پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 6
🔸 گفتار آقای اسپهانی (تکه‌ی سه از سه)

آری دوباره آخوند مفتخوار و بازرگان انباردار و مرد سیاسی دزد و خائن باقی خواهند بود و باز بر این توده‌ی نادان افسار زده سواری خواهند کرد.

اینهمه روزنامه‌های روزافزون که همه با گفتارهای تند و سَهاننده‌ی[احساس‌برانگیز] خود معایب را گوشزد نموده و بگفته‌ی برخی راه چاره را نشان می‌دهند چرا کوچکترین هوده‌ای[نتیجه] دیده نمی‌شود ، روز بروز بدتر شده و گامی هم بسوی نیستی پیش می‌رویم!!

بسیار روشن است. بیگمان بایستی مرض را تشخیص داده و بدرمانش پرداخت. مرض ما این خرافات است ، مرض ما آن دستورهای زهرآلودی است که بنام دین داده می‌شود ، آن دستوراتی است که راه دزدی و انبارداری ، کم‌و‌گرانفروشی را آزاد گزارده پول حرام را حلال و بزرگترین گناه را با چند قطره اشک و یک زیارت پاک می‌نماید ، آن آموزاکهایی که از «مفاخر ملی!» ما داده شده است ، مرض ما اینهاست بایستی بچاره‌ی اینها کوشید.

در آغاز جنبش مشروطه می‌گفتند بایستی بدبستانها افزود تا با آنها بتوان توده را آماده ساخت ، دبستانها بنیاد نهادند و از آن سودی را که می‌بیوسیدند[=انتظار داشتند] ندیدند. این بار گفتند بایستی هرچه زودتر قانون نوشته بدست مردم داد. چنانکه دیده و می‌بینیم از این هم هوده بدست نیامد.

پیداست قانون هر اندازه درست و نیک باشد بایستی کسانی که آن را بکار می‌بندند شایندگیش را داشته باشند. نیکوترین حکومتها مشروطه (سررشته‌داری توده) است ولی ملتی که دارای آن دستورهای پلید برای زندگی است که همه بر ضد این نوع حکومت است نیکوترین قانونها بچنین توده چه تواند کرد؟!

ملتی می‌تواند زندگی کند که نیروی روانی افراد آن آلوده نگشته و مغزشان از کار نیفتاده باشد. ملتی که راه زندگی را نداند و زندگی کردن را برای پول اندوختن خواسته و بایای دینی خود را که هوده‌اش در فکر خود بودن و پروای هم‌میهنان و سرافرازی کشور خویش را ننمودن و بزندگانی ارج ننهادن و ... و ... است ، بیگمان توانایی راهبردن خود را نداشته و زیردست بیگانگان خواهد گردید.

پاکدلان و غیرتمندانی که دست بهم داده و مشروطه را پدید آوردند گمان می‌کردند که اگر پادشاه مستبد را برانداخته و حکومت را دگرگون سازند با نهادن قانونی توده را می‌توانند هم‌ردیف توده‌هایی که قرنها از آن پیشترند بنمایند اینست که برای گرفتن آزادی و روان ساختن قانون چه فداکاریها نمودند و از جان و داراک[=مال] خود چشم پوشیدند. افسوس بر آنهمه خونهایی که ریخته شد. فرمان مشروطه را گرفتند و بگفته‌ی مستر براون : «نه ملت فهمید از شاه چه گرفت و نه شاه فهمید که بملت چه داد». توده‌ای که هر دسته‌ی آن دارای آرمان و عقیده‌ی جداگانه است چگونه بدور هم آمده و با یکدیگر همکاری می‌کنند؟! اینست همینکه شاه را برداشته و حکومت را در دست گرفتند گمان کردند کار تمام شده و هر دسته بسویی رفت و دوباره همان اوضاع خراب ، بی‌سامانی ، هرج و مرج ؛ آغاز گردید. منتهی در این بار کسان دیگری هم برای سودجویی و پر کردن کیسه‌ی خود میدان یافتند. هنوز هم کسانی بدین فکرند و گمان می‌کنند با در دست داشتن حکومت می‌توان یک توده‌ی آلوده را همپای ملتهای زنده‌ی جهان ساخت.

راه همانست که ما می‌رویم ، چاره همانست که پاکدینان بکار می‌بندند. ما کلنگ برداشته و در آغاز بنیاد خرافات را که شُوَند پراکندگی افکار گردیده است ویران کرده و آموزاکهای پلیدی که در مغزها جای گرفته بیرون می‌رانیم. سپس راه زندگی را نشان داده توده‌ای تشکیل می‌دهیم که همه دارای یک فکر و یک آرمانند. در آن هنگام است که ما می‌توانیم خود را راه بریم و بیگانگان نخواهند توانست بر ما حکومت کنند ، در آن زمان ایران مال ایرانی است و ایرانی سرفراز است. ما برای آسایش بشر می‌کوشیم و نخستین گام را در راه رهایی هم‌میهنان خود از این بیچارگی برمی‌داریم. برای رسیدن باین هدف دو چیز لازم است که ما آن را داریم.

آری هم سرمایه‌اش را داریم و هم از خود گذشته‌ایم.

در پایان بروان پاک آزادیخواهان درود فرستاده و پیروزی پاکدینان را در این راه خدایی خواهانم.
[این] پیکره ... نشان می‌دهد تلگراف مظفرالدین‌شاه را به محمدعلی‌میرزای ولیعهد درباره‌ی داده شدن مشروطه و روان گردانیدن آن.
این تلگراف یکی از سندهای تاریخیست. کسانی که می‌خواهند از داستان آن آگاه گردند «تاریخ مشروطه» را بخوانند.
‍ شادروان سیدعبدالرزاق

شادروان سیدعبدالرزاق از یک خاندان آذربایجانی بود که در تهران زندگی می‌کردند و چون جنبش مشروطه برخاست یکی از هواداران جانفشان آن گردید چنانکه در داستان بمباردمان مجلس در سال 1326 ق این جوان همراه دایی خود (سیدحسینخان مترجم نظام) از کسانی بودند که از عمارت مجلس جنگ می‌کردند سپس سیدعبدالرزاق همچون بسیاری از آزادیخواهان از ایران گریخته روانه‌ی استانبول گردید و چون جوان هنرمندی بود در آنجا بی‌نیازانه زندگی می‌کرد و با مهر کندن و اینگونه هنرها دررفتهای زندگانی را راه می‌انداخت. سپس چون شورش گیلان برخاست جوان غیرتمند روانه‌ی آنجا گردید و بمجاهدان گیلانی پیوست که تا تهران همراه آنان بود. عکس بالا در روزهای نخست گشادن تهران برداشته شده و او را با رخت مجاهدی نشان می‌دهد. آنکه در پهلویش ایستاده داییش مترجم نظام (آقای مترجم مدنی) است.

سپس در سال 1328 چون در تهران کشاکش انقلاب و اعتدال برخاست و انقلابیان با دست حیدر عمواُغلی و تفنگچیان او شادروان بهبهانی را کشتند و اعتدالیان بکینه‌جویی برخاسته مشهدی‌صادق را برای کشتن عمواُغلی و میرزاعلیمحمدخان تربیت واداشتند در روز کشتن تربیت این جوان بیگناه نیز درمیانه بخون خود غلتید و از میان رفت. (برای داستان بخش سوم تاریخ 18 ساله دیده شود.)

پرچم روزانه ش 104 : دوشنبه 4 خرداد 1321
شادروان اسماعیل میابی

در ایران چون جنبش مشروطه برخاست نخستین کسانی که از بیرون به یاری آمدند ایرانیان قفقاز بودند. اینان در آنجا جمعیتی بنام «اجتماعیون عامیون» داشتند که رئیس آن نریمان نریمانوف بود و چون آگاهی از جنبش ایران یافتند کسانی را برگزیده باینجا فرستادند. نخستین کسی که بتبریز آمد این اسماعیل بود که مرد چشم‌گشاده و بافهمی بود و نطقهایی می‌کرد و درمیان مجاهدان بود تا در سال 1326 [ق] که جنگ با محمدعلی‌میرزا درگرفت این بقفقاز رفته از آنجا تفنگ و فشنگ و بمب می‌آورده که در مرند با دست کسان شجاع‌نظام گرفتار شده و پس از چند شب بند و زندان با شکنجه و سختی کشته گردیده. آنکه از دست راست ایشان ایستاده شادروان اسماعیل است. آن دیگری شناخته نیست. (میاب دیهی از پیرامونهای مرند است.)

پرچم روزانه ش 106 : چهارشنبه 6 خرداد 1321
شادروان احتشام‌السلطنه

یکی از مردان نیک دربار قاجاری شادروان احتشام‌السلطنه بود. در سال 1323 و 1324 که در تهران جنبش مشروطه‌خواهی پیش می‌رفت این در دربار هواداری از مشروطه‌خواهان می‌نمود و چنین می‌گفت که باید درخواست ایشان را پذیرفت و چون این سخن او بعین‌الدوله خوش نیامد او را بنام نماینده‌ی ایران در کمیسیون سرحدی روانه‌ی کردستان گردانید و در آنجا بود تا پس از داده شدن مشروطه بتهران بازآمد و این بار نماینده‌ی مجلس بود و سپس نیز رئیس آن گردید و تا چندی این مقام را داشت. پس از آن نیز همیشه احتشام‌السلطنه هواداری و دلسوزی بمشروطه‌خواهان نشان داد.

پرچم روزانه ش 107 : پنجشنبه 7 خرداد 1321
‍ مشهدی‌صادقخان

یکی از داستانهای شگفت تاریخ مشروطه‌ی ایران آنست که در سال 1326 ق که محمدعلی‌میرزا مجلس را بتوپ بست و همه‌ی نمایندگان مجلس و دیگر پیشروان از ایران گریختند و یا نهان گردیدند و از آنسوی در تبریز ستارخان سر برافراشت و مجاهدان از هر سو بزیر درفش او درآمدند و بدینسان رشته‌ی کارها بدست این طبقه که بیشترشان درس‌ناخوانده بودند افتاد و اینان یک سال بیشتر در برابر دولت کوشیدند و مشروطه را دوباره برگردانیدند در آن یک سال و بیشتر درمیانشان کشاکش و اختلاف نیز روی نداد و همگی با همدیگر برادروار راه رفتند. ولی سپس که محمدعلی‌میرزا برافتاد و مشروطه دوباره شکوهی یافت و باز همان پیشروان (ادبا و فضلا) بمیان آمده رشته را بدست گرفتند در اندک‌زمانی درمیانشان دوتیرگی انقلابی و اعتدالی پدید آمد و این بدتر که آن مردان جانفشان را بدو دسته گردانیده بجان همدیگر انداختند.

چنانکه نوشته‌ایم در سال 1328 ق در تهران مجاهدان دو دسته بودند که خون یکدیگر می‌ریختند : یک دسته بر سر حیدر عمواُغلی هواداران انقلابی و یک دسته بر سر مشهدی‌صادق هواداران اعتدالی. آنان شادروان بهبهانی را کشتند و اینان میرزامحمدعلیخان تربیت و سیدعبدالرزاق را.

پرچم روزانه ش 109 : یکشنبه 10 خرداد 1321
‍ شادروان یارمحمدخان کرمانشاهی

یارمحمدخان یکی از مردان غیرتمند و گردنفراز ایران بود. در سال 1326 که محمدعلی‌میرزا با مجلس بدشمنی برخاست و مقدمه‌ی بمباران را تهیه کرد و مجلس از همه‌ی شهرها کمک می‌خواست این جوانمرد با حسینخان نامی با دو تن همراه آهنگ تهران کردند ولی چون بقم رسیدند در آنجا از داستان بمباران مجلس و بهم خوردن دستگاه مشروطه آگاه گردیدند. ولی چون آوازه‌ی ایستادگی تبریز بگوششان رسیده اسبها و تفنگهای خود را فروخته از بیراهه آهنگ تبریز کردند. در اینجا ستارخان خشنودانه از آنان پذیرایی کرد و در همه‌ی جنگهای تبریز اینان بودند و نام یارمحمدخان و حسینخان بزبانها می‌رفت. سپس در سفر اردبیل همراه ستارخان بودند. سپس نیز بتهران آمدند.

پس از داستان التماتوم یارمحمدخان یکی از سرداران مجاهدان گردید و همراه یِفرِمخان بجنگ سالارالدوله رفت و سپس خود او سردسته شده بنام آنکه ناصرالملک و دیگران با مشروطه خیانت کرده‌اند بدولت شورید و برای گرفتن کرمانشاهان بآنجا درآمد. ولی در جنگ ناگهان کشته گردید. (برای داستان بخش چهارم تاریخ هیجده‌ساله دیده شود).

عکس بالا در همان سفر کرمانشاه برداشته شده. آن که در پشت مترالیوز نشسته یارمحمدخان و دیگران از سردستگان بختیاری می‌باشند.

پرچم روزانه ش 108 : شنبه 9 خرداد 1321
13 مرداد روزبه پرارجِ گرفتن فرمان مشروطه خجسته باد!
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 280
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی سوم ـ دلسوزی : طفلک ، بدبختک ، جوانک ، فقیرک ، دخترک ، پسرک و مانندهای اینها.

پس از گریه مرد پراکنده روز بدو گفت کی مامک دلفروز

این معنی نیز قیاسی است. در این معنی نیز تنها خود کاف بکار میرود.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 18 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

در این باره گفتارهایی رانده زمینه را آماده ساختیم و در شماره‌ی پیش راز نیکخویی و بدخویی را روشن گردانیدیم. لیکن نگارشی از یکی از خوانندگان بما یادآوری کرد که یک گفتگوی بس سودمند و ارجداری ناپرداخته مانده و تا آن را بجایی نرسانیم شمردن خویهای ستوده و ناستوده بیهوده خواهد بود.

آن مرد چنین می‌نگارد : «آیا توان با پاکیزه‌خویی زیستن؟!.. آیا کسی که دربند پاکیست در زندگانی دست‌بسته گردیده و در راه پیشرفت از دیگران پس نماند؟!..»

این پرسش ازو ریشه‌ی دیگری دارد و نتیجه‌ی نگارشهاییست که کسانی از هواداران فلسفه‌ی مادّی کرده‌اند و در همه جا پراکنده شده و بهمه‌ی زبانها درآمده. اینان که آدمی را بپای جانوران می‌برند و از هر باره این را با آن ، یکی می‌شمارند و زندگی را جز نبرد و کشاکش نمی‌انگارند ، ستوده‌خویی را نیز زیان هر کسی میدانند و بگمان خود دلیلهایی میرانند.

این بدآموزی که بسیار بیپاست ، در دلها کارگر افتاده و ما می‌بینیم بسیاری از مردم آن را باور کرده و از پاکیزه‌خیمی روگردان شده‌اند. آدمی که از سرشت خود خویهای نکوهیده‌ای را دارد و این در سایه‌ی کوشش آموزگاران خداییست که از آنها دوری می‌گزیند ، بدآموزان بآسانی می‌توانند دوباره او را آلوده‌ی آن بدیها سازند. ما صدها کسان را می‌بینیم که با پیشانی باز پابندی بستوده‌خویی را بیهوده می‌شمارند.

پاره‌ای نیز گناه را بگردن زمانه انداخته چنین میگویند : «پاکیزه‌خیمی در جای خود نیکوست ولی در این زمان نمی‌توان دربندِ آن بودن».

نیز می‌بینیم بسیاری از آنان که با زبان پندآموزی میکنند و بدیگران پاکخویی یاد می‌دهند ، خودشان در دل اندیشه‌ی دیگری دارند و هرگاه درونشان را بکاویم ، با هواداران فلسفه‌ی مادّی هم‌اندیشه می‌باشند. بلکه کسانی اگر پایش افتاد آشکاره از آن فلسفه هواداری نشان می‌دهند.

در زمانهای پیش گفتگو از این بود که آیا خوی بد چاره‌پذیر است یا نیست و ما نشان دادیم که بسیاری از آنان که کتاب نوشته‌اند و پندسرایی کرده‌اند ، در یکجا نیز سخن از چاره‌ناپذیری بدخویان آورده‌اند و این نمونه‌ایست که کار ایشان جز پراکنده‌گویی نبوده است. امروز هم گفتگو از اینست : آیا با خویهای ستوده توان زیستن و از دیگران پس نیفتادن و ما می‌بینیم در اینباره نیز پراکنده‌گویی می‌شود. اینست بار دیگر می‌نگاریم : باید از پراکنده‌گوییها جلوگیری کرد. این چه هوسیست که هر کسی پندآموزی کند؟! آنچه آدمی را تیره‌روز گرداند ، پندارهای نابجاست! آنچه مغزها را آشفته سازد ، پریشانگوییها و وارونه‌سراییهای این و آن می‌باشد.

بارها گفتیم : سخن از خویهای نیکو و بد باید بر روی پایه‌ای باشد. در اینجا نیز ناگزیریم این گفتگو را یکرُویه[=قطعی] گردانیم و سنگ بزرگی از پیش پایها برداریم. چیزی که هست این گفتگو بجای دیگر خواهد کشید. آنان که آدمی را بپای جانوران می‌برند ، نخستین لغزش ایشان اینست که آدمی را نمی‌شناسند و از سرشت روانی او آگاهی ندارند. لیکن ما چون این زمینه را بسیار روشن گردانیده‌ایم نیاز بسخن دوباره نداریم. این شیوه‌ی ماست که هر سخنی را ساده و آرام می‌رانیم و خود جز این نبایستی کنیم. لیکن از این راه ارج گفتارها شناخته نمی‌گردد. گفتاری که پارسال بنام جان و روان نوشتیم ریشه‌ی فلسفه‌ی مادّی را می‌اندازد و ما چون آن را می‌نگاشتیم از این اندازه‌ی ارج آن آگاهی نداشتیم تا سپس از نوشته‌های دیگران کم و بیش آگاه شده این زمان بود که دانستیم چه لغزشهایی درمیان بوده است.

باری گام نخستین برداشته شده. جدایی آدمی از دیگر آفریدگان و برگزیدگی آن روشنتر از آن گردیده که بار دیگر بگفتگو نیازی ماند. پس از آن می‌رسیم به آیین زندگی. در اینجا دوسخنی[=اختلاف] درمیانست. اینان که به خرد بیش از هوس ارجی نمی‌دهند و زندگی را میدان نبرد شناخته هر کسی را می‌گویند تنها از بهر خویش کوشد ، پیداست که راهنمایی خرد را زیان می‌انگارند. ولی ما می‌گوییم : باید آیین زندگی راهنماییهای خرد باشد و بس.

اگرچه در این باره ما بنیاد بس استواری نهاده و راه آسایش و خرسندی جهانیان را نشان داده‌ایم. چیزی که هست در اینگونه گفتگوها سخن گوشه‌های بسیاری پیدا می‌کند و ما می‌توانیم در اینجا از گوشه‌ی دیگری درآییم و بی‌آنکه گفته‌های پیشین را دوباره گوییم بسخنانی پردازیم.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 31ـ کشاکش و دشمنی که با افسران پیش آمد (تکه‌ی دو از دو)

روزی چون بعدلیه رفتم گفته شد میرزاشمس‌الدین نیامده ، به اداره‌ی حکمرانی رفته ، در همان هنگام دیدم پیشخدمت حکومت آمد و چنین گفت : «آقای سرتیپ خواهش کردند که شما با آقای مدعی‌العموم به اداره‌ی حکمرانی بیایید ، مذاکره‌ای هست». با مدعی‌العموم برخاستیم و چون رسیدیم عمارلو معاون حکمرانی ما را به اتاق خود برد. سپس برخاسته به اتاق سرتیپ رفت و در بازگشت نخست شعری از فردوسی خواند که من یک مصرعش بیادم مانده : «پیام سخت آوردم ز شاه» سپس گفت : «آقای سرتیپ می‌فرماید چون می‌دانم آقای رئیس عدلیه آدم عصبانیست نمی‌خواهم با ایشان روبرو شوم ، شما حرفهای مرا برسانید. ایشان چون به اهواز آمدند من خواهش کردم عدلیه را باز نکنند نپذیرفت. تلگراف از وزارت عدلیه فرستادند که اداره را به شوشتر بازگرداند نپذیرفت. به اینها بس نکرد مقاله‌ای به حبل‌المتین نوشت و بمن و دیگران توهین کرد. در این آخری هم بحضرتِ اشرف (1) تاخته و توهین کرده. از تهران اجازه داده‌اند که درباره‌ی ایشان هر رفتار سختی بخواهم مضایقه نکنم. ولی من به ایشان احترام می‌گزارم. باید تا دو ساعت دیگر از اهواز خارج شوند».

عمارلو با آن چهره‌ی گیرا و آواز درشت خود اینها را جمله بجمله به ما می‌شمرد. من خواستم داستان را کوچک نشان دهم و بشوخی پرداخته گفتم : «شما از کجا دانستید آن گفتارها را من نوشته‌ام؟. آنها که امضایش «خداداد» است». گفت : «از پستخانه پرسیدیم که میرزاشمس‌الدین دو پاکت بزرگ سفارشی بنام حبل‌المتین فرستاده. آنگاه ما در اهواز خدادادنام کسی را نشناختیم. تنها یک نفر هست که آن هم پیشخدمت اداره‌ی حکومتیست». گفتم : «شاید همان باشد زیرا از کارهای اداره‌ی حکومتی نیک آگاه بوده».

سپس گفتم : «بآقای سرتیپ بگویید گله‌های شما بیجاست. خواهش شما را من نتوانستمی پذیرفت. من ناچار می‌بودم که عدلیه را بگشایم. اما تلگراف وزارت عدلیه ، آقای سرتیپ چرا نمی‌داند که «قوه‌ی قضایی» مستقل است؟!. چرا نمی‌داند که یک قاضی زیردست وزیر عدلیه نیست؟!. دستور وزارت عدلیه مخالف قانون بود. من نپذیرفتم و آنها نیز مرا گناهکار نشمردند. آمدیم بر سر آنکه مرا از اهواز بیرون می‌کنند ، خواستشان چیست؟. اگر می‌خواهند من عدلیه را برداشته به شوشتر بازگردم این نخواهد بود. اگر می‌خواهند من خودم بیرون روم بسیار خوب ، من پذیرفتم ولی نه به شوشتر بلکه به بصره ، که از آنجا به تهران تلگراف کنم و دستور خواهم. آن هم دوساعته نشود. تا فردا بامداد بسیج سفر کرده راه افتم».

عمارلو این پیام را برد. چون بازگشت گفت : «آقای سرتیپ می‌گوید الان هم آقای رئیس عدلیه عصبانیست و هم من عصبانی هستم. خواهش می‌کنم بروند و پس از دو روز دیگر باز بیایند که باهم نشینیم و قراری گزاریم».

پس از این پیام خود عمارلو بسخنان دلجویانه پرداخت. این کسی می‌بود که در زمان جنگهای مشروطه از سوی آخوند خراسانی از نجف به تبریز آمده و من او را با دستار و عبا دیده بودم.

این داستان که گذشت باز تلگرافی از وزارت عدلیه رسید. باز دستور داده بودند که عدلیه را به شوشتر بازگردانید. دانسته شد حکمران نظامی دوباره به تهران فشار آورده. من می‌خواستم باز همان پاسخ را دهم. مدعی‌العموم و دیگران بترس افتاده گفتند : «این بار شاید حکمران نظامی مأمور گزارد و زورآزمایی کند. بهتر است خودمان به شوشتر بازگردیم». بدرفتاریهایی نیز از شهربانی و از افسران درباره‌ی کارمندان عدلیه آغاز یافته بود.

گفتم : «شما خودتان دانید. من نخواهم رفت ، و در عدلیه که در شوشتر باشد کار نخواهم کرد». آنان مبل و دفتر و افزار بازگردانیده همه رفتند. من نیز به تهران تلگراف کرده مرخصی خواستم ، و چون می‌دانستم پاسخ دیر خواهد رسید بآن شدم که با خانواده سفری به عراق کرده و در شهرهایش بگردم.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ اینجا خواست سردارسپه است.
دولت بما پاسخ دهد.pdf
1.5 MB
🔶 دولت بما پاسخ دهد

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : دعوی حکومت نمودن ملایان و درخواست از دولت برای اقدام جدی و تعیین تکلیف خود با آنان در این زمینه

📊 شمار ساتها : ۴۲

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ مشروطه[دمکراسی] بهترین گونه از سررشته‌داریهاست

كسانی میگویند : ایرانیان شایای «مشروطه» نمی‌باشند.
🔸میگویم : راستست. لیكن باید كوشید و شایاشان گردانید ، نه آنكه چشم از آن پوشید. مشروطه یا «سررشته‌داری توده» بهترین گونه از سررشته‌داریهاست.

میگویند : از چه راه توان این توده را شایای مشروطه گردانید؟..
🔸میگویم : ایرانیان در این 38 سال هنوز از هزار تن یكی معنی راست مشروطه را نفهمیده‌اند. هنوز اندیشه‌ی روشنی از آن در دلهاشان نمی‌باشد. پس ناچاریست كه شایای آن نباشند. ناچاریست كه ارج آن ندانند.

گام نخست در راه شایندگی این توده آنست كه بكوشیم و معنی راست مشروطه را به همگان بفهمانیم ، بكوشیم اندیشه‌های روشنی درباره‌ی آن در دلها پدید آوریم.
امروز یكی از كَرفه‌كاری‌ها[= ثوابها] همینست كه نشستها برپا و در این باره سخن رانده شود ، كتابها به چاپ رسیده میان مردم پراكنده گردد. آری یكی از كرفه‌كاریها همنیست.
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی دهم)
اگر مردم لایق مشروطه نیستند ، باید كوشید لایقشان گردانید ، نه آنكه از مشروطه یا سررشته‌داری توده كه بهترین راهِ فرمانرواییست چشم پوشید.
(پرچم روزانه ش8)
‌حیدرعمواغلی

یکی از قهرمانان جنبش مشروطه این مرد را باید شمرد.

چنانکه گفته می‌شود حیدر عمواُغلی از مردم سلماس بوده ولی در قفقاز بزرگ شده و آنجا درس خوانده و یک یا دو سال پیش از جنبش مشروطه برای کشیدن سیمهای چراغ برق در مشهد از سوی رضایوفها بایران آورده شده که چند زمانی در مشهد بوده و سپس بتهران آمده و در اینجا بکارخانه‌ی چراغ برق وارد شده.

در آغاز جنبش مشروطه این یکی از هواخواهان بسیار خونگرم آن گردید و به یک رشته کارهای بزرگی برخاست. زیرا چنانکه سپس دانسته شد کشتن اتابک با دست عباس‌آقا با تحریک و نقشه‌ی این بوده. همچنین بمبی را که به محمدعلی‌میرزا انداختند این ساخته و بمب‌اندازان هم او و همراهانش بوده‌اند.

پس از بمباران مجلس عمواُغلی بقفقاز گریخت و از آنجا به تبریز آمد و با دیگران همدستی نمود و پس از چندی به خوی که تازه گشاده شده بود رفت و در آنجا با همدستی امیر حشمت و دیگران یک کانونی برای آزادیخواهی و جنگ با هوادارای استبداد پدید آوردند که خود داستان درازی دارد.

سپس چون تهران گشاده گردید عمواُغلی نیز باینجا آمد و یکی از سردستگان بود و همیشه در کارها پا درمیان داشت. همچنین در کوششهایی که ایرانیان در هنگام جنگ جهانگیر گذشته کردند او یکی از سردستگان شمرده می‌شد.

رویهم‌رفته عمواُغلی یکی از مردان بسیار جُربُزه‌دار و کمیابی بود که در شورش آزادیخواهی ایران شناخته گردیدند. این مرد نیکیهای بسیاری کرده ولی یک گناه بسیار بزرگی نیز دارد و آن کشتن شادروان سید عبدالله بهبهانیست که با دست این و کسانش رو داده.

عمواُغلی فریفته‌ی یکی از پیشروان آزادی بود و آن پیشرو پاکدلی نداشت و اینبود که عمواُغلی را باین گناه و مانندهای آن واداشته است.

عمواُغلی در زمانهای آخر بجنگل بنزد میرزا کوچکخان رفت و در آنجا با دست جنگلیان کشته گردید.
حاجی باباخان اردبیلی

یکی از مردانی که در جنگهای مشروطه دلیریهای بسیار کردند و بنام گردیدند حاجی باباخان اردبیلی بود. این مرد نخست در اردبیل بمجاهدان پیوسته بود و سپس در سفری که ستارخان باردبیل کرد همراه او به تبریز آمد و در اینجا یکی از سردستگان گردید.

در روز 29 ذیحجه که در تبریز جنگ با سالداتهای دولت مستبد روس درگرفت این یکی از کسانی بود که در آن روز دلیریهای بسیار کردند. آن روز در چند جا حاجی باباخان پیش افتاد و کار خود را از جلو برد. از اینرو چون یک دسته از مجاهدان از تبریز کوچ کردند حاجی باباخان با آنها رفت و در راه نیز در پیشامد کاروانسرا که امیرحشمت و همراهانش بمحاصره افتاده و با یک دلیری شگفت‌آوری خود را رها گردانیدند این یکی از همراهان امیرحشمت بود و در آنجا هم جانفشانی بسیار نمود.

حاجی باباخان مرد خوش‌سیمایی بود و بالای برازنده‌ای داشت و در سالهای آخر گاهی در تهران و گاهی در اردبیل می‌گذرانید تا در ده و اند سال پیش در اردبیل کشته گردید.

عکس بالا در اردبیل برداشته شده که حاجی بابا را با یک دسته از پیروان خود نشان می‌دهد.
‌‌‌🔸 شادروان حسین باغبان

این جوان یکی از مجاهدان تبریز بشمار می‌رفت و چون در سال 1326 ق جنگ آن شهر با محمدعلی‌میرزا درگرفت در آن جنگها از کسانی که بنام گردیدند یکی هم این بود که پس از ستارخان و باقرخان این را می‌شماردند.

در آن جنگها چند بار دلیری بسیار بزرگ و بجایی از این سر زد. یکی از آنها روزی بود که همه‌ی سواران دولتی با تفنگچیان دَوَچی به امیرخیز هجوم آوردند و بسیاری از سنگرهای ستارخان را گرفته او را بمحاصره انداختند. آن روز یکی از روزهای سخت تبریز بود. همگی می‌ترسیدند که آخرین روز ایستادگی آن شهر باشد. در گرماگرم جنگ و گلوله‌ریزی این حسینخان با دسته‌ی خود به یاری ستارخان رسید و با جنگهای بسیار مردانه‌ای که کرد سواران را شکسته بازپس گردانید و ستارخان را از محاصره بیرون آورد.

در نتیجه‌ی این دلیریها یکی از قهرمانان او را می‌شماردند و پس از ستارخان دوم کسی بود که جا در دلها می‌داشت. روز پانزدهم رمضان که این جوان کشته گردید یکی از روزهای فراموش‌نشدنی بود. کسانی که حال تبریز را در آن روز دیده‌اند فراموش نکرده‌اند و نخواهند کرد. آن روز در سراسر شهر ناله و سوگواری نمودند و بمرگ این جوان اشکها ریختند و ناله‌ها کردند.
یِفرِمخان با چند تن دیگر

این عکس ، یِفرِمخان [کس دوم از راست] را با چند تن دیگر از فدائیان ارمنی نشان می‌دهد. آنکه در دست راست یِفرِمخان ایستاده کِریخانست که یکی از سردستگان فداییان بود و پس از کشته شدن یِفرِمخان جانشین او گردید. ولی سپس این کِریخان در جنگ جهانگیر گذشته پا درمیان داشت و در خاک عثمانی کشته گردید.

یِفرِمخان به پیشرفت مشروطه‌ی ایران کمکهای شایانی کرده و باید در تاریخ ازو قدردانی نمود.

پرچم روزانه ش 102 : شنبه 2 خرداد 1321
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 281
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی چهارم ـ مانندگی : (تکه‌ی یک از سه)

ریشه ، دهانه ، گردنه ، گریوه ، لبه ، گوشه ، زبانه ، دندانه ، دماغه ، چشمه ، انگشته ، تنه ، پشته ، دسته ، ساقه (1) ، پایه ، کفه ، رویه ، دمبه ، دمبک ، پستانک ، روده ، برگه ، آسمانه ، عقربک ، میخک ، پشمک ، عروسک ، پولک ، جولاهک ، پره ، چنگک ، چنکه ، مخملک ، لاله ، شاخه ، چادره ، زمینه ، تیغه و مانندهای اینها که فراوانست.

ریشه را از این جهت ریشه می‌نامند که همچون ریش است. همین حال را دارد مثالهای دیگر که در همه‌ی آنها مانندگی مقصود است.

گریوه با گردنه بیک معنی است. زیرا «گریو» در پهلوی بمعنی گردن بوده و از اینجاست کلمه‌ی «گریبان» که در اصل «گریوپان» بوده بمعنی مجازی خود که جایگاه بیمناک یا گرفتاری باشد بکار میرود. ولی بسیاری از گردنه‌ها در اینجا و آنجا هنوز گریوه خوانده می‌شود. از جمله گردنه‌ی کوچکی را که میانه‌ی تبریز و سردرود است با این نام میخوانند.

دهانه و گردنه و زبانه و دماغه در علم جغرافی نیز بکار میرود و معنی هر یکی روشن میباشد.

چشمه که مقصود از آن جای بیرون آمدن آب میباشد از روی مانندگی که بچشم دارد با این نام خوانده می‌شود. چنانکه در عربی نیز همین مانندگی را منظور گرفته چشم و چشمه هر دو را «عین» نامیده‌اند.

انگشته ابزاری باشد که برزگران با آن خرمن بباد دهند و گویا همان باشد که در آذربایجان شانه میخوانند.

پشته بمعنی تپه بکار میرود که چون به پشت آدمی یا چهارپایان مانندگی دارد با این نام خوانده می‌شود. باید دانست که در زبانهای اروپایی در علم جغرافی کلمه‌ی پلاتو (Plato) بکار میرود و مقصود از آن بلندیهای بسیار بزرگی است که بر روی کره‌ی زمین هست. از جمله بلندی‌ای که ایران سرزمین ما بر روی آن نهاده. کسانی از مؤلفان بجای این کلمه در فارسی «فلات» می‌آورند که دانسته نیست آیا مقصود همان کلمه‌ی پلاتو میباشد اندک تغییری در آن داده‌اند و یا مقصود «فلات» کلمه‌ی عربی است. به هر حال غلط بیجاییست. زیرا اگر مقصود «پلاتو» است تغییر برای چیست؟ و اگر مقصود کلمه‌ی عربی است فلات در عربی بمعنی بیابان بی‌آب و تَهی را گویند و با معنایی که ما میخواهیم سخت ناسازگار است. اگر ترجمه‌ی درستی برای پلاتو از فارسی بخواهیم همان کلمه‌ی پشته است و بس که بمعنی بلندی می‌آید ، چه بزرگ و چه کوچک ، اینست که باید در کتابها نیز بجای فلات این کلمه را بکار برد.

دسته بچند معنی است که هر یکی را در جای خود یاد خواهیم کرد. در اینجا مقصود دسته بمعنی گروه است که گویا مقصود از آن مانندگی باشد. زیرا اگر می‌گوییم : «سپاه بر دو دسته شدند و دسته‌ای اینسو و دسته‌ای آنسو ایستادند» از این عبارت مانندگی برمی‌آید.

ساق شاید عربی باشد ولی ساقه شکل فارسی کلمه است و مقصود از آن ساقه‌ی درخت است که بساق آدمی مانندگی دارد. چنانکه مقصود از تنه هم تنه‌ی درخت و مانند آن میباشد و اینکه کسانی این کلمه را در آدمی یا چهارپایان نیز بکار می‌برند و مثلاً میگویند : «فلانی تنه‌ی خود را بروی من انداخت» بیجاست بلکه باید در اینجا «تن» را بکار برد.

پایه مقصود از آن معنی بنیاد است که بپای مانندگی دارد. ولی پایه بمعنی رتبه با این مقصود سازگار نیست و من نمی‌دانم برای چه رتبه را پایه نامیده‌اند.

پابرگی :
1ـ واژه‌های کف و ساق حالشان نادانسته است ، برخی آنها را مشترک میانه‌ی پارسی و عربی دانسته‌اند.
اگر آنها را عربی خالص هم بدانیم بیگمان «کفه و ساقه» شکل فارسی آنهاست و هاء آخر آنها ـ چنانکه برخی پنداشته‌اند ـ تاء وحدت عربی نیست. زیرا در آن حال بایستی «کفه» بکف دست و «ساقه» بساق پا گفته شود منتهی بیک کف و یک ساق ، نه بمعنی کفه‌ی ترازو و ساقه‌ی درخت ، چه آنها کف یا ساق نیستند. بنابراین واژه‌ی کفه بمعنی ترازو را عربها از فارسی برداشته‌اند و ساقه شکل فارسی ساق است و هرگز در عربی نمی‌توان یافت. مطالبی که در المنجد در این باره نوشته شده درست نیست. (یادداشتهای یحیای ذکاء)