پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
محمدعلی‌میرزا
(بدخواهان مشروطه)

می‌توان گفت بزرگترین بدخواه مشروطه‌ی ایران ، محمدعلی‌میرزا بود. این مرد از ساعتی که بتخت نشست با مجلس شورا و جنبش آزادی بدشمنی برخاست و پس از دو سال کشاکش با دست لیاخوف دارالشورا را بتوپ بست و چند تن از آزادیخواهان را بکشت و سپس سیزده ماه با مشروطه‌خواهان بجنگ و خونریزی پرداخت تا آنگاه که زبون گردید و از تاج و تخت چشم پوشید و بسفارت روس در قُلهَک پناهنده گردید.

پرچم روزانه ش 129 : سه‌شنبه 2 تیر 1321
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 284
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی پنجم ـ پدید آوردن صفت از فعل : خفته ، نشسته ، ایستاده ، فرستاده ، فرشته ، رشته ، مرده ، رسیده ، دوخته ، بسته ، شکسته و صدها بلکه هزارها مانند این.

این کلمه‌ها از گزارش بی‌نیاز است. فرشته و رشته را گفتیم که لهجه‌ی شمال و از فرشتن و رشتن می‌آید.

«بنده» که بمعنی غلام بکار میرود از «بندن» می‌آید که شکل دیگر بستن بوده و چون در زمانهای باستان هر که را در جنگ دستگیر می‌ساختند و دست‌بسته بخانه می‌آوردند به بندگی نگه میداشتند از اینجا آن نام پیدا شده. اما «برده» که آن نیز بهمین معنی است بگمان ما شکل دیگر «بنده» باشد زیرا در پهلوی راء و نون بیک شکل نوشته می‌شود و چه‌بسا که در خواندن بهمدیگر تبدیل می‌یابد چنانکه این حال در ریشه‌ی «کردن» و «میکنم» و «بکن» پیداست که پیاپی نون و راء ‌بهم تبدیل می‌یاید. شکل پهلوی آن کلمه را ما میتوانیم هم «بندک» و هم «بردک» بخوانیم.

«خندق» که ما از عرب می‌گیریم بدانسان که خود قاموس‌نویسان عربی نوشته‌اند اصل آن «کندک» فارسی و از ریشه‌ی «کندن» است.

این معنی هم برای کاف قیاسی است و شاید بیشتر از هر معنای دیگری بکار میرود از اینجاست که کاف در همه جا «ها» گردیده و از خود آن کمتر نشانی بازمانده.
🔶 16ـ کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن می‌خواهند
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

کسانی هستند که چون در جایی نشستند و یا بکسی رسیدند از بدیها نکوهش می‌کنند و چون پایش بیفتد خودشان از آنها پرهیز نمی‌جویند.

اینان آن نادانانیند که نیکی را تنها گفتن میدانند. آن بیخردانیند که نمی‌دانند نیکی بکردار است نه بگفتار.

اگر دیگران بد باشند اینان بدترند. باید اینان را خوار داشت و پستی‌شان را برخشان کشید تا گستاختر نگردند.

برخی نیز چنین وامی‌نمایند که چون دیگران بد می‌باشند آنان را از بدیها گزیری نیست ولی این بهانه هرگز پذیرفتنی نیست. از کجا داستان باژگونه نباشد؟! ما اگر این بهانه را بپذیریم هر کس آن را دستاویز خواهد داشت.

اینان می‌خواهند از یکسو در شمار نیکان باشند و از سوی دیگر از بدیها بهره بردارند و این آرزوییست که هرگز پیش نخواهد رفت.

تو هرچه می‌خواهی بگوی. تا نیکی نکنی نیک نخواهی بودن.
✴️ پاسخی از روی ادب به بیفرهنگی برخی روزنامه‌نویسان

🔸 (آسیب ایرانیان از رهگذر شعرهای زیانمند)
(بخش 2 از 2)

شادروان میرزا عبدالحسین‌خان کرمانی معروف به میرزاآقاخان دلسوزترین مردم باین کشور بوده و همواره دلی پردرد و چشمی اشکبار برای ایران و ایرانی داشته و در ایران‌دوستی از حد اعتدال گذشته و تعصبی آمیخته با فداکاری و احساساتی سرشار از ایرانیگری او را بجانبازی در راه کشور واداشت و سرانجام در تبریز با دست محمدعلی‌میرزای ولیعهد وقت در سال 1313 قمری شهید راه میهن گردید و نام جاویدان و پرافتخاری در سر سلسله‌ی شهدای راه آزادی ایران از خود باقی گزاشت.

هر ایرانی پاکدلی که نوشته‌های این نیکمرد را راجع بگرفتاری و بدبختی ایرانیان بدون تعصب با یک نظر بیطرفی و انصاف بخواند تکان خورده و بهیجان می‌آید و اگر رقت قلب هم داشته باشد چند قطره اشک نثار روان مینوجایگاهش می‌نماید.

میرزاآقاخان سرچشمه‌ی بیچارگی ایرانی را پس از سالها مطالعه و مسافرت بممالک اسلامی و اروپا دریافته و با یک عبارات جانسوزی در کتاب خویش بنام «صد خطابه» شرح میدهد بنحوی که تا اعماق روح خواننده اثر می‌کند. با آنکه بر طبق نوشته‌ی تاریخ بیداری میرزاآقاخان شاعر بوده و اشعاری هم مبنی بر اتحاد اسلام خطاب بناصرالدین شاه و تهدید او سروده که با این شعر آغاز می‌شود :
تو تا باشی ای خسرو نامدار مرنجان کسی را که دارد هنر
و بیت دیگرش این است :
ز کشتن نترسم که آزاده‌ام ز مادر همی مرگ را زاده‌ام

ضمن صدها اعتراض نسبت باوضاع شرب‌الیهود ایران از مولوی و حافظ و سعدی و قاآنی انتقاد می‌کند.

از جمله در یکجا که از عظمت آفرینش و توجه فرنگیان بدان بحث می‌کند می‌نویسد : «حافظ این دستگاه بزرگ قدرت حق را که عالم طبیعت و قوه‌ی طبیعی است چاه ظلمانی و جهنم جاودانی و سعیر نیرانی تصور کرده و بسیار تحقیر و پست نموده :
پاک صافی شو و از چاه طبیعت بدرآی که صفایی ندهد آب سراب آلوده[1]
حافظ را گفته‌‌ای دیگر است :
تا بکی در چاه طبعی سرنگون یوسفی یوسف بیا از چه برون

قسم بعظمت و بزرگی خالق این دستگاه و قوه‌ی طبیعی که این شاعران را بقدر طفل چهارده ساله که فیلسوف فطریست قوه‌ی متفکره و حاکمه و عاقله و معتدله نبوده و الا دستگاه قدرتِ الله را آنقدر حقیر و پست نمی‌شمردند»

در جای دیگر که نسبت بازدواج زمان خویش و ساده‌بازی مردان انتقاد می‌کند می‌نویسد : «سعدی شیرازی و قاآنی وقیح و شعرای دیگر ایران دیوانهای بزرگ در اثبات سخن ما دارند که محتاج به برهان دیگر نیست». باید در اینجا متذکر شوم که آقای قریب در مقدمه‌ی گلستان تصحیح خودشان باب هفتمِ[؟ـ پنجم] گلستان (عشق و جوانی) را با نظر خرده‌گیری یا خرده‌بینی مورد بحث قرار داده و بر اعتراضات مقدره پاسخی نوشته‌اند.

انتقادات میرزاآقاخان را بر شعرا عیناً نقل کردم اینک اضافه می‌نمایم این مرد دانشمند در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه درد مذلت‌بار ایرانی را نیک تشخیص داده و آن را مو بمو تشریح کرده و در آن روزهایی که در ایران استبداد ناصری حکمفرمایی داشته و کسی را جرئت کفشک گفتن بکفش ملایی نبوده حقایق را درباره‌ی مذهب و درباره‌ی استبداد و اخلاق اجتماعی ایران عریان و بدون پرده نوشته ولی درمان آن را نیافته که نتیجه بگیرد.

آقای کسروی که همان دلسوزی و غمخواری را نسبت بایران و ایرانی دارند با یک مایه‌ی علمی سرشار و از یک راه خاص دیگری سالیان متمادی در ریشه و انگیزه‌ی بدبختی[ای] که دامنگیر جامعه می‌‌باشد و ایرانی را سست‌عنصر و لاابالی و متلوّن‌العقیده ساخته غور و تفحص و تحقیق نموده و با تعمق در این نکته که از آزادی و مشروطیت هم نتیجه آنکه همه انتظارش را داشتند نگرفتیم و توسعه‌ی تعلیم و تربیتِ ده پانزده سال اخیر هم بهره و اثر محسوس نبخشید ، مانند پزشک حاذقی نقطه‌ی حساس درد را پیدا کردند و سرّ عقب ماندگی شرقیان بویژه ایرانیان را از ترقیات و پیشرفتهای ملل غربی شناخته و داروی نیکبختی آن را هم کشف نموده و بدرمان توده‌ی بیمار پرداختند.

من تصدیق می‌کنم دارویی که آقای کسروی برای این بیمار روحی تعیین و تجویز کرده برحسب ظاهر تلخ است اما اگر با چشم باز و حقیقت‌بین و با دیده‌ی روشن و دل صاف بدان توجه کنیم در آینده‌ی نزدیکی در نتیجه‌ی این دارو ذائقه‌ی ما را که به حنظل خوردن عادت دارد تغییر داده و طعم شیرین آن را حس خواهیم کرد.
«مینویی»
(پرچم روزانه ش 150)

[1] : در نسخه‌های دیوان حافظ در این مصراع بجای سراب تراب و شراب آمده. گویا لغزش حروفچین بوده که بجای شراب ، سراب چاپ شده.
انکیزیسیون در ایران.pdf
3.7 MB
📘 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔷 پاکدینان چه میگویند و چه میخواهند ، ماهیت کوششهای کسروی و یارانش
zendeganiye man 30-33.pdf
728.3 KB
🔶 زندگانی من
🔸 تکه‌های 30 تا 33

30- چگونه بعدلیه رفتم
31- چگونه رنجیدگی بدشمنی انجامید
32- خیزش خیابانی و آزارهایی که بمن رسید
33- چگونه از تبریز بیرون آمدم
✴️ غدیر خم

در کتاب ابن هشام (که تکه تکه در کانال «تاریخ محمد» آمده) به داستان غدیر خم که شیعیان ارج بی‌اندازه به آن می‌گزارند ، کمترین اشاره‌ای نشده و چون این داستان بیش از آنکه یک داستان تاریخی باشد داستان سیاسی پرغوغایی گردیده و از اینسو گرانیگاه آن داستان معنی مولا و ولاء است و در آن کتاب هم جاهایی هست که اگر معنی مولا را ندانیم دچار سرگردانی خواهیم گردید (از جمله در گفتار 24 که بلال و عامر ابن فهیره مولا و در همان حال بنده خوانده شده‌اند ، در گفتار 58 مِهجَع مولای عمر و ابورافع مولای محمد ، در گفتار 88 مِسطَح خویش و شاگرد و در همان سان مولا‌ی ابوبکر و در گفتار 131 شُقران مولای محمد یاد شده‌اند) ، اینست در فایل زیر سخنانی در پیرامون آنها می‌آید : 👇👇
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 34ـ بازگشت به تهران (تکه‌ی دو از دو)

پس از سه روز به خان‌بهادر و دیگران بدرود گفته با راه‌آهن از بصره روانه گردیدیم. در بغداد نیز یک روز مانده از آنجا به خانقین ، و از خانقین با اتومبیل خود را به تهران رسانیدیم.

چون خانه گرفتیم و کمی آسودیم من بوزارت عدلیه رفتم. ادیب‌السلطنه (آقای حسین سمیعی) وزیر عدلیه بود و همانکه مرا دید گفت : «خوب شد آمدید. هر روز حضرت اشرف تأکید می‌فرمود که شما را بخواهیم ، داستان چه بود؟». من چون بسخن پرداخته بخشی از داستان را بازنمودم ، در شگفت شده گفت : «آنها چیزهای دیگر نوشته‌اند. وزارت جنگ می‌خواهد شما را بمحاکمه کشد». گفتم : محاکمه زیانی نخواهد داشت و من خواهم توانست رفتار زشت سرتیپ فضل‌الله‌خان و دیگران را نیک روشن گردانم. گفت : «ولی من باید تفصیل را به حضرت اشرف بگویم». گفتگو در اینجا پایان پذیرفت.

پس از چندی ، روزی شادروان ناصر ندامانی که با سلیمان‌میرزا و صوراسرافیل همحزب می‌بودند و آقای صور داستان رفتن مرا بخوزستان و کارهایم را در آنجا به او گفته بوده مرا در خیابان دید و پس از حالپرسی و مهربانی گفت : «چند روز پیش که نزد حضرت اشرف بودیم نام شما بمیان آمد. ما گفتیم او درباره‌ی خوزستان زحمت بسیار کشیده بود و قدردانی نشد. اخیراً هم با سرتیپ فضل‌الله‌خان بهم زده‌اند و او را به تهران خواسته‌اند. حضرت اشرف گفت : بلی او کارهای خوبی کرد. ولی بایستی با نظامیها هم راه برود. سپس فرمود : او را بیاورند من خودم دلجویی کنم. حالا شما یک روز بیایید با من برویم نزد حضرت اشرف».

گفتم : من خشنود گردیدم که کسانی همچون شما از کارهای من در خوزستان آگاهید. دیدن آقای رئیس‌الوزراء را هم خواهانم. اگرچه فرصت گفتگو از خوزستان و کارهای آنجا نخواهد بود.

چون محرم فرارسید و سردارسپه در وزارت جنگ روضه‌خوانی می‌کرد ، چنین نهادیم که روزی بآنجا رویم و او را در آنجا ببینیم. فردا باهم رفتیم. سردارسپه با برخی از افسران و وزیران روی سکویی نشسته بودند. ما را پذیرفتند. سردارسپه از من حالپرسی کرد و دیگر سخنی نرفت و نتیجه آن بود که داستان محاکمه خواستن وزارت جنگ از میان رفت.
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 9

ببینید چه سیاستی در کار خود دنبال می‌کنند. سه سال پیش هنگامی که تاراجگران کُرد دیه‌های شیعه‌نشین پیرامون ارومی را تاراج کردند و پستانهای زنان را بریدند و از سراسر ایران خروش برخاست پیشوایان در کربلا و نجف کمترین پروایی ننمودند و باری یک تلگراف از آنان نرسید. ولی پارسال که در مکه یک حاجی ایرانی را بدستاویز گناهی که راست یا دروغ باو بسته و بدادگاهش فرستاده بودند گردن زدند مجتهد بزرگ نجف شکیبایی نتوانست و تلگرافها بشاه و دولت ایران فرستاد.

این رازش چه می‌بوده؟.. آیا کشته شدن یک حاجی دلگدازتر از تاراج صد آبادی و بریدن پستانهای زنان بی‌گناه و بیچاره می‌باشد؟. آیا یک حاجی سودش بزندگانی بیش از سود هزارها کشاورزانست؟.

پیداست که داستان چیست : آن شیعیان روستایی و آن زنان بدبخت کشاورز سودی بدستگاه فرمانروایی پیشوایان کیش ندارند. ولی این حاجیها که در ایران با گرانفروشی و انبارداری و کلاهبرداری داراییها می‌اندوزند و از دادن مالیات دولت نیز سر می‌پیچانند و آن دارایی را برداشته بآهنگ «حج» روان می‌گردند نخست باید بکربلا یا نجف بروند و در آنجا حساب «سهم امام» و «رد مظالم» را بآقایان بپردازند و خود را پاک گردانیده آنگاه آهنگ حجاز کنند. گردش آنهمه دستگاهها در نجف و کربلا و سامرا با پول این حاجیهاست. پس بی‌شُوَند نبوده که مجتهد بزرگ از شنیدن سرگذشت ابوطالب یزدی رشته‌ی شکیبایی را از دست هِشته و تلگرافها به ایران فرستاده. چرا که آن سرگذشت از شماره‌ی حاجیان در سالهای آینده توانستی کاست. این یک نمونه از سیاست آنان در کارهای خودشان می‌باشد.

در اینجا توان پرسید که این بازرگانان یا حاجیان چرا این رفتار را پیش گرفته‌اند؟. چه شُوَند دارد که آنان مالیات بدولت که نگهبان ایشان و خانواده‌هاشان می‌باشد نمی‌پردازند ولی پولی را برداشته بکربلا و نجف می‌برند؟. راز این چیست؟.

در این باره ما در [کتاب] «شیعیگری» یا «داوری» سخن رانده‌ایم. پیداست که یک دسته از آنان گرفتار نادانی و گمراهی هستند و آن پندارهای دور و دراز کیشی را در مغزهای خود آکنده‌اند و چنین می‌دانند که با این رفتار خدا را از خود خشنود می‌گردانند و در آنجهان در بهشت خواهند بود ، که می‌باید گفت : درد اینان نیز نادانیست و بآسانی چاره نتواند پذیرفت.

لیکن دسته‌ی دیگری دردشان جداست. درمیان اینان نیز کسانی هستند که کارشان ساده نیست. فلان کاشانی ، یا خسروشاهی ، یا شالچی ، یا خویلو ، یا کلکته‌چی و مانند اینها که می‌شنوید ، راستی‌را «گردنکشانی» از تیپ نایب‌حسین کاشانی و رضا جوزانی و اسماعیل‌آقا سمتقو (1) هستند که در رخت بازرگانی نمایان گردیده‌اند. مردم تنها آزمندی و پول‌اندوزی اینها را می‌بینند و از حال دیگرشان که بسیار بدتر و زیانمندتر است آگاه نمی‌باشند.

«گردنکشی» یکی از گرفتاریهای آدمیست ، یکی از خویهای پست جانوری اوست. باشند کسان بسیاری که لذت برند از اینکه درمیان توده‌ای باشند ، ولی خود را از آنان جدا گیرند و بآنان برتری فروشند و کینه توزند. این یک لذتی بآنان دهد.

این دسته بازرگانان از آن گروهند. اینان بدرد «گردنکشی» گرفتارند. اینان درمیان توده ، توده‌ای پدید آورده‌اند. این بآنان لذت می‌دهد که گردن می‌کشند و از قانونها سر می‌پیچند. لذت می‌دهد که تا می‌توانند مالیات نمی‌پردازند ، و فرزندان خود را با رشوه از سربازی آزاد می‌گردانند. لذت می‌دهد که در هر کجا که نشستند بمشروطه و قانون و توده و کشور بد می‌گویند و ریشخند می‌کنند و هر زمان که گزندی یا آسیبی بکشور رسید شادمانی می‌نمایند.

شما اگر یک نشست با آنان نشینید آنگاه خواهید دید که با چه زبان تلخی از قانون اساسی و مجلس شورا بدگوییها می‌کنند و با چه بیشرمی متلکها می‌گویند و با چه خیره‌رویی به بدبختیهای کشور می‌خندند. اینها همه نتیجه‌ی آن خیم پلید «گردنکشی» است که همچون دیوی از درونشان سر افراشته و رشته‌ی گفتار و رفتار آنان را بدست گرفته.

از آنسو اینان از این رفتار خود سود می‌جویند زیرا به همان دستاویز خود را از هر گونه کوشش و جانفشانی در راه کشور آسوده گردانیدیده‌اند. به همان دستاویز خود را از پرداخت مالیات درآمدهای گزاف آزاد ساخته‌اند. به همان دستاویز انبارداری و گرانفروشی و ستمگری ، بلکه کلاهبرداری و حقه‌بازی ، را بخود حلال شمارده‌اند.

یک کیشی که میدان آزمندی و ستمگری و نادرستی را بروی آنان باز کرده ، یک کیشی که صدها گناه و سیاهکاری را با یک بار گریستن یا بزیارت رفتن شسته شده می‌شناسد ـ چنین کیشی برای چنان ستمگران و آزمندان همچون آب می‌باشد برای تشنگان.

1ـ هر سه راهزنانی در زمان مشروطه و پس از آن بوده‌اند. ـ و
سید ابوالحسن اصفهانی، مجتهد آنزمان
عین‌الدوله
(بدخواهان مشروطه)

یکی دیگر از بدخواهان مشروطه عین‌الدوله بود ، در زمانی که جنبش مشروطه برخاست این مرد صدراعظم ایران بود. از اینرو در برابر آن ایستادگی نشان داد و کار بآنجا کشید که بهبهانی و طباطبائی و همدستان ایشان از تهران کوچیده بشاه‌عبدالعظیم رفتند و یک ماه در آنجا بست‌نشین بودند تا مظفرالدین‌شاه فرستاد و بازآورد ، ولی باز کشاکش درمیانه می‌رفت تا داستان مسجد آدینه و کشته شدن سیدعبدالحمید و حاجی‌سیدحسن رخ داد و علما در مسجد بمحاصره افتادند. بدینسان عین‌الدوله تا آخرین توانایی خود با مشروطه نبرد کرد و تا او معزول نشد فرمان مشروطه بیرون نیامد. سپس نیز این مرد با لشکرهای محمدعلی‌میرزا بر سر تبریز آمد و نه ماه آنجا را در محاصره داشت.

پرچم روزانه ش 130 : چهارشنبه 3 تیر 1321
امیربهادر
(یکی از بدخواهان مشروطه)

امیربهادر یکی از نزدیکان مظفرالدین‌شاه و خود مرد بیسوادی بود و چون در تهران جنبش مشروطه‌خواهی برخاست این از کسانی بود که در دربار با آن دشمنی نشان می‌داد و سپس در زمان محمدعلی‌میرزا نیز یکی از نزدیکان وی گردیده این زمان هم یکی از دشمنان سخت مشروطه بود و محمدعلی‌میرزا را ببرانداختن مجلس وامی‌داشت تا داستان بمباران مجلس یکم پیش آمد. پس از آن داستان امیربهادر سپهسالار ایران گردید و همچنان در دشمنی با آزادی پافشاری داشت تا محمدعلی‌میرزا از تاج و تخت دست برداشته بروسیه رفت که او نیز همراهی نمود و زمانی در وین می‌زیست تا بدرود زندگی گفت.

پرچم روزانه ش 131 : پنجشنبه 4 تیر 1321
یک عکس تاریخی
(بدخواهان مشروطه)

یکی از کسانی که نام خود را در تاریخ مشروطه‌ی ایران وارد ساخته (ولی با بدی) مستر نوز بلژیکیست. این مرد را برای پدید آوردن اداره‌ی گمرک بایران آوردند ولی از بس بدخواهی با ایران و بدرفتاری با ایرانیان نمود که همین کارهای او یکی از علل جنبش آزادیخواهی ایرانیان گردید. در این عکس مسیو نوز با بلژیکیان در بزم بال دیده می‌شوند که هر یکی بتقلید ایرانیان رخت دیگری بتن کرده‌اند. این عکس را شادروان بهبهانی و همدستان او بعنوان اینکه بعلما و دین توهین شده دستاویز گرفته مردم را بدولت شورانیدند و اینست در تاریخ مشروطه جایگاهی دارد.

پرچم روزانه ش 132 : شنبه 6 تیر 1321
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 285
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی ششم ـ پدید آوردن اسم از صفت : زردک ، زرده ، سرخک ، سبزه ، سفیده ، سیاهه ، ترک ، تره ، خشکه ، شوله ، کالک ، گرمک ، کهنه ، تنگه ، تنکه ، پهنه ، همشیره ، همخوابه و مانند اینها.

همه‌ی این کلمه‌ها نخست صفت بوده و جز با یک کلمه‌ی دیگر بکار نمی‌رفته. مثلاً : «میوه‌ی کال» و «نان خشک». ولی پس از پیوستن پسوند اسم (نام) گردیده که به تنهایی بکار میرود.

زردک نام هویج است که چون بیشتر رنگ زرد دارد با این نام خوانده شده.

زرده به بخش زرد تخم‌مرغ و مانند آن گفته می‌شود.

سرخک نام حصبه‌ایست که کودکان گرفتار می‌شوند و آن را سرخجه نیز میخوانند.

سبزه هر چیز سبز است و یک گونه از مویز که سبز است با این نام شهرت یافته است.

سفیده به سفیده‌ی بامداد و سفیده‌ی تخم و مانند آنها گفته می‌شود.

سیاهه به هر چیز سیاه گفته می‌شود و از جمله بمعنای شبح و بمعنی مسوده معروف میباشد.

ترک در آذربایجان نام ترحلواست.

تره در تهران یک گونه سبزی و در آذربایجان نام کاهوست.

خشکه نان خشک را میگویند ولی به هر چیز خشکی میتوان گفت.

شُله خوراک معروف است که شُل پخته می‌شود.

کالک خربزه‌ی نارسیده را گویند.

گرمک بخشی از خربزه است که زود گرمی می‌پذیرد و بسیار زمان گرم است.

کهنه چیز کهن را میگویند بویژه پارچه‌ی کهن را.

تنگه هر جای تنگ است بویژه در تنگه‌های کوهی و دریایی بکار میرود.

تُنُکه رخت تنگی را میگویند که از زیر رختهای دیگر بپوشند نیز هر چیز تُنُک را از فلز و مانند آن تنکه می‌نامند.

پهنه میدان را گویند و هر چیز پهن را میتوان با این نام خواند.

همشیره و همخوابه بی‌نیاز از گزارش میباشد. (1)

این معنی نیز قیاسی است و ما میتوانیم هر صفتی را با این پسوند اسم گردانیم. بدینسان که خشک صفت است و نانی که خشک باشد ما میتوانیم آن را خشکه بخوانیم ولی اگر پسوند نباشد باید بگوییم : «نان خشک».

از اینجا میتوان دانست که «کهن» صفت است ولی «کهنه» نام میباشد و اینکه کسانی «کهنه» را بحال صفت بکار برده می‌گویند : «رخت کهنه» و مانند آن این تعبیر چندان صورتی از علم ندارد بلکه باید گفت : «رخت کهن» و مانند آن و کهنه را در جایی آورد که مقصود نام باشد.

«نمک» اگر کاف آن جزو کلمه نباشد میتوان آن را از این شمار گرفت. زیرا نمک بزودی خیس می‌شود و نمی برمیدارد و در سر زمینهای بارانی همیشه نم میباشد.

«گویجه» که در تهران نام آلوچه است از کلمه‌ی «گوی» ترکی بمعنی سبز یا کبود و از «جه» پدید آمده. گویا کلمه از آذربایجان برخاسته ولی کنون در آنجا نام آلوچه شهرت دارد.

«امبه» میوه‌ی معروف هندوستان آن را «نغزک» نیز میخوانند که از شمار این معنای پسوند میباشد و برای این نام داستانی را نگاشته‌اند که می‌آوریم :

گویا «امبه» را در فارسی «ام» میخوانده‌اند و چون این کلمه در ترکی معنای خوبی ندارد سلطان محمود غزنوی میگوید : «میوه‌ای بدین نغزی چرا با چنان نام زشتی خوانده شود» و اینست که آن را «نغزک» نام میدهد که این نام شهرت دارد و شاعری در هند سروده :

نغزک خوش مغز کن بوستان خوبترین میوه‌ی هندوستان

«آیینه» هم از این شمار است. ولی باید دانست که اصل کلمه «آبگین» بوده بمعنی آب مانند سپس آن را نام ساخته «آبگینه» گفته‌اند سپس هم آن را «آیینه» گردانیده‌اند ولی «آبگینه» هم در فرهنگها بازمانده که آن یکی بمعنی شیشه بکار میرود و این یکی بمعنی معروف خودش و ما نمی‌دانیم آیا اصل معنی کلمه کدام یکی بوده است.

اما «عینک» بگمان ما درست آن «آیینک» باشد که شکل دیگر همین کلمه است. زیرا این باور نکردنی است که کلمه‌ی عین عربی که در فارسی شهرت نداشته آن را با کاف بهم پیوند داده نام این ابزار گردانند و چون آن یک گونه از شیشه میباشد نام آیینه یا آبگینه برای آن بسیار بجا بوده. چیزی که هست برای تفاوت آیینک با کاف گفته‌اند.

پابرگی :
1ـ باید دانست همشیر که صفت است برای برادر و خواهر هر دو می‌آید. همشیره هم از روی قاعده نام خواهر و برادر هر دو میتواند بود. ولی اکنون تنها نام خواهرش میگیرند.
🔶 17ـ رویه‌کاریها
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

آقای حقانی از مرند نوشته : در انجمنی یا بزمی که چند تنی نشسته‌اند و یکی دیگر از در درمی‌آید اینان بپا برمی‌خیزند و هر یکی جای خود را باو نشان می‌دهند. نیز چند تنی چون بدم در می‌رسند بهمدیگر بفرمایید بفرمایید (یا بگفته‌ی عوام : تعارف) می‌کنند. شما باینها با چه دیده می‌نگرید؟!

می‌گوییم : این شیوه‌ها برادرِ دیگر عنوانهای پوچ است. این رویه‌کاریها با عنوانهای پوچ و چاپلوسیهای شاعرانه و گزافه‌نویسیهای دبیرانه همگی یادگار زمانهاییست که خرد و مردمی یکجا پایمال بوده و مردمان فرهنگ را جز از این چیزها نمی‌شناخته‌اند.

اگر کسی براستی دیگری را بر خود برتری نهد و پیشی دهد ما را برو نکوهش نیست. لیکن سخن ما با کسانیست که این رویه‌کاریها را می‌کنند و در دل خود چیزهای دیگری دارند. بارها دیده شده آنکه جای خود را در انجمن بتازه‌رسیده‌ای نشان می‌دهد ، اگر او پذیرد و در آنجای نشیند سخت می‌رنجد. نیز بارها دیده شده کسانی که در برابرِ در با زبان بهمدیگر بفرمایید می‌گویند با پا بیکدیگر پیشی می‌جویند. آیا چنین نمایش ناشایسته نیست؟!..

ما نیک می‌شناسیم که کسانی که باین رویه‌کاریها گرفتارند از درون دورترین کسان از مهربانی و نیکخواهی می‌باشند. چنین هم بایستی بودن زیرا اینگونه خودنماییها با پاکدلی نمی‌سازد و جز از فریبکاران سر نمی‌زند.

هرچه هست باید اینها را بترک گفت. چیزی که هست نباید پاسداری بیکبار از میان مردم برخیزد و بزرگ و کوچک هرگز پروای یکدیگر ندارند. ما چنین چیزی را نمی‌خواهیم.

اداره‌ها و میان لشگر و انجمنهایی که برای انجام کارهایی برپا می‌شود هر کدام راه خود را دارد و در آنها بزرگ و کوچک و پیش و پس شناخته می‌باشد. اما در انجمنهای همگانی و در بزمها که بیش از همه این رویه‌کاریها در آنها رخ می‌دهد ما برآنیم که آنکه سالش بیشتر است بالاتر نشیند و در دم در نیز جلوتر بگذرد. این شیوه‌ایست که در نشستهای خود همیشه بکار می‌بندیم و چنانکه آزموده‌ایم رنجش از آن پدید نمی‌آید. زیرا سالخوردگی چیزی نیست که مردم بر سر آن کشاکش کنند بلکه چه‌بسا کسانی بر کم نمودن سال خود می‌کوشند.

اینگونه راهنماییها نخست ناگوار می‌افتد و سبکسران بخرده‌گیری برمی‌خیزند ولی چون بکار بسته شد هر کسی از آن خرسند می‌گردد زیرا می‌بیند که چه سودی را دربر داشته و چه آسانی در کارها پدید می‌آورد. گذشته از اینکه از یک رشته دروغگوییها و نادرستیها جلو میگیرد و مردمان را براستی و درستی نزدیک می‌سازد.

چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم : ما برآنیم بنیاد زندگانی آدمیان همه بر راستی باشد و اینها گامهاییست که در آن راه برداشته می‌شود.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 35ـ بیکاری و سختی

پس از پیشامدهای خوزستان من بر آن بودم که دیگر بشهرستانها نروم. وزارت عدلیه نیز همان اندیشه را می‌داشت و چون در تهران جایِ باز نمی‌بود بیکار مانده بودم. پس از سمیعی ، نصرت‌الدوله و فاطمی و وثوق‌الدوله بوزارت عدلیه رسیدند. و هر یکی از ایشان در نوبت خود ارجشناسی بمن می‌نمود. ولی کاری نمی‌توانست داد. نصرت‌الدوله روزی مرا خواسته بود. رفتم. گفت : «از خوزستان شکایتهای بسیاری رسیده. می‌گویند رئیس عدلیه که بجای شما رفته علنی پول می‌گیرد. بعضی اعضا را نیز نوشته که پول می‌گیرند. مگر این اعضا در زمان شما نبودند؟». گفتم : چرا ، می‌بودند. گفت : «پس چرا آن وقت شکایت نمی‌شد؟». گفتم : با بودن من که نتوانستندی رشوه گیرند و یا ناراستی کنند. گفت : «در این کاغذها درخواست کرده‌اند که باز شما را بفرستیم. ما که نمی‌توانیم شما را بفرستیم». گفتم : خود من هم نتوانم رفت.

بدینسان بیکار می‌بودم. «حقوق انتظار خدمت» که می‌بایست بدهند آن هم بجلوگیری برخورده بود. میلسپو که «قانون استخدام» را گذرانید ، دستور داده بود به هر کس «تعرفه‌ی خدمت» داده شود ، و تا آن داده نشود «حقوق انتظار» نپردازند ، و سررشته‌ی این کار در وزارت مالیه بدست چند تنی می‌بود که بدرد خودنمایی گرفتار می‌بودند و تا کسی بارها بنزدشان نرفتی و نیامدی کارش بجایی نرسیدی. صدهزارها «تعرفه» که می‌بود کمتر یکی پذیرفته شد و کمتر یکی بدشواریها برنخورد و زودتر از یک سال پایان یافت.

«تعرفه»‌ی من ماهها می‌خواست که بروم و بیایم و پایان پذیرد. از اینرو «حقوق انتظار» نمی‌توانستم گرفت و باز بتنگدستی و سختی افتاده بودیم. این داستان چون نمونه‌ی آلودگی توده است می‌نویسم :

در سال ١٣٠٢ که بخوزستان می‌رفتیم در کرمانشاهان با عربی برخوردم. چون دانست که رئیس عدلیه‌ی خوزستان می‌باشم بمن فهمانید که از کارکنان نهانی خزعل است و آنگاه دلسوزانه براهنمایی پرداخت و گفت : «اگر بخواهید در آنجا با عزت و احترام زندگی کنید نسبت بشیخ صمیمیت نشان دهید. فلان افندی در بصره که اخیراً وکیل پارلمان عراق شده از محارم اسرار شیخ است. من شما را به او معرفی می‌کنم. او را ببینید و علاقه‌ی خود را بشیخ به او اظهار دارید. چند روز پیش هم یاور رضاقلیخان هم بخوزستان می‌رفت. من او را بفلان افندی معرفی کردم». سپس بفلسفه‌بافیهای درازی پرداخت در زمینه‌ی آنکه آدم باید در اندیشه‌ی زندگانی باشد و هوشیار بوده بداند که از هر کس چه سودی توان جست.

من هیچ پاسخی ندادم و سخنان او فراموش گردیده بود تا در این روزگار تنگدستی در تهران ، روزی که به اندیشه‌ی گرو گزاردن و وام گرفتن آهنگ یکی از بنگاه‌های کارگشایی کرده و می‌خواستم از درِ آن بدرون روم ناگهان کسی در برابرم ایستاد و سلامی داد. چون نگریستم همان مرد عرب می‌بود. حال یکدیگر پرسیدیم و او با من تا درون بنگاه آمد. چون دارنده‌ی بنگاه که یک جهود می‌بود سختی از خود می‌نمود و من وام گرفتن نتوانستم و بیرون آمدیم ، درمیان راه آقای عرب فرصت بدست آورده بسخن پرداخت : «آخر جان من ، چرا بنصیحت من گوش ندادی؟!. اگر گوش داده بودی اکنون در تهران خانه‌ی ملکی داشتی ، پول در بانک داشتی ...» سخنان بسیاری گفت که من نیز همه را با خاموشی گذرانیدم.

در چنان هنگام تنگدستی یک چیز بکار ما خورد ، و آن اینکه در خوزستان که می‌بایست بمن «حقوق رتبه‌ی شش» (ریاست بدایت تهران) را دهند ، وزارت عدلیه دستور آن را فرستاده بود. مالیه نپذیرفت. حقوق رتبه‌ی چهار را پرداخته و ما در شوشتر دررفت بسیار کم داشته با آن ساخته بودیم ، اکنون بازمانده‌ی آن را طلبیدم و با فشار وزارت عدلیه بخشی از آن را (نزدیک به نهصد تومان) گرفتم که چند ماه ما را راه توانستی برد. این یک گشایشی برای ما بود.