پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 280
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی سوم ـ دلسوزی : طفلک ، بدبختک ، جوانک ، فقیرک ، دخترک ، پسرک و مانندهای اینها.

پس از گریه مرد پراکنده روز بدو گفت کی مامک دلفروز

این معنی نیز قیاسی است. در این معنی نیز تنها خود کاف بکار میرود.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 18 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

در این باره گفتارهایی رانده زمینه را آماده ساختیم و در شماره‌ی پیش راز نیکخویی و بدخویی را روشن گردانیدیم. لیکن نگارشی از یکی از خوانندگان بما یادآوری کرد که یک گفتگوی بس سودمند و ارجداری ناپرداخته مانده و تا آن را بجایی نرسانیم شمردن خویهای ستوده و ناستوده بیهوده خواهد بود.

آن مرد چنین می‌نگارد : «آیا توان با پاکیزه‌خویی زیستن؟!.. آیا کسی که دربند پاکیست در زندگانی دست‌بسته گردیده و در راه پیشرفت از دیگران پس نماند؟!..»

این پرسش ازو ریشه‌ی دیگری دارد و نتیجه‌ی نگارشهاییست که کسانی از هواداران فلسفه‌ی مادّی کرده‌اند و در همه جا پراکنده شده و بهمه‌ی زبانها درآمده. اینان که آدمی را بپای جانوران می‌برند و از هر باره این را با آن ، یکی می‌شمارند و زندگی را جز نبرد و کشاکش نمی‌انگارند ، ستوده‌خویی را نیز زیان هر کسی میدانند و بگمان خود دلیلهایی میرانند.

این بدآموزی که بسیار بیپاست ، در دلها کارگر افتاده و ما می‌بینیم بسیاری از مردم آن را باور کرده و از پاکیزه‌خیمی روگردان شده‌اند. آدمی که از سرشت خود خویهای نکوهیده‌ای را دارد و این در سایه‌ی کوشش آموزگاران خداییست که از آنها دوری می‌گزیند ، بدآموزان بآسانی می‌توانند دوباره او را آلوده‌ی آن بدیها سازند. ما صدها کسان را می‌بینیم که با پیشانی باز پابندی بستوده‌خویی را بیهوده می‌شمارند.

پاره‌ای نیز گناه را بگردن زمانه انداخته چنین میگویند : «پاکیزه‌خیمی در جای خود نیکوست ولی در این زمان نمی‌توان دربندِ آن بودن».

نیز می‌بینیم بسیاری از آنان که با زبان پندآموزی میکنند و بدیگران پاکخویی یاد می‌دهند ، خودشان در دل اندیشه‌ی دیگری دارند و هرگاه درونشان را بکاویم ، با هواداران فلسفه‌ی مادّی هم‌اندیشه می‌باشند. بلکه کسانی اگر پایش افتاد آشکاره از آن فلسفه هواداری نشان می‌دهند.

در زمانهای پیش گفتگو از این بود که آیا خوی بد چاره‌پذیر است یا نیست و ما نشان دادیم که بسیاری از آنان که کتاب نوشته‌اند و پندسرایی کرده‌اند ، در یکجا نیز سخن از چاره‌ناپذیری بدخویان آورده‌اند و این نمونه‌ایست که کار ایشان جز پراکنده‌گویی نبوده است. امروز هم گفتگو از اینست : آیا با خویهای ستوده توان زیستن و از دیگران پس نیفتادن و ما می‌بینیم در اینباره نیز پراکنده‌گویی می‌شود. اینست بار دیگر می‌نگاریم : باید از پراکنده‌گوییها جلوگیری کرد. این چه هوسیست که هر کسی پندآموزی کند؟! آنچه آدمی را تیره‌روز گرداند ، پندارهای نابجاست! آنچه مغزها را آشفته سازد ، پریشانگوییها و وارونه‌سراییهای این و آن می‌باشد.

بارها گفتیم : سخن از خویهای نیکو و بد باید بر روی پایه‌ای باشد. در اینجا نیز ناگزیریم این گفتگو را یکرُویه[=قطعی] گردانیم و سنگ بزرگی از پیش پایها برداریم. چیزی که هست این گفتگو بجای دیگر خواهد کشید. آنان که آدمی را بپای جانوران می‌برند ، نخستین لغزش ایشان اینست که آدمی را نمی‌شناسند و از سرشت روانی او آگاهی ندارند. لیکن ما چون این زمینه را بسیار روشن گردانیده‌ایم نیاز بسخن دوباره نداریم. این شیوه‌ی ماست که هر سخنی را ساده و آرام می‌رانیم و خود جز این نبایستی کنیم. لیکن از این راه ارج گفتارها شناخته نمی‌گردد. گفتاری که پارسال بنام جان و روان نوشتیم ریشه‌ی فلسفه‌ی مادّی را می‌اندازد و ما چون آن را می‌نگاشتیم از این اندازه‌ی ارج آن آگاهی نداشتیم تا سپس از نوشته‌های دیگران کم و بیش آگاه شده این زمان بود که دانستیم چه لغزشهایی درمیان بوده است.

باری گام نخستین برداشته شده. جدایی آدمی از دیگر آفریدگان و برگزیدگی آن روشنتر از آن گردیده که بار دیگر بگفتگو نیازی ماند. پس از آن می‌رسیم به آیین زندگی. در اینجا دوسخنی[=اختلاف] درمیانست. اینان که به خرد بیش از هوس ارجی نمی‌دهند و زندگی را میدان نبرد شناخته هر کسی را می‌گویند تنها از بهر خویش کوشد ، پیداست که راهنمایی خرد را زیان می‌انگارند. ولی ما می‌گوییم : باید آیین زندگی راهنماییهای خرد باشد و بس.

اگرچه در این باره ما بنیاد بس استواری نهاده و راه آسایش و خرسندی جهانیان را نشان داده‌ایم. چیزی که هست در اینگونه گفتگوها سخن گوشه‌های بسیاری پیدا می‌کند و ما می‌توانیم در اینجا از گوشه‌ی دیگری درآییم و بی‌آنکه گفته‌های پیشین را دوباره گوییم بسخنانی پردازیم.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 31ـ کشاکش و دشمنی که با افسران پیش آمد (تکه‌ی دو از دو)

روزی چون بعدلیه رفتم گفته شد میرزاشمس‌الدین نیامده ، به اداره‌ی حکمرانی رفته ، در همان هنگام دیدم پیشخدمت حکومت آمد و چنین گفت : «آقای سرتیپ خواهش کردند که شما با آقای مدعی‌العموم به اداره‌ی حکمرانی بیایید ، مذاکره‌ای هست». با مدعی‌العموم برخاستیم و چون رسیدیم عمارلو معاون حکمرانی ما را به اتاق خود برد. سپس برخاسته به اتاق سرتیپ رفت و در بازگشت نخست شعری از فردوسی خواند که من یک مصرعش بیادم مانده : «پیام سخت آوردم ز شاه» سپس گفت : «آقای سرتیپ می‌فرماید چون می‌دانم آقای رئیس عدلیه آدم عصبانیست نمی‌خواهم با ایشان روبرو شوم ، شما حرفهای مرا برسانید. ایشان چون به اهواز آمدند من خواهش کردم عدلیه را باز نکنند نپذیرفت. تلگراف از وزارت عدلیه فرستادند که اداره را به شوشتر بازگرداند نپذیرفت. به اینها بس نکرد مقاله‌ای به حبل‌المتین نوشت و بمن و دیگران توهین کرد. در این آخری هم بحضرتِ اشرف (1) تاخته و توهین کرده. از تهران اجازه داده‌اند که درباره‌ی ایشان هر رفتار سختی بخواهم مضایقه نکنم. ولی من به ایشان احترام می‌گزارم. باید تا دو ساعت دیگر از اهواز خارج شوند».

عمارلو با آن چهره‌ی گیرا و آواز درشت خود اینها را جمله بجمله به ما می‌شمرد. من خواستم داستان را کوچک نشان دهم و بشوخی پرداخته گفتم : «شما از کجا دانستید آن گفتارها را من نوشته‌ام؟. آنها که امضایش «خداداد» است». گفت : «از پستخانه پرسیدیم که میرزاشمس‌الدین دو پاکت بزرگ سفارشی بنام حبل‌المتین فرستاده. آنگاه ما در اهواز خدادادنام کسی را نشناختیم. تنها یک نفر هست که آن هم پیشخدمت اداره‌ی حکومتیست». گفتم : «شاید همان باشد زیرا از کارهای اداره‌ی حکومتی نیک آگاه بوده».

سپس گفتم : «بآقای سرتیپ بگویید گله‌های شما بیجاست. خواهش شما را من نتوانستمی پذیرفت. من ناچار می‌بودم که عدلیه را بگشایم. اما تلگراف وزارت عدلیه ، آقای سرتیپ چرا نمی‌داند که «قوه‌ی قضایی» مستقل است؟!. چرا نمی‌داند که یک قاضی زیردست وزیر عدلیه نیست؟!. دستور وزارت عدلیه مخالف قانون بود. من نپذیرفتم و آنها نیز مرا گناهکار نشمردند. آمدیم بر سر آنکه مرا از اهواز بیرون می‌کنند ، خواستشان چیست؟. اگر می‌خواهند من عدلیه را برداشته به شوشتر بازگردم این نخواهد بود. اگر می‌خواهند من خودم بیرون روم بسیار خوب ، من پذیرفتم ولی نه به شوشتر بلکه به بصره ، که از آنجا به تهران تلگراف کنم و دستور خواهم. آن هم دوساعته نشود. تا فردا بامداد بسیج سفر کرده راه افتم».

عمارلو این پیام را برد. چون بازگشت گفت : «آقای سرتیپ می‌گوید الان هم آقای رئیس عدلیه عصبانیست و هم من عصبانی هستم. خواهش می‌کنم بروند و پس از دو روز دیگر باز بیایند که باهم نشینیم و قراری گزاریم».

پس از این پیام خود عمارلو بسخنان دلجویانه پرداخت. این کسی می‌بود که در زمان جنگهای مشروطه از سوی آخوند خراسانی از نجف به تبریز آمده و من او را با دستار و عبا دیده بودم.

این داستان که گذشت باز تلگرافی از وزارت عدلیه رسید. باز دستور داده بودند که عدلیه را به شوشتر بازگردانید. دانسته شد حکمران نظامی دوباره به تهران فشار آورده. من می‌خواستم باز همان پاسخ را دهم. مدعی‌العموم و دیگران بترس افتاده گفتند : «این بار شاید حکمران نظامی مأمور گزارد و زورآزمایی کند. بهتر است خودمان به شوشتر بازگردیم». بدرفتاریهایی نیز از شهربانی و از افسران درباره‌ی کارمندان عدلیه آغاز یافته بود.

گفتم : «شما خودتان دانید. من نخواهم رفت ، و در عدلیه که در شوشتر باشد کار نخواهم کرد». آنان مبل و دفتر و افزار بازگردانیده همه رفتند. من نیز به تهران تلگراف کرده مرخصی خواستم ، و چون می‌دانستم پاسخ دیر خواهد رسید بآن شدم که با خانواده سفری به عراق کرده و در شهرهایش بگردم.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ اینجا خواست سردارسپه است.
دولت بما پاسخ دهد.pdf
1.5 MB
🔶 دولت بما پاسخ دهد

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : دعوی حکومت نمودن ملایان و درخواست از دولت برای اقدام جدی و تعیین تکلیف خود با آنان در این زمینه

📊 شمار ساتها : ۴۲

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ مشروطه[دمکراسی] بهترین گونه از سررشته‌داریهاست

كسانی میگویند : ایرانیان شایای «مشروطه» نمی‌باشند.
🔸میگویم : راستست. لیكن باید كوشید و شایاشان گردانید ، نه آنكه چشم از آن پوشید. مشروطه یا «سررشته‌داری توده» بهترین گونه از سررشته‌داریهاست.

میگویند : از چه راه توان این توده را شایای مشروطه گردانید؟..
🔸میگویم : ایرانیان در این 38 سال هنوز از هزار تن یكی معنی راست مشروطه را نفهمیده‌اند. هنوز اندیشه‌ی روشنی از آن در دلهاشان نمی‌باشد. پس ناچاریست كه شایای آن نباشند. ناچاریست كه ارج آن ندانند.

گام نخست در راه شایندگی این توده آنست كه بكوشیم و معنی راست مشروطه را به همگان بفهمانیم ، بكوشیم اندیشه‌های روشنی درباره‌ی آن در دلها پدید آوریم.
امروز یكی از كَرفه‌كاری‌ها[= ثوابها] همینست كه نشستها برپا و در این باره سخن رانده شود ، كتابها به چاپ رسیده میان مردم پراكنده گردد. آری یكی از كرفه‌كاریها همنیست.
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی دهم)
اگر مردم لایق مشروطه نیستند ، باید كوشید لایقشان گردانید ، نه آنكه از مشروطه یا سررشته‌داری توده كه بهترین راهِ فرمانرواییست چشم پوشید.
(پرچم روزانه ش8)
‌حیدرعمواغلی

یکی از قهرمانان جنبش مشروطه این مرد را باید شمرد.

چنانکه گفته می‌شود حیدر عمواُغلی از مردم سلماس بوده ولی در قفقاز بزرگ شده و آنجا درس خوانده و یک یا دو سال پیش از جنبش مشروطه برای کشیدن سیمهای چراغ برق در مشهد از سوی رضایوفها بایران آورده شده که چند زمانی در مشهد بوده و سپس بتهران آمده و در اینجا بکارخانه‌ی چراغ برق وارد شده.

در آغاز جنبش مشروطه این یکی از هواخواهان بسیار خونگرم آن گردید و به یک رشته کارهای بزرگی برخاست. زیرا چنانکه سپس دانسته شد کشتن اتابک با دست عباس‌آقا با تحریک و نقشه‌ی این بوده. همچنین بمبی را که به محمدعلی‌میرزا انداختند این ساخته و بمب‌اندازان هم او و همراهانش بوده‌اند.

پس از بمباران مجلس عمواُغلی بقفقاز گریخت و از آنجا به تبریز آمد و با دیگران همدستی نمود و پس از چندی به خوی که تازه گشاده شده بود رفت و در آنجا با همدستی امیر حشمت و دیگران یک کانونی برای آزادیخواهی و جنگ با هوادارای استبداد پدید آوردند که خود داستان درازی دارد.

سپس چون تهران گشاده گردید عمواُغلی نیز باینجا آمد و یکی از سردستگان بود و همیشه در کارها پا درمیان داشت. همچنین در کوششهایی که ایرانیان در هنگام جنگ جهانگیر گذشته کردند او یکی از سردستگان شمرده می‌شد.

رویهم‌رفته عمواُغلی یکی از مردان بسیار جُربُزه‌دار و کمیابی بود که در شورش آزادیخواهی ایران شناخته گردیدند. این مرد نیکیهای بسیاری کرده ولی یک گناه بسیار بزرگی نیز دارد و آن کشتن شادروان سید عبدالله بهبهانیست که با دست این و کسانش رو داده.

عمواُغلی فریفته‌ی یکی از پیشروان آزادی بود و آن پیشرو پاکدلی نداشت و اینبود که عمواُغلی را باین گناه و مانندهای آن واداشته است.

عمواُغلی در زمانهای آخر بجنگل بنزد میرزا کوچکخان رفت و در آنجا با دست جنگلیان کشته گردید.
حاجی باباخان اردبیلی

یکی از مردانی که در جنگهای مشروطه دلیریهای بسیار کردند و بنام گردیدند حاجی باباخان اردبیلی بود. این مرد نخست در اردبیل بمجاهدان پیوسته بود و سپس در سفری که ستارخان باردبیل کرد همراه او به تبریز آمد و در اینجا یکی از سردستگان گردید.

در روز 29 ذیحجه که در تبریز جنگ با سالداتهای دولت مستبد روس درگرفت این یکی از کسانی بود که در آن روز دلیریهای بسیار کردند. آن روز در چند جا حاجی باباخان پیش افتاد و کار خود را از جلو برد. از اینرو چون یک دسته از مجاهدان از تبریز کوچ کردند حاجی باباخان با آنها رفت و در راه نیز در پیشامد کاروانسرا که امیرحشمت و همراهانش بمحاصره افتاده و با یک دلیری شگفت‌آوری خود را رها گردانیدند این یکی از همراهان امیرحشمت بود و در آنجا هم جانفشانی بسیار نمود.

حاجی باباخان مرد خوش‌سیمایی بود و بالای برازنده‌ای داشت و در سالهای آخر گاهی در تهران و گاهی در اردبیل می‌گذرانید تا در ده و اند سال پیش در اردبیل کشته گردید.

عکس بالا در اردبیل برداشته شده که حاجی بابا را با یک دسته از پیروان خود نشان می‌دهد.
‌‌‌🔸 شادروان حسین باغبان

این جوان یکی از مجاهدان تبریز بشمار می‌رفت و چون در سال 1326 ق جنگ آن شهر با محمدعلی‌میرزا درگرفت در آن جنگها از کسانی که بنام گردیدند یکی هم این بود که پس از ستارخان و باقرخان این را می‌شماردند.

در آن جنگها چند بار دلیری بسیار بزرگ و بجایی از این سر زد. یکی از آنها روزی بود که همه‌ی سواران دولتی با تفنگچیان دَوَچی به امیرخیز هجوم آوردند و بسیاری از سنگرهای ستارخان را گرفته او را بمحاصره انداختند. آن روز یکی از روزهای سخت تبریز بود. همگی می‌ترسیدند که آخرین روز ایستادگی آن شهر باشد. در گرماگرم جنگ و گلوله‌ریزی این حسینخان با دسته‌ی خود به یاری ستارخان رسید و با جنگهای بسیار مردانه‌ای که کرد سواران را شکسته بازپس گردانید و ستارخان را از محاصره بیرون آورد.

در نتیجه‌ی این دلیریها یکی از قهرمانان او را می‌شماردند و پس از ستارخان دوم کسی بود که جا در دلها می‌داشت. روز پانزدهم رمضان که این جوان کشته گردید یکی از روزهای فراموش‌نشدنی بود. کسانی که حال تبریز را در آن روز دیده‌اند فراموش نکرده‌اند و نخواهند کرد. آن روز در سراسر شهر ناله و سوگواری نمودند و بمرگ این جوان اشکها ریختند و ناله‌ها کردند.
یِفرِمخان با چند تن دیگر

این عکس ، یِفرِمخان [کس دوم از راست] را با چند تن دیگر از فدائیان ارمنی نشان می‌دهد. آنکه در دست راست یِفرِمخان ایستاده کِریخانست که یکی از سردستگان فداییان بود و پس از کشته شدن یِفرِمخان جانشین او گردید. ولی سپس این کِریخان در جنگ جهانگیر گذشته پا درمیان داشت و در خاک عثمانی کشته گردید.

یِفرِمخان به پیشرفت مشروطه‌ی ایران کمکهای شایانی کرده و باید در تاریخ ازو قدردانی نمود.

پرچم روزانه ش 102 : شنبه 2 خرداد 1321
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 281
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی چهارم ـ مانندگی : (تکه‌ی یک از سه)

ریشه ، دهانه ، گردنه ، گریوه ، لبه ، گوشه ، زبانه ، دندانه ، دماغه ، چشمه ، انگشته ، تنه ، پشته ، دسته ، ساقه (1) ، پایه ، کفه ، رویه ، دمبه ، دمبک ، پستانک ، روده ، برگه ، آسمانه ، عقربک ، میخک ، پشمک ، عروسک ، پولک ، جولاهک ، پره ، چنگک ، چنکه ، مخملک ، لاله ، شاخه ، چادره ، زمینه ، تیغه و مانندهای اینها که فراوانست.

ریشه را از این جهت ریشه می‌نامند که همچون ریش است. همین حال را دارد مثالهای دیگر که در همه‌ی آنها مانندگی مقصود است.

گریوه با گردنه بیک معنی است. زیرا «گریو» در پهلوی بمعنی گردن بوده و از اینجاست کلمه‌ی «گریبان» که در اصل «گریوپان» بوده بمعنی مجازی خود که جایگاه بیمناک یا گرفتاری باشد بکار میرود. ولی بسیاری از گردنه‌ها در اینجا و آنجا هنوز گریوه خوانده می‌شود. از جمله گردنه‌ی کوچکی را که میانه‌ی تبریز و سردرود است با این نام میخوانند.

دهانه و گردنه و زبانه و دماغه در علم جغرافی نیز بکار میرود و معنی هر یکی روشن میباشد.

چشمه که مقصود از آن جای بیرون آمدن آب میباشد از روی مانندگی که بچشم دارد با این نام خوانده می‌شود. چنانکه در عربی نیز همین مانندگی را منظور گرفته چشم و چشمه هر دو را «عین» نامیده‌اند.

انگشته ابزاری باشد که برزگران با آن خرمن بباد دهند و گویا همان باشد که در آذربایجان شانه میخوانند.

پشته بمعنی تپه بکار میرود که چون به پشت آدمی یا چهارپایان مانندگی دارد با این نام خوانده می‌شود. باید دانست که در زبانهای اروپایی در علم جغرافی کلمه‌ی پلاتو (Plato) بکار میرود و مقصود از آن بلندیهای بسیار بزرگی است که بر روی کره‌ی زمین هست. از جمله بلندی‌ای که ایران سرزمین ما بر روی آن نهاده. کسانی از مؤلفان بجای این کلمه در فارسی «فلات» می‌آورند که دانسته نیست آیا مقصود همان کلمه‌ی پلاتو میباشد اندک تغییری در آن داده‌اند و یا مقصود «فلات» کلمه‌ی عربی است. به هر حال غلط بیجاییست. زیرا اگر مقصود «پلاتو» است تغییر برای چیست؟ و اگر مقصود کلمه‌ی عربی است فلات در عربی بمعنی بیابان بی‌آب و تَهی را گویند و با معنایی که ما میخواهیم سخت ناسازگار است. اگر ترجمه‌ی درستی برای پلاتو از فارسی بخواهیم همان کلمه‌ی پشته است و بس که بمعنی بلندی می‌آید ، چه بزرگ و چه کوچک ، اینست که باید در کتابها نیز بجای فلات این کلمه را بکار برد.

دسته بچند معنی است که هر یکی را در جای خود یاد خواهیم کرد. در اینجا مقصود دسته بمعنی گروه است که گویا مقصود از آن مانندگی باشد. زیرا اگر می‌گوییم : «سپاه بر دو دسته شدند و دسته‌ای اینسو و دسته‌ای آنسو ایستادند» از این عبارت مانندگی برمی‌آید.

ساق شاید عربی باشد ولی ساقه شکل فارسی کلمه است و مقصود از آن ساقه‌ی درخت است که بساق آدمی مانندگی دارد. چنانکه مقصود از تنه هم تنه‌ی درخت و مانند آن میباشد و اینکه کسانی این کلمه را در آدمی یا چهارپایان نیز بکار می‌برند و مثلاً میگویند : «فلانی تنه‌ی خود را بروی من انداخت» بیجاست بلکه باید در اینجا «تن» را بکار برد.

پایه مقصود از آن معنی بنیاد است که بپای مانندگی دارد. ولی پایه بمعنی رتبه با این مقصود سازگار نیست و من نمی‌دانم برای چه رتبه را پایه نامیده‌اند.

پابرگی :
1ـ واژه‌های کف و ساق حالشان نادانسته است ، برخی آنها را مشترک میانه‌ی پارسی و عربی دانسته‌اند.
اگر آنها را عربی خالص هم بدانیم بیگمان «کفه و ساقه» شکل فارسی آنهاست و هاء آخر آنها ـ چنانکه برخی پنداشته‌اند ـ تاء وحدت عربی نیست. زیرا در آن حال بایستی «کفه» بکف دست و «ساقه» بساق پا گفته شود منتهی بیک کف و یک ساق ، نه بمعنی کفه‌ی ترازو و ساقه‌ی درخت ، چه آنها کف یا ساق نیستند. بنابراین واژه‌ی کفه بمعنی ترازو را عربها از فارسی برداشته‌اند و ساقه شکل فارسی ساق است و هرگز در عربی نمی‌توان یافت. مطالبی که در المنجد در این باره نوشته شده درست نیست. (یادداشتهای یحیای ذکاء)
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 19 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

از روزی که آدمی دانشی پیدا کرده و گامی در راه پیشرفت برداشته ، این دوسخنی در کار بوده. گذشته از عامیان که در راه سود خود از دروغ و نادرستی پرهیز نمی‌کنند ، کسانی از آنان که دانشمند بشمار بوده‌‌اند نیز این باور را داشته‌اند که با راستگویی و درست‌کرداری فیروزمند نتوان بودن و تا آنجا رسیده که کسانی از بهر آن فلسفه‌ای پدید آورده‌اند.

این سخن که جهان میدان نبرد است و آدمیان هر کسی باید جز بسود خود نکوشد ، چندان بیخردانه است که باندازه نیاید. این راست است کشاکش در نهاد آدمی نهاده ولی این نیکی او نیست و اینست باید تا تواند از آن ایستادگی کند. از آنسوی دروغگویی و نادرستی بزیان خود دروغگو و نادرست می‌باشد.

اگرچه این به چیستان (معما) می‌ماند که کسی که دروغی می‌گوید و هزار ریال مثلاً از کسی می‌گیرد ، با این سود آشکار ما بگوییم دروغ بزیان او بوده. ولی اگر اندکی باریک‌بین شویم چیستان گشاده خواهد شد.

دروغگویی که یکی را فریب داده پولش را می‌گیرد ، اگر چنین بودی که دروغ را تنها او بتواند و دیگر کسی نتواند و یا آن رفتار را که کرد بیکبار از مردمان کناره گیرد ، می‌شد بگوییم از دروغ سودی برده. ولی چون چنین نیست ، باید گفت : سودی نبرده بلکه زیانکار درآمده. زیرا او که امروز بیکی دروغ گفته پولش را گرفته فردا نیز دیگری باو دروغ گفته پولش را می‌گیرد. در جایی که هر کسی تنها سود خود را جوید و بتواند دروغ نیز بگوید ، همگی این کار را کنند و بدینسان ایمنی از میان مردم برخیزد و هر کسی ناگزیر گردد پیاپی با دیگران کشاکش کند و هیچگاه آسوده نباشد که این خود زیان بزرگی می‌باشد.

اینکه راهنمایان مردمان را براستی و درستی و نیکوکاری برانگیخته‌اند ، از بهر همین بوده که کشاکش هرچه کمتر گردد و بهره‌ی مردمان از آسایش بیشتر باشد. ما این را نشان داده‌ایم که رنج بیشتر جهانیان از راه کشاکش است که اگر کسی روزانه ده ساعت می‌کوشد ، بیگمان هشت ساعت آن در این راه می‌باشد.

همیشه دیده می‌شود کسی که با مردم فریبکاری می‌نماید چون دیگری با او این رفتار را کرد ، آن هنگام است که می‌نالد و زبان بنکوهشِ فریبکاری و نادرستی باز می‌کند. ولی ازو نه سزاست که بنالد و بنکوهد!
🔶 دولت بما پاسخ دهد

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : دعوی حکومت نمودن ملایان و درخواست از دولت برای اقدام جدی و تعیین تکلیف خود با آنان در این زمینه

📊 شمار ساتها : ۴۲

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
Audio
این گفتار را یکی از خوانندگان ما بمناسبت روزبه مشروطه فرستاده‌اند. با آنکه در آن روز گرفتن فرمان مشروطه را مانند دیگران به اشتباه 14 مرداد گفته‌اند و نیز دانسته نیست به چه دلیل قاجاریان را جز ایرانی دانسته‌اند و یکی دو سهو دیگر ، با اینهمه چون کوتاهشده‌ایست از علل عمده‌ی شورش [=انقلاب] مشروطه ،‌ با سپاس از ایشان آن را در اینجا می‌آوریم.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 32ـ سفری که بشهرهای عراق کردم

نوروز سال ١٣٠٤ که فرارسیده بود در اهواز گذرانیدیم. روز سوم فروردین اتومبیلی گرفته راه افتادیم. در محمره ناهار را میهمان آقای حاجی‌میرزامهدیخان مقدّم که کارگزار می‌بود گردیده پس از گرفتن گذرنامه آهنگ بصره کردیم.

در اینجا بار دیگر بدیدن دوست خود آقای خان‌بهادر رفتم. مرا چون دید از دستم گرفته سر میز ماشین‌نویسی برده گفتاری را نشان داد که نوشته و با ماشین پاکنویس می‌کند که به حبل‌المتین فرستد. گفتار درباره‌ی کشاکشهای ما با حکمران نظامی می‌بود. دانسته شد آواز[ه‌ی] آن کشاکشها به بصره افتاده و خان‌بهادر در این گفتار چگونگی را بازمی‌نماید و پشتیبانی از ما نشان می‌دهد.

نشستیم و در پیرامون پیشامد سخنانی راندیم. ناهار را نیز میهمان ایشان بودیم. فردا به راه‌آهن نشسته روانه گردیدیم. در هر یکی از کربلا و نجف چند روزی مانده آن دستگاه بت‌پرستی را تماشا کردیم. در نجف شبانه چند تنی از ملایان و دیگران بدیدن من آمدند. دانسته شد آوازه‌ی کارهای نیک عدلیه‌ی خوزستان و بدرفتاریهای افسران به اینجا نیز رسیده ، و این ملایان که دلبستگی بکارهای ایران می‌دارند چون رسیدن مرا به نجف شنیده‌اند خواسته‌اند بدیدنم آیند و دلبستگی خود را بازنمایند. می‌گفتند : «آقای رئیس‌الوزراء اینجا که آمد ما بدیدنش رفتیم و سخنانی گفتیم. اکنون هم می‌خواهیم تلگرافی از زبان خود درباره‌ی شما و حکمران نظامی به او بفرستیم». گفتم : چنین تلگرافی بمن زیان خواهد داشت و نکنید.

یکی از ایشان آقای علی شرقی می‌بود که سپس دانستم شاعر بنامیست. می‌گفت : «نوشته‌های شما را در العرفان خوانده‌ام و شما را از آنجا می‌شناسم».

روزی هم بدیدن کوفه رفتیم. این شهر کهن که ویرانه شده از میان رفته بوده ، دوباره رو بآبادی گزارده و در کنار رود فرات آبادی نوی پدید آمده. چند ساعتی در آن آبادی و در باغهای اینسو و آنسوی فرات با خوشی بسر بردیم.

از نجف و کربلا به بغداد رفته بار دیگر چند روزی در آن شهر کهن بسر بردیم. در اینجا یک چیز بمن گران می‌افتاد ، و آن کینه‌ای بود که از عراقیان درباره‌ی ایرانیان می‌دیدم.

در کاظمین که روزی بدیدن گنبد و بارگاه آنجا رفتیم زیارتنامه‌خوانان و «خدمه» در پول خواستن و پستی نمودن اندازه نمی‌شناختند. چند سال گذشته و از ایران «زوار» نیامده و اینان دچار گرسنگی می‌بودند. کسی را که می‌یافتند بآسانی رها نمی‌کردند. یکی از آنان بجلو ما آمد و می‌خواست زیارت بخواند و من گفتم : نمی‌خواهم. چندان برآشفت که رو بدیگران گردانید و بآواز بلند گفت : «این بابیست ها !».

چون می‌خواستم همه‌ی زیارتگاهها را ببینم از بغداد آهنگ سامرا کردیم. در آنجا داستان پول خواستن زیارتنامه‌خوانها درست رویه‌ی گدایی می‌داشت. مردان بزرگ و جوانان گردن‌ستبر ، با عمامه‌های سبز و عبا و قبای آبرومند جلو هر کس را می‌گرفتند و پول می‌خواستند و تا نمی‌گرفتند رها نمی‌کردند. برخی تا یک روپیه خرسندی می‌نمودند.

یک داستان دیگر که مایه‌ی شرمندگی ما گردید دیدن آن سرداب و چاه بود که بنام آنکه امام دوازدهم در آنجا ناپیدا شده بزیارتش می‌رفتند. ما نیز رفتیم و آن رفتار خنک و پست را دیدیم.

سامرا باروی قشنگی با چهار دروازه می‌دارد. گرد بارو را از بیرون نیز گردیدیم. در سوی شرقی پشته‌های بسیاری پدیدار است که تا چشم کار می‌کند چیز دیگری دیده نمی‌شود. پیداست که جایگاهِ شهرِ کهن است. مناره‌ی تاریخی معتصم هنوز برپاست و من بالای آن نیز رفتم و بلندی آن را تا ٦٠ یا ٧٠ ذرع اندازه گرفتم. (1)

از سامرا به بغداد بازگشته از آنجا با راه‌آهن آهنگ بصره کردیم. نمی‌دانم در رفتن یا در بازگشتن بود که بتماشای شهر کهن «اور» که چند تن از دانشمندان آمریکا در آنجا بکاوش می‌پرداختند رفتیم و چیزهای بسیاری را که از زیر خاک درآورده بودند تماشا کردیم.

در بصره بار دیگر خان‌بهادر را دیده و به او بدرود گفته از آنجا به محمره و از محمره به ناصری بازگشتیم. پس از بیست روز گردش و تماشا روز آدینه بیست‌ویکم فروردین به ناصری رسیدیم.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ کسروی بی‌آنکه به پایه‌ی «آشناییش» با دانشهای نوین و از جمله ریاضیات اشاره‌ای کند از کوشش خود برای یادگیری آنها در این کتاب می‌نویسد. او چون به هر دو هیئت بطلمیوسی و نوین و همچنین گاهشماری نیز پرداخته ، بیگمان ریاضیات را تا پایه‌ی والایی یاد گرفته بوده. بدست آوردن بلندی این مناره نمونه‌ایست از اندازه‌ی ریاضیات که می‌دانسته.
✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی هجدهم)

🔶 معنی مشروطه چیست؟..
(تکه‌ی یک از دو)

اگر آدمیان همچون شیران و پلنگان ، در جنگل و كوهستان ، جدا از هم زیستندی بحكومت یا فرمانروایی نیاز نیفتادی. زیرا نیاز بفرمانروایی در نتیجه‌ی باهم بودن و باهم زیستن خاندانها پدید آمده.

چون هزار خاندانی در یكجا گرد می‌آیند و یك آبادی پدید می‌آورند ، از همینجا یك رشته كارهایی پیدا می‌شود.

زیرا این خاندانها با یكدیگر نزاعها خواهند داشت و یك كسی و یك دادگاهی میخواهد كه درمیان ایشان داوری كند ، برخی دزدان و راهزنانی پیدا خواهند شد و پاسبانی میخواهد كه مواظب ایمنی باشد ، همچشمی و دشمنی با آبادیهای همسایه خواهند داشت و سپاهی میخواهد كه از هجوم آنان جلو گیرد ، بیماری به خاندانها رو خواهد آورد و پزشكانی میخواهد كه با آنها بنبرد كوشد ... این كارها و مانند اینها كه در نتیجه‌ی باهم زیستن پدید می‌آید و ما آنها را در این گفتار «كارهای توده‌ای» خواهیم نامید ، یك دسته‌ای یا گروهی را میخواهد كه آنها را بعهده گیرند و مجری گردانند. این دسته یا این گروه همانند كه ما «حكومت» یا «فرمانروایی» یا «سررشته‌داری» مینامیم.

چنانكه میدانیم در زمانهای باستان ، این فرمانروایی صورت خودكامگی یا «استبداد» میداشته. باین معنی كه یك كسی چیره میگردیده و مردم را زیردست می‌ساخته و بدلخواه آنان را راه میبرده.

چیزی كه هست این فرمانروایانِ خودكامه گاهی ستمگر بودند و بمردم ستم و آزار دریغ نمیگفتند و گاهی دادگر بودند و با زیردستان با مهربانی و دادگری رفتار میكردند ، بلكه برخی از آنان همچون «نادرشاه» آسایش بخود حرام ساخته شب و روز در راه كشور و مردم میكوشیدند.

هرچه هست مردم در آن فرمانروایی زیردست بوده از خود اختیاری نداشتند. از آنسوی در برابر كشور هم دارای وظیفه‌ای نبودند و مسئولیتی متوجه آنان نمی‌شد. پادشاه ستمگر و چه دادگر ، مردم تنها می‌بایست مالیات پردازند ، و فرمان برند ، و به ستمها تاب آورند ، و بسربازی روند ، و همیشه دعاگو باشند ، و هیچگاه گفتگو از كشور و كارهای آن نكنند (صلاح مملكت خویش خسروان دانند). میبایست سرهاشان پایین انداخته بكسب و كار خود پردازند و جز در اندیشه‌ی زندگانی خود نباشند.

این بود شكل فرمانروایی كه تا قرنهای بسیار متمادی در جهان رواج داشت. ولی كم‌كم خردمندانی پیدا شدند و باین گونه فرمانروایی و این گونه زندگانی ایراد گرفته گفتند : این بزندگانی «بردگان» شبیه‌تر است تا بزندگانی یك مردم آزاد.

اینان در معنی حكومت دقیق گردیده و آن را بحقیقت خود رسانیده گفتند : «حكومت یا سررشته‌داری ازآنِ خود مردم است و هم باید خودشان اداره كنند. زیرا آن كارهایی كه پادشاه یا حكومت میكند در واقع كارهای خود این توده است. چیزی که هست چون خودشان نمی‌توانند همگی به آن کارها برخیزند اینست باید کسانی را از میان خود برگزینند و سر رشته‌ی کارها را بدست آنان سپارند ، و
🔸خودشان نظارت بآنها کرده همیشه دربند پیشرفت کارها باشند».

این سخنان راست است و سراپا با مصالح توده‌ها سازگار است. اینبود در جهان رو به پیشرفت گزاشت. همین سخنان كوچك آتشها در كشورها برافروخت و پادشاهان خودكامه‌ی بسیار بزرگ را از میان برداشت ، شارل دهم‌ها [1] و لویی شانزدهم‌ها و محمدعلی میرزاها و سلطان عبدالحمیدها زبون آنها گردیدند.

🔸پیشرفت این سخنان در جهان بهترین نمونه‌ای از نیروی حقیقت است. بهترین دلیل است كه نیرو در جهان تنها توپ و تفنگ و تانك و بمب و خمپاره نیست. یك نیروی دیگری بالاتر از آنها هست ، و آن نیروی راستیهاست.

🔸چیزی كه هست این سخنان ، چنانكه از یكسو بسود مردم است از سوی دیگر یك بارِ سنگینی بدوش آنان میگزارد.

[1] : شارل دهم شاه فرانسه که پس از ناپلئون و لویی هجدهم در 1824 م. به شاهی رسید ولی شش سال پس از آن با شورش مردم (بنام «شورش ژوئیه») ناچار به انگلستان گریخت. در چاپ شارل «دوم» آمده که لغزش است. ـ و
سلطان عبدالحمید دوم پادشاه عثمانی