🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 249
🔸 سه گفتار از آقای خراسانی - 3
بیگمان در پارسی «ی» نشناخته[= نکره] باید بنام پیوندد مانند اسبی خریدم.
گفتگو اینجاست که اگر نام زاب[= صفت ، زابیدن = موصوف بودن] داشته باشد «ی» بنام پیوندد یا به زاب؟. باید گفت اسبی سفید خریدم یا اسب سفیدی خریدم؟.
پیشینیان «ی» را بنام میپیوستهاند مانند فریدون مردی خردمند بود ولی پسینیان «ی» را به زاب میپیوندند مانند فریدون مرد خردمندی بود.
پیوستن «ی» بنام درست است از دو راه :
1ـ «ی» چه بنام و چه به زاب پیوندد در هرحال «ی» ازآنِ نام است. بگویید مرد خردمندی یا مردی خردمند ، «ی» نشانهی نشناختن مرد است پس بهتر است نشانه را بخود آن نام نشناخته داد نه به زابش.
2ـ اگر «ی» به زاب پیوندد آنجا که زاب را بتوان مضافٌالیه گرفت سرگردان میشویم و زاب از مضافٌالیه شناخته نمیشود مانند زن توانگری را دیدم. نمیدانیم خواست گوینده زن شخص توانگر است تا توانگر مضافٌالیه باشد و شوهر آن زن زابنده [= موصوف] به زاب توانگر باشد یا زنی که خودش توانگر است تا توانگر زاب باشد. پس باید «ی» را بنام داد تا دچار تردید نشویم.
در این شعر که از ادیب نیشابوری بیاد دارم :
من نه پیر سال و ماهم گرچه بینی مو سپیدم
حسرت زلف سیاهی در جوانی کرده پیرم
همین سرگردانی هست ما نمیدانیم سیاه زاب زلف است (بدین معنی که حسرت زلفی سیاه شاعر را در جوانی پیر کرده است) تا معشوقِ شاعر ، جوانی رومی باشد یا سیاه مضافٌالیه زلف است (بدین معنی که حسرت زلف شخص سیاهی شاعر را در جوانی پیر کرده ولو خود زلف سفید باشد) تا در این صورت آن معشوق آقای ادیب پیری زنگی باشد.
اگر شاعر از گفتن این شعر ناچار است باید بگوید :
حسرت زلفی سیاه اندر جوانی کرده پیرم.
پرچم : برای آنکه از این نوشتهی دانشورانهی آقای خراسانی هوده گرفته شود مینویسیم که گفتهی ایشان دربارهی پیوستن «ی» بنام ، نه به زاب راستست و ما این را پذیرفته از این پس در نوشتههای خود آن را بکار خواهیم بست.
🔸 سه گفتار از آقای خراسانی - 3
بیگمان در پارسی «ی» نشناخته[= نکره] باید بنام پیوندد مانند اسبی خریدم.
گفتگو اینجاست که اگر نام زاب[= صفت ، زابیدن = موصوف بودن] داشته باشد «ی» بنام پیوندد یا به زاب؟. باید گفت اسبی سفید خریدم یا اسب سفیدی خریدم؟.
پیشینیان «ی» را بنام میپیوستهاند مانند فریدون مردی خردمند بود ولی پسینیان «ی» را به زاب میپیوندند مانند فریدون مرد خردمندی بود.
پیوستن «ی» بنام درست است از دو راه :
1ـ «ی» چه بنام و چه به زاب پیوندد در هرحال «ی» ازآنِ نام است. بگویید مرد خردمندی یا مردی خردمند ، «ی» نشانهی نشناختن مرد است پس بهتر است نشانه را بخود آن نام نشناخته داد نه به زابش.
2ـ اگر «ی» به زاب پیوندد آنجا که زاب را بتوان مضافٌالیه گرفت سرگردان میشویم و زاب از مضافٌالیه شناخته نمیشود مانند زن توانگری را دیدم. نمیدانیم خواست گوینده زن شخص توانگر است تا توانگر مضافٌالیه باشد و شوهر آن زن زابنده [= موصوف] به زاب توانگر باشد یا زنی که خودش توانگر است تا توانگر زاب باشد. پس باید «ی» را بنام داد تا دچار تردید نشویم.
در این شعر که از ادیب نیشابوری بیاد دارم :
من نه پیر سال و ماهم گرچه بینی مو سپیدم
حسرت زلف سیاهی در جوانی کرده پیرم
همین سرگردانی هست ما نمیدانیم سیاه زاب زلف است (بدین معنی که حسرت زلفی سیاه شاعر را در جوانی پیر کرده است) تا معشوقِ شاعر ، جوانی رومی باشد یا سیاه مضافٌالیه زلف است (بدین معنی که حسرت زلف شخص سیاهی شاعر را در جوانی پیر کرده ولو خود زلف سفید باشد) تا در این صورت آن معشوق آقای ادیب پیری زنگی باشد.
اگر شاعر از گفتن این شعر ناچار است باید بگوید :
حسرت زلفی سیاه اندر جوانی کرده پیرم.
پرچم : برای آنکه از این نوشتهی دانشورانهی آقای خراسانی هوده گرفته شود مینویسیم که گفتهی ایشان دربارهی پیوستن «ی» بنام ، نه به زاب راستست و ما این را پذیرفته از این پس در نوشتههای خود آن را بکار خواهیم بست.
🔶 9ـ در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد و هر آنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمیتوان نامید. موضوع را با مَثَل روشن گردانم : توانگری خانهای در بیرون شهر ساخته که از نظر معماری و نقاشی از شکاهکارهاست. ولی پلیس آمده میگوید : چون اینجا دور از آبادیست شاید کمینگاه دزدان بشود و ما نتوانیم آنجا را زیر پاسبانی نگاه داریم. پس آن عمارت را نیک نتوان نامید. آمدیم پلیس هم ایراد ندارد. ولی طبیب میگوید : این عمارت در جای بادگیری نهاده از جهت آیین تندرستی بیمناکست پس آن عمارت نیک نشد. آمدیم طبیب هم ایراد ندارد. ولی کسی که آشنا بآیین خانهداری و صرفهجوییست میگوید : عمارت باین دوری از شهر باید دربایستهای زندگانی را بقیمتهای گران پیدا کرد و چهبسا که هنگام شب چیزی دربایست شود و نتوانید آن را از شهر خریداری نمود. پس عمارتی را هنگامی میتوان به نیکی ستود که از هر نظر نیک باشد.
مثل دیگر : خیاطی رختی (1) دوخته که از جهت دوخت شاهکار صنعت بشمار میرود. ولی بزازی پارچهی آن را دیده میگوید پوسیده است. یا طبیبی طرز آن را نپسندیده میگوید چون تنگ و چسبانست مانع رسیدن هوا به تن میشود. یا پاکمردی آن را نکوهیده میگوید رخت باین زیبایی باعث خواهد بود که پوشندهی آن بر دیگران که رخت ساده و موهون دارند برتری فروشد و آنان را با دیدهی خواری بیند. هر یکی از این ایرادها که بشود باعث خواهد بود که ما آن رخت را نیک نشناسیم و پسندیده نداریم.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ اصل : رخت ـ و
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد و هر آنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمیتوان نامید. موضوع را با مَثَل روشن گردانم : توانگری خانهای در بیرون شهر ساخته که از نظر معماری و نقاشی از شکاهکارهاست. ولی پلیس آمده میگوید : چون اینجا دور از آبادیست شاید کمینگاه دزدان بشود و ما نتوانیم آنجا را زیر پاسبانی نگاه داریم. پس آن عمارت را نیک نتوان نامید. آمدیم پلیس هم ایراد ندارد. ولی طبیب میگوید : این عمارت در جای بادگیری نهاده از جهت آیین تندرستی بیمناکست پس آن عمارت نیک نشد. آمدیم طبیب هم ایراد ندارد. ولی کسی که آشنا بآیین خانهداری و صرفهجوییست میگوید : عمارت باین دوری از شهر باید دربایستهای زندگانی را بقیمتهای گران پیدا کرد و چهبسا که هنگام شب چیزی دربایست شود و نتوانید آن را از شهر خریداری نمود. پس عمارتی را هنگامی میتوان به نیکی ستود که از هر نظر نیک باشد.
مثل دیگر : خیاطی رختی (1) دوخته که از جهت دوخت شاهکار صنعت بشمار میرود. ولی بزازی پارچهی آن را دیده میگوید پوسیده است. یا طبیبی طرز آن را نپسندیده میگوید چون تنگ و چسبانست مانع رسیدن هوا به تن میشود. یا پاکمردی آن را نکوهیده میگوید رخت باین زیبایی باعث خواهد بود که پوشندهی آن بر دیگران که رخت ساده و موهون دارند برتری فروشد و آنان را با دیدهی خواری بیند. هر یکی از این ایرادها که بشود باعث خواهد بود که ما آن رخت را نیک نشناسیم و پسندیده نداریم.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ اصل : رخت ـ و
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 14ـ نبردهایی که با ملایان رفت (تکهی سه از سه)
لیکن نبرد با این هم پایان نپذیرفت. فردا باز نقشهی دیگری پیش آمد. در اتاق عدلیه نشسته بودم ، دیدم هفت یا هشت تن با دستارهای سیاه و سفید و با گردنهای ستبر از در درآمدند و سلام دادند و نشستند و یکی از ایشان که سیدی سرخرو میبود ، بسخن پرداخته چنین گفت :
«ما را حضرات علمای اعلام فرستادند. بشما سلام رسانیدند. فرمودند عرض کنیم که برادران غلامحسینخان و جمعی دیگر که به اتهام قتل یا اتهامات دیگر محبوس هستند چون اتهام آنها به ثبوت شرعی نرسیده حضرات علما خواهش کردند که همهشان را مستخلص فرمایید و اگر مستخلص نفرمایید حضرات علما از فردا بتکلیف شرعی خود عمل خواهند کرد».
گفتم : «بآقایان سلام برسانید و از من بگویید این کسان دوسیههاشان بدیوان جنایی رفته که در تهرانست. ما در اینجا اختیاری دربارهی آنها نداریم. اما اینکه گفتهاند از فردا بتکلیف شرعی عمل خواهند کرد ، مگر آقایان از فردا بحد بلوغ خواهند رسید؟!. آقایان از روزی که بالغ شدهاند باید بتکلیف شرعی خود عمل کنند. لیکن در این باره ایشان را هیچ تکلیفی نیست. اگر مقصود آقایان ترسانیدنست بگویید آقایان چه کار توانید کرد؟!. با آن رختهای شل و ویل و کفشهای پوستخربزهای چه کاری از دستتان برآید؟!».
این را گفتم و روانهشان گردانیدم. همان روز داستان خندهآوری هم رخ داد. هنگام عصر من بخانهی یکی از آشنایان میرفتم. دیدم سر کوچهای فرشی گستردهاند و ملایی روی آن نشسته و قرآنی در دست میدارد. من گمان کردم قرآنخوانست ، یک قِران از جیبم درآورده به پیشخدمتی که همراهم میبود داده گفتم بآن قرآنخوان بده. گفت : «آقای رئیس ، قرآنخوان نیست. محرر آقای نایبالصدر است». گفتم : پس اینجا چرا نشسته؟. گفت : «مسئلهی جدهخانم است دیگر». گفتم : پس بزن بگردن این مردکه. پیشخدمت همانکه خواست بزند شیخک قرآن را انداخت و پابرهنه دوید و خود را رهانید. من گفتم : فرش و قرآن و کفشهای او را بردارند و ببرند درِ خانهی نایبالصدر بدهند.
داستان این میبود که چون ما خانه را به ابراهیم دوافروش بازگردانیدیم ملایان چارهی دیگری نیافته سه نفر از سید و ملا را فرستاده بودند که در کوچهی آن خانه فرش گسترند و قرآن خوانند و پیاپی نام عدلیه را برده لعنت فرستند. این را از چند روز پیش میکردند و من هم شنیده بودم و بدینسان آن نیز از میان رفت.
ده روز بیشتر که بازارها نیمهبسته و دستگاه مسجد برپا میبود ملایان دمی عدلیه را فراموش نمیکردند و هر زمان نقشهی دیگری پیش میآوردند. ولی همهی آنها برسواییشان میافزود. در آن روزها امیرالامرا رئیس استیناف آذربایجان به زنجان آمده میهمان اسعدالدوله میبود. او نیز بپاس میزبانِ خود هواداری از ملایان مینمود. روزی مرا خوانده بودند و او گفت : «من پایان این رفتار را خطرناک میبینم. زنجانیها بعلمای خود علاقهی بسیار دارند». داستان ملا قربانعلی و کشته شدن سعدالسلطنه و عظیمزاده را بگواهی میآورد. گفتم : از این داستانها ناآگاه نیستم. نخست ما نباید از بیم جان چشم از بایاهای قانونی بپوشیم. دوم همان مردم زنجان بعدلیه بیشتر دلبستگی میدارند تا بملایان.
🔸 14ـ نبردهایی که با ملایان رفت (تکهی سه از سه)
لیکن نبرد با این هم پایان نپذیرفت. فردا باز نقشهی دیگری پیش آمد. در اتاق عدلیه نشسته بودم ، دیدم هفت یا هشت تن با دستارهای سیاه و سفید و با گردنهای ستبر از در درآمدند و سلام دادند و نشستند و یکی از ایشان که سیدی سرخرو میبود ، بسخن پرداخته چنین گفت :
«ما را حضرات علمای اعلام فرستادند. بشما سلام رسانیدند. فرمودند عرض کنیم که برادران غلامحسینخان و جمعی دیگر که به اتهام قتل یا اتهامات دیگر محبوس هستند چون اتهام آنها به ثبوت شرعی نرسیده حضرات علما خواهش کردند که همهشان را مستخلص فرمایید و اگر مستخلص نفرمایید حضرات علما از فردا بتکلیف شرعی خود عمل خواهند کرد».
گفتم : «بآقایان سلام برسانید و از من بگویید این کسان دوسیههاشان بدیوان جنایی رفته که در تهرانست. ما در اینجا اختیاری دربارهی آنها نداریم. اما اینکه گفتهاند از فردا بتکلیف شرعی عمل خواهند کرد ، مگر آقایان از فردا بحد بلوغ خواهند رسید؟!. آقایان از روزی که بالغ شدهاند باید بتکلیف شرعی خود عمل کنند. لیکن در این باره ایشان را هیچ تکلیفی نیست. اگر مقصود آقایان ترسانیدنست بگویید آقایان چه کار توانید کرد؟!. با آن رختهای شل و ویل و کفشهای پوستخربزهای چه کاری از دستتان برآید؟!».
این را گفتم و روانهشان گردانیدم. همان روز داستان خندهآوری هم رخ داد. هنگام عصر من بخانهی یکی از آشنایان میرفتم. دیدم سر کوچهای فرشی گستردهاند و ملایی روی آن نشسته و قرآنی در دست میدارد. من گمان کردم قرآنخوانست ، یک قِران از جیبم درآورده به پیشخدمتی که همراهم میبود داده گفتم بآن قرآنخوان بده. گفت : «آقای رئیس ، قرآنخوان نیست. محرر آقای نایبالصدر است». گفتم : پس اینجا چرا نشسته؟. گفت : «مسئلهی جدهخانم است دیگر». گفتم : پس بزن بگردن این مردکه. پیشخدمت همانکه خواست بزند شیخک قرآن را انداخت و پابرهنه دوید و خود را رهانید. من گفتم : فرش و قرآن و کفشهای او را بردارند و ببرند درِ خانهی نایبالصدر بدهند.
داستان این میبود که چون ما خانه را به ابراهیم دوافروش بازگردانیدیم ملایان چارهی دیگری نیافته سه نفر از سید و ملا را فرستاده بودند که در کوچهی آن خانه فرش گسترند و قرآن خوانند و پیاپی نام عدلیه را برده لعنت فرستند. این را از چند روز پیش میکردند و من هم شنیده بودم و بدینسان آن نیز از میان رفت.
ده روز بیشتر که بازارها نیمهبسته و دستگاه مسجد برپا میبود ملایان دمی عدلیه را فراموش نمیکردند و هر زمان نقشهی دیگری پیش میآوردند. ولی همهی آنها برسواییشان میافزود. در آن روزها امیرالامرا رئیس استیناف آذربایجان به زنجان آمده میهمان اسعدالدوله میبود. او نیز بپاس میزبانِ خود هواداری از ملایان مینمود. روزی مرا خوانده بودند و او گفت : «من پایان این رفتار را خطرناک میبینم. زنجانیها بعلمای خود علاقهی بسیار دارند». داستان ملا قربانعلی و کشته شدن سعدالسلطنه و عظیمزاده را بگواهی میآورد. گفتم : از این داستانها ناآگاه نیستم. نخست ما نباید از بیم جان چشم از بایاهای قانونی بپوشیم. دوم همان مردم زنجان بعدلیه بیشتر دلبستگی میدارند تا بملایان.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 250
🔸 دو گفتار از آقای آگاه - 1
چون یکی از خواستهای شما پیراستن زبان پارسی از نابسامانیهای کنونی است من با اینکه در این زمینه سرمایهای که بایاست ندارم میخواهم چیزهایی که دریافت کرده و میکنم بنویسم تا اگر درمیان آنها چیز درستی باشد پذیرفته گردد و اینست که در اینجا در زمینهی غمگین ، غمناک ، غمین دریافتهای خود را مینویسم :
غمگین ـ غمناک ـ غمین
اکنون نویسندگان غمگین و غمناک را بیک معنی بکار میبرند. مثلاً در جایی که باید بگویند غمگین شدم میگویند یا مینویسند که غمناک شدم (از رسیدن فلان آگاهی غمناک شدم) و بدیدهی من این درست نیست و باید بگوید : غمگین شدم و غمناک را باید در جایی آورد که افاده معنی فاعلیت بکند. مثلاً فلان مکان محیط غمناکی دارد و مرا غمگین میکند. در هر حال اعم از اینکه این اندیشه درست باشد یا نادرست یک جدایی باید میان غمگین و غمناک باشد که خواهش میکنم آن را روشن فرمایید.
غمین چون در شمارهی نهم مهنامه نوشتهاید که غلط است از آن گفتگویی نداریم.
لار ـ آگاه
پرچم : یکی از پسوندهای فارسی «ناک» است : خشمناک ، اندوهناک ، دردناک ، بیمناک ، شرمناک ، ترسناک ، هراسناک و مانند اینها. ولی معنی راست این پسوند دانسته نیست. زیرا دیده میشود گاهی آن را بمعنی «دارای یک حال» میآورند : «خشمناک گردید» و گاهی بمعنی «پدید آورندهی یک حال» : «این یک اندوه دردناکست». واژهی «بیمناک» را در هر دو معنی بکار میبرند : «از این آگاهی بیمناک شدم» و «این آگاهی بیمناک است».
یک پسوند دیگر «گین» است : شرمگین ، بیمگین ، اندوهگین ، غمگین و مانند اینها. این نیز بِهمان حال است که معنی روشنی نمیدارد و هر زمان بمعنی دیگری میآید.
اکنون دو پسوند است و دو معنی. چنانکه آقای آگاه یادآوری کردهاند باید این نابسامانی را از میان برداریم و هر یکی از دو پسوند را در برابر یکی از آن دو معنی گزاریم که جایگاهش شناخته باشد. تا اینجا جای سخن نیست. جای سخن آنست که آیا کدام یکی را بکدام معنی بگیریم؟... ما چون میبینیم «ناک» شناختهتر است و آن در معنی «دارای یک حال» بسیار آمده بهتر میدانیم که آن را باین معنی گرفته ولی «گین» را بمعنی «آورندهی یک حال» شناسیم. از آنرو باید بگوییم : «این کار بیمگین است و من از آن بیمناک میباشم» ، «این داستان اندهگین است و مرا اندوهناک گردانید.»
این بوارونهی آنست که آقای آگاه در اندیشه داشتهاند. لیکن خواست ایشان نیز همین است که جدایی درمیان دو پسوند باشد و از روی سامان بکار رود.
🔸 دو گفتار از آقای آگاه - 1
چون یکی از خواستهای شما پیراستن زبان پارسی از نابسامانیهای کنونی است من با اینکه در این زمینه سرمایهای که بایاست ندارم میخواهم چیزهایی که دریافت کرده و میکنم بنویسم تا اگر درمیان آنها چیز درستی باشد پذیرفته گردد و اینست که در اینجا در زمینهی غمگین ، غمناک ، غمین دریافتهای خود را مینویسم :
غمگین ـ غمناک ـ غمین
اکنون نویسندگان غمگین و غمناک را بیک معنی بکار میبرند. مثلاً در جایی که باید بگویند غمگین شدم میگویند یا مینویسند که غمناک شدم (از رسیدن فلان آگاهی غمناک شدم) و بدیدهی من این درست نیست و باید بگوید : غمگین شدم و غمناک را باید در جایی آورد که افاده معنی فاعلیت بکند. مثلاً فلان مکان محیط غمناکی دارد و مرا غمگین میکند. در هر حال اعم از اینکه این اندیشه درست باشد یا نادرست یک جدایی باید میان غمگین و غمناک باشد که خواهش میکنم آن را روشن فرمایید.
غمین چون در شمارهی نهم مهنامه نوشتهاید که غلط است از آن گفتگویی نداریم.
لار ـ آگاه
پرچم : یکی از پسوندهای فارسی «ناک» است : خشمناک ، اندوهناک ، دردناک ، بیمناک ، شرمناک ، ترسناک ، هراسناک و مانند اینها. ولی معنی راست این پسوند دانسته نیست. زیرا دیده میشود گاهی آن را بمعنی «دارای یک حال» میآورند : «خشمناک گردید» و گاهی بمعنی «پدید آورندهی یک حال» : «این یک اندوه دردناکست». واژهی «بیمناک» را در هر دو معنی بکار میبرند : «از این آگاهی بیمناک شدم» و «این آگاهی بیمناک است».
یک پسوند دیگر «گین» است : شرمگین ، بیمگین ، اندوهگین ، غمگین و مانند اینها. این نیز بِهمان حال است که معنی روشنی نمیدارد و هر زمان بمعنی دیگری میآید.
اکنون دو پسوند است و دو معنی. چنانکه آقای آگاه یادآوری کردهاند باید این نابسامانی را از میان برداریم و هر یکی از دو پسوند را در برابر یکی از آن دو معنی گزاریم که جایگاهش شناخته باشد. تا اینجا جای سخن نیست. جای سخن آنست که آیا کدام یکی را بکدام معنی بگیریم؟... ما چون میبینیم «ناک» شناختهتر است و آن در معنی «دارای یک حال» بسیار آمده بهتر میدانیم که آن را باین معنی گرفته ولی «گین» را بمعنی «آورندهی یک حال» شناسیم. از آنرو باید بگوییم : «این کار بیمگین است و من از آن بیمناک میباشم» ، «این داستان اندهگین است و مرا اندوهناک گردانید.»
این بوارونهی آنست که آقای آگاه در اندیشه داشتهاند. لیکن خواست ایشان نیز همین است که جدایی درمیان دو پسوند باشد و از روی سامان بکار رود.
🔶 10ـ نادانیها (5) – بیماری گزارش (تکهی یک از پنج)
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در شمارههای پارسال پیمان یک رشته نادانیها را که میان ایرانیان رواج دارد از سوگند و دشنام و خود را بنده نامیدن و مانند اینها یادآوری کردیم و اینک در شمارههای امسال بیک رشتهی دیگر میپردازیم و در این شماره یک نادانی را که خود «بیماری» بایدش خواند و بیش از همه کسانِ چیزخوان و باسواد گرفتار آن هستند یادآوری میکنیم.
در قرنهای نخستین اسلام گروهی درمیان مسلمان پدید آمدند که آنان را «باطنیان» مینامیدند. زیرا چنین میگفتند که هر چیزی گذشته از بیرونِ آشکارِ آن که هر کس درمییابد درون نهفتهای نیز دارد که جز ایشان دیگران آن درونهای نهفته را درنمییابند. از جمله اینان گفتههای پیغمبر اسلام و آیههای قرآن را از معنای آشکار خود بیرون برده برای هر یکی معنای شگفت دیگری درست مینمودند و از این جهت بود که باطنیان (درونیان) نام داشتند.
اینان شومترین گروهی هستند که در تاریخ اسلام و ایران پدید آمدهاند. میتوان گفت زیانی را که این دسته به مسلمانان و ایرانیان رسانیدند بدترین زیانی بوده. راستی هم اینست که اینان مشتی مردم دیوانهی خیرهسر بیش نبودند و از آن آسایش و آرامش که در جهان آن روز پدید آمده بود و تودهی مردمان بخوشی و خرسندی زندگی بسر میدادند اینان ناآسوده شده همیخواستند آن دستگاه آرامش و آسایش را بهم زنند. اینگونه بدنهادان فراوانند که چون گروهی را آسوده و شادان دیدند در دل خود رشک برده و بر بهم زدن دستگاه ایشان میکوشند. اینانند که باید «بدنهاد» و «کژدمسرشت» نام داد.
داستان باطنیان دراز است و کسانی که تاریخ خواندهاند میدانند اینان در ایران بخونخواریها برخاستند و صدها و هزارها کسان را با خنجر و دشنه خون ریختند و زمانی رسید که در سراسر شرق نام باطنی یا فدایی دلها را بلرزه میانداخت بلکه شهرت ایشان بغرب نیز رسید که هنوز در دیکسیونرها نام ایشان یاد کرده میشود. با اینهمه هنگامی که مغولان به ایران رسیدند این آدمکشان بیغیرتانه خود را بدست آنان سپردند و این زمان دانسته شد که آن آدمکشیها جز از راه دیوانگی نبوده. (1)
باری باطنیان نابود شدند که امروز جز دستههای اندکی از ایشان در ایران و هند بازنمانده و اینان مشتی مردم بیکاره و نادان میباشند و با آن باطنیان چندان مانندگی بهم ندارند. ولی یادگارهای بسیار شومی ازین گروه در جهان اسلام و ایران بازمانده که هنوز زیانهای فراوان دربر دارد. کیشهای پراکنده که امروز در ایران و هند و دیگر شهرهای اسلامی پدیدار گردیده هر یکی سهم بزرگی از باطنیگری را دارا میباشد که ما در جای دیگری از این گفتگو خواهیم داشت.
پابرگی از ویراینده :
1ـ براي آگاهي بيشتر كتاب «راه رستگاري» ، گفتار شانزدهم ديده شود. گذشته از گزارشگري كه با آن ، دين را افزار هوسهاي خود ساخته بودند (تا آنجا كه دستهاي از ايشان به «اباحيگري» نيز رسيدند) ، اينان گرويدن به خرد را نيز بيهوده پنداشته پيروي بيچون و چرا از فرمانهاي سران خويش را بايسته ميدانستهاند. گفته شده كه فداييانِ اين دسته عادت دود كردن حشيش داشتهاند و اين مادّه در بكار بستن فرمانها كارگر ميافتاده. از اينرو ايشان را حشاشيون نيز ناميدهاند. واژهي assassin (=آدمكش) در زبانهاي اروپايي از اين نام گرفته شده. ـ و
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در شمارههای پارسال پیمان یک رشته نادانیها را که میان ایرانیان رواج دارد از سوگند و دشنام و خود را بنده نامیدن و مانند اینها یادآوری کردیم و اینک در شمارههای امسال بیک رشتهی دیگر میپردازیم و در این شماره یک نادانی را که خود «بیماری» بایدش خواند و بیش از همه کسانِ چیزخوان و باسواد گرفتار آن هستند یادآوری میکنیم.
در قرنهای نخستین اسلام گروهی درمیان مسلمان پدید آمدند که آنان را «باطنیان» مینامیدند. زیرا چنین میگفتند که هر چیزی گذشته از بیرونِ آشکارِ آن که هر کس درمییابد درون نهفتهای نیز دارد که جز ایشان دیگران آن درونهای نهفته را درنمییابند. از جمله اینان گفتههای پیغمبر اسلام و آیههای قرآن را از معنای آشکار خود بیرون برده برای هر یکی معنای شگفت دیگری درست مینمودند و از این جهت بود که باطنیان (درونیان) نام داشتند.
اینان شومترین گروهی هستند که در تاریخ اسلام و ایران پدید آمدهاند. میتوان گفت زیانی را که این دسته به مسلمانان و ایرانیان رسانیدند بدترین زیانی بوده. راستی هم اینست که اینان مشتی مردم دیوانهی خیرهسر بیش نبودند و از آن آسایش و آرامش که در جهان آن روز پدید آمده بود و تودهی مردمان بخوشی و خرسندی زندگی بسر میدادند اینان ناآسوده شده همیخواستند آن دستگاه آرامش و آسایش را بهم زنند. اینگونه بدنهادان فراوانند که چون گروهی را آسوده و شادان دیدند در دل خود رشک برده و بر بهم زدن دستگاه ایشان میکوشند. اینانند که باید «بدنهاد» و «کژدمسرشت» نام داد.
داستان باطنیان دراز است و کسانی که تاریخ خواندهاند میدانند اینان در ایران بخونخواریها برخاستند و صدها و هزارها کسان را با خنجر و دشنه خون ریختند و زمانی رسید که در سراسر شرق نام باطنی یا فدایی دلها را بلرزه میانداخت بلکه شهرت ایشان بغرب نیز رسید که هنوز در دیکسیونرها نام ایشان یاد کرده میشود. با اینهمه هنگامی که مغولان به ایران رسیدند این آدمکشان بیغیرتانه خود را بدست آنان سپردند و این زمان دانسته شد که آن آدمکشیها جز از راه دیوانگی نبوده. (1)
باری باطنیان نابود شدند که امروز جز دستههای اندکی از ایشان در ایران و هند بازنمانده و اینان مشتی مردم بیکاره و نادان میباشند و با آن باطنیان چندان مانندگی بهم ندارند. ولی یادگارهای بسیار شومی ازین گروه در جهان اسلام و ایران بازمانده که هنوز زیانهای فراوان دربر دارد. کیشهای پراکنده که امروز در ایران و هند و دیگر شهرهای اسلامی پدیدار گردیده هر یکی سهم بزرگی از باطنیگری را دارا میباشد که ما در جای دیگری از این گفتگو خواهیم داشت.
پابرگی از ویراینده :
1ـ براي آگاهي بيشتر كتاب «راه رستگاري» ، گفتار شانزدهم ديده شود. گذشته از گزارشگري كه با آن ، دين را افزار هوسهاي خود ساخته بودند (تا آنجا كه دستهاي از ايشان به «اباحيگري» نيز رسيدند) ، اينان گرويدن به خرد را نيز بيهوده پنداشته پيروي بيچون و چرا از فرمانهاي سران خويش را بايسته ميدانستهاند. گفته شده كه فداييانِ اين دسته عادت دود كردن حشيش داشتهاند و اين مادّه در بكار بستن فرمانها كارگر ميافتاده. از اينرو ايشان را حشاشيون نيز ناميدهاند. واژهي assassin (=آدمكش) در زبانهاي اروپايي از اين نام گرفته شده. ـ و
✴️ گواهی خوانندگان به درستی نوشتههای پرچم
آقای کسروی روزنامهی پرچم را هر روز با دقت مخصوصی میخوانم. کتاب راه رستگاری نوشتهی شما را نیز با کنجکاوی بسیار از نظر گذراندم و در مطالب آن فرورفتم ... کتابی دیدم پر از حقایق ، راستی نمایندهی راه رستگاریست. با این حقیقتگوییها شما را چه باک؟ بگزارید تا یاوهسرایان گریبان چاک زنند و بینوایانِ دانش خاک بر سر ریزند. چه کنند بینوایان جز چند برگ پاره ندارند که نام ادبیات برآن مینهند. خود را بدانها نوید میدهند گاهی آن را چکیدههای خامه میستایند و دگر بار تراوشات دل برآن نام مینهند.
کلماتی موزون گرد آورند (بدون پرداختن به معنی) و کار بست آن را درهم کنند و شعر نامند. چند شعری گرد آورند و دیوان سازند. چرا نرنجند؟. چرا یاوهسرایی نکنند؟ چرا پیراهن ندرند؟ شما آقای کسروی باولین و آخرین آثار پرافتخار آنان تاختهاید ـ شما از چاپلوسی بد میگویید حال آنکه اینان قصیدههای بسیاری برای هر کس و ناکس سرودهاند. شما از صوفیان و خراباتیان و میخوارگان بد میگویید. این سیهروزان خود مرید آنند و بقول خودشان جوهر زندگی (تریاک) دود میدهند و آن را نسیم بهشت مینامند. بتحریک چامههای حافظ و خیام جوهر آن را مینوشند ـ عرق میهن یا بدبخت کنندهی میهن ـ بدبخت حافظها و خیامها که مریدانشان را باین سیهروزی و بدبختی میاندازند. ایکاش هرگز نام می نمیبردند ـ هرگز گرد خرابات نمیگشتند.
آقای کسروی من با شما همعقیده هستم. من و دوستانم در راه حقیقت میکوشیم.
ما با خرافات در نبردیم. شما بنویسید از چه باک دارید. راستیها بازگویید کجیها بازنمایید پوشیدگیها آشکار سازید ـ مردم را بمردانگی دلاوری دینداری راستگویی و دیگر خویهای پسندیده تشویق کنید از هرزگان ـ بیدینان ـ بدمنشان ـ دیو سیرتان ـ دُژخویان ـ تریاکیان (صوفیان امروزی) دشمنان میهن و نژاد آدمی (عرقخواران) بد گویید. شما راست میگویید تا دامن ما بدین ننگها آلوده است گشادگی و پیروزی برای ما نشدنیست. شما بنویسید ما نیز با شما همراهیم. ما تودهی جوان را بیدار میسازیم. جواب کهنسالان را نیز کشاکش زندگی میدهد. بکوشیم در راه افتخارات از دست رفتهمان بکوشیم. بامید یزدان پاک پیروزمند خواهیم شد همان طوری که خود بارها گفتهاید ما را با بیهودهگویان سر و کاری نیست ـ پیروزی با راستگویان است. ما میکوشیم شما نیز از کوشیدن و بازنمایاندن نایستید.
ل ـ آیرم
(پرچم ش 145)
آقای کسروی روزنامهی پرچم را هر روز با دقت مخصوصی میخوانم. کتاب راه رستگاری نوشتهی شما را نیز با کنجکاوی بسیار از نظر گذراندم و در مطالب آن فرورفتم ... کتابی دیدم پر از حقایق ، راستی نمایندهی راه رستگاریست. با این حقیقتگوییها شما را چه باک؟ بگزارید تا یاوهسرایان گریبان چاک زنند و بینوایانِ دانش خاک بر سر ریزند. چه کنند بینوایان جز چند برگ پاره ندارند که نام ادبیات برآن مینهند. خود را بدانها نوید میدهند گاهی آن را چکیدههای خامه میستایند و دگر بار تراوشات دل برآن نام مینهند.
کلماتی موزون گرد آورند (بدون پرداختن به معنی) و کار بست آن را درهم کنند و شعر نامند. چند شعری گرد آورند و دیوان سازند. چرا نرنجند؟. چرا یاوهسرایی نکنند؟ چرا پیراهن ندرند؟ شما آقای کسروی باولین و آخرین آثار پرافتخار آنان تاختهاید ـ شما از چاپلوسی بد میگویید حال آنکه اینان قصیدههای بسیاری برای هر کس و ناکس سرودهاند. شما از صوفیان و خراباتیان و میخوارگان بد میگویید. این سیهروزان خود مرید آنند و بقول خودشان جوهر زندگی (تریاک) دود میدهند و آن را نسیم بهشت مینامند. بتحریک چامههای حافظ و خیام جوهر آن را مینوشند ـ عرق میهن یا بدبخت کنندهی میهن ـ بدبخت حافظها و خیامها که مریدانشان را باین سیهروزی و بدبختی میاندازند. ایکاش هرگز نام می نمیبردند ـ هرگز گرد خرابات نمیگشتند.
آقای کسروی من با شما همعقیده هستم. من و دوستانم در راه حقیقت میکوشیم.
ما با خرافات در نبردیم. شما بنویسید از چه باک دارید. راستیها بازگویید کجیها بازنمایید پوشیدگیها آشکار سازید ـ مردم را بمردانگی دلاوری دینداری راستگویی و دیگر خویهای پسندیده تشویق کنید از هرزگان ـ بیدینان ـ بدمنشان ـ دیو سیرتان ـ دُژخویان ـ تریاکیان (صوفیان امروزی) دشمنان میهن و نژاد آدمی (عرقخواران) بد گویید. شما راست میگویید تا دامن ما بدین ننگها آلوده است گشادگی و پیروزی برای ما نشدنیست. شما بنویسید ما نیز با شما همراهیم. ما تودهی جوان را بیدار میسازیم. جواب کهنسالان را نیز کشاکش زندگی میدهد. بکوشیم در راه افتخارات از دست رفتهمان بکوشیم. بامید یزدان پاک پیروزمند خواهیم شد همان طوری که خود بارها گفتهاید ما را با بیهودهگویان سر و کاری نیست ـ پیروزی با راستگویان است. ما میکوشیم شما نیز از کوشیدن و بازنمایاندن نایستید.
ل ـ آیرم
(پرچم ش 145)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 15ـ سرگرمیها که در زنجان میداشتم (تکهی یک از دو)
در زنجان هم ساعتهای بیکاری خود را بنوشتن میپرداختم. «آذربایجان فی ثمانیة عشر عاماً» را که در دماوند نوشته بودم اینجا چون روزنامههای کهن را از تبریز خواستم و فرستاده شد بار دیگر از سر گرفتم و بهتر نوشتم و برای چاپ بمهنامهی «العرفان» (در صیدا) فرستادم.
از آنسو چون زنجان در جنبش بابیگری یکی از کانونها بوده و ملامحمدعلی زنجانی زمان درازی با دولت جنگیده بود در آن باره بجستجوها میپرداختم. مسجد ملامحمدعلی که دربسته میبود ، روزی با چند تن بدیدن آنجا رفتیم. از ملامحمدعلی کتابهایی در دستست که پیش از بابیگریش نوشته و بچاپ نرسیده من نسخهی یکی از آنها را بنام «صواعق» بدست آورده خواندم.
دربارهی ملامحمدعلی و جنبش او چیزهایی بدست آوردم که در جای دیگر نوشتهام (1). بابیان چون در زنجان و مازندران و دیگر جاها با دولت جنگیده و یک بار هم بکشتن شاه برخاسته بودند ، دولت با آنان دشمنی سختی مینموده و تا پیش از زمان مشروطه هر چندگاه یک بار ، کسانی بنام بابی ، راست یا دروغ ، کشته میشدهاند. در زنجان نیز از این داستانها بوده.
یکی از آنها داستان میرزامحمدعلی نام بوده که گفته میشد بیگناه کشته شده و من بارها شنیدم که کسانی افسوس میخوردند و دلسوزی میکردند. پدر میرزامحمدعلی پزشکی از مردم اسپهان میبوده بنام میرزامعصوم که همراه یکی از شاهزادگان قاجاری به زنجان آمده و در آنجا با نیکوکاری میزیسته. گذشته از پزشکی که بکار مردم میخورده در زنجان گرمابهای و آبانباری و چند خانهای ساخته که هنوز بنام او خوانده میشود. پسرش سیدمحمدعلی نیز مردی بیآزار و نیکوکار میبوده ولی چون بملایان بیپروایی مینموده و فروتنی بآنان نمیکرده بابیش میخوانند و در زمان حکمرانی محمدتقیمیرزا (در سال ١٢٨٩) که پیداست مرد نافهمی میبوده با فشار ملایان سرش بریده میشود.
در زنجان چون بترکی سخن گفته میشود اندکجدایی که میانهی زبان آنجا با ترکی آذربایجان میباشد مرا واداشت که دربارهی ترکی باندیشه و جستجو پردازم. در مازندران چیزی بعربی زیر عنوان «اللغة الترکیة فی ایران» نوشته برای «العرفان» فرستاده بودم. در اینجا همان رشته را دنبال کردم و کتابهایی بترکی از «غزلیات فضولی» و دیوانهای امیرعلیشیر بدست آوردم. «هیدجی» (2) نام ملایی میبود که در تهران در مدرسهی سیدناصرالدین میزیست. او چون شاعر میبود و شعرهای ترکی بسیار ازو در یادها و زبانها میبوده آنها را نیز گرد آوردم.
از این کوشش و جستجو نتیجههایی بدست آمد که از جمله این بود که ترکی از دیدهی «کارواژهها» (افعال) به فارسی برتری میدارد. زیرا دیده شده در ترکی پانزده گونه «گذشته» (ماضی) و چهار گونه «اکنون» (مضارع) بکار میرود. در حالی که در فارسی در برابر آنها بیش از چهار گونه گذشته و یک گونه اکنون شناخته نمیبود. این یکی از چیزهایی میبود که مرا از نارسایی زبان فارسی و بیماری آن آگاه گردانید.
پابرگیها :
1ـ كتاب بهائیگری كه چاپ شده.
2ـ «هیدَج» نام دیهی در نزدیكی اَبهَر است.
🔸 15ـ سرگرمیها که در زنجان میداشتم (تکهی یک از دو)
در زنجان هم ساعتهای بیکاری خود را بنوشتن میپرداختم. «آذربایجان فی ثمانیة عشر عاماً» را که در دماوند نوشته بودم اینجا چون روزنامههای کهن را از تبریز خواستم و فرستاده شد بار دیگر از سر گرفتم و بهتر نوشتم و برای چاپ بمهنامهی «العرفان» (در صیدا) فرستادم.
از آنسو چون زنجان در جنبش بابیگری یکی از کانونها بوده و ملامحمدعلی زنجانی زمان درازی با دولت جنگیده بود در آن باره بجستجوها میپرداختم. مسجد ملامحمدعلی که دربسته میبود ، روزی با چند تن بدیدن آنجا رفتیم. از ملامحمدعلی کتابهایی در دستست که پیش از بابیگریش نوشته و بچاپ نرسیده من نسخهی یکی از آنها را بنام «صواعق» بدست آورده خواندم.
دربارهی ملامحمدعلی و جنبش او چیزهایی بدست آوردم که در جای دیگر نوشتهام (1). بابیان چون در زنجان و مازندران و دیگر جاها با دولت جنگیده و یک بار هم بکشتن شاه برخاسته بودند ، دولت با آنان دشمنی سختی مینموده و تا پیش از زمان مشروطه هر چندگاه یک بار ، کسانی بنام بابی ، راست یا دروغ ، کشته میشدهاند. در زنجان نیز از این داستانها بوده.
یکی از آنها داستان میرزامحمدعلی نام بوده که گفته میشد بیگناه کشته شده و من بارها شنیدم که کسانی افسوس میخوردند و دلسوزی میکردند. پدر میرزامحمدعلی پزشکی از مردم اسپهان میبوده بنام میرزامعصوم که همراه یکی از شاهزادگان قاجاری به زنجان آمده و در آنجا با نیکوکاری میزیسته. گذشته از پزشکی که بکار مردم میخورده در زنجان گرمابهای و آبانباری و چند خانهای ساخته که هنوز بنام او خوانده میشود. پسرش سیدمحمدعلی نیز مردی بیآزار و نیکوکار میبوده ولی چون بملایان بیپروایی مینموده و فروتنی بآنان نمیکرده بابیش میخوانند و در زمان حکمرانی محمدتقیمیرزا (در سال ١٢٨٩) که پیداست مرد نافهمی میبوده با فشار ملایان سرش بریده میشود.
در زنجان چون بترکی سخن گفته میشود اندکجدایی که میانهی زبان آنجا با ترکی آذربایجان میباشد مرا واداشت که دربارهی ترکی باندیشه و جستجو پردازم. در مازندران چیزی بعربی زیر عنوان «اللغة الترکیة فی ایران» نوشته برای «العرفان» فرستاده بودم. در اینجا همان رشته را دنبال کردم و کتابهایی بترکی از «غزلیات فضولی» و دیوانهای امیرعلیشیر بدست آوردم. «هیدجی» (2) نام ملایی میبود که در تهران در مدرسهی سیدناصرالدین میزیست. او چون شاعر میبود و شعرهای ترکی بسیار ازو در یادها و زبانها میبوده آنها را نیز گرد آوردم.
از این کوشش و جستجو نتیجههایی بدست آمد که از جمله این بود که ترکی از دیدهی «کارواژهها» (افعال) به فارسی برتری میدارد. زیرا دیده شده در ترکی پانزده گونه «گذشته» (ماضی) و چهار گونه «اکنون» (مضارع) بکار میرود. در حالی که در فارسی در برابر آنها بیش از چهار گونه گذشته و یک گونه اکنون شناخته نمیبود. این یکی از چیزهایی میبود که مرا از نارسایی زبان فارسی و بیماری آن آگاه گردانید.
پابرگیها :
1ـ كتاب بهائیگری كه چاپ شده.
2ـ «هیدَج» نام دیهی در نزدیكی اَبهَر است.
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
https://www.mehrnews.com/news/4943735/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D9%88%D9%85-%DA%A9%D8%B3%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%AA%D8%AD-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA
کتاب «مشروطه به روایت کسروی»
جز دو کتاب پرآوازه و جاویدان احمد کسروی بنامهای «تاریخ مشروطهی ایران» و «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» ، در روزنامهی پرچم نیز یک رشته پیکرههایی از جنبش مشروطه و دست اندرکاران آن همراه با یادداشتهای کوتاهی چاپ شده که تاکنون نیمی از آنها را در این کانال آوردهایم و خوانندگان کانال خوانده آشنایند.
بتازگی کتابی با عنوان «مشروطه به روایت کسروی» بچاپ رسیده که این رشته یادداشتهای روزنامهی پرچم با پیکرههاشان یکجا گردآوری و برویهی کتاب جداگانهای در دسترس خواستاران گزارده شده.
خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
به کوشش مهدی نورمحمدی منتشر شد؛ کتاب سوم کسروی درباره مشروطه/آیا استالین در فتح گیلان شرکت داشت؟
«مشروطه به روایت کسروی» شامل یادداشتهای این مورخ مشهور در روزنامه پرچم است و حاوی نکات جدید به نسبت دو کتاب دیگری کسروی درباره مشروطه. این کتاب به کوشش نورمحمدی توسط نشر علم منتشر شده است.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 251
🔸 دو گفتار از آقای آگاه - 2
گلستان ، بوستان ، گلشن ، گلزار
شعرا و نویسندگان گذشته و اکنون این چهار کلمه را بیک معنی بکار بردهاند و میبرند ولی بیگمان یک جدایی میانهی اینها بوده است و من اینطور میاندیشم که گلستان جایی را که بوتههای گل در آن نشانیده باشند میگفتهاند همچون سروستان که جایی را که سرو نشانیده باشند میباشد و بوستان در اصل بوزستان بوده و منظور از آن محل کاشتن خیار و یا مانند آن میباشد همچنانکه تاکنون در برخی از نقاط اصفهان جای فالیزکاری را بوستان یا بستان میگویند و اگر این عقیده درست باشد بوستان که در کتابها بجای گلستان بکار بردهاند غلط میباشد و گلشن هم گمان میکنم در اصل گلنشان بوده است. چنانکه در این حدود بباغهایی که تازه درختکاری کردهاند (باغ نوشان) میگویند که همان باغنشان میباشد و اما گلزار گمان میکنم بجایی میتوان گفت که گل بخودی خود بروید یا گیاههایی در آنجا زیاد باشد ، که در این حال دیگر کشتزار هم درست نخواهد بود و باید کشتستان گفت. در هر حال یک جدایی باید میان این کلمهها باشد.
پرچم : نوشتههای آقای آگاه دربارهی گلشن و بوستان درخور پذیرفتنست و ما نیز آنها را براست میداریم. بوستان را در آذربایجان نیز بجایگاه خیار و خربوزه گویند و بمعنی دیگر نگویند. اما جدایی که باید در میانهی زار ، و ستان ، و مانند اینها گزاشت ما چون در دنبالهی گفتارهایی که در پیرامون زبان مینویسیم به «پسوندها و پیشوندها» خواهیم رسید و در آنجا از این زمینه بسخن گشاده و درازی خواهیم پرداخت در اینجا دیگر چیزی نمینویسیم.
🔸 دو گفتار از آقای آگاه - 2
گلستان ، بوستان ، گلشن ، گلزار
شعرا و نویسندگان گذشته و اکنون این چهار کلمه را بیک معنی بکار بردهاند و میبرند ولی بیگمان یک جدایی میانهی اینها بوده است و من اینطور میاندیشم که گلستان جایی را که بوتههای گل در آن نشانیده باشند میگفتهاند همچون سروستان که جایی را که سرو نشانیده باشند میباشد و بوستان در اصل بوزستان بوده و منظور از آن محل کاشتن خیار و یا مانند آن میباشد همچنانکه تاکنون در برخی از نقاط اصفهان جای فالیزکاری را بوستان یا بستان میگویند و اگر این عقیده درست باشد بوستان که در کتابها بجای گلستان بکار بردهاند غلط میباشد و گلشن هم گمان میکنم در اصل گلنشان بوده است. چنانکه در این حدود بباغهایی که تازه درختکاری کردهاند (باغ نوشان) میگویند که همان باغنشان میباشد و اما گلزار گمان میکنم بجایی میتوان گفت که گل بخودی خود بروید یا گیاههایی در آنجا زیاد باشد ، که در این حال دیگر کشتزار هم درست نخواهد بود و باید کشتستان گفت. در هر حال یک جدایی باید میان این کلمهها باشد.
پرچم : نوشتههای آقای آگاه دربارهی گلشن و بوستان درخور پذیرفتنست و ما نیز آنها را براست میداریم. بوستان را در آذربایجان نیز بجایگاه خیار و خربوزه گویند و بمعنی دیگر نگویند. اما جدایی که باید در میانهی زار ، و ستان ، و مانند اینها گزاشت ما چون در دنبالهی گفتارهایی که در پیرامون زبان مینویسیم به «پسوندها و پیشوندها» خواهیم رسید و در آنجا از این زمینه بسخن گشاده و درازی خواهیم پرداخت در اینجا دیگر چیزی نمینویسیم.
🔶 10ـ نادانیها (5) – بیماری گزارش (تکهی دو از پنج)
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در اینجا مقصودمان گفتگو از یک چیز دیگر میباشد. گفتیم باطنیان هر سخنی را بمعنای آشکار آن نگرفته معنای درونی دیگری برایش میتراشیدند و این کار را با همهی آیههای قرآن و احکام دیگر اسلام مینمودند. این شیوه تا امروز میانهی ایرانیان یادگار مانده و کنون هم هزارها بلکه ملیونها کسان این کار را میکنند که هر سخنی را که میشنوند آن را از معنای روشن و آشکار خود در بُرده یک معنای شگفتی از پیش خود میتراشند و این شیوه که جز نشانهی بیماری مغز نمیتواند بود ایشان آن را مایهی برتری فهم و دانش خود جلوهگر میسازند. آری آقای حکیم یا آقای فاضل یا آقای ادیب مگر از سنخ عامیانست که از سخنی که میشنود همان معنی را که عامیان میفهمند بفهمد؟!. او با آن دانش و آگاهی که در سینهی خود آکنده دارد باید همواره از دیگران جدایی کند و هرگز بآن معنایی که عامیان از جملهای میفهمند خرسندی ننماید بلکه خویشتن معنایی را که شایستهی جایگاه فضل و دانش اوست پیدا کند.
ما این را «بیماری گزارش» نام میدهیم. (1) راستی هم این کسان مغزهاشان بیمار است. زیرا سخن که یکی از دربایستهای (2) زندگیست و ما بیشتر کارهای زندگی را بدستیاری آن انجام میدهیم باید جز بمعنای آشکار آن نپردازیم وگرنه رشتهی کارها از هم خواهد گسیخت. مثلاً اگر مردی به پسر خود گوید : «این پول را بگیر و گوشت بخر» و آن پسر پول را گرفته و در راه خوشیهای خود خرج کرده پاسخ پدر را هم چنین بدهد : «من مغز سخن شما را یافتم که میخواستید خوش باشم و فربه گردم و بر گوشت تنم بیفزایم» آیا کار پدر با چنین پسر فیلسوفی بکجا خواهد رسید؟!
یا اگر دزدی در ادارهی آگاهی اقرار کند : «فلان شب در لالهزار دکانی را باز کردم و کالاهای گرانبهایی از آنجا بیرون آوردم و بیک مرد بزرگی فروختم» ولی سپس چون بمحکمه میآید دربارهی گفتههای خود دست بدامن گزارش زده چنین گوید : «مقصودم از لالهزار فلان مدرسه بوده که خود لالهزار معارف الهیه میباشد و من در آنجا دکان دل را باز کرده کالاهای گرانبهای اخلاص و معرفت و عبودیت را بیرون آوردم و آن را بخدا که بزرگترین بزرگانست فروختم.» آیا قاضی با چنین دزد عرفانبافی چه رفتاری را پیش خواهد گرفت؟!
اگر همهی کارها ازینسان باشد جهان چه حالی پیدا خواهد کرد؟! نه اینست که سامانها بهم خورده رشتهها از هم خواهد گسیخت؟! بسیاری از اینان بدبختیشان از آنجا آغاز شده که در جوانی پارهای حوزههای درسی گردیده و یا گرفتار برخی کتابها شده و یک رشته کلمههایی را از قدیم ، حادث ، واجب ، ممکن ، مجاز ، حقیقت ، معرفت ، وجود ، کون ، بسیط ، مرکب ، جوهر ، عرض ، کشف ، شهود و مانند اینها فراگرفته و از آنجا که آن کالاها جز در بازار سخنبافی خریداری ندارد و در سراسر عمر برای یک بار هم باشد مصرفی برای آنها پیدا نخواهد کرد از این جهت همیشه درپی دستاویزند که میدان یافته هنری از خود نمایند و اینست که هر شعر یاوه یا هر سخن بیمعنایی که بخوانی عنوانی بدست آورده بسخنبافی خواهند پرداخت. مثلاً این شعر :
منم معلول بیعلت که علت کشف پیوندم ازل فرزند من باشد ابد فرزند فرزندم.
از یاوهترین سخنهاست و چهبسا که گویندهی آن دیوانهای بیش نبوده و یا آنکه فهمیده و دانسته آن را یاوه و بیمعنی سروده ، با این حال اگر شما آن را در پارهای انجمنها بخوانید خواهید دید چه معنیهای دور و درازی درمیآورند. بارها روی داده که عبارتی بغلط خوانده شده و بیمعنی درآمده ولی کسانی از اینان برای آن عبارت غلط معناها از خود بافته و پافشاری کردهاند که مقصود اینست. تا سپس پرده از روی کار برداشته شده و شکل درست عبارت بدست افتاده. نیز بارها روی داده که کسانی شعری یا جملهای از پیش خود بافته و آن را بنام دیگری خوانده و ایراد گرفتهاند و اینان به پاسخگویی برخاسته برای همان عبارت یاوهی بیجا یک رشته معنیهای بالا بلندی سرودهاند تا سپس چگونگی بیرون آمده و مایهی شرمساریشان گردیده.
پابرگیها :
1ـ «گزارش» بمعني تأويل و تفسير و تعبير هر سه ميآيد و مقصود ما در اينجا تأويل ميباشد.
2ـ دربايستن = لازم بودن ، دربايست = لازم ـ (ویراینده)
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در اینجا مقصودمان گفتگو از یک چیز دیگر میباشد. گفتیم باطنیان هر سخنی را بمعنای آشکار آن نگرفته معنای درونی دیگری برایش میتراشیدند و این کار را با همهی آیههای قرآن و احکام دیگر اسلام مینمودند. این شیوه تا امروز میانهی ایرانیان یادگار مانده و کنون هم هزارها بلکه ملیونها کسان این کار را میکنند که هر سخنی را که میشنوند آن را از معنای روشن و آشکار خود در بُرده یک معنای شگفتی از پیش خود میتراشند و این شیوه که جز نشانهی بیماری مغز نمیتواند بود ایشان آن را مایهی برتری فهم و دانش خود جلوهگر میسازند. آری آقای حکیم یا آقای فاضل یا آقای ادیب مگر از سنخ عامیانست که از سخنی که میشنود همان معنی را که عامیان میفهمند بفهمد؟!. او با آن دانش و آگاهی که در سینهی خود آکنده دارد باید همواره از دیگران جدایی کند و هرگز بآن معنایی که عامیان از جملهای میفهمند خرسندی ننماید بلکه خویشتن معنایی را که شایستهی جایگاه فضل و دانش اوست پیدا کند.
ما این را «بیماری گزارش» نام میدهیم. (1) راستی هم این کسان مغزهاشان بیمار است. زیرا سخن که یکی از دربایستهای (2) زندگیست و ما بیشتر کارهای زندگی را بدستیاری آن انجام میدهیم باید جز بمعنای آشکار آن نپردازیم وگرنه رشتهی کارها از هم خواهد گسیخت. مثلاً اگر مردی به پسر خود گوید : «این پول را بگیر و گوشت بخر» و آن پسر پول را گرفته و در راه خوشیهای خود خرج کرده پاسخ پدر را هم چنین بدهد : «من مغز سخن شما را یافتم که میخواستید خوش باشم و فربه گردم و بر گوشت تنم بیفزایم» آیا کار پدر با چنین پسر فیلسوفی بکجا خواهد رسید؟!
یا اگر دزدی در ادارهی آگاهی اقرار کند : «فلان شب در لالهزار دکانی را باز کردم و کالاهای گرانبهایی از آنجا بیرون آوردم و بیک مرد بزرگی فروختم» ولی سپس چون بمحکمه میآید دربارهی گفتههای خود دست بدامن گزارش زده چنین گوید : «مقصودم از لالهزار فلان مدرسه بوده که خود لالهزار معارف الهیه میباشد و من در آنجا دکان دل را باز کرده کالاهای گرانبهای اخلاص و معرفت و عبودیت را بیرون آوردم و آن را بخدا که بزرگترین بزرگانست فروختم.» آیا قاضی با چنین دزد عرفانبافی چه رفتاری را پیش خواهد گرفت؟!
اگر همهی کارها ازینسان باشد جهان چه حالی پیدا خواهد کرد؟! نه اینست که سامانها بهم خورده رشتهها از هم خواهد گسیخت؟! بسیاری از اینان بدبختیشان از آنجا آغاز شده که در جوانی پارهای حوزههای درسی گردیده و یا گرفتار برخی کتابها شده و یک رشته کلمههایی را از قدیم ، حادث ، واجب ، ممکن ، مجاز ، حقیقت ، معرفت ، وجود ، کون ، بسیط ، مرکب ، جوهر ، عرض ، کشف ، شهود و مانند اینها فراگرفته و از آنجا که آن کالاها جز در بازار سخنبافی خریداری ندارد و در سراسر عمر برای یک بار هم باشد مصرفی برای آنها پیدا نخواهد کرد از این جهت همیشه درپی دستاویزند که میدان یافته هنری از خود نمایند و اینست که هر شعر یاوه یا هر سخن بیمعنایی که بخوانی عنوانی بدست آورده بسخنبافی خواهند پرداخت. مثلاً این شعر :
منم معلول بیعلت که علت کشف پیوندم ازل فرزند من باشد ابد فرزند فرزندم.
از یاوهترین سخنهاست و چهبسا که گویندهی آن دیوانهای بیش نبوده و یا آنکه فهمیده و دانسته آن را یاوه و بیمعنی سروده ، با این حال اگر شما آن را در پارهای انجمنها بخوانید خواهید دید چه معنیهای دور و درازی درمیآورند. بارها روی داده که عبارتی بغلط خوانده شده و بیمعنی درآمده ولی کسانی از اینان برای آن عبارت غلط معناها از خود بافته و پافشاری کردهاند که مقصود اینست. تا سپس پرده از روی کار برداشته شده و شکل درست عبارت بدست افتاده. نیز بارها روی داده که کسانی شعری یا جملهای از پیش خود بافته و آن را بنام دیگری خوانده و ایراد گرفتهاند و اینان به پاسخگویی برخاسته برای همان عبارت یاوهی بیجا یک رشته معنیهای بالا بلندی سرودهاند تا سپس چگونگی بیرون آمده و مایهی شرمساریشان گردیده.
پابرگیها :
1ـ «گزارش» بمعني تأويل و تفسير و تعبير هر سه ميآيد و مقصود ما در اينجا تأويل ميباشد.
2ـ دربايستن = لازم بودن ، دربايست = لازم ـ (ویراینده)
یک نمونه از تأویل :
«بسمالله» را که معنی آن بنام خداست ببینید چگونه تأویل کرده.
جز اینکه برای یک عبارت روشن سه معنی آورده و سخنبافی کرده ، معنی یکم و دوم نیز جز یکسان نیست. مگر یاری جستن جز از کمک خواستنست؟!
🔸 🔸 🔸
تفسير مجمع البيان جلد ۱
امين الاسلام طبرسي
ترجمه : علي کرمي
در معناى «بسم اللَّه»، سه بيان آمده است:
1. به معناى «كمك خواستن از خدا»؛ و به همين منظور، نام بلند او آورده مى شود.
2. به معناى «يارى جستن از ذات بى همتاى او».
واژه «اسم» در «بسم اللَّه»، بجاى صاحب نام نشسته است؛ درست مانند اينكه گفته شود: «باللَّه»؛ همانگونه كه وقتى كسى را به نام مى خوانند، در واقع، با خود او كار دارند و نام، تنها يك جانشين است.
3. به معناى مصدرى، يعنى «نام بردن»؛ همچون: «اكرمته كرامة» كه «كرامة» بجاى اكرام آمده و معنايش اين است كه: قرائت خود را با نام بردن از خدا آغاز مى كنم.
http://ketaab.iec-md.org/TAFSEER_QURAN/majma-ol-bayaan_jeld_1_tabarsi_01.html#1
«بسمالله» را که معنی آن بنام خداست ببینید چگونه تأویل کرده.
جز اینکه برای یک عبارت روشن سه معنی آورده و سخنبافی کرده ، معنی یکم و دوم نیز جز یکسان نیست. مگر یاری جستن جز از کمک خواستنست؟!
🔸 🔸 🔸
تفسير مجمع البيان جلد ۱
امين الاسلام طبرسي
ترجمه : علي کرمي
در معناى «بسم اللَّه»، سه بيان آمده است:
1. به معناى «كمك خواستن از خدا»؛ و به همين منظور، نام بلند او آورده مى شود.
2. به معناى «يارى جستن از ذات بى همتاى او».
واژه «اسم» در «بسم اللَّه»، بجاى صاحب نام نشسته است؛ درست مانند اينكه گفته شود: «باللَّه»؛ همانگونه كه وقتى كسى را به نام مى خوانند، در واقع، با خود او كار دارند و نام، تنها يك جانشين است.
3. به معناى مصدرى، يعنى «نام بردن»؛ همچون: «اكرمته كرامة» كه «كرامة» بجاى اكرام آمده و معنايش اين است كه: قرائت خود را با نام بردن از خدا آغاز مى كنم.
http://ketaab.iec-md.org/TAFSEER_QURAN/majma-ol-bayaan_jeld_1_tabarsi_01.html#1
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 15ـ سرگرمیها که در زنجان میداشتم (تکهی دو از دو)
در روزهای تابستان یکی از نویسندگان تهران به زنجان آمد و میهمان من بود. این ما را واداشت که بگردشهایی در پیرامون شهر میرفتیم و بارها گفتگوهای دانشی بمیان میآمد.
این مرد را من خودم نامه نوشته میهمان خوانده بودم. ولی چون آمد و چیزهایی پدیدار گردید پشیمان شدم. ولی به رویم نیاوردم و از پذیرایی شایا بازنایستادم. داستانهای او را ناگفتن بهتر است و تنها یکی را بنام نمونه یاد میکنم.
چنانکه نوشتهام من در تهران دربارهی تاریخ مازندران بجستجو پرداخته یادداشتهایی نوشته بودم. از جمله دربارهی کتاب ابناسفندیار ، این روشن گردانیده بودم که نسخههایی از آن که در دست ماست و یا در موزههای لندن و پترسبورغ میباشد ، نادرست است و از چند جا افتاده میدارد و نوشته بودم که باید از خانوادههای کهن جست و نسخهی درست این کتاب را بدست آورد.
پس از نوشتن و چاپ کردن اینها که به زنجان رفتم شبی آقای معتصمالملک رئیس ارزاق آنجا بدیدن من آمد و درمیان سخن گفت : «من نوشتههای شما را دربارهی تاریخ مازندران خواندم. کتاب بزرگی خطی در خانوادهی ما بنام تاریخ مازندران هست که اکنون در تهران در خانهی منست و من گمان میکنم همان نسخهی درست کتاب ابناسفندیار باشد».
این را که گفت من چون دلبستگی بسیار به پیدا شدن نسخهی درست آن کتاب میداشتم خواهش کردم نامه ببرادرش بنویسد که آن کتاب را بکسی که من خواهم فرستاد نشان دهد. گفتم : این برای آنست که اگر همان نسخهی درست ابناسفندیار باشد باید آن را بچاپ رسانیم. خواهش مرا پذیرفت. من آن نامه را به تهران بنزد این آقای نویسنده فرستاده خواهش کردم که رفته آن را ببیند که اگر نسخهی ابناسفندیار است بما آگاهی دهد.
چیزی که بود او بنامهی من پاسخی نداد. چند بار دیگر نوشتم نتیجهای نداد. ولی چون به زنجان آمد درمیان گفتگو بچنین سخنی پرداخت : یکی از موفقیتها که امسال برای من رخ داد بدست آوردن نسخهی صحیح کتاب ابناسفندیار و پیدا کردن نسخهی کتاب مولانا اولیاءالله بود که دادم نسخهی هر دو را استنساخ کردند».
من نیک گوش میدادم و چون پرسشهایی کردم دانسته شد آن کتاب معتصمالملک بدانسان که خود او گمان میبرد نسخهی درست تاریخ ابناسفندیار میبوده و نسخهی کتاب مولانا اولیاءالله را که آن نیز در تاریخ مازندرانست ولی ما گمشدهاش میپنداشتیم همراه میداشته. من چون آن نامه را فرستادهام و این رفته و آن کتاب را دیده ، بجای آنکه بما پاسخ نویسد ، بدستاویز همان نامه کتاب را از برادر معتصمالملک «امانت» گرفته. ولی برده و داده نسخه از رویش برداشتهاند. این رفتار دزدیانه است که «موفقیت» مینامد و داستانش را بما بازمیگوید.
چون نخست بار بود که یک چنین رفتار پستی از این نویسندگان نامی ایران میدیدم سخت در شگفت شدم و افسوس خوردم. ولی بپاس میهمانی چیزی نگفته بخاموشی گراییدم.
🔸 15ـ سرگرمیها که در زنجان میداشتم (تکهی دو از دو)
در روزهای تابستان یکی از نویسندگان تهران به زنجان آمد و میهمان من بود. این ما را واداشت که بگردشهایی در پیرامون شهر میرفتیم و بارها گفتگوهای دانشی بمیان میآمد.
این مرد را من خودم نامه نوشته میهمان خوانده بودم. ولی چون آمد و چیزهایی پدیدار گردید پشیمان شدم. ولی به رویم نیاوردم و از پذیرایی شایا بازنایستادم. داستانهای او را ناگفتن بهتر است و تنها یکی را بنام نمونه یاد میکنم.
چنانکه نوشتهام من در تهران دربارهی تاریخ مازندران بجستجو پرداخته یادداشتهایی نوشته بودم. از جمله دربارهی کتاب ابناسفندیار ، این روشن گردانیده بودم که نسخههایی از آن که در دست ماست و یا در موزههای لندن و پترسبورغ میباشد ، نادرست است و از چند جا افتاده میدارد و نوشته بودم که باید از خانوادههای کهن جست و نسخهی درست این کتاب را بدست آورد.
پس از نوشتن و چاپ کردن اینها که به زنجان رفتم شبی آقای معتصمالملک رئیس ارزاق آنجا بدیدن من آمد و درمیان سخن گفت : «من نوشتههای شما را دربارهی تاریخ مازندران خواندم. کتاب بزرگی خطی در خانوادهی ما بنام تاریخ مازندران هست که اکنون در تهران در خانهی منست و من گمان میکنم همان نسخهی درست کتاب ابناسفندیار باشد».
این را که گفت من چون دلبستگی بسیار به پیدا شدن نسخهی درست آن کتاب میداشتم خواهش کردم نامه ببرادرش بنویسد که آن کتاب را بکسی که من خواهم فرستاد نشان دهد. گفتم : این برای آنست که اگر همان نسخهی درست ابناسفندیار باشد باید آن را بچاپ رسانیم. خواهش مرا پذیرفت. من آن نامه را به تهران بنزد این آقای نویسنده فرستاده خواهش کردم که رفته آن را ببیند که اگر نسخهی ابناسفندیار است بما آگاهی دهد.
چیزی که بود او بنامهی من پاسخی نداد. چند بار دیگر نوشتم نتیجهای نداد. ولی چون به زنجان آمد درمیان گفتگو بچنین سخنی پرداخت : یکی از موفقیتها که امسال برای من رخ داد بدست آوردن نسخهی صحیح کتاب ابناسفندیار و پیدا کردن نسخهی کتاب مولانا اولیاءالله بود که دادم نسخهی هر دو را استنساخ کردند».
من نیک گوش میدادم و چون پرسشهایی کردم دانسته شد آن کتاب معتصمالملک بدانسان که خود او گمان میبرد نسخهی درست تاریخ ابناسفندیار میبوده و نسخهی کتاب مولانا اولیاءالله را که آن نیز در تاریخ مازندرانست ولی ما گمشدهاش میپنداشتیم همراه میداشته. من چون آن نامه را فرستادهام و این رفته و آن کتاب را دیده ، بجای آنکه بما پاسخ نویسد ، بدستاویز همان نامه کتاب را از برادر معتصمالملک «امانت» گرفته. ولی برده و داده نسخه از رویش برداشتهاند. این رفتار دزدیانه است که «موفقیت» مینامد و داستانش را بما بازمیگوید.
چون نخست بار بود که یک چنین رفتار پستی از این نویسندگان نامی ایران میدیدم سخت در شگفت شدم و افسوس خوردم. ولی بپاس میهمانی چیزی نگفته بخاموشی گراییدم.
نگاهی نو به دانشی کهن.pdf
578.1 KB
🔸 نگاهی نو به دانشی کهن
🖌 دکتر محمدرضا توکلی صابری
🔹 روزنامهی شرق شمارهی 5 تیرماه 1399
🖌 دکتر محمدرضا توکلی صابری
🔹 روزنامهی شرق شمارهی 5 تیرماه 1399
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 252
🔸 «نامهای کننده» بسه گونه تواند بود
در فارسی «نام کننده» (یا اسم فاعل) بسه گونه تواند بود. مثلاً از ریشهی «خواستن 1ـ خواهنده 2ـ خواها 3ـ خواهان ، تواند آمد همچنین از دیگر ریشهها.
این سه گونه هر کدام معنایش دیگر و جایش دیگر میباشد ، بدینسان :
1ـ خواهنده : کسی که یک بار خواسته است. مثلاً گفته میشود : «فلان کتاب را از تبریز خواستهاند» میپرسیم : «خواهنده کیست؟».
در زده میشود و میرسیم : «زننده کیست؟..» کسی را کشتهاند و میگوییم : «کشنده شناخته نیست».
2ـ خواها : کسی که همیشه میخواهد ، نیروی خواستن را داراست. مثلاً میگوییم : «آدمی خواهای پیشرفتست». «آدمی چشم بینا و گوش شنوا و زبان گویا میدارد».
3ـ خواهان : کسی که در همان زمان میخواسته یا میخواهد. مثلاً میگوییم «شاگردان خواهان و ناخواهان آمدند». «گریان ایستاده بود». «خندان میرفت».
در فارسی کنونی سامان این سه گونه نیز بهم خورده. زیرا از برخی ، ریشهی این یکی را میآورند و آن یکی را نمیآورند ، و گاهی این را در جای آن و آن را در جای این میآورند. مثلاً میگویند : «جانوران گزنده» یا «خزنده» یا «درنده» که غلطست و باید بگویند : «جانوران گزا» یا «خزا» یا «درا». میگویند : «پرندگان» که غلطست و باید بگویند : «پراها». «نویسندهی فلان اداره» که باید بگویند : «نویسا».
هرچه هست ما در گفتارهایی که بپاکزبان مینویسیم هر یکی از این سه گونه را در جای خود میآوریم و گاهی میبینیم کسانی که از این ناآگاهند ایراد میگیرند. مثلاً ما چون مینویسیم : «هنگامی که جنبش مشروطه در تبریز نیز برخاست و مردم نام مشروطه را شنیده بیش یا کم از معنی آن آگاهی یافتند خواهای آن گردیدند ...» کسانی ایراد گرفته میگویند بایستی بنویسد : «خواهان آن گردیدند». میگویند : «خواها» شنیده نشده است. همچنین چون مینویسیم : «جویان از دنبالش رفتند» میگویند : «جویان» نیامده است.
🔸 «نامهای کننده» بسه گونه تواند بود
در فارسی «نام کننده» (یا اسم فاعل) بسه گونه تواند بود. مثلاً از ریشهی «خواستن 1ـ خواهنده 2ـ خواها 3ـ خواهان ، تواند آمد همچنین از دیگر ریشهها.
این سه گونه هر کدام معنایش دیگر و جایش دیگر میباشد ، بدینسان :
1ـ خواهنده : کسی که یک بار خواسته است. مثلاً گفته میشود : «فلان کتاب را از تبریز خواستهاند» میپرسیم : «خواهنده کیست؟».
در زده میشود و میرسیم : «زننده کیست؟..» کسی را کشتهاند و میگوییم : «کشنده شناخته نیست».
2ـ خواها : کسی که همیشه میخواهد ، نیروی خواستن را داراست. مثلاً میگوییم : «آدمی خواهای پیشرفتست». «آدمی چشم بینا و گوش شنوا و زبان گویا میدارد».
3ـ خواهان : کسی که در همان زمان میخواسته یا میخواهد. مثلاً میگوییم «شاگردان خواهان و ناخواهان آمدند». «گریان ایستاده بود». «خندان میرفت».
در فارسی کنونی سامان این سه گونه نیز بهم خورده. زیرا از برخی ، ریشهی این یکی را میآورند و آن یکی را نمیآورند ، و گاهی این را در جای آن و آن را در جای این میآورند. مثلاً میگویند : «جانوران گزنده» یا «خزنده» یا «درنده» که غلطست و باید بگویند : «جانوران گزا» یا «خزا» یا «درا». میگویند : «پرندگان» که غلطست و باید بگویند : «پراها». «نویسندهی فلان اداره» که باید بگویند : «نویسا».
هرچه هست ما در گفتارهایی که بپاکزبان مینویسیم هر یکی از این سه گونه را در جای خود میآوریم و گاهی میبینیم کسانی که از این ناآگاهند ایراد میگیرند. مثلاً ما چون مینویسیم : «هنگامی که جنبش مشروطه در تبریز نیز برخاست و مردم نام مشروطه را شنیده بیش یا کم از معنی آن آگاهی یافتند خواهای آن گردیدند ...» کسانی ایراد گرفته میگویند بایستی بنویسد : «خواهان آن گردیدند». میگویند : «خواها» شنیده نشده است. همچنین چون مینویسیم : «جویان از دنبالش رفتند» میگویند : «جویان» نیامده است.
🔶 10ـ نادانیها (5) – بیماری گزارش (تکهی سه از پنج)
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
روزی در جوانی یاد دارم کسی چنین کاری کرد و شعر بسیار بیمعنایی را که خودش بافته بود نزد یکی از آن بیمارمغزان خوانده ایراد گرفت. آقا خاموشی نتوانسته چنین گفت : «آقای فلان من شما را عاقل تصور میکردم بکلمات بزرگان و اساتید قیمت باید گزاشت این بیت من نمیدانم گویندهاش کیست ولی از خود کلام پیداست که از یکی از اساتید بزرگ صدور یافته. اگر من حالا معنای آن را برای شما شرح بدهم از عمل خود نادم خواهید بود؟...» آقا آنقدر یاوهبافی کرد که بیا و تماشا کن و ما ناگزیر شدیم راستی را بمیان نهاده آقا را شرمنده گردانیم.
بیهوده (1) نیست که میگوییم اینان بیمارمغزند. ما در این دو سال که نکوهش از زشتگوییهای شعرا در پیمان داریم و یا بر پارهای مؤلفان ایراد میگیریم میبینیم هر عبارت زشتی را که از فلان گوینده یا نویسنده بگواهی میآوریم بیدرنگ پاسخ میدهند : «این شعر معنای دیگر دارد.» ، «از این جمله مقصود چیز دیگر است». (2) ای نادانان مگر ما ناگزیریم که از فهم و دانش و دریافت خود چشم پوشیده گفتههای نازیبای دیگران را بزیبایی درآوریم. اگر این راست باشد که کسانی مِی نخورده دم از میخواری زدهاند و نابکاری نکرده نام نابکاری روی خود گزاردهاند این دیگر بدتر خواهد بود. کسی تا چه اندازه فرومایه و بیارج باشد که دزد نباشد و نام خود را بدزدی در جهان شهره گرداند.
این داستان معروفست که یکی بر یزید نفرین میفرستاد. دیگری گفت : چرا نفرین بَرو میفرستی؟! از کجا که خدا برو نبخشیده باشد و شما در پیش خدا گناهکار نشوید؟! آن کس گفت : در جایی که خدا گناه آن خونخواریها را بر یزید ببخشد گناه این نفرین کردن را هم بر من خواهد بخشید.
در اینجا ما نیز میگوییم : در جایی که شما دربارهی بادهخواریها و نابکاریهای آن کسان بگزارش میپردازید پس چرا در زمینهی بدگوییهای ما گزارش را دریغ میگویید؟! در جایی که مقصود آنان از باده «بادهی محبت» و از میکده «میکدهی حقیقت» بوده مقصود ما نیز از گدا «گدای در حقیقت» و از پست و بدنهاد «فروتن و خاکسار» میتواند بود. پس چرا بیعدالتی بکنید و گزارش از ما دریغ گویید؟! به هر حال خدا مانندگان شما را از میان ایرانیان کم گرداند که ننگ جهان میباشید!
مقصود در اینجا بدگویی از شعرا و مؤلفان نیست و نمیخواهیم بآن زمینه درآییم. منظور نکوهش «گزارشگران» است. کسی تا بپارهای انجمنها نرود و با دستههایی بگفتار و پیکار برنخیزد نخواهد دانست این بیماری چگونه تودههای شرقی را گرفتار نموده و خردها را پست گردانیده.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ در اینجا بیهوده بمعنی بیعلت بکار رفته.
2ـ امروز هم اين نادانيها بجاي خود بازميماند. از اين گونه سخنان كم نميشنويم : «اينها معاني عرفاني دارد» ، «آن چنان نيست كه من و تو بآساني بفهميم!» ، «مقصود از مي ، شراب و الكل نيست. مقصود از شاهد و معشوق آنچه من و تو ميپنداريم نيست ، ساقي و باده و خرابات معاني ديگري دارند». بدينسان شاعران بدآموز «تطهير» ميگردند تا دكان پرسود اینان بسته نگردد!.. روي فريبكار سياه و دهانش شكسته بادا !
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
روزی در جوانی یاد دارم کسی چنین کاری کرد و شعر بسیار بیمعنایی را که خودش بافته بود نزد یکی از آن بیمارمغزان خوانده ایراد گرفت. آقا خاموشی نتوانسته چنین گفت : «آقای فلان من شما را عاقل تصور میکردم بکلمات بزرگان و اساتید قیمت باید گزاشت این بیت من نمیدانم گویندهاش کیست ولی از خود کلام پیداست که از یکی از اساتید بزرگ صدور یافته. اگر من حالا معنای آن را برای شما شرح بدهم از عمل خود نادم خواهید بود؟...» آقا آنقدر یاوهبافی کرد که بیا و تماشا کن و ما ناگزیر شدیم راستی را بمیان نهاده آقا را شرمنده گردانیم.
بیهوده (1) نیست که میگوییم اینان بیمارمغزند. ما در این دو سال که نکوهش از زشتگوییهای شعرا در پیمان داریم و یا بر پارهای مؤلفان ایراد میگیریم میبینیم هر عبارت زشتی را که از فلان گوینده یا نویسنده بگواهی میآوریم بیدرنگ پاسخ میدهند : «این شعر معنای دیگر دارد.» ، «از این جمله مقصود چیز دیگر است». (2) ای نادانان مگر ما ناگزیریم که از فهم و دانش و دریافت خود چشم پوشیده گفتههای نازیبای دیگران را بزیبایی درآوریم. اگر این راست باشد که کسانی مِی نخورده دم از میخواری زدهاند و نابکاری نکرده نام نابکاری روی خود گزاردهاند این دیگر بدتر خواهد بود. کسی تا چه اندازه فرومایه و بیارج باشد که دزد نباشد و نام خود را بدزدی در جهان شهره گرداند.
این داستان معروفست که یکی بر یزید نفرین میفرستاد. دیگری گفت : چرا نفرین بَرو میفرستی؟! از کجا که خدا برو نبخشیده باشد و شما در پیش خدا گناهکار نشوید؟! آن کس گفت : در جایی که خدا گناه آن خونخواریها را بر یزید ببخشد گناه این نفرین کردن را هم بر من خواهد بخشید.
در اینجا ما نیز میگوییم : در جایی که شما دربارهی بادهخواریها و نابکاریهای آن کسان بگزارش میپردازید پس چرا در زمینهی بدگوییهای ما گزارش را دریغ میگویید؟! در جایی که مقصود آنان از باده «بادهی محبت» و از میکده «میکدهی حقیقت» بوده مقصود ما نیز از گدا «گدای در حقیقت» و از پست و بدنهاد «فروتن و خاکسار» میتواند بود. پس چرا بیعدالتی بکنید و گزارش از ما دریغ گویید؟! به هر حال خدا مانندگان شما را از میان ایرانیان کم گرداند که ننگ جهان میباشید!
مقصود در اینجا بدگویی از شعرا و مؤلفان نیست و نمیخواهیم بآن زمینه درآییم. منظور نکوهش «گزارشگران» است. کسی تا بپارهای انجمنها نرود و با دستههایی بگفتار و پیکار برنخیزد نخواهد دانست این بیماری چگونه تودههای شرقی را گرفتار نموده و خردها را پست گردانیده.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ در اینجا بیهوده بمعنی بیعلت بکار رفته.
2ـ امروز هم اين نادانيها بجاي خود بازميماند. از اين گونه سخنان كم نميشنويم : «اينها معاني عرفاني دارد» ، «آن چنان نيست كه من و تو بآساني بفهميم!» ، «مقصود از مي ، شراب و الكل نيست. مقصود از شاهد و معشوق آنچه من و تو ميپنداريم نيست ، ساقي و باده و خرابات معاني ديگري دارند». بدينسان شاعران بدآموز «تطهير» ميگردند تا دكان پرسود اینان بسته نگردد!.. روي فريبكار سياه و دهانش شكسته بادا !
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
تأویل سورهی قدر - رائفیپور