در این باره از یاوری بازنایستند. باید بداستان پیراستن زبان ارج گزارده دلبستگی بآن نشان دهند.
🔶 4ـ نشخوار سخن - خردمند سخن بهنگام نیاز گوید و باندازه‌ی نیاز گوید

🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

از فرقهایی که میان آدمیان و چهارپایان است یکی آنکه آدمی تا گرسنه نشود چیزی نمی‌خورد وانگاه همینکه سیر شد دست از خوردن بازمی‌دارد. ولی چهارپا اندازه‌ای برای خوردن و چریدن نشناخته همیشه دهانش کار می‌کند.

یک گاو را اگر در چراگاهی سَر دهند از بام تا شام سر از چریدن برندارد و تا فرسوده و درمانده نشود دمی نیاساید. بلکه برخی چهارپایان بهنگام خوابیدن و آسودن هم دهان خود را بیکار نگزارده به نشخوار می‌پردازند.

بعبارت دیگر آدمی برای زیستن می‌خورد ولی چهارپا برای خوردن می‌زید. خوردن نزد او یک مقصود جداگانه‌ایست.

همین فرق را ما در آدمیان درمیان خردمند و بیخرد در زمینه‌ی سخنرانی می‌یابیم. بدینسان که خردمند سخن جز بهنگام نیاز نگوید و بیش از اندازه‌ی نیاز نگوید. ولی بیخرد هرگز دربند نیاز و بی‌نیازی نبوده و هیچگاه اندازه برای سخنگویی نمی‌شناسد. بعبارت دیگر او خود سخنگویی را یک مقصد جداگانه می‌داند و «سخنوری» یا «نویسندگی» را هنری می‌شمارد.

اینگونه سخنها را چه در شعر و چه در نثر «نشخوار سخن» باید نامید و
بدا حال مردمی که این نشخوارکنندگان درمیان ایشان فراوان باشند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ١٢ـ داستان نیکی که رخ داد (تکه‌ی دو از دو)

ولی فردا شنیدم چه دمکراتها و چه دیگران تلگرافها به اسعدالدوله و نمایندگان زنجان کرده و آگاهی داده‌اند که «رئیس عدلیه مایل برفتنست. شما کاری کنید که وزارت عدلیه او را بماندن راضی گرداند». شب بار دیگر دسته‌ای بخانه‌ی من آمدند و گفتگوها رفت. می‌گفتند : «ما اندیشه‌ی دیگری درباره‌ی شما می‌داریم. انتخابات نزدیک است و باید شما را وکیل خود گردانیم». گفتم : این کاری که من می‌دارم کمتر از نمایندگی در پارلمان نیست. اینکه در یک شهری باشم و مردم را از ستم آسوده گردانم برای من بیشتر لذت دارد تا نمایندگی در پارلمان. این مایه‌ی خرسندی و سرفرازی منست که از جاهای دیگر رئیس عدلیه‌ها را با زور تلگراف و داد و فریاد بیرون می‌کنند و از زنجان من می‌خواهم بروم و شما نمی‌گزارید. من دو ماه پیش که باینجا آمدم بیم آن داشتم که نتوانم بمانم و بازگردم و اکنون به یاری خدا وارونه‌ی آن را می‌بینم.

فردای آن روز تلگرافها از اسعدالدوله و آقاشیخ‌ابراهیم رسید که از من خواستار شده بودند خواهش مردم را پذیرفته در زنجان بمانم. اسعدالدوله که خواهرزاده‌ی وزیر عدلیه نیز می‌بود پیش وزیر رفته چگونگی را گفته بوده. وزیر پاسخ داده چون خواست ما دادن کار بالاتری باوست باید بازماندن در زنجان را خودش خواستار گردد. اینبود در تلگراف از من خواهش می‌کرد که خودم تلگراف کرده بازماندن را بخواهم. من بخواهش او تلگرافی بوزارتخانه فرستادم.

آقاشیخ‌ابراهیم نوشته بود : «در این دو ماه چه کرده‌اید که اهالی خمسه اینقدر شما را می‌خواهند؟».

دو روز دیگر نیز تلگراف از وزارت عدلیه رسید که در زنجان بمانید. باز نامه‌ای ویژه از ممتازالملک وزیر عدلیه رسید که خشنودی بسیار از کارهای من نموده از جمله نوشته بود : «اساساً عقیده‌ی اینجانب در موضوع مأموریت عراق اجرای نظریه‌ی تبدیل به احسن بوده ، ولی چون در این چند روزه نوشتجاتی از معاریف و طبقات مختلفه‌ی زنجان دایر بتقدیر عملیات جنابعالی و اظهار نگرانی از این تبدیل شغل رسیده لهذا عجالتاً از اجرای نظریه‌ی فوق خودداری نموده ...».

این پیشامد پایه‌ی عدلیه را هرچه استوارتر گردانید و ملایان بیکبار نومید شدند و خود را بکنار کشیدند. از آنسو همبستگی میانه‌ی من و نمایندگان زنجان پدید آمد. آقاشیخ‌ابراهیم که پیرمردی زنده‌دل می‌بود و نیک می‌نوشتی نامه‌های پرمغز و شیرینی بمن می‌فرستاد.
شادروان شیخ‌ابراهیم زنجانی
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 245
🔸 شماره‌ها

1ـ در راه بسامان کردن زبان ، درست گردانیدن شماره‌ها بِهمان گونه که در پرچم نیمه‌ماهه‌ی سوم آمده است بسیار بجا و درست است. من بارها در نوشته‌های فارسی نوآموزان بیگانه دوصد را بجای دویست ، سه‌صد را بجای سیصد و پنجصد را بجای پانصد دیده‌ام که میتوان گفت چون آنان هنوز درست بزبان فارسی کنونی (نابسامانی آن) خو نگرفته‌اند به پیروی از سامان زبان خود شماره‌ها را درستتر بکار می‌برند.

2ـ چنانچه نوشته‌اید با سیزده واژه میتوانیم در شمارش ، تا آنچه بخواهیم پیش رویم. خوبست تلفظ واژه‌های یک و چهار و شش را که اندکی اختلاف درمیان است هم درست کنید که آیا یک با زبر «ی» گفته شود یا با زیر «ی» ، چهار بنویسیم یا چار ، شش یا شیش.

3ـ در کسر (بگفته‌ی خود فرهنگستان برخه) آیا بهتر نیست بجای «ام» از پسوند «ک» سود جوییم مانند دو دهک (دو دهم) و سه هفتک (سه هفتم)
آبادان ـ شیشه‌گر

پرچم : درباره‌ی واژه‌های یک ، چهار ، شش و هرچه مانند آنهاست ما باید پیروی از انبوه مردم نماییم و آنچه میان ایشان رواج میدارد بپذیریم و باین کار باید درمیان دیگر گردانیدن الفباء (که به یاری خدا آن را بکار خواهیم بست) بپردازیم.

درباره‌ی «دو دهم» و مانند آن ما نوشته بودیم که در فارسی بجای آن «دو دهیک» میگفته‌اند و همچنین در مانندهایش و اینست در آن باره کار روشنست.
🔶 5ـ نادانیها (2)
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

در ایران یک رشته عیبهای زشتی هست که با آنکه زشتی آنها آشکار است انبوه مردم دچار آن می‌باشند و چون ما می‌دانیم که هر عیب را چون گفتی باری خردمندان و پاکنهادان بترک آن می‌کوشند اینست که گاهی بگفتگو از این عیبها خواهیم پرداخت :


مرد آزاده دشنام ندهد


نادانی دیگری که در ایران رواج گرفته دشنام دادن است. من نمی‌دانم این نادانی از کی آغاز شده و از کجا بایران رسیده. این میدانم که از زشت‌ترین عیبهاست و باید هرچه زودتر بچاره‌ی آن کوشیده شود.

مرد آزاده دشنام ندهد. کسانی که درپی آزادگی و گردنفرازیند باید از آن پرهیز جویند.

دشنام بخود دشنام‌دهنده بازمیگردد و از اینجا میتوان آن را نشان فرومایگی و بیرگی دانست :

این نادانی در ایران رواج گرفته و باید غیرتمندان در هر کجا بکندن ریشه‌ی آن برخیزند.

باید قانونی گزارده بدشنام‌دهندگان سزاهای سختی بدهند که مایه‌ی عبرت دیگران گردد.

هواداران پیمان که «آزادگان» و «پاکدینان»اند باید یکی از سرفرازیهای ایشان باشد که هرگز زبان بدشنام نیالایند و اگر کسانی تاکنون گرفتار این عیب بوده‌اند از این پس سخت بپرهیزند و در همه جا با این نادانی بدشمنی برخیزند.