🌑 یک خبر افسوسآور
به گزارش بیبیسی ، ایسنا و برخی خبرگزاریهای دیگر : ساعت 9 شب سه شنبه 10 تیرماه (چند ساعت پیش) درپی ترکیدن و آتش سوزی در درمانگاه «سینا اطهر» در میدان تجریش تهران افسوسمندانه کمابیش 19 تن از بستری شدگان درمانگاه ، کارکنان آن و نیز از مأموران آتشنشانی کشته شده کسان دیگری نیز آسیبهایی دیده ولی درمان شدهاند.
علت پیشامد نشت گاز و انفجار آن و رسیدن آتش به کپسولهای اکسیژن زیرزمین درمانگاه گفته شده.
به گزارش بیبیسی ، ایسنا و برخی خبرگزاریهای دیگر : ساعت 9 شب سه شنبه 10 تیرماه (چند ساعت پیش) درپی ترکیدن و آتش سوزی در درمانگاه «سینا اطهر» در میدان تجریش تهران افسوسمندانه کمابیش 19 تن از بستری شدگان درمانگاه ، کارکنان آن و نیز از مأموران آتشنشانی کشته شده کسان دیگری نیز آسیبهایی دیده ولی درمان شدهاند.
علت پیشامد نشت گاز و انفجار آن و رسیدن آتش به کپسولهای اکسیژن زیرزمین درمانگاه گفته شده.
پیکرهای از درمانگاه پس از فرونشانیدن آتش
🌑 یک خبر افسوسآور
به گزارش بیبیسی ، ایسنا و برخی خبرگزاریهای دیگر : ساعت 9 شب سه شنبه 10 تیرماه (چند ساعت پیش) درپی ترکیدن و آتش سوزی در درمانگاه «سینا اطهر» در میدان تجریش تهران افسوسمندانه کمابیش 19 تن از بستری شدگان درمانگاه ، کارکنان آن و نیز از مأموران آتشنشانی کشته شده کسان دیگری نیز آسیبهایی دیده ولی درمان شدهاند.
علت پیشامد نشت گاز و انفجار آن و رسیدن آتش به کپسولهای اکسیژن زیرزمین درمانگاه گفته شده.
🌑 یک خبر افسوسآور
به گزارش بیبیسی ، ایسنا و برخی خبرگزاریهای دیگر : ساعت 9 شب سه شنبه 10 تیرماه (چند ساعت پیش) درپی ترکیدن و آتش سوزی در درمانگاه «سینا اطهر» در میدان تجریش تهران افسوسمندانه کمابیش 19 تن از بستری شدگان درمانگاه ، کارکنان آن و نیز از مأموران آتشنشانی کشته شده کسان دیگری نیز آسیبهایی دیده ولی درمان شدهاند.
علت پیشامد نشت گاز و انفجار آن و رسیدن آتش به کپسولهای اکسیژن زیرزمین درمانگاه گفته شده.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 14ـ نبردهایی که با ملایان رفت (تکهی دو از سه)
برخاست و رفت. فردا پس از ظهر بازآمد و نامهی حکومت را نشان داد که نوشته بود : «چون حکم علمای اعلام کثرالله امثالهم بوده اقدامی اقتضا ندارد». گفتم : بسیار نیک ، شما بفرستید ابراهیم بیاید تا من بگویم. فرستاد و ابراهیم آمد. گفتم : شما بروید و در صلحیه «عرضحال تصرف عدوانی» دهید. گفت : آقا سه ماه میکشد. ما اکنون در کوچه ماندهایم». گفتم : ما فردا ظهر نشده خانه را بدست شما خواهیم داد. امین صلح شیخمرتضا نام ، گیلانی جوانی نیک میبود (که اکنون هم در عدلیه است). فرستادم او آمد. گفتم : «عرضحال این آقا را شفاهی بپذیر و بیدرنگ قرار تحقیق محلی صادر کن. فردا پیش از کارهای دیگر بمحل رفته تحقیق کن و باید چنان باشد که حکم شما یک ساعت پیش از ظهر بادارهی اجرا رسد و من آگاه باشم».
این را شنید و رفت و فردا در همان ساعت حکم باجرا رسید. عدلیه ده تن مأمور و پیشخدمت میداشت. همه را باتاق خواندم و دستور دادم که دوتا دوتا پی هم بروید بخانهی ابراهیم دوافروش ، آنها که نخست رسیدهاند بآن طلبهها و سیدها بگویند که باید بیرون روید. اگر نرفتند بایستند تا دیگران برسند و آنگاه با مشت و سیلی همه را بیرون کنند و خانه را بدست ابراهیم سپارند ، و من خود هم از پشت سر میرسم.
آنها رفتند و پس از کمی من نیز روانه گردیدم. ولی درمیانهی راه آگاهی رسید که چون کار بمشت و سیلی رسیده طلبهها و سیدها نایستاده گریختهاند و خانه تهی گردیده بدست ابراهیم داده شده. این را که شنیدم بازگشته بخانه رفتم. چندی نگذشت که آگاهی آوردند که ملایی را سوار اسب گردانیدهاند و او در سبزهمیدان و بازارها (که نیمهباز شده بود) میگردد و فریاد میزند. «یا صاحبالزمان ، دین از دست رفت». بمردم میگوید : «بیایید بمسجد ، با این عدلیه باید جهاد کرد». در همان هنگام آگاهی نیز از بازار رسید که بازاریان پروایی ننمودهاند و جز کسان کمی بمسجد نرفتهاند.
فردای آن روز ملایان اندیشهی دیگری کرده بودند : پس از ظهر در خانه نشسته بودم ، دیدم رئیس کابینهی حکومت آمد (حکمران این زمان مجدالسلطنه میبود) و چون نشست گفت : «آقایان علما نامهای بحکومت نوشتهاند. آقای حکمران فرمودند بآقای رئیس عدلیه نشان بده و از من سلام برسان که موقع باریک است. باید با علمای اعلام مماشات کرد وگرنه محظور پیش میآید».
من میدانستم که مجدالسلطنه هواداری بسیار از ملایان میدارد. نامه را گرفتم و دیدم ملایان بحکمران چنین مینویسند : «این آقای رئیس عدلیه با علما و شریعت عداوت مخصوص دارد و همیشه در صدد معارضه و توهین است. این آقای رئیس به اوامر وزارت عدلیه نیز مطاوعت نمیکند. دلیل این مطلب آنست که از وزارت عدلیه ابلاغی شده بود که در صورت عدم تراضی طرفین دعاوی بمحضر شرع فرستاده شود و این دستور تا قبل از این آقای رئیس اجرا میشد. ولی ایشان لدیالورود جلوگیری کردند». در پایان نوشته بودند : «با این رفتارِ رئیس عدلیه هیئت علمیهی خمسه خود را مکلف میداند که این عدلیه را قانونی نشناسد».
نامه را خواندم و پس داده گفتم : «بآقای حکمران سلام برسانید. ما با علما مماشاتی را که قانون اجازه دهد مضایقه نخواهیم داشت. در موضوع این نامه نیز رونویس آن را با نامهای بما بفرستند تا پاسخ نویسیم».
برخاست و رفت و پس از کمی آن نامه را با رونویس آورد. پس پاسخی آماده گردانیده بعدلیه رفتم. با مدعیالعموم و دیگران نشستم و آن نامهها را برایشان خواندم. خواستند دربارهی پاسخ بسخن پردازند. گفتم : من چیزی آماده گردانیدهام و میخوانم که اگر نپسندیدید آنگاه گفتگو کنیم. پاسخ را چنین نوشته بودم :
«نامهی آقایان علما ... ملاحظه گردید. اینجانب عداوتی با علما ندارم. تقیّدی که به اجرای قانون داشتهام موهِم این معنی شده. اما دربارهی ارجاع دعاوی بمحاضر شرع ... چگونه معقول است که من ابلاغیهی وزارت متبوعهی خود را لغو کنم و مورد بازخواست نباشم؟. پس لابد موجبی داشته. به هر حال چون ترافُع (1) یا محاکمهی شرعی باید در محضر مجتهد جایزالفتوا باشد اکنون که آقایان در مسجد اجتماع دارند درخواست میشود دو نفر را از میان خودشان که دارای درجهی اجتهاد و جامعِ شرایط فتوا میباشند انتخاب و بعدلیه معرفی نمایند که در موارد مقتضی دعاوی بنزد ایشان فرستاده شود ...».
گفتم : این پاسخ که برود چون ملایان هیچ کدام دیگری را مجتهد نمیشناسند زبانشان بسته خواهد شد. نامه را فرستادیم و چنین هم شد. پاسخی نتوانسته بودند و تنها پیامی بحکمران فرستاده بودند که رئیس عدلیه خواسته القاء نفاق میانهی علما کند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ باهم دعوا نزد قاضی بردن.
🔸 14ـ نبردهایی که با ملایان رفت (تکهی دو از سه)
برخاست و رفت. فردا پس از ظهر بازآمد و نامهی حکومت را نشان داد که نوشته بود : «چون حکم علمای اعلام کثرالله امثالهم بوده اقدامی اقتضا ندارد». گفتم : بسیار نیک ، شما بفرستید ابراهیم بیاید تا من بگویم. فرستاد و ابراهیم آمد. گفتم : شما بروید و در صلحیه «عرضحال تصرف عدوانی» دهید. گفت : آقا سه ماه میکشد. ما اکنون در کوچه ماندهایم». گفتم : ما فردا ظهر نشده خانه را بدست شما خواهیم داد. امین صلح شیخمرتضا نام ، گیلانی جوانی نیک میبود (که اکنون هم در عدلیه است). فرستادم او آمد. گفتم : «عرضحال این آقا را شفاهی بپذیر و بیدرنگ قرار تحقیق محلی صادر کن. فردا پیش از کارهای دیگر بمحل رفته تحقیق کن و باید چنان باشد که حکم شما یک ساعت پیش از ظهر بادارهی اجرا رسد و من آگاه باشم».
این را شنید و رفت و فردا در همان ساعت حکم باجرا رسید. عدلیه ده تن مأمور و پیشخدمت میداشت. همه را باتاق خواندم و دستور دادم که دوتا دوتا پی هم بروید بخانهی ابراهیم دوافروش ، آنها که نخست رسیدهاند بآن طلبهها و سیدها بگویند که باید بیرون روید. اگر نرفتند بایستند تا دیگران برسند و آنگاه با مشت و سیلی همه را بیرون کنند و خانه را بدست ابراهیم سپارند ، و من خود هم از پشت سر میرسم.
آنها رفتند و پس از کمی من نیز روانه گردیدم. ولی درمیانهی راه آگاهی رسید که چون کار بمشت و سیلی رسیده طلبهها و سیدها نایستاده گریختهاند و خانه تهی گردیده بدست ابراهیم داده شده. این را که شنیدم بازگشته بخانه رفتم. چندی نگذشت که آگاهی آوردند که ملایی را سوار اسب گردانیدهاند و او در سبزهمیدان و بازارها (که نیمهباز شده بود) میگردد و فریاد میزند. «یا صاحبالزمان ، دین از دست رفت». بمردم میگوید : «بیایید بمسجد ، با این عدلیه باید جهاد کرد». در همان هنگام آگاهی نیز از بازار رسید که بازاریان پروایی ننمودهاند و جز کسان کمی بمسجد نرفتهاند.
فردای آن روز ملایان اندیشهی دیگری کرده بودند : پس از ظهر در خانه نشسته بودم ، دیدم رئیس کابینهی حکومت آمد (حکمران این زمان مجدالسلطنه میبود) و چون نشست گفت : «آقایان علما نامهای بحکومت نوشتهاند. آقای حکمران فرمودند بآقای رئیس عدلیه نشان بده و از من سلام برسان که موقع باریک است. باید با علمای اعلام مماشات کرد وگرنه محظور پیش میآید».
من میدانستم که مجدالسلطنه هواداری بسیار از ملایان میدارد. نامه را گرفتم و دیدم ملایان بحکمران چنین مینویسند : «این آقای رئیس عدلیه با علما و شریعت عداوت مخصوص دارد و همیشه در صدد معارضه و توهین است. این آقای رئیس به اوامر وزارت عدلیه نیز مطاوعت نمیکند. دلیل این مطلب آنست که از وزارت عدلیه ابلاغی شده بود که در صورت عدم تراضی طرفین دعاوی بمحضر شرع فرستاده شود و این دستور تا قبل از این آقای رئیس اجرا میشد. ولی ایشان لدیالورود جلوگیری کردند». در پایان نوشته بودند : «با این رفتارِ رئیس عدلیه هیئت علمیهی خمسه خود را مکلف میداند که این عدلیه را قانونی نشناسد».
نامه را خواندم و پس داده گفتم : «بآقای حکمران سلام برسانید. ما با علما مماشاتی را که قانون اجازه دهد مضایقه نخواهیم داشت. در موضوع این نامه نیز رونویس آن را با نامهای بما بفرستند تا پاسخ نویسیم».
برخاست و رفت و پس از کمی آن نامه را با رونویس آورد. پس پاسخی آماده گردانیده بعدلیه رفتم. با مدعیالعموم و دیگران نشستم و آن نامهها را برایشان خواندم. خواستند دربارهی پاسخ بسخن پردازند. گفتم : من چیزی آماده گردانیدهام و میخوانم که اگر نپسندیدید آنگاه گفتگو کنیم. پاسخ را چنین نوشته بودم :
«نامهی آقایان علما ... ملاحظه گردید. اینجانب عداوتی با علما ندارم. تقیّدی که به اجرای قانون داشتهام موهِم این معنی شده. اما دربارهی ارجاع دعاوی بمحاضر شرع ... چگونه معقول است که من ابلاغیهی وزارت متبوعهی خود را لغو کنم و مورد بازخواست نباشم؟. پس لابد موجبی داشته. به هر حال چون ترافُع (1) یا محاکمهی شرعی باید در محضر مجتهد جایزالفتوا باشد اکنون که آقایان در مسجد اجتماع دارند درخواست میشود دو نفر را از میان خودشان که دارای درجهی اجتهاد و جامعِ شرایط فتوا میباشند انتخاب و بعدلیه معرفی نمایند که در موارد مقتضی دعاوی بنزد ایشان فرستاده شود ...».
گفتم : این پاسخ که برود چون ملایان هیچ کدام دیگری را مجتهد نمیشناسند زبانشان بسته خواهد شد. نامه را فرستادیم و چنین هم شد. پاسخی نتوانسته بودند و تنها پیامی بحکمران فرستاده بودند که رئیس عدلیه خواسته القاء نفاق میانهی علما کند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ باهم دعوا نزد قاضی بردن.
✴️ نگاهی نو به دانشی کهن
(بخش 3 از 3 یا پایانی)
🔸البته اکنون ادعاهاى گزافی در مورد کارایی و اثربخشی طب سنتی از سوى کسانی که منافع مادى دارند در رسانههاى عمومی تکرار میشود. به طوری که حتا بعضی افراد تحصیل کرده گمان میبرند که روشهاى درمانی طب سنتی مؤثرتر و بیخطرتر از داروهاى طب نوین است. این ادعاها بدون هیچ گونه پشتوانه علمی است. بسیاری از روشهای درمانی ، داروها و نظریههای پزشکی موجود در طب سنتی ، به علت پیشرفت دانش پزشکی ، دیگر کاربردی ندارند و فقط از نظر تاریخ پزشکی اهمیت دارند.
امروزه نظریه امزاج اربعه و مرکز تفکر بودن قلب رد شده و دیگر سرگین و ادرار جانوران ، گوشت لاشخور و کفتار و مارمولک ، تار عنکبوت ، شاخ و سم چهارپایان ، عصارهی کنه و ساس ، اسیدکلریدریک و جیوه و سرب و عقیق و بسیاری از موادی که در طب سنتی به عنوان دارو تجویز میشدند ، به عنوان دارو مصرف نمیشوند. همهی داروهای سنتی باید با روشهای پزشکی نوین که دستاورد چند قرن پژوهش پزشکی است آزمایش شوند تا کارایی و ارزش درمانی آنها ثابت شود. در این حالت اگر ثابت شد مؤثر هستند وارد پزشکی نوین شده و بخشی از آن میشوند. به همان ترتیبی که به تدریج بسیاری از روشها و داروهای طب سنتی به پزشکی نوین پیوستهاند. بسیاری از داروها برای درمان بیماری معینی در طب سنتی توصیه شدهاند که به همان ترتیب در تعریف داروها آمدهاند ، گو اینکه اکنون آن بیماریها به شیوهی دیگری تعریف یا درمان میشوند.
گاهی در طب سنتی به یک بیماری معین نامهای مختلفی داده شده و گاهی یک نام برای بیماریهای متفاوتی به کار برده شده است که علائم کاملاً متفاوتی دارند. به همین ترتیب در یک منطقهی جغرافیایی معین یک گیاه نام مشخصی داشته که در منطقهی جغرافیایی دیگر نام دیگری به آن داده شده است. گاهی یک نام معین برای چند گیاه مختلف به کار برده شده یا چند نام مختلف برای یک گیاه به کار برده شده است. به همین دلیل است که ولتر نویسندهی فرانسوى در مورد پزشکان زمان خود گفته است : پزشك کسی است که داروهایی را که از آنها هیچ اطلاعی ندارد ، براى درمان بیمارىهایی که کمتر میشناسد ، جهت انسانهایی که چیزى از آنها نمیداند ، تجویز میکند.
در طب نوین آسیبها و عوارض دارو ثبت میشود و پزشکان و بیمارستانها مسئول هستند ، ولی در طب سنتی هیچ فرایندى براى تعیین عوارض و مرگ و میرها وجود ندارد و ما هیچ اطلاعی از تعداد بیمارانی که بر اثر داروهاى طب سنتی دچار آسیبهاى جسمی شدهاند یا جان خود را از دست دادهاند ، نداریم. فقط ادعاهاى درمانگران را میشنویم که با بوق و کرنا معجزات درمانی خود را تبلیغ میکنند.
پزشکی نوین با شك آغاز میشود و همواره در حال جست و جو و درپی اصلاح و تکمیل خود است ؛ اما در طب سنتی همه چیز با یقین آغاز شده ، همه چیز از پیش دانسته شده و اصل بر این است که علمای گذشته بهتر از ما میدانستند و قول آنها سند است و باید بر اساس گفتههاى آنان عمل کرد. این دیدگاه برخلاف سیر تاریخ پیشرفت دانشورزى است که نشان میدهد روز بروز بر معرفت بشرى افزوده میشود و ما بسیار بیشتر از گذشتگان میدانیم.
کارایی و اثربخشی داروهاى طب سنتی تهیه شده در داخل ایران ارزیابی و کنترل نمیشود و بسیاری از داروهای گیاهی ، به ویژه آنهایی که از کشورهاى همسایه به ایران میآیند ، آلوده به فلزات سمی یا گیاهان سمی هستند. به بعضی از این گیاهان مواد مخدر ، آنتیبیوتیکها و مواد استروئیدی افزوده شده تا اثر دارویی آنها افزایش یابد.
اکنون که تبِ طب سنتی ایران را فراگرفته است ، اگر قرار است از میراث پزشکی خود استفاده کنیم باید میراث گذشتگانمان را در پرتو دانش جدید در مراکز پژوهشی و دانشگاهی بررسی و بر روى آن پژوهش کنیم. چهبسا که داروها و درمانهاى جدیدى در آنها پیدا کنیم. نه اینکه به شیوهی حکیمباشیهاى گذشته داروسازى و طبابت کنیم. یعنی بر اساس کتابهاى پزشکی نیاکانمان معجون گیاهی و حیوانی بسازیم و آن را از طریق گوارشی یا مالیدنی یا شیاف به کار بگیریم ، کارى بیهوده و بیفایده که در موارد بسیارى خطرناك است ؛ کارى که اکنون بسیارى از دوافروشهاى سنتی در سراسر ایران به آن اشتغال دارند. کسانی که حتا دیپلم ندارند و با فیزیولوژى و فارماکولوژى بدن انسانی هیچ گونه آشنایی ندارند و طبابت و داروسازى خود را با خواندن چند کتاب قدیمی یا جدید و شنیدن خواص داروها یاد گرفتهاند.
(بخش 3 از 3 یا پایانی)
🔸البته اکنون ادعاهاى گزافی در مورد کارایی و اثربخشی طب سنتی از سوى کسانی که منافع مادى دارند در رسانههاى عمومی تکرار میشود. به طوری که حتا بعضی افراد تحصیل کرده گمان میبرند که روشهاى درمانی طب سنتی مؤثرتر و بیخطرتر از داروهاى طب نوین است. این ادعاها بدون هیچ گونه پشتوانه علمی است. بسیاری از روشهای درمانی ، داروها و نظریههای پزشکی موجود در طب سنتی ، به علت پیشرفت دانش پزشکی ، دیگر کاربردی ندارند و فقط از نظر تاریخ پزشکی اهمیت دارند.
امروزه نظریه امزاج اربعه و مرکز تفکر بودن قلب رد شده و دیگر سرگین و ادرار جانوران ، گوشت لاشخور و کفتار و مارمولک ، تار عنکبوت ، شاخ و سم چهارپایان ، عصارهی کنه و ساس ، اسیدکلریدریک و جیوه و سرب و عقیق و بسیاری از موادی که در طب سنتی به عنوان دارو تجویز میشدند ، به عنوان دارو مصرف نمیشوند. همهی داروهای سنتی باید با روشهای پزشکی نوین که دستاورد چند قرن پژوهش پزشکی است آزمایش شوند تا کارایی و ارزش درمانی آنها ثابت شود. در این حالت اگر ثابت شد مؤثر هستند وارد پزشکی نوین شده و بخشی از آن میشوند. به همان ترتیبی که به تدریج بسیاری از روشها و داروهای طب سنتی به پزشکی نوین پیوستهاند. بسیاری از داروها برای درمان بیماری معینی در طب سنتی توصیه شدهاند که به همان ترتیب در تعریف داروها آمدهاند ، گو اینکه اکنون آن بیماریها به شیوهی دیگری تعریف یا درمان میشوند.
گاهی در طب سنتی به یک بیماری معین نامهای مختلفی داده شده و گاهی یک نام برای بیماریهای متفاوتی به کار برده شده است که علائم کاملاً متفاوتی دارند. به همین ترتیب در یک منطقهی جغرافیایی معین یک گیاه نام مشخصی داشته که در منطقهی جغرافیایی دیگر نام دیگری به آن داده شده است. گاهی یک نام معین برای چند گیاه مختلف به کار برده شده یا چند نام مختلف برای یک گیاه به کار برده شده است. به همین دلیل است که ولتر نویسندهی فرانسوى در مورد پزشکان زمان خود گفته است : پزشك کسی است که داروهایی را که از آنها هیچ اطلاعی ندارد ، براى درمان بیمارىهایی که کمتر میشناسد ، جهت انسانهایی که چیزى از آنها نمیداند ، تجویز میکند.
در طب نوین آسیبها و عوارض دارو ثبت میشود و پزشکان و بیمارستانها مسئول هستند ، ولی در طب سنتی هیچ فرایندى براى تعیین عوارض و مرگ و میرها وجود ندارد و ما هیچ اطلاعی از تعداد بیمارانی که بر اثر داروهاى طب سنتی دچار آسیبهاى جسمی شدهاند یا جان خود را از دست دادهاند ، نداریم. فقط ادعاهاى درمانگران را میشنویم که با بوق و کرنا معجزات درمانی خود را تبلیغ میکنند.
پزشکی نوین با شك آغاز میشود و همواره در حال جست و جو و درپی اصلاح و تکمیل خود است ؛ اما در طب سنتی همه چیز با یقین آغاز شده ، همه چیز از پیش دانسته شده و اصل بر این است که علمای گذشته بهتر از ما میدانستند و قول آنها سند است و باید بر اساس گفتههاى آنان عمل کرد. این دیدگاه برخلاف سیر تاریخ پیشرفت دانشورزى است که نشان میدهد روز بروز بر معرفت بشرى افزوده میشود و ما بسیار بیشتر از گذشتگان میدانیم.
کارایی و اثربخشی داروهاى طب سنتی تهیه شده در داخل ایران ارزیابی و کنترل نمیشود و بسیاری از داروهای گیاهی ، به ویژه آنهایی که از کشورهاى همسایه به ایران میآیند ، آلوده به فلزات سمی یا گیاهان سمی هستند. به بعضی از این گیاهان مواد مخدر ، آنتیبیوتیکها و مواد استروئیدی افزوده شده تا اثر دارویی آنها افزایش یابد.
اکنون که تبِ طب سنتی ایران را فراگرفته است ، اگر قرار است از میراث پزشکی خود استفاده کنیم باید میراث گذشتگانمان را در پرتو دانش جدید در مراکز پژوهشی و دانشگاهی بررسی و بر روى آن پژوهش کنیم. چهبسا که داروها و درمانهاى جدیدى در آنها پیدا کنیم. نه اینکه به شیوهی حکیمباشیهاى گذشته داروسازى و طبابت کنیم. یعنی بر اساس کتابهاى پزشکی نیاکانمان معجون گیاهی و حیوانی بسازیم و آن را از طریق گوارشی یا مالیدنی یا شیاف به کار بگیریم ، کارى بیهوده و بیفایده که در موارد بسیارى خطرناك است ؛ کارى که اکنون بسیارى از دوافروشهاى سنتی در سراسر ایران به آن اشتغال دارند. کسانی که حتا دیپلم ندارند و با فیزیولوژى و فارماکولوژى بدن انسانی هیچ گونه آشنایی ندارند و طبابت و داروسازى خود را با خواندن چند کتاب قدیمی یا جدید و شنیدن خواص داروها یاد گرفتهاند.
هم اکنون در بعضی از دانشکدههاى پزشکی و داروسازى ایران رشته فارماکوگنوزى تدریس میشود. در این رشته مواد دارویی و روشهاى طب سنتی به روش طب نوین مورد تحقیق قرار میگیرند و اثربخشی و کارایی آنها بررسی میشود. اگر مادهی دارویی مؤثرى یافته شد ، آن را به شیوهی داروسازى مدرن فرموله کرده و به بازار میدهند. طب سنتی ما باید به این روش مورد ارزیابی قرار گیرد. به این ترتیب است که میتوانیم پزشکی سنتی خود را روزآمد کرده و به آن خدمت کنیم.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 249
🔸 سه گفتار از آقای خراسانی - 3
بیگمان در پارسی «ی» نشناخته[= نکره] باید بنام پیوندد مانند اسبی خریدم.
گفتگو اینجاست که اگر نام زاب[= صفت ، زابیدن = موصوف بودن] داشته باشد «ی» بنام پیوندد یا به زاب؟. باید گفت اسبی سفید خریدم یا اسب سفیدی خریدم؟.
پیشینیان «ی» را بنام میپیوستهاند مانند فریدون مردی خردمند بود ولی پسینیان «ی» را به زاب میپیوندند مانند فریدون مرد خردمندی بود.
پیوستن «ی» بنام درست است از دو راه :
1ـ «ی» چه بنام و چه به زاب پیوندد در هرحال «ی» ازآنِ نام است. بگویید مرد خردمندی یا مردی خردمند ، «ی» نشانهی نشناختن مرد است پس بهتر است نشانه را بخود آن نام نشناخته داد نه به زابش.
2ـ اگر «ی» به زاب پیوندد آنجا که زاب را بتوان مضافٌالیه گرفت سرگردان میشویم و زاب از مضافٌالیه شناخته نمیشود مانند زن توانگری را دیدم. نمیدانیم خواست گوینده زن شخص توانگر است تا توانگر مضافٌالیه باشد و شوهر آن زن زابنده [= موصوف] به زاب توانگر باشد یا زنی که خودش توانگر است تا توانگر زاب باشد. پس باید «ی» را بنام داد تا دچار تردید نشویم.
در این شعر که از ادیب نیشابوری بیاد دارم :
من نه پیر سال و ماهم گرچه بینی مو سپیدم
حسرت زلف سیاهی در جوانی کرده پیرم
همین سرگردانی هست ما نمیدانیم سیاه زاب زلف است (بدین معنی که حسرت زلفی سیاه شاعر را در جوانی پیر کرده است) تا معشوقِ شاعر ، جوانی رومی باشد یا سیاه مضافٌالیه زلف است (بدین معنی که حسرت زلف شخص سیاهی شاعر را در جوانی پیر کرده ولو خود زلف سفید باشد) تا در این صورت آن معشوق آقای ادیب پیری زنگی باشد.
اگر شاعر از گفتن این شعر ناچار است باید بگوید :
حسرت زلفی سیاه اندر جوانی کرده پیرم.
پرچم : برای آنکه از این نوشتهی دانشورانهی آقای خراسانی هوده گرفته شود مینویسیم که گفتهی ایشان دربارهی پیوستن «ی» بنام ، نه به زاب راستست و ما این را پذیرفته از این پس در نوشتههای خود آن را بکار خواهیم بست.
🔸 سه گفتار از آقای خراسانی - 3
بیگمان در پارسی «ی» نشناخته[= نکره] باید بنام پیوندد مانند اسبی خریدم.
گفتگو اینجاست که اگر نام زاب[= صفت ، زابیدن = موصوف بودن] داشته باشد «ی» بنام پیوندد یا به زاب؟. باید گفت اسبی سفید خریدم یا اسب سفیدی خریدم؟.
پیشینیان «ی» را بنام میپیوستهاند مانند فریدون مردی خردمند بود ولی پسینیان «ی» را به زاب میپیوندند مانند فریدون مرد خردمندی بود.
پیوستن «ی» بنام درست است از دو راه :
1ـ «ی» چه بنام و چه به زاب پیوندد در هرحال «ی» ازآنِ نام است. بگویید مرد خردمندی یا مردی خردمند ، «ی» نشانهی نشناختن مرد است پس بهتر است نشانه را بخود آن نام نشناخته داد نه به زابش.
2ـ اگر «ی» به زاب پیوندد آنجا که زاب را بتوان مضافٌالیه گرفت سرگردان میشویم و زاب از مضافٌالیه شناخته نمیشود مانند زن توانگری را دیدم. نمیدانیم خواست گوینده زن شخص توانگر است تا توانگر مضافٌالیه باشد و شوهر آن زن زابنده [= موصوف] به زاب توانگر باشد یا زنی که خودش توانگر است تا توانگر زاب باشد. پس باید «ی» را بنام داد تا دچار تردید نشویم.
در این شعر که از ادیب نیشابوری بیاد دارم :
من نه پیر سال و ماهم گرچه بینی مو سپیدم
حسرت زلف سیاهی در جوانی کرده پیرم
همین سرگردانی هست ما نمیدانیم سیاه زاب زلف است (بدین معنی که حسرت زلفی سیاه شاعر را در جوانی پیر کرده است) تا معشوقِ شاعر ، جوانی رومی باشد یا سیاه مضافٌالیه زلف است (بدین معنی که حسرت زلف شخص سیاهی شاعر را در جوانی پیر کرده ولو خود زلف سفید باشد) تا در این صورت آن معشوق آقای ادیب پیری زنگی باشد.
اگر شاعر از گفتن این شعر ناچار است باید بگوید :
حسرت زلفی سیاه اندر جوانی کرده پیرم.
پرچم : برای آنکه از این نوشتهی دانشورانهی آقای خراسانی هوده گرفته شود مینویسیم که گفتهی ایشان دربارهی پیوستن «ی» بنام ، نه به زاب راستست و ما این را پذیرفته از این پس در نوشتههای خود آن را بکار خواهیم بست.
🔶 9ـ در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد و هر آنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمیتوان نامید. موضوع را با مَثَل روشن گردانم : توانگری خانهای در بیرون شهر ساخته که از نظر معماری و نقاشی از شکاهکارهاست. ولی پلیس آمده میگوید : چون اینجا دور از آبادیست شاید کمینگاه دزدان بشود و ما نتوانیم آنجا را زیر پاسبانی نگاه داریم. پس آن عمارت را نیک نتوان نامید. آمدیم پلیس هم ایراد ندارد. ولی طبیب میگوید : این عمارت در جای بادگیری نهاده از جهت آیین تندرستی بیمناکست پس آن عمارت نیک نشد. آمدیم طبیب هم ایراد ندارد. ولی کسی که آشنا بآیین خانهداری و صرفهجوییست میگوید : عمارت باین دوری از شهر باید دربایستهای زندگانی را بقیمتهای گران پیدا کرد و چهبسا که هنگام شب چیزی دربایست شود و نتوانید آن را از شهر خریداری نمود. پس عمارتی را هنگامی میتوان به نیکی ستود که از هر نظر نیک باشد.
مثل دیگر : خیاطی رختی (1) دوخته که از جهت دوخت شاهکار صنعت بشمار میرود. ولی بزازی پارچهی آن را دیده میگوید پوسیده است. یا طبیبی طرز آن را نپسندیده میگوید چون تنگ و چسبانست مانع رسیدن هوا به تن میشود. یا پاکمردی آن را نکوهیده میگوید رخت باین زیبایی باعث خواهد بود که پوشندهی آن بر دیگران که رخت ساده و موهون دارند برتری فروشد و آنان را با دیدهی خواری بیند. هر یکی از این ایرادها که بشود باعث خواهد بود که ما آن رخت را نیک نشناسیم و پسندیده نداریم.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ اصل : رخت ـ و
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد و هر آنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمیتوان نامید. موضوع را با مَثَل روشن گردانم : توانگری خانهای در بیرون شهر ساخته که از نظر معماری و نقاشی از شکاهکارهاست. ولی پلیس آمده میگوید : چون اینجا دور از آبادیست شاید کمینگاه دزدان بشود و ما نتوانیم آنجا را زیر پاسبانی نگاه داریم. پس آن عمارت را نیک نتوان نامید. آمدیم پلیس هم ایراد ندارد. ولی طبیب میگوید : این عمارت در جای بادگیری نهاده از جهت آیین تندرستی بیمناکست پس آن عمارت نیک نشد. آمدیم طبیب هم ایراد ندارد. ولی کسی که آشنا بآیین خانهداری و صرفهجوییست میگوید : عمارت باین دوری از شهر باید دربایستهای زندگانی را بقیمتهای گران پیدا کرد و چهبسا که هنگام شب چیزی دربایست شود و نتوانید آن را از شهر خریداری نمود. پس عمارتی را هنگامی میتوان به نیکی ستود که از هر نظر نیک باشد.
مثل دیگر : خیاطی رختی (1) دوخته که از جهت دوخت شاهکار صنعت بشمار میرود. ولی بزازی پارچهی آن را دیده میگوید پوسیده است. یا طبیبی طرز آن را نپسندیده میگوید چون تنگ و چسبانست مانع رسیدن هوا به تن میشود. یا پاکمردی آن را نکوهیده میگوید رخت باین زیبایی باعث خواهد بود که پوشندهی آن بر دیگران که رخت ساده و موهون دارند برتری فروشد و آنان را با دیدهی خواری بیند. هر یکی از این ایرادها که بشود باعث خواهد بود که ما آن رخت را نیک نشناسیم و پسندیده نداریم.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ اصل : رخت ـ و
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 14ـ نبردهایی که با ملایان رفت (تکهی سه از سه)
لیکن نبرد با این هم پایان نپذیرفت. فردا باز نقشهی دیگری پیش آمد. در اتاق عدلیه نشسته بودم ، دیدم هفت یا هشت تن با دستارهای سیاه و سفید و با گردنهای ستبر از در درآمدند و سلام دادند و نشستند و یکی از ایشان که سیدی سرخرو میبود ، بسخن پرداخته چنین گفت :
«ما را حضرات علمای اعلام فرستادند. بشما سلام رسانیدند. فرمودند عرض کنیم که برادران غلامحسینخان و جمعی دیگر که به اتهام قتل یا اتهامات دیگر محبوس هستند چون اتهام آنها به ثبوت شرعی نرسیده حضرات علما خواهش کردند که همهشان را مستخلص فرمایید و اگر مستخلص نفرمایید حضرات علما از فردا بتکلیف شرعی خود عمل خواهند کرد».
گفتم : «بآقایان سلام برسانید و از من بگویید این کسان دوسیههاشان بدیوان جنایی رفته که در تهرانست. ما در اینجا اختیاری دربارهی آنها نداریم. اما اینکه گفتهاند از فردا بتکلیف شرعی عمل خواهند کرد ، مگر آقایان از فردا بحد بلوغ خواهند رسید؟!. آقایان از روزی که بالغ شدهاند باید بتکلیف شرعی خود عمل کنند. لیکن در این باره ایشان را هیچ تکلیفی نیست. اگر مقصود آقایان ترسانیدنست بگویید آقایان چه کار توانید کرد؟!. با آن رختهای شل و ویل و کفشهای پوستخربزهای چه کاری از دستتان برآید؟!».
این را گفتم و روانهشان گردانیدم. همان روز داستان خندهآوری هم رخ داد. هنگام عصر من بخانهی یکی از آشنایان میرفتم. دیدم سر کوچهای فرشی گستردهاند و ملایی روی آن نشسته و قرآنی در دست میدارد. من گمان کردم قرآنخوانست ، یک قِران از جیبم درآورده به پیشخدمتی که همراهم میبود داده گفتم بآن قرآنخوان بده. گفت : «آقای رئیس ، قرآنخوان نیست. محرر آقای نایبالصدر است». گفتم : پس اینجا چرا نشسته؟. گفت : «مسئلهی جدهخانم است دیگر». گفتم : پس بزن بگردن این مردکه. پیشخدمت همانکه خواست بزند شیخک قرآن را انداخت و پابرهنه دوید و خود را رهانید. من گفتم : فرش و قرآن و کفشهای او را بردارند و ببرند درِ خانهی نایبالصدر بدهند.
داستان این میبود که چون ما خانه را به ابراهیم دوافروش بازگردانیدیم ملایان چارهی دیگری نیافته سه نفر از سید و ملا را فرستاده بودند که در کوچهی آن خانه فرش گسترند و قرآن خوانند و پیاپی نام عدلیه را برده لعنت فرستند. این را از چند روز پیش میکردند و من هم شنیده بودم و بدینسان آن نیز از میان رفت.
ده روز بیشتر که بازارها نیمهبسته و دستگاه مسجد برپا میبود ملایان دمی عدلیه را فراموش نمیکردند و هر زمان نقشهی دیگری پیش میآوردند. ولی همهی آنها برسواییشان میافزود. در آن روزها امیرالامرا رئیس استیناف آذربایجان به زنجان آمده میهمان اسعدالدوله میبود. او نیز بپاس میزبانِ خود هواداری از ملایان مینمود. روزی مرا خوانده بودند و او گفت : «من پایان این رفتار را خطرناک میبینم. زنجانیها بعلمای خود علاقهی بسیار دارند». داستان ملا قربانعلی و کشته شدن سعدالسلطنه و عظیمزاده را بگواهی میآورد. گفتم : از این داستانها ناآگاه نیستم. نخست ما نباید از بیم جان چشم از بایاهای قانونی بپوشیم. دوم همان مردم زنجان بعدلیه بیشتر دلبستگی میدارند تا بملایان.
🔸 14ـ نبردهایی که با ملایان رفت (تکهی سه از سه)
لیکن نبرد با این هم پایان نپذیرفت. فردا باز نقشهی دیگری پیش آمد. در اتاق عدلیه نشسته بودم ، دیدم هفت یا هشت تن با دستارهای سیاه و سفید و با گردنهای ستبر از در درآمدند و سلام دادند و نشستند و یکی از ایشان که سیدی سرخرو میبود ، بسخن پرداخته چنین گفت :
«ما را حضرات علمای اعلام فرستادند. بشما سلام رسانیدند. فرمودند عرض کنیم که برادران غلامحسینخان و جمعی دیگر که به اتهام قتل یا اتهامات دیگر محبوس هستند چون اتهام آنها به ثبوت شرعی نرسیده حضرات علما خواهش کردند که همهشان را مستخلص فرمایید و اگر مستخلص نفرمایید حضرات علما از فردا بتکلیف شرعی خود عمل خواهند کرد».
گفتم : «بآقایان سلام برسانید و از من بگویید این کسان دوسیههاشان بدیوان جنایی رفته که در تهرانست. ما در اینجا اختیاری دربارهی آنها نداریم. اما اینکه گفتهاند از فردا بتکلیف شرعی عمل خواهند کرد ، مگر آقایان از فردا بحد بلوغ خواهند رسید؟!. آقایان از روزی که بالغ شدهاند باید بتکلیف شرعی خود عمل کنند. لیکن در این باره ایشان را هیچ تکلیفی نیست. اگر مقصود آقایان ترسانیدنست بگویید آقایان چه کار توانید کرد؟!. با آن رختهای شل و ویل و کفشهای پوستخربزهای چه کاری از دستتان برآید؟!».
این را گفتم و روانهشان گردانیدم. همان روز داستان خندهآوری هم رخ داد. هنگام عصر من بخانهی یکی از آشنایان میرفتم. دیدم سر کوچهای فرشی گستردهاند و ملایی روی آن نشسته و قرآنی در دست میدارد. من گمان کردم قرآنخوانست ، یک قِران از جیبم درآورده به پیشخدمتی که همراهم میبود داده گفتم بآن قرآنخوان بده. گفت : «آقای رئیس ، قرآنخوان نیست. محرر آقای نایبالصدر است». گفتم : پس اینجا چرا نشسته؟. گفت : «مسئلهی جدهخانم است دیگر». گفتم : پس بزن بگردن این مردکه. پیشخدمت همانکه خواست بزند شیخک قرآن را انداخت و پابرهنه دوید و خود را رهانید. من گفتم : فرش و قرآن و کفشهای او را بردارند و ببرند درِ خانهی نایبالصدر بدهند.
داستان این میبود که چون ما خانه را به ابراهیم دوافروش بازگردانیدیم ملایان چارهی دیگری نیافته سه نفر از سید و ملا را فرستاده بودند که در کوچهی آن خانه فرش گسترند و قرآن خوانند و پیاپی نام عدلیه را برده لعنت فرستند. این را از چند روز پیش میکردند و من هم شنیده بودم و بدینسان آن نیز از میان رفت.
ده روز بیشتر که بازارها نیمهبسته و دستگاه مسجد برپا میبود ملایان دمی عدلیه را فراموش نمیکردند و هر زمان نقشهی دیگری پیش میآوردند. ولی همهی آنها برسواییشان میافزود. در آن روزها امیرالامرا رئیس استیناف آذربایجان به زنجان آمده میهمان اسعدالدوله میبود. او نیز بپاس میزبانِ خود هواداری از ملایان مینمود. روزی مرا خوانده بودند و او گفت : «من پایان این رفتار را خطرناک میبینم. زنجانیها بعلمای خود علاقهی بسیار دارند». داستان ملا قربانعلی و کشته شدن سعدالسلطنه و عظیمزاده را بگواهی میآورد. گفتم : از این داستانها ناآگاه نیستم. نخست ما نباید از بیم جان چشم از بایاهای قانونی بپوشیم. دوم همان مردم زنجان بعدلیه بیشتر دلبستگی میدارند تا بملایان.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 250
🔸 دو گفتار از آقای آگاه - 1
چون یکی از خواستهای شما پیراستن زبان پارسی از نابسامانیهای کنونی است من با اینکه در این زمینه سرمایهای که بایاست ندارم میخواهم چیزهایی که دریافت کرده و میکنم بنویسم تا اگر درمیان آنها چیز درستی باشد پذیرفته گردد و اینست که در اینجا در زمینهی غمگین ، غمناک ، غمین دریافتهای خود را مینویسم :
غمگین ـ غمناک ـ غمین
اکنون نویسندگان غمگین و غمناک را بیک معنی بکار میبرند. مثلاً در جایی که باید بگویند غمگین شدم میگویند یا مینویسند که غمناک شدم (از رسیدن فلان آگاهی غمناک شدم) و بدیدهی من این درست نیست و باید بگوید : غمگین شدم و غمناک را باید در جایی آورد که افاده معنی فاعلیت بکند. مثلاً فلان مکان محیط غمناکی دارد و مرا غمگین میکند. در هر حال اعم از اینکه این اندیشه درست باشد یا نادرست یک جدایی باید میان غمگین و غمناک باشد که خواهش میکنم آن را روشن فرمایید.
غمین چون در شمارهی نهم مهنامه نوشتهاید که غلط است از آن گفتگویی نداریم.
لار ـ آگاه
پرچم : یکی از پسوندهای فارسی «ناک» است : خشمناک ، اندوهناک ، دردناک ، بیمناک ، شرمناک ، ترسناک ، هراسناک و مانند اینها. ولی معنی راست این پسوند دانسته نیست. زیرا دیده میشود گاهی آن را بمعنی «دارای یک حال» میآورند : «خشمناک گردید» و گاهی بمعنی «پدید آورندهی یک حال» : «این یک اندوه دردناکست». واژهی «بیمناک» را در هر دو معنی بکار میبرند : «از این آگاهی بیمناک شدم» و «این آگاهی بیمناک است».
یک پسوند دیگر «گین» است : شرمگین ، بیمگین ، اندوهگین ، غمگین و مانند اینها. این نیز بِهمان حال است که معنی روشنی نمیدارد و هر زمان بمعنی دیگری میآید.
اکنون دو پسوند است و دو معنی. چنانکه آقای آگاه یادآوری کردهاند باید این نابسامانی را از میان برداریم و هر یکی از دو پسوند را در برابر یکی از آن دو معنی گزاریم که جایگاهش شناخته باشد. تا اینجا جای سخن نیست. جای سخن آنست که آیا کدام یکی را بکدام معنی بگیریم؟... ما چون میبینیم «ناک» شناختهتر است و آن در معنی «دارای یک حال» بسیار آمده بهتر میدانیم که آن را باین معنی گرفته ولی «گین» را بمعنی «آورندهی یک حال» شناسیم. از آنرو باید بگوییم : «این کار بیمگین است و من از آن بیمناک میباشم» ، «این داستان اندهگین است و مرا اندوهناک گردانید.»
این بوارونهی آنست که آقای آگاه در اندیشه داشتهاند. لیکن خواست ایشان نیز همین است که جدایی درمیان دو پسوند باشد و از روی سامان بکار رود.
🔸 دو گفتار از آقای آگاه - 1
چون یکی از خواستهای شما پیراستن زبان پارسی از نابسامانیهای کنونی است من با اینکه در این زمینه سرمایهای که بایاست ندارم میخواهم چیزهایی که دریافت کرده و میکنم بنویسم تا اگر درمیان آنها چیز درستی باشد پذیرفته گردد و اینست که در اینجا در زمینهی غمگین ، غمناک ، غمین دریافتهای خود را مینویسم :
غمگین ـ غمناک ـ غمین
اکنون نویسندگان غمگین و غمناک را بیک معنی بکار میبرند. مثلاً در جایی که باید بگویند غمگین شدم میگویند یا مینویسند که غمناک شدم (از رسیدن فلان آگاهی غمناک شدم) و بدیدهی من این درست نیست و باید بگوید : غمگین شدم و غمناک را باید در جایی آورد که افاده معنی فاعلیت بکند. مثلاً فلان مکان محیط غمناکی دارد و مرا غمگین میکند. در هر حال اعم از اینکه این اندیشه درست باشد یا نادرست یک جدایی باید میان غمگین و غمناک باشد که خواهش میکنم آن را روشن فرمایید.
غمین چون در شمارهی نهم مهنامه نوشتهاید که غلط است از آن گفتگویی نداریم.
لار ـ آگاه
پرچم : یکی از پسوندهای فارسی «ناک» است : خشمناک ، اندوهناک ، دردناک ، بیمناک ، شرمناک ، ترسناک ، هراسناک و مانند اینها. ولی معنی راست این پسوند دانسته نیست. زیرا دیده میشود گاهی آن را بمعنی «دارای یک حال» میآورند : «خشمناک گردید» و گاهی بمعنی «پدید آورندهی یک حال» : «این یک اندوه دردناکست». واژهی «بیمناک» را در هر دو معنی بکار میبرند : «از این آگاهی بیمناک شدم» و «این آگاهی بیمناک است».
یک پسوند دیگر «گین» است : شرمگین ، بیمگین ، اندوهگین ، غمگین و مانند اینها. این نیز بِهمان حال است که معنی روشنی نمیدارد و هر زمان بمعنی دیگری میآید.
اکنون دو پسوند است و دو معنی. چنانکه آقای آگاه یادآوری کردهاند باید این نابسامانی را از میان برداریم و هر یکی از دو پسوند را در برابر یکی از آن دو معنی گزاریم که جایگاهش شناخته باشد. تا اینجا جای سخن نیست. جای سخن آنست که آیا کدام یکی را بکدام معنی بگیریم؟... ما چون میبینیم «ناک» شناختهتر است و آن در معنی «دارای یک حال» بسیار آمده بهتر میدانیم که آن را باین معنی گرفته ولی «گین» را بمعنی «آورندهی یک حال» شناسیم. از آنرو باید بگوییم : «این کار بیمگین است و من از آن بیمناک میباشم» ، «این داستان اندهگین است و مرا اندوهناک گردانید.»
این بوارونهی آنست که آقای آگاه در اندیشه داشتهاند. لیکن خواست ایشان نیز همین است که جدایی درمیان دو پسوند باشد و از روی سامان بکار رود.
🔶 10ـ نادانیها (5) – بیماری گزارش (تکهی یک از پنج)
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در شمارههای پارسال پیمان یک رشته نادانیها را که میان ایرانیان رواج دارد از سوگند و دشنام و خود را بنده نامیدن و مانند اینها یادآوری کردیم و اینک در شمارههای امسال بیک رشتهی دیگر میپردازیم و در این شماره یک نادانی را که خود «بیماری» بایدش خواند و بیش از همه کسانِ چیزخوان و باسواد گرفتار آن هستند یادآوری میکنیم.
در قرنهای نخستین اسلام گروهی درمیان مسلمان پدید آمدند که آنان را «باطنیان» مینامیدند. زیرا چنین میگفتند که هر چیزی گذشته از بیرونِ آشکارِ آن که هر کس درمییابد درون نهفتهای نیز دارد که جز ایشان دیگران آن درونهای نهفته را درنمییابند. از جمله اینان گفتههای پیغمبر اسلام و آیههای قرآن را از معنای آشکار خود بیرون برده برای هر یکی معنای شگفت دیگری درست مینمودند و از این جهت بود که باطنیان (درونیان) نام داشتند.
اینان شومترین گروهی هستند که در تاریخ اسلام و ایران پدید آمدهاند. میتوان گفت زیانی را که این دسته به مسلمانان و ایرانیان رسانیدند بدترین زیانی بوده. راستی هم اینست که اینان مشتی مردم دیوانهی خیرهسر بیش نبودند و از آن آسایش و آرامش که در جهان آن روز پدید آمده بود و تودهی مردمان بخوشی و خرسندی زندگی بسر میدادند اینان ناآسوده شده همیخواستند آن دستگاه آرامش و آسایش را بهم زنند. اینگونه بدنهادان فراوانند که چون گروهی را آسوده و شادان دیدند در دل خود رشک برده و بر بهم زدن دستگاه ایشان میکوشند. اینانند که باید «بدنهاد» و «کژدمسرشت» نام داد.
داستان باطنیان دراز است و کسانی که تاریخ خواندهاند میدانند اینان در ایران بخونخواریها برخاستند و صدها و هزارها کسان را با خنجر و دشنه خون ریختند و زمانی رسید که در سراسر شرق نام باطنی یا فدایی دلها را بلرزه میانداخت بلکه شهرت ایشان بغرب نیز رسید که هنوز در دیکسیونرها نام ایشان یاد کرده میشود. با اینهمه هنگامی که مغولان به ایران رسیدند این آدمکشان بیغیرتانه خود را بدست آنان سپردند و این زمان دانسته شد که آن آدمکشیها جز از راه دیوانگی نبوده. (1)
باری باطنیان نابود شدند که امروز جز دستههای اندکی از ایشان در ایران و هند بازنمانده و اینان مشتی مردم بیکاره و نادان میباشند و با آن باطنیان چندان مانندگی بهم ندارند. ولی یادگارهای بسیار شومی ازین گروه در جهان اسلام و ایران بازمانده که هنوز زیانهای فراوان دربر دارد. کیشهای پراکنده که امروز در ایران و هند و دیگر شهرهای اسلامی پدیدار گردیده هر یکی سهم بزرگی از باطنیگری را دارا میباشد که ما در جای دیگری از این گفتگو خواهیم داشت.
پابرگی از ویراینده :
1ـ براي آگاهي بيشتر كتاب «راه رستگاري» ، گفتار شانزدهم ديده شود. گذشته از گزارشگري كه با آن ، دين را افزار هوسهاي خود ساخته بودند (تا آنجا كه دستهاي از ايشان به «اباحيگري» نيز رسيدند) ، اينان گرويدن به خرد را نيز بيهوده پنداشته پيروي بيچون و چرا از فرمانهاي سران خويش را بايسته ميدانستهاند. گفته شده كه فداييانِ اين دسته عادت دود كردن حشيش داشتهاند و اين مادّه در بكار بستن فرمانها كارگر ميافتاده. از اينرو ايشان را حشاشيون نيز ناميدهاند. واژهي assassin (=آدمكش) در زبانهاي اروپايي از اين نام گرفته شده. ـ و
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در شمارههای پارسال پیمان یک رشته نادانیها را که میان ایرانیان رواج دارد از سوگند و دشنام و خود را بنده نامیدن و مانند اینها یادآوری کردیم و اینک در شمارههای امسال بیک رشتهی دیگر میپردازیم و در این شماره یک نادانی را که خود «بیماری» بایدش خواند و بیش از همه کسانِ چیزخوان و باسواد گرفتار آن هستند یادآوری میکنیم.
در قرنهای نخستین اسلام گروهی درمیان مسلمان پدید آمدند که آنان را «باطنیان» مینامیدند. زیرا چنین میگفتند که هر چیزی گذشته از بیرونِ آشکارِ آن که هر کس درمییابد درون نهفتهای نیز دارد که جز ایشان دیگران آن درونهای نهفته را درنمییابند. از جمله اینان گفتههای پیغمبر اسلام و آیههای قرآن را از معنای آشکار خود بیرون برده برای هر یکی معنای شگفت دیگری درست مینمودند و از این جهت بود که باطنیان (درونیان) نام داشتند.
اینان شومترین گروهی هستند که در تاریخ اسلام و ایران پدید آمدهاند. میتوان گفت زیانی را که این دسته به مسلمانان و ایرانیان رسانیدند بدترین زیانی بوده. راستی هم اینست که اینان مشتی مردم دیوانهی خیرهسر بیش نبودند و از آن آسایش و آرامش که در جهان آن روز پدید آمده بود و تودهی مردمان بخوشی و خرسندی زندگی بسر میدادند اینان ناآسوده شده همیخواستند آن دستگاه آرامش و آسایش را بهم زنند. اینگونه بدنهادان فراوانند که چون گروهی را آسوده و شادان دیدند در دل خود رشک برده و بر بهم زدن دستگاه ایشان میکوشند. اینانند که باید «بدنهاد» و «کژدمسرشت» نام داد.
داستان باطنیان دراز است و کسانی که تاریخ خواندهاند میدانند اینان در ایران بخونخواریها برخاستند و صدها و هزارها کسان را با خنجر و دشنه خون ریختند و زمانی رسید که در سراسر شرق نام باطنی یا فدایی دلها را بلرزه میانداخت بلکه شهرت ایشان بغرب نیز رسید که هنوز در دیکسیونرها نام ایشان یاد کرده میشود. با اینهمه هنگامی که مغولان به ایران رسیدند این آدمکشان بیغیرتانه خود را بدست آنان سپردند و این زمان دانسته شد که آن آدمکشیها جز از راه دیوانگی نبوده. (1)
باری باطنیان نابود شدند که امروز جز دستههای اندکی از ایشان در ایران و هند بازنمانده و اینان مشتی مردم بیکاره و نادان میباشند و با آن باطنیان چندان مانندگی بهم ندارند. ولی یادگارهای بسیار شومی ازین گروه در جهان اسلام و ایران بازمانده که هنوز زیانهای فراوان دربر دارد. کیشهای پراکنده که امروز در ایران و هند و دیگر شهرهای اسلامی پدیدار گردیده هر یکی سهم بزرگی از باطنیگری را دارا میباشد که ما در جای دیگری از این گفتگو خواهیم داشت.
پابرگی از ویراینده :
1ـ براي آگاهي بيشتر كتاب «راه رستگاري» ، گفتار شانزدهم ديده شود. گذشته از گزارشگري كه با آن ، دين را افزار هوسهاي خود ساخته بودند (تا آنجا كه دستهاي از ايشان به «اباحيگري» نيز رسيدند) ، اينان گرويدن به خرد را نيز بيهوده پنداشته پيروي بيچون و چرا از فرمانهاي سران خويش را بايسته ميدانستهاند. گفته شده كه فداييانِ اين دسته عادت دود كردن حشيش داشتهاند و اين مادّه در بكار بستن فرمانها كارگر ميافتاده. از اينرو ايشان را حشاشيون نيز ناميدهاند. واژهي assassin (=آدمكش) در زبانهاي اروپايي از اين نام گرفته شده. ـ و
✴️ گواهی خوانندگان به درستی نوشتههای پرچم
آقای کسروی روزنامهی پرچم را هر روز با دقت مخصوصی میخوانم. کتاب راه رستگاری نوشتهی شما را نیز با کنجکاوی بسیار از نظر گذراندم و در مطالب آن فرورفتم ... کتابی دیدم پر از حقایق ، راستی نمایندهی راه رستگاریست. با این حقیقتگوییها شما را چه باک؟ بگزارید تا یاوهسرایان گریبان چاک زنند و بینوایانِ دانش خاک بر سر ریزند. چه کنند بینوایان جز چند برگ پاره ندارند که نام ادبیات برآن مینهند. خود را بدانها نوید میدهند گاهی آن را چکیدههای خامه میستایند و دگر بار تراوشات دل برآن نام مینهند.
کلماتی موزون گرد آورند (بدون پرداختن به معنی) و کار بست آن را درهم کنند و شعر نامند. چند شعری گرد آورند و دیوان سازند. چرا نرنجند؟. چرا یاوهسرایی نکنند؟ چرا پیراهن ندرند؟ شما آقای کسروی باولین و آخرین آثار پرافتخار آنان تاختهاید ـ شما از چاپلوسی بد میگویید حال آنکه اینان قصیدههای بسیاری برای هر کس و ناکس سرودهاند. شما از صوفیان و خراباتیان و میخوارگان بد میگویید. این سیهروزان خود مرید آنند و بقول خودشان جوهر زندگی (تریاک) دود میدهند و آن را نسیم بهشت مینامند. بتحریک چامههای حافظ و خیام جوهر آن را مینوشند ـ عرق میهن یا بدبخت کنندهی میهن ـ بدبخت حافظها و خیامها که مریدانشان را باین سیهروزی و بدبختی میاندازند. ایکاش هرگز نام می نمیبردند ـ هرگز گرد خرابات نمیگشتند.
آقای کسروی من با شما همعقیده هستم. من و دوستانم در راه حقیقت میکوشیم.
ما با خرافات در نبردیم. شما بنویسید از چه باک دارید. راستیها بازگویید کجیها بازنمایید پوشیدگیها آشکار سازید ـ مردم را بمردانگی دلاوری دینداری راستگویی و دیگر خویهای پسندیده تشویق کنید از هرزگان ـ بیدینان ـ بدمنشان ـ دیو سیرتان ـ دُژخویان ـ تریاکیان (صوفیان امروزی) دشمنان میهن و نژاد آدمی (عرقخواران) بد گویید. شما راست میگویید تا دامن ما بدین ننگها آلوده است گشادگی و پیروزی برای ما نشدنیست. شما بنویسید ما نیز با شما همراهیم. ما تودهی جوان را بیدار میسازیم. جواب کهنسالان را نیز کشاکش زندگی میدهد. بکوشیم در راه افتخارات از دست رفتهمان بکوشیم. بامید یزدان پاک پیروزمند خواهیم شد همان طوری که خود بارها گفتهاید ما را با بیهودهگویان سر و کاری نیست ـ پیروزی با راستگویان است. ما میکوشیم شما نیز از کوشیدن و بازنمایاندن نایستید.
ل ـ آیرم
(پرچم ش 145)
آقای کسروی روزنامهی پرچم را هر روز با دقت مخصوصی میخوانم. کتاب راه رستگاری نوشتهی شما را نیز با کنجکاوی بسیار از نظر گذراندم و در مطالب آن فرورفتم ... کتابی دیدم پر از حقایق ، راستی نمایندهی راه رستگاریست. با این حقیقتگوییها شما را چه باک؟ بگزارید تا یاوهسرایان گریبان چاک زنند و بینوایانِ دانش خاک بر سر ریزند. چه کنند بینوایان جز چند برگ پاره ندارند که نام ادبیات برآن مینهند. خود را بدانها نوید میدهند گاهی آن را چکیدههای خامه میستایند و دگر بار تراوشات دل برآن نام مینهند.
کلماتی موزون گرد آورند (بدون پرداختن به معنی) و کار بست آن را درهم کنند و شعر نامند. چند شعری گرد آورند و دیوان سازند. چرا نرنجند؟. چرا یاوهسرایی نکنند؟ چرا پیراهن ندرند؟ شما آقای کسروی باولین و آخرین آثار پرافتخار آنان تاختهاید ـ شما از چاپلوسی بد میگویید حال آنکه اینان قصیدههای بسیاری برای هر کس و ناکس سرودهاند. شما از صوفیان و خراباتیان و میخوارگان بد میگویید. این سیهروزان خود مرید آنند و بقول خودشان جوهر زندگی (تریاک) دود میدهند و آن را نسیم بهشت مینامند. بتحریک چامههای حافظ و خیام جوهر آن را مینوشند ـ عرق میهن یا بدبخت کنندهی میهن ـ بدبخت حافظها و خیامها که مریدانشان را باین سیهروزی و بدبختی میاندازند. ایکاش هرگز نام می نمیبردند ـ هرگز گرد خرابات نمیگشتند.
آقای کسروی من با شما همعقیده هستم. من و دوستانم در راه حقیقت میکوشیم.
ما با خرافات در نبردیم. شما بنویسید از چه باک دارید. راستیها بازگویید کجیها بازنمایید پوشیدگیها آشکار سازید ـ مردم را بمردانگی دلاوری دینداری راستگویی و دیگر خویهای پسندیده تشویق کنید از هرزگان ـ بیدینان ـ بدمنشان ـ دیو سیرتان ـ دُژخویان ـ تریاکیان (صوفیان امروزی) دشمنان میهن و نژاد آدمی (عرقخواران) بد گویید. شما راست میگویید تا دامن ما بدین ننگها آلوده است گشادگی و پیروزی برای ما نشدنیست. شما بنویسید ما نیز با شما همراهیم. ما تودهی جوان را بیدار میسازیم. جواب کهنسالان را نیز کشاکش زندگی میدهد. بکوشیم در راه افتخارات از دست رفتهمان بکوشیم. بامید یزدان پاک پیروزمند خواهیم شد همان طوری که خود بارها گفتهاید ما را با بیهودهگویان سر و کاری نیست ـ پیروزی با راستگویان است. ما میکوشیم شما نیز از کوشیدن و بازنمایاندن نایستید.
ل ـ آیرم
(پرچم ش 145)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 15ـ سرگرمیها که در زنجان میداشتم (تکهی یک از دو)
در زنجان هم ساعتهای بیکاری خود را بنوشتن میپرداختم. «آذربایجان فی ثمانیة عشر عاماً» را که در دماوند نوشته بودم اینجا چون روزنامههای کهن را از تبریز خواستم و فرستاده شد بار دیگر از سر گرفتم و بهتر نوشتم و برای چاپ بمهنامهی «العرفان» (در صیدا) فرستادم.
از آنسو چون زنجان در جنبش بابیگری یکی از کانونها بوده و ملامحمدعلی زنجانی زمان درازی با دولت جنگیده بود در آن باره بجستجوها میپرداختم. مسجد ملامحمدعلی که دربسته میبود ، روزی با چند تن بدیدن آنجا رفتیم. از ملامحمدعلی کتابهایی در دستست که پیش از بابیگریش نوشته و بچاپ نرسیده من نسخهی یکی از آنها را بنام «صواعق» بدست آورده خواندم.
دربارهی ملامحمدعلی و جنبش او چیزهایی بدست آوردم که در جای دیگر نوشتهام (1). بابیان چون در زنجان و مازندران و دیگر جاها با دولت جنگیده و یک بار هم بکشتن شاه برخاسته بودند ، دولت با آنان دشمنی سختی مینموده و تا پیش از زمان مشروطه هر چندگاه یک بار ، کسانی بنام بابی ، راست یا دروغ ، کشته میشدهاند. در زنجان نیز از این داستانها بوده.
یکی از آنها داستان میرزامحمدعلی نام بوده که گفته میشد بیگناه کشته شده و من بارها شنیدم که کسانی افسوس میخوردند و دلسوزی میکردند. پدر میرزامحمدعلی پزشکی از مردم اسپهان میبوده بنام میرزامعصوم که همراه یکی از شاهزادگان قاجاری به زنجان آمده و در آنجا با نیکوکاری میزیسته. گذشته از پزشکی که بکار مردم میخورده در زنجان گرمابهای و آبانباری و چند خانهای ساخته که هنوز بنام او خوانده میشود. پسرش سیدمحمدعلی نیز مردی بیآزار و نیکوکار میبوده ولی چون بملایان بیپروایی مینموده و فروتنی بآنان نمیکرده بابیش میخوانند و در زمان حکمرانی محمدتقیمیرزا (در سال ١٢٨٩) که پیداست مرد نافهمی میبوده با فشار ملایان سرش بریده میشود.
در زنجان چون بترکی سخن گفته میشود اندکجدایی که میانهی زبان آنجا با ترکی آذربایجان میباشد مرا واداشت که دربارهی ترکی باندیشه و جستجو پردازم. در مازندران چیزی بعربی زیر عنوان «اللغة الترکیة فی ایران» نوشته برای «العرفان» فرستاده بودم. در اینجا همان رشته را دنبال کردم و کتابهایی بترکی از «غزلیات فضولی» و دیوانهای امیرعلیشیر بدست آوردم. «هیدجی» (2) نام ملایی میبود که در تهران در مدرسهی سیدناصرالدین میزیست. او چون شاعر میبود و شعرهای ترکی بسیار ازو در یادها و زبانها میبوده آنها را نیز گرد آوردم.
از این کوشش و جستجو نتیجههایی بدست آمد که از جمله این بود که ترکی از دیدهی «کارواژهها» (افعال) به فارسی برتری میدارد. زیرا دیده شده در ترکی پانزده گونه «گذشته» (ماضی) و چهار گونه «اکنون» (مضارع) بکار میرود. در حالی که در فارسی در برابر آنها بیش از چهار گونه گذشته و یک گونه اکنون شناخته نمیبود. این یکی از چیزهایی میبود که مرا از نارسایی زبان فارسی و بیماری آن آگاه گردانید.
پابرگیها :
1ـ كتاب بهائیگری كه چاپ شده.
2ـ «هیدَج» نام دیهی در نزدیكی اَبهَر است.
🔸 15ـ سرگرمیها که در زنجان میداشتم (تکهی یک از دو)
در زنجان هم ساعتهای بیکاری خود را بنوشتن میپرداختم. «آذربایجان فی ثمانیة عشر عاماً» را که در دماوند نوشته بودم اینجا چون روزنامههای کهن را از تبریز خواستم و فرستاده شد بار دیگر از سر گرفتم و بهتر نوشتم و برای چاپ بمهنامهی «العرفان» (در صیدا) فرستادم.
از آنسو چون زنجان در جنبش بابیگری یکی از کانونها بوده و ملامحمدعلی زنجانی زمان درازی با دولت جنگیده بود در آن باره بجستجوها میپرداختم. مسجد ملامحمدعلی که دربسته میبود ، روزی با چند تن بدیدن آنجا رفتیم. از ملامحمدعلی کتابهایی در دستست که پیش از بابیگریش نوشته و بچاپ نرسیده من نسخهی یکی از آنها را بنام «صواعق» بدست آورده خواندم.
دربارهی ملامحمدعلی و جنبش او چیزهایی بدست آوردم که در جای دیگر نوشتهام (1). بابیان چون در زنجان و مازندران و دیگر جاها با دولت جنگیده و یک بار هم بکشتن شاه برخاسته بودند ، دولت با آنان دشمنی سختی مینموده و تا پیش از زمان مشروطه هر چندگاه یک بار ، کسانی بنام بابی ، راست یا دروغ ، کشته میشدهاند. در زنجان نیز از این داستانها بوده.
یکی از آنها داستان میرزامحمدعلی نام بوده که گفته میشد بیگناه کشته شده و من بارها شنیدم که کسانی افسوس میخوردند و دلسوزی میکردند. پدر میرزامحمدعلی پزشکی از مردم اسپهان میبوده بنام میرزامعصوم که همراه یکی از شاهزادگان قاجاری به زنجان آمده و در آنجا با نیکوکاری میزیسته. گذشته از پزشکی که بکار مردم میخورده در زنجان گرمابهای و آبانباری و چند خانهای ساخته که هنوز بنام او خوانده میشود. پسرش سیدمحمدعلی نیز مردی بیآزار و نیکوکار میبوده ولی چون بملایان بیپروایی مینموده و فروتنی بآنان نمیکرده بابیش میخوانند و در زمان حکمرانی محمدتقیمیرزا (در سال ١٢٨٩) که پیداست مرد نافهمی میبوده با فشار ملایان سرش بریده میشود.
در زنجان چون بترکی سخن گفته میشود اندکجدایی که میانهی زبان آنجا با ترکی آذربایجان میباشد مرا واداشت که دربارهی ترکی باندیشه و جستجو پردازم. در مازندران چیزی بعربی زیر عنوان «اللغة الترکیة فی ایران» نوشته برای «العرفان» فرستاده بودم. در اینجا همان رشته را دنبال کردم و کتابهایی بترکی از «غزلیات فضولی» و دیوانهای امیرعلیشیر بدست آوردم. «هیدجی» (2) نام ملایی میبود که در تهران در مدرسهی سیدناصرالدین میزیست. او چون شاعر میبود و شعرهای ترکی بسیار ازو در یادها و زبانها میبوده آنها را نیز گرد آوردم.
از این کوشش و جستجو نتیجههایی بدست آمد که از جمله این بود که ترکی از دیدهی «کارواژهها» (افعال) به فارسی برتری میدارد. زیرا دیده شده در ترکی پانزده گونه «گذشته» (ماضی) و چهار گونه «اکنون» (مضارع) بکار میرود. در حالی که در فارسی در برابر آنها بیش از چهار گونه گذشته و یک گونه اکنون شناخته نمیبود. این یکی از چیزهایی میبود که مرا از نارسایی زبان فارسی و بیماری آن آگاه گردانید.
پابرگیها :
1ـ كتاب بهائیگری كه چاپ شده.
2ـ «هیدَج» نام دیهی در نزدیكی اَبهَر است.