🔶 17ـ رویهکاریها
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
آقای حقانی از مرند نوشته : در انجمنی یا بزمی که چند تنی نشستهاند و یکی دیگر از در درمیآید اینان بپا برمیخیزند و هر یکی جای خود را باو نشان میدهند. نیز چند تنی چون بدم در میرسند بهمدیگر بفرمایید بفرمایید (یا بگفتهی عوام : تعارف) میکنند. شما باینها با چه دیده مینگرید؟!
میگوییم : این شیوهها برادرِ دیگر عنوانهای پوچ است. این رویهکاریها با عنوانهای پوچ و چاپلوسیهای شاعرانه و گزافهنویسیهای دبیرانه همگی یادگار زمانهاییست که خرد و مردمی یکجا پایمال بوده و مردمان فرهنگ را جز از این چیزها نمیشناختهاند.
اگر کسی براستی دیگری را بر خود برتری نهد و پیشی دهد ما را برو نکوهش نیست. لیکن سخن ما با کسانیست که این رویهکاریها را میکنند و در دل خود چیزهای دیگری دارند. بارها دیده شده آنکه جای خود را در انجمن بتازهرسیدهای نشان میدهد ، اگر او پذیرد و در آنجای نشیند سخت میرنجد. نیز بارها دیده شده کسانی که در برابرِ در با زبان بهمدیگر بفرمایید میگویند با پا بیکدیگر پیشی میجویند. آیا چنین نمایش ناشایسته نیست؟!..
ما نیک میشناسیم که کسانی که باین رویهکاریها گرفتارند از درون دورترین کسان از مهربانی و نیکخواهی میباشند. چنین هم بایستی بودن زیرا اینگونه خودنماییها با پاکدلی نمیسازد و جز از فریبکاران سر نمیزند.
هرچه هست باید اینها را بترک گفت. چیزی که هست نباید پاسداری بیکبار از میان مردم برخیزد و بزرگ و کوچک هرگز پروای یکدیگر ندارند. ما چنین چیزی را نمیخواهیم.
ادارهها و میان لشگر و انجمنهایی که برای انجام کارهایی برپا میشود هر کدام راه خود را دارد و در آنها بزرگ و کوچک و پیش و پس شناخته میباشد. اما در انجمنهای همگانی و در بزمها که بیش از همه این رویهکاریها در آنها رخ میدهد ما برآنیم که آنکه سالش بیشتر است بالاتر نشیند و در دم در نیز جلوتر بگذرد. این شیوهایست که در نشستهای خود همیشه بکار میبندیم و چنانکه آزمودهایم رنجش از آن پدید نمیآید. زیرا سالخوردگی چیزی نیست که مردم بر سر آن کشاکش کنند بلکه چهبسا کسانی بر کم نمودن سال خود میکوشند.
اینگونه راهنماییها نخست ناگوار میافتد و سبکسران بخردهگیری برمیخیزند ولی چون بکار بسته شد هر کسی از آن خرسند میگردد زیرا میبیند که چه سودی را دربر داشته و چه آسانی در کارها پدید میآورد. گذشته از اینکه از یک رشته دروغگوییها و نادرستیها جلو میگیرد و مردمان را براستی و درستی نزدیک میسازد.
چنانکه در جای دیگری گفتهایم : ما برآنیم بنیاد زندگانی آدمیان همه بر راستی باشد و اینها گامهاییست که در آن راه برداشته میشود.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
آقای حقانی از مرند نوشته : در انجمنی یا بزمی که چند تنی نشستهاند و یکی دیگر از در درمیآید اینان بپا برمیخیزند و هر یکی جای خود را باو نشان میدهند. نیز چند تنی چون بدم در میرسند بهمدیگر بفرمایید بفرمایید (یا بگفتهی عوام : تعارف) میکنند. شما باینها با چه دیده مینگرید؟!
میگوییم : این شیوهها برادرِ دیگر عنوانهای پوچ است. این رویهکاریها با عنوانهای پوچ و چاپلوسیهای شاعرانه و گزافهنویسیهای دبیرانه همگی یادگار زمانهاییست که خرد و مردمی یکجا پایمال بوده و مردمان فرهنگ را جز از این چیزها نمیشناختهاند.
اگر کسی براستی دیگری را بر خود برتری نهد و پیشی دهد ما را برو نکوهش نیست. لیکن سخن ما با کسانیست که این رویهکاریها را میکنند و در دل خود چیزهای دیگری دارند. بارها دیده شده آنکه جای خود را در انجمن بتازهرسیدهای نشان میدهد ، اگر او پذیرد و در آنجای نشیند سخت میرنجد. نیز بارها دیده شده کسانی که در برابرِ در با زبان بهمدیگر بفرمایید میگویند با پا بیکدیگر پیشی میجویند. آیا چنین نمایش ناشایسته نیست؟!..
ما نیک میشناسیم که کسانی که باین رویهکاریها گرفتارند از درون دورترین کسان از مهربانی و نیکخواهی میباشند. چنین هم بایستی بودن زیرا اینگونه خودنماییها با پاکدلی نمیسازد و جز از فریبکاران سر نمیزند.
هرچه هست باید اینها را بترک گفت. چیزی که هست نباید پاسداری بیکبار از میان مردم برخیزد و بزرگ و کوچک هرگز پروای یکدیگر ندارند. ما چنین چیزی را نمیخواهیم.
ادارهها و میان لشگر و انجمنهایی که برای انجام کارهایی برپا میشود هر کدام راه خود را دارد و در آنها بزرگ و کوچک و پیش و پس شناخته میباشد. اما در انجمنهای همگانی و در بزمها که بیش از همه این رویهکاریها در آنها رخ میدهد ما برآنیم که آنکه سالش بیشتر است بالاتر نشیند و در دم در نیز جلوتر بگذرد. این شیوهایست که در نشستهای خود همیشه بکار میبندیم و چنانکه آزمودهایم رنجش از آن پدید نمیآید. زیرا سالخوردگی چیزی نیست که مردم بر سر آن کشاکش کنند بلکه چهبسا کسانی بر کم نمودن سال خود میکوشند.
اینگونه راهنماییها نخست ناگوار میافتد و سبکسران بخردهگیری برمیخیزند ولی چون بکار بسته شد هر کسی از آن خرسند میگردد زیرا میبیند که چه سودی را دربر داشته و چه آسانی در کارها پدید میآورد. گذشته از اینکه از یک رشته دروغگوییها و نادرستیها جلو میگیرد و مردمان را براستی و درستی نزدیک میسازد.
چنانکه در جای دیگری گفتهایم : ما برآنیم بنیاد زندگانی آدمیان همه بر راستی باشد و اینها گامهاییست که در آن راه برداشته میشود.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 35ـ بیکاری و سختی
پس از پیشامدهای خوزستان من بر آن بودم که دیگر بشهرستانها نروم. وزارت عدلیه نیز همان اندیشه را میداشت و چون در تهران جایِ باز نمیبود بیکار مانده بودم. پس از سمیعی ، نصرتالدوله و فاطمی و وثوقالدوله بوزارت عدلیه رسیدند. و هر یکی از ایشان در نوبت خود ارجشناسی بمن مینمود. ولی کاری نمیتوانست داد. نصرتالدوله روزی مرا خواسته بود. رفتم. گفت : «از خوزستان شکایتهای بسیاری رسیده. میگویند رئیس عدلیه که بجای شما رفته علنی پول میگیرد. بعضی اعضا را نیز نوشته که پول میگیرند. مگر این اعضا در زمان شما نبودند؟». گفتم : چرا ، میبودند. گفت : «پس چرا آن وقت شکایت نمیشد؟». گفتم : با بودن من که نتوانستندی رشوه گیرند و یا ناراستی کنند. گفت : «در این کاغذها درخواست کردهاند که باز شما را بفرستیم. ما که نمیتوانیم شما را بفرستیم». گفتم : خود من هم نتوانم رفت.
بدینسان بیکار میبودم. «حقوق انتظار خدمت» که میبایست بدهند آن هم بجلوگیری برخورده بود. میلسپو که «قانون استخدام» را گذرانید ، دستور داده بود به هر کس «تعرفهی خدمت» داده شود ، و تا آن داده نشود «حقوق انتظار» نپردازند ، و سررشتهی این کار در وزارت مالیه بدست چند تنی میبود که بدرد خودنمایی گرفتار میبودند و تا کسی بارها بنزدشان نرفتی و نیامدی کارش بجایی نرسیدی. صدهزارها «تعرفه» که میبود کمتر یکی پذیرفته شد و کمتر یکی بدشواریها برنخورد و زودتر از یک سال پایان یافت.
«تعرفه»ی من ماهها میخواست که بروم و بیایم و پایان پذیرد. از اینرو «حقوق انتظار» نمیتوانستم گرفت و باز بتنگدستی و سختی افتاده بودیم. این داستان چون نمونهی آلودگی توده است مینویسم :
در سال ١٣٠٢ که بخوزستان میرفتیم در کرمانشاهان با عربی برخوردم. چون دانست که رئیس عدلیهی خوزستان میباشم بمن فهمانید که از کارکنان نهانی خزعل است و آنگاه دلسوزانه براهنمایی پرداخت و گفت : «اگر بخواهید در آنجا با عزت و احترام زندگی کنید نسبت بشیخ صمیمیت نشان دهید. فلان افندی در بصره که اخیراً وکیل پارلمان عراق شده از محارم اسرار شیخ است. من شما را به او معرفی میکنم. او را ببینید و علاقهی خود را بشیخ به او اظهار دارید. چند روز پیش هم یاور رضاقلیخان هم بخوزستان میرفت. من او را بفلان افندی معرفی کردم». سپس بفلسفهبافیهای درازی پرداخت در زمینهی آنکه آدم باید در اندیشهی زندگانی باشد و هوشیار بوده بداند که از هر کس چه سودی توان جست.
من هیچ پاسخی ندادم و سخنان او فراموش گردیده بود تا در این روزگار تنگدستی در تهران ، روزی که به اندیشهی گرو گزاردن و وام گرفتن آهنگ یکی از بنگاههای کارگشایی کرده و میخواستم از درِ آن بدرون روم ناگهان کسی در برابرم ایستاد و سلامی داد. چون نگریستم همان مرد عرب میبود. حال یکدیگر پرسیدیم و او با من تا درون بنگاه آمد. چون دارندهی بنگاه که یک جهود میبود سختی از خود مینمود و من وام گرفتن نتوانستم و بیرون آمدیم ، درمیان راه آقای عرب فرصت بدست آورده بسخن پرداخت : «آخر جان من ، چرا بنصیحت من گوش ندادی؟!. اگر گوش داده بودی اکنون در تهران خانهی ملکی داشتی ، پول در بانک داشتی ...» سخنان بسیاری گفت که من نیز همه را با خاموشی گذرانیدم.
در چنان هنگام تنگدستی یک چیز بکار ما خورد ، و آن اینکه در خوزستان که میبایست بمن «حقوق رتبهی شش» (ریاست بدایت تهران) را دهند ، وزارت عدلیه دستور آن را فرستاده بود. مالیه نپذیرفت. حقوق رتبهی چهار را پرداخته و ما در شوشتر دررفت بسیار کم داشته با آن ساخته بودیم ، اکنون بازماندهی آن را طلبیدم و با فشار وزارت عدلیه بخشی از آن را (نزدیک به نهصد تومان) گرفتم که چند ماه ما را راه توانستی برد. این یک گشایشی برای ما بود.
🔸 35ـ بیکاری و سختی
پس از پیشامدهای خوزستان من بر آن بودم که دیگر بشهرستانها نروم. وزارت عدلیه نیز همان اندیشه را میداشت و چون در تهران جایِ باز نمیبود بیکار مانده بودم. پس از سمیعی ، نصرتالدوله و فاطمی و وثوقالدوله بوزارت عدلیه رسیدند. و هر یکی از ایشان در نوبت خود ارجشناسی بمن مینمود. ولی کاری نمیتوانست داد. نصرتالدوله روزی مرا خواسته بود. رفتم. گفت : «از خوزستان شکایتهای بسیاری رسیده. میگویند رئیس عدلیه که بجای شما رفته علنی پول میگیرد. بعضی اعضا را نیز نوشته که پول میگیرند. مگر این اعضا در زمان شما نبودند؟». گفتم : چرا ، میبودند. گفت : «پس چرا آن وقت شکایت نمیشد؟». گفتم : با بودن من که نتوانستندی رشوه گیرند و یا ناراستی کنند. گفت : «در این کاغذها درخواست کردهاند که باز شما را بفرستیم. ما که نمیتوانیم شما را بفرستیم». گفتم : خود من هم نتوانم رفت.
بدینسان بیکار میبودم. «حقوق انتظار خدمت» که میبایست بدهند آن هم بجلوگیری برخورده بود. میلسپو که «قانون استخدام» را گذرانید ، دستور داده بود به هر کس «تعرفهی خدمت» داده شود ، و تا آن داده نشود «حقوق انتظار» نپردازند ، و سررشتهی این کار در وزارت مالیه بدست چند تنی میبود که بدرد خودنمایی گرفتار میبودند و تا کسی بارها بنزدشان نرفتی و نیامدی کارش بجایی نرسیدی. صدهزارها «تعرفه» که میبود کمتر یکی پذیرفته شد و کمتر یکی بدشواریها برنخورد و زودتر از یک سال پایان یافت.
«تعرفه»ی من ماهها میخواست که بروم و بیایم و پایان پذیرد. از اینرو «حقوق انتظار» نمیتوانستم گرفت و باز بتنگدستی و سختی افتاده بودیم. این داستان چون نمونهی آلودگی توده است مینویسم :
در سال ١٣٠٢ که بخوزستان میرفتیم در کرمانشاهان با عربی برخوردم. چون دانست که رئیس عدلیهی خوزستان میباشم بمن فهمانید که از کارکنان نهانی خزعل است و آنگاه دلسوزانه براهنمایی پرداخت و گفت : «اگر بخواهید در آنجا با عزت و احترام زندگی کنید نسبت بشیخ صمیمیت نشان دهید. فلان افندی در بصره که اخیراً وکیل پارلمان عراق شده از محارم اسرار شیخ است. من شما را به او معرفی میکنم. او را ببینید و علاقهی خود را بشیخ به او اظهار دارید. چند روز پیش هم یاور رضاقلیخان هم بخوزستان میرفت. من او را بفلان افندی معرفی کردم». سپس بفلسفهبافیهای درازی پرداخت در زمینهی آنکه آدم باید در اندیشهی زندگانی باشد و هوشیار بوده بداند که از هر کس چه سودی توان جست.
من هیچ پاسخی ندادم و سخنان او فراموش گردیده بود تا در این روزگار تنگدستی در تهران ، روزی که به اندیشهی گرو گزاردن و وام گرفتن آهنگ یکی از بنگاههای کارگشایی کرده و میخواستم از درِ آن بدرون روم ناگهان کسی در برابرم ایستاد و سلامی داد. چون نگریستم همان مرد عرب میبود. حال یکدیگر پرسیدیم و او با من تا درون بنگاه آمد. چون دارندهی بنگاه که یک جهود میبود سختی از خود مینمود و من وام گرفتن نتوانستم و بیرون آمدیم ، درمیان راه آقای عرب فرصت بدست آورده بسخن پرداخت : «آخر جان من ، چرا بنصیحت من گوش ندادی؟!. اگر گوش داده بودی اکنون در تهران خانهی ملکی داشتی ، پول در بانک داشتی ...» سخنان بسیاری گفت که من نیز همه را با خاموشی گذرانیدم.
در چنان هنگام تنگدستی یک چیز بکار ما خورد ، و آن اینکه در خوزستان که میبایست بمن «حقوق رتبهی شش» (ریاست بدایت تهران) را دهند ، وزارت عدلیه دستور آن را فرستاده بود. مالیه نپذیرفت. حقوق رتبهی چهار را پرداخته و ما در شوشتر دررفت بسیار کم داشته با آن ساخته بودیم ، اکنون بازماندهی آن را طلبیدم و با فشار وزارت عدلیه بخشی از آن را (نزدیک به نهصد تومان) گرفتم که چند ماه ما را راه توانستی برد. این یک گشایشی برای ما بود.
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 10
اینست داستان آن بازرگانان و حاجیان. اینست راز آنکه بکیش شیعی و به پیشوایان شیعی دلبستگی مینمایند. اینان با این دستگاه گردنکشی و آزمندی که در ایران چیدهاند و آنان با آن دستگاه فرمانروایی و مفتخواری که در آنجاها برپا گردانیدهاند ، هر یکی پشتیبان دیگریند (1). هر یکی به یکدیگر نیازمند میباشند.
اینها را میگویم تا دشمنان خود را بشناسیم. میگویم تا بدانیم با چه دستههای پافشاری در نبرد میباشیم. گاهی کسانی میگویند : این دستهها که بهم بسته هستند و مردم عامی را نیز در پشت سر میدارند و دولت نیز هواداری مینماید و برخی سیاستها نیز پشتیبان آنهاست ، آیا ما خواهیم توانست بآنان چیره درآییم؟.. میگویم : بیگمان خواهیم توانست. آنان اگر زورمندند ما نیز کمزور نیستیم. در جهان نیرو تنها توپ و تفنگ و تانک و یا پول و دستهبندی نیست. آمیغها از همه نیرومندتر است.
چه دلیلی بهتر از این که از روزی که نبرد آغاز شده ما گام بگام پیش رفته و بدخواهان ما پس رفتهاند؟! چه دلیلی بهتر از این که هیچگاه با ما از روبرو نمیتوانند درآمد و همه از پشت سر یا از کنار «قاچاقی» حملههایی میکنند. اینهمه کتابها نوشتیم و به هر گروهی ایرادها گرفتیم ، کدام یکی روبرو ایستاد و پاسخی گفت؟!. آیا همینها نشان فیروزی نیست؟!.
ما اکنون گروهی هستیم و همگی از دور و نزدیک دست بهم داده میکوشیم و جوانان در همه جا نیروهای خود را در این راه بکار میبرند. اینها کم نیست. من هر زمان که نامهای از این جوانان میرسد به خشنودیم میافزاید. جوانی کمسال در زمستان از تبریز آمده بود و بازگشته. این جوان دو سه نامه فرستاده که اگر روزنامه داشتیمی بایستی بچاپ رسانیم تا دیگران نیز بخوانند و بدانند که چه فهم و جُربُزه[ای=استعداد] در جوانان بیدار گردیده.
در زمستان گذشته که وحشیگریهای تبریز و مراغه رخ داد و کسانی از یاران آنجاها آسیب دیده به تهران آمدند و در اینجا نیز بیمهایی میرفت ، در چنان روزهایی نامههای از تبریز و مراغه و شاپور و ماکو و دیگر جاها از یاران میرسید که مایهی خشنودی ما همه میگردید و باستواری و خودداریمان میافزود. برخی از جوانان نامه میفرستادند و «فدایی راه پاکدینی ...» دستینه[=امضاء] مینهادند. (2)
همان پیشامدهای مراغه و تبریز و میاندوآب ، دلیل نیکی باین گفتههای ماست. دشمنان ما چارهشان آن شده بود که ملایان و صوفیان و بهائیان و هواداران حافظ و خیام دست بهم دهند و مردم عامی را برآغالانند و بازرگانان پول بریزند و سران ادارهها از بایاهای قانونی خود چشم پوشند ـ اینها همه کرده شد و آن وحشیگریهای بسیار پست رخ داد ، ولی چه نتیجه بدست آمد؟!. آیا جز این بود که پستی دُژخویی خود را بهمگی نشان دادند؟!. آیا جز این بود که هزارها کسان را هوشیار گردانیده بخواندن کتابهای ما واداشتند؟!.
درست بدان میمانست که ماهی بر آسمان درآمده و یک دسته نادانان خود را دشمن آن گردانیدهاند و میکوشند کسی سر بالا نکند و ماه را نبیند. ولی از نادانی و سبکمغزی آواز برداشتهاند : «در آسمان ماه نیست و شما ننگرید ، سرهاتان پایین اندازید ..». این هایهوی را راه انداختهاند و این میدانند که همان مایهی هوشیاری مردم خواهد گردید و هزاران کسان که درآمدن ماه را نمیدانستند خواهند دانست.
پابرگیها :
1ـ اصل : دیگرند. ـ و
2ـ در این بخش در هنگام نوشتن چیزهایی افزوده شده.
اینست داستان آن بازرگانان و حاجیان. اینست راز آنکه بکیش شیعی و به پیشوایان شیعی دلبستگی مینمایند. اینان با این دستگاه گردنکشی و آزمندی که در ایران چیدهاند و آنان با آن دستگاه فرمانروایی و مفتخواری که در آنجاها برپا گردانیدهاند ، هر یکی پشتیبان دیگریند (1). هر یکی به یکدیگر نیازمند میباشند.
اینها را میگویم تا دشمنان خود را بشناسیم. میگویم تا بدانیم با چه دستههای پافشاری در نبرد میباشیم. گاهی کسانی میگویند : این دستهها که بهم بسته هستند و مردم عامی را نیز در پشت سر میدارند و دولت نیز هواداری مینماید و برخی سیاستها نیز پشتیبان آنهاست ، آیا ما خواهیم توانست بآنان چیره درآییم؟.. میگویم : بیگمان خواهیم توانست. آنان اگر زورمندند ما نیز کمزور نیستیم. در جهان نیرو تنها توپ و تفنگ و تانک و یا پول و دستهبندی نیست. آمیغها از همه نیرومندتر است.
چه دلیلی بهتر از این که از روزی که نبرد آغاز شده ما گام بگام پیش رفته و بدخواهان ما پس رفتهاند؟! چه دلیلی بهتر از این که هیچگاه با ما از روبرو نمیتوانند درآمد و همه از پشت سر یا از کنار «قاچاقی» حملههایی میکنند. اینهمه کتابها نوشتیم و به هر گروهی ایرادها گرفتیم ، کدام یکی روبرو ایستاد و پاسخی گفت؟!. آیا همینها نشان فیروزی نیست؟!.
ما اکنون گروهی هستیم و همگی از دور و نزدیک دست بهم داده میکوشیم و جوانان در همه جا نیروهای خود را در این راه بکار میبرند. اینها کم نیست. من هر زمان که نامهای از این جوانان میرسد به خشنودیم میافزاید. جوانی کمسال در زمستان از تبریز آمده بود و بازگشته. این جوان دو سه نامه فرستاده که اگر روزنامه داشتیمی بایستی بچاپ رسانیم تا دیگران نیز بخوانند و بدانند که چه فهم و جُربُزه[ای=استعداد] در جوانان بیدار گردیده.
در زمستان گذشته که وحشیگریهای تبریز و مراغه رخ داد و کسانی از یاران آنجاها آسیب دیده به تهران آمدند و در اینجا نیز بیمهایی میرفت ، در چنان روزهایی نامههای از تبریز و مراغه و شاپور و ماکو و دیگر جاها از یاران میرسید که مایهی خشنودی ما همه میگردید و باستواری و خودداریمان میافزود. برخی از جوانان نامه میفرستادند و «فدایی راه پاکدینی ...» دستینه[=امضاء] مینهادند. (2)
همان پیشامدهای مراغه و تبریز و میاندوآب ، دلیل نیکی باین گفتههای ماست. دشمنان ما چارهشان آن شده بود که ملایان و صوفیان و بهائیان و هواداران حافظ و خیام دست بهم دهند و مردم عامی را برآغالانند و بازرگانان پول بریزند و سران ادارهها از بایاهای قانونی خود چشم پوشند ـ اینها همه کرده شد و آن وحشیگریهای بسیار پست رخ داد ، ولی چه نتیجه بدست آمد؟!. آیا جز این بود که پستی دُژخویی خود را بهمگی نشان دادند؟!. آیا جز این بود که هزارها کسان را هوشیار گردانیده بخواندن کتابهای ما واداشتند؟!.
درست بدان میمانست که ماهی بر آسمان درآمده و یک دسته نادانان خود را دشمن آن گردانیدهاند و میکوشند کسی سر بالا نکند و ماه را نبیند. ولی از نادانی و سبکمغزی آواز برداشتهاند : «در آسمان ماه نیست و شما ننگرید ، سرهاتان پایین اندازید ..». این هایهوی را راه انداختهاند و این میدانند که همان مایهی هوشیاری مردم خواهد گردید و هزاران کسان که درآمدن ماه را نمیدانستند خواهند دانست.
پابرگیها :
1ـ اصل : دیگرند. ـ و
2ـ در این بخش در هنگام نوشتن چیزهایی افزوده شده.
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
حاجیمیرزاحسن مجتهد تبریز
(بدخواهان مشروطه)
یکی از بدخواهان بنام مشروطه حاجیمیرزاحسن مجتهد تبریز را باید شمرد. این مرد در آغاز جنبش مشروطه با مردم همراهی نمود ولی چند ماهی نگذشت که درمیانه دوتیرگی پیدا شد و آزادیخواهان او را از تبریز بیرون کردند که به تهران آمد و در اینجا با حاجیشیخ فضلالله و دیگران همراه گردید. ولی سپس دارالشورا میانجیگری نموده او را به تبریز بازگردانید. چیزی که هست آقای مجتهد دل با مشروطه پاک نداشت و همینکه محمدعلیمیرزا در تهران مجلس را بتوپ بست او نیز در تبریز دستگاه اسلامیه و دوچی را برچید که چهار ماه درمیان کویهای شهر جنگ میرفت و با پیروزی مجاهدان بپایان رسید. داستان بدخواهیهای این مجتهد با مشروطه دراز است. کسانی که میخواهند باید تاریخ مشروطه را بخوانند.
پرچم روزانه ش 133 : یکشنبه 7 تیر 1321
(بدخواهان مشروطه)
یکی از بدخواهان بنام مشروطه حاجیمیرزاحسن مجتهد تبریز را باید شمرد. این مرد در آغاز جنبش مشروطه با مردم همراهی نمود ولی چند ماهی نگذشت که درمیانه دوتیرگی پیدا شد و آزادیخواهان او را از تبریز بیرون کردند که به تهران آمد و در اینجا با حاجیشیخ فضلالله و دیگران همراه گردید. ولی سپس دارالشورا میانجیگری نموده او را به تبریز بازگردانید. چیزی که هست آقای مجتهد دل با مشروطه پاک نداشت و همینکه محمدعلیمیرزا در تهران مجلس را بتوپ بست او نیز در تبریز دستگاه اسلامیه و دوچی را برچید که چهار ماه درمیان کویهای شهر جنگ میرفت و با پیروزی مجاهدان بپایان رسید. داستان بدخواهیهای این مجتهد با مشروطه دراز است. کسانی که میخواهند باید تاریخ مشروطه را بخوانند.
پرچم روزانه ش 133 : یکشنبه 7 تیر 1321
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
شاپشال
(بدخواهان مشروطه)
یکی از دشمنان ایران و بدخواهان مشروطه ، این شاپشال میباشد. این مرد بنام آموزگار زبان روسی در دستگاه ولیعهدی محمدعلیمیرزا میزیست ولی در واقع آموزگار همه چیز او بود. در واقع برای این بود که سیاست دولت امپراتوری دولت استبدادی روس را در ایران پیش برد. اینبود چون مشروطه برخاست ، این از دشمنان سخت آن بود و محمدعلیمیرزا را بدشمنی با آن برمیانگیخت. از اینسوی آزادیخواهان نیز او را دشمن خود میشناختند و در روزنامهها نکوهش مینوشتند. یک بار هم دارالشورا بیرون کردن او را از دربار خواستار گردید ولی محمدعلیمیرزا دست ازو برنداشت و چنانکه گفته شد کسی که محمدعلیمیرزا را بکشتن میرزاجهانگیرخان و ملکالمتکلمین واداشت این مرد تیرهدرون بود.
پرچم روزانه ش 134 : دوشنبه 8 تیر 1321
(بدخواهان مشروطه)
یکی از دشمنان ایران و بدخواهان مشروطه ، این شاپشال میباشد. این مرد بنام آموزگار زبان روسی در دستگاه ولیعهدی محمدعلیمیرزا میزیست ولی در واقع آموزگار همه چیز او بود. در واقع برای این بود که سیاست دولت امپراتوری دولت استبدادی روس را در ایران پیش برد. اینبود چون مشروطه برخاست ، این از دشمنان سخت آن بود و محمدعلیمیرزا را بدشمنی با آن برمیانگیخت. از اینسوی آزادیخواهان نیز او را دشمن خود میشناختند و در روزنامهها نکوهش مینوشتند. یک بار هم دارالشورا بیرون کردن او را از دربار خواستار گردید ولی محمدعلیمیرزا دست ازو برنداشت و چنانکه گفته شد کسی که محمدعلیمیرزا را بکشتن میرزاجهانگیرخان و ملکالمتکلمین واداشت این مرد تیرهدرون بود.
پرچم روزانه ش 134 : دوشنبه 8 تیر 1321
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
حاجیشیخفضلالله نوری
(بدخواهان مشروطه)
یکی از بدخواهان مشروطه حاجیشیخفضلالله نوری بوده. این مجتهد تهران نخست همگام دو سید هواخواهی از مشروطه مینمود. ولی از زمانی که گفتگوی متمم قانون اساسی بمیان آمد این بمخالفت برخاست و سرانجام کار بآنجا کشید که با گروه بسیاری از تهران کوچیده در شاهعبدالعظیم بستی نشست. سپس نیز کشاکشهای بسیاری با مشروطه نمود تا هنگامی که پس از برافتادن محمدعلیمیرزا در سال 1327 او را در تهران بدار کشیدند. این عکس که در سالهای پیش از مشروطه برداشته شده او را با پیرامونیان خود نشان میدهد.
پرچم روزانه ش 135 : سهشنبه 9 تیر 1321
(بدخواهان مشروطه)
یکی از بدخواهان مشروطه حاجیشیخفضلالله نوری بوده. این مجتهد تهران نخست همگام دو سید هواخواهی از مشروطه مینمود. ولی از زمانی که گفتگوی متمم قانون اساسی بمیان آمد این بمخالفت برخاست و سرانجام کار بآنجا کشید که با گروه بسیاری از تهران کوچیده در شاهعبدالعظیم بستی نشست. سپس نیز کشاکشهای بسیاری با مشروطه نمود تا هنگامی که پس از برافتادن محمدعلیمیرزا در سال 1327 او را در تهران بدار کشیدند. این عکس که در سالهای پیش از مشروطه برداشته شده او را با پیرامونیان خود نشان میدهد.
پرچم روزانه ش 135 : سهشنبه 9 تیر 1321
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
✴️ مشروطه و ملایان
پیش از زمان مشروطه درمیان ملایان نیکان و بدان هر دو میبودند. ولی چون مشروطه برخاست و ناسازگاری ملایی با آن دستگاه روشن گردید کسانی که بهره از پاکدلی و نیکخواهی میداشتند خود را بکنار کشیدند ، و نماندند در ملایی مگر تیرهدرونانی که از زندگی جز شکمپرستی و کامگزاری را نفهمیدهاند و از نیکخواهی و دلسوزی بمردم بیکبار بیبهرهاند.
((کتاب بخوانند و داوری کنند (یا شیعیگری) ، ص 111))
پیش از زمان مشروطه درمیان ملایان نیکان و بدان هر دو میبودند. ولی چون مشروطه برخاست و ناسازگاری ملایی با آن دستگاه روشن گردید کسانی که بهره از پاکدلی و نیکخواهی میداشتند خود را بکنار کشیدند ، و نماندند در ملایی مگر تیرهدرونانی که از زندگی جز شکمپرستی و کامگزاری را نفهمیدهاند و از نیکخواهی و دلسوزی بمردم بیکبار بیبهرهاند.
((کتاب بخوانند و داوری کنند (یا شیعیگری) ، ص 111))
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 286
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی هفتم ـ پدید آوردن نام ابزار از فعل : ماله ، دیده ، پیمانه ، استره ، آتشزنه ، تابه ، رنده ، تازانه ، کیله ، وزنه و مانند اینها.
ماله و دیده بینیاز از گزارش میباشد.
پیمانه از پیماندن است که در فرهنگها نیامده ولی یقین است که بکار میرفته و کنون هم گویا در تویسرکان و آن پیرامونها بکار میرود.
رنده از رندیدن است که در فرهنگها آورده شده.
استره از استردن و بمعنی تیغ روتراشی بکار میرود.
تابه از تابیدن میآید که معنیهای گوناگون دارد و یک معنی آن که برشتن و سرخ کردن باشد و در اینجا مقصود همانست از فرهنگها فوت شده.
آتشزنه چخماق است که ابزار آتش زدن میباشد.
تازانه از تازاندن آمده و همانست که تازیانه هم گفته میشود. در فرهنگها پنداشتهاند اصل کلمه تازیانه میباشد و تازانه سبک شده از آنست. ولی از روی قاعده تازانه را باید اصل شمرد. به هر حال تازانه در شعرها بسیار کار رفته : فردوسی گوید :
شوم زود تازانه بازآورم اگر چند رنج دراز آورم
سنبه از سنبیدن است که شکل دیگر سفتن باشد.
کیله و وزنه دو کلمهی عربی است که بدستیاری پسوند فارسی بکار رفته. از اینجا پیداست که این معنی پسوند تا زمانهای پس از اسلام معروف بوده.
این معنی پسوند را قیاسی نمیتوان شمرد. زیرا امروز معروف نیست و از اینجا ما نمیتوانیم از پیش خود چنان کلمههایی را پدید آوریم.
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی هفتم ـ پدید آوردن نام ابزار از فعل : ماله ، دیده ، پیمانه ، استره ، آتشزنه ، تابه ، رنده ، تازانه ، کیله ، وزنه و مانند اینها.
ماله و دیده بینیاز از گزارش میباشد.
پیمانه از پیماندن است که در فرهنگها نیامده ولی یقین است که بکار میرفته و کنون هم گویا در تویسرکان و آن پیرامونها بکار میرود.
رنده از رندیدن است که در فرهنگها آورده شده.
استره از استردن و بمعنی تیغ روتراشی بکار میرود.
تابه از تابیدن میآید که معنیهای گوناگون دارد و یک معنی آن که برشتن و سرخ کردن باشد و در اینجا مقصود همانست از فرهنگها فوت شده.
آتشزنه چخماق است که ابزار آتش زدن میباشد.
تازانه از تازاندن آمده و همانست که تازیانه هم گفته میشود. در فرهنگها پنداشتهاند اصل کلمه تازیانه میباشد و تازانه سبک شده از آنست. ولی از روی قاعده تازانه را باید اصل شمرد. به هر حال تازانه در شعرها بسیار کار رفته : فردوسی گوید :
شوم زود تازانه بازآورم اگر چند رنج دراز آورم
سنبه از سنبیدن است که شکل دیگر سفتن باشد.
کیله و وزنه دو کلمهی عربی است که بدستیاری پسوند فارسی بکار رفته. از اینجا پیداست که این معنی پسوند تا زمانهای پس از اسلام معروف بوده.
این معنی پسوند را قیاسی نمیتوان شمرد. زیرا امروز معروف نیست و از اینجا ما نمیتوانیم از پیش خود چنان کلمههایی را پدید آوریم.
🔶 18ـ هر کاری از بهر نتیجهای باید بود تکهی یک از دو
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
زمانی که ما پیمان را آغاز نمودیم در شمارهی نخستین یاد کردیم که این نامه راهی را دنبال میکند و نمیتواند بسخنان پراکنده پرداختن. گفتیم کسانی که این نامه را میخوانند اگر گفتههای ما را میپذیرند و براست میدارند بنام راستیپرستی چیزی بنگارند و پاکدلانه گواهی دهند و اگر نمیپذیرند میتوانند آنچه باندیشهی ایشان میرسد بنویسند و از ما پاسخ خواهند.
با اینهمه دیده شد کسانی پیاپی شعر ساختند و فرستادند ، گفتار پرداختند و فرستادند. ناگزیر شدیم چندین بار یادآوری کنیم. با این هم کسانی بازنایستادند و پارهای از اینان چون گفته یا نوشتهشان چاپ نیافت رنجش پیدا کردند و از ما روگردان شدند.
ولی ما از راه خود برنگشتیم و رشته را بدست این و آن ندادیم و به یاری خدا توانستیم که هر ساله یک یا چند زمینه را گرفته روشن گردانیم. این یکی از نگهداریهای خداست که پیمان در چهار سال از راه خود نپیچیده و در سراسر شمارههای آن دو گفته که باهم نسازد پیدا نتوان کرد.
لیکن چون اینگونه پراکندهنویسی یکی از آلودگیهاست و ما میبینیم بسیاری از مردم گرفتار آن میباشند میخواهیم چیزهایی در این باره بنگاریم و زیان آن را بازنماییم :
هر کاری از بهر نتیجهای باید بود. ما میخواهیم بدانیم این کار که انبوهی پیش گرفتهاند چه نتیجهای دارد و از بهر چه آن را میکنند؟ اگر از بهر آن میکنند که آگاهیهایی بمردم یاد دهند و بر دانش آنها بیفزایند و یا از بهر آنکه پندهایی بیاموزند و راهنماییهایی کنند اینکار باین سادگی نیست و آن را شرطهایی در کار است.
تنها از پندآموزی و راهنمایی سخن میرانیم. کسی که میخواهد بمردم پند آموزد باید پیش از همه ببیند آیا گفتن یا نوشتن را اثری هست یا نه. اگر اثری نیست بیهوده خود را نرنجاند. پس از آن ببیند آیا دیگری پیش ازو بچنین کاری پرداخته یا نه. اگر پرداخته پاکدلانه به یاری او برخیزد و آواز بآواز او بیندازد که هم اثرش بیشتر گردد و شنوندگان زودتر و بهتر پذیرند و هم به رنج فراوان نیاز نیفتد. پس از آن بزمینهای که درآمده و گفتگو میدارد آن را درست بسنجد و بفهمد و در گفتههای خود همگی آن را دنبال کند. اگر گفتگو از دین است بهمهی گوشههای آن درآید و تنها بیک سخن نارسا بسنده نکند. هرگاه سخن از خویهای نیکوست همگی آنها را بشمارد و یک کار درستی را انجام دهد. پس از آن گفتاری که میراند بر سر آن ایستادگی نماید و تنها بیک بار گفتن و یا نوشتن بسنده نکند و آنچه امروز میگوید فردا آن را فراموش نسازد و بگفتههای ناسازگار برنخیزد. پس از آن هرچه میگوید خویشتن بکار بندد و کردار با گفتار یکی گرداند. گذشته از همهی اینها در گفتگو از زیست آدمیان و اینگونه زمینههای سترگ گوینده باید یا خویشتن راهی را باز کند و چنین شایستگیای را دارا باشد و یا از یک راهشناس دیگری پیروی نموده پایهی گفتههای خود را بر آن بگزارد وگرنه یک سخن از اینجا و یک سخن از آنجا جز زیان نتیجه نخواهد داد. اینست شرطهایی که برای گفتن و نوشتن در این زمینهها در کار است.
ولی ما میبینیم کسانی که گفتارنویسی میکنند هرگز دربند این شرطها نیستند و اگر راستی را بخواهیم ، اینان جز راه هوس نمیپویند و این را هم یک گونه خودنمایی میشناسند و روزنامه یا مهنامه را جز نمایشگاهی نمیدانند که هر کسی در آن هنر خود را نماید.
این بیماری ریشهی دیگری دارد. امروز هر کسی که چند سالی در یک مدرسه بسر داده و بیک رشتهای از فقه و اصول و نحو عربی و منطق و مانند این پرداخته و یا دبیرستانی را بپایان رسانیده و نمونههایی از این دانش و آن دانش فراگرفته و یا بخویشتن از این کتاب و از آن روزنامه چیزهایی آموخته هر یکی بهمین مایهی اندک بسنده نموده خود را در راه رستگاری میشمارد بلکه هوس راهنمایی میکند و از درماندگی و کمخردی این نمیاندیشد که این چیزهایی که او در دل دارد آیا چه گرهی از کار جهان باز کند؟! بسیاری از جوانان همینکه چند اندیشهای فراگرفتند بگفتارنویسی میپردازند و این نمیفهمند که چنانکه ایشان را سر شنودن و یاد گرفتن نیست دیگران نیز همین حال را دارند و این چیزنگاری جز کار بیهوده نمیباشد. بلکه پارهای چندان کوتاهاندیشند که دربند شنیدن و نشنیدن دیگران نیستند و تنها گفتن یا نوشتن را میخواهند و از آن لذت مییابند. روشنتر بگویم : همچون کودکان از کار خود نتیجه نمیخواهند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
زمانی که ما پیمان را آغاز نمودیم در شمارهی نخستین یاد کردیم که این نامه راهی را دنبال میکند و نمیتواند بسخنان پراکنده پرداختن. گفتیم کسانی که این نامه را میخوانند اگر گفتههای ما را میپذیرند و براست میدارند بنام راستیپرستی چیزی بنگارند و پاکدلانه گواهی دهند و اگر نمیپذیرند میتوانند آنچه باندیشهی ایشان میرسد بنویسند و از ما پاسخ خواهند.
با اینهمه دیده شد کسانی پیاپی شعر ساختند و فرستادند ، گفتار پرداختند و فرستادند. ناگزیر شدیم چندین بار یادآوری کنیم. با این هم کسانی بازنایستادند و پارهای از اینان چون گفته یا نوشتهشان چاپ نیافت رنجش پیدا کردند و از ما روگردان شدند.
ولی ما از راه خود برنگشتیم و رشته را بدست این و آن ندادیم و به یاری خدا توانستیم که هر ساله یک یا چند زمینه را گرفته روشن گردانیم. این یکی از نگهداریهای خداست که پیمان در چهار سال از راه خود نپیچیده و در سراسر شمارههای آن دو گفته که باهم نسازد پیدا نتوان کرد.
لیکن چون اینگونه پراکندهنویسی یکی از آلودگیهاست و ما میبینیم بسیاری از مردم گرفتار آن میباشند میخواهیم چیزهایی در این باره بنگاریم و زیان آن را بازنماییم :
هر کاری از بهر نتیجهای باید بود. ما میخواهیم بدانیم این کار که انبوهی پیش گرفتهاند چه نتیجهای دارد و از بهر چه آن را میکنند؟ اگر از بهر آن میکنند که آگاهیهایی بمردم یاد دهند و بر دانش آنها بیفزایند و یا از بهر آنکه پندهایی بیاموزند و راهنماییهایی کنند اینکار باین سادگی نیست و آن را شرطهایی در کار است.
تنها از پندآموزی و راهنمایی سخن میرانیم. کسی که میخواهد بمردم پند آموزد باید پیش از همه ببیند آیا گفتن یا نوشتن را اثری هست یا نه. اگر اثری نیست بیهوده خود را نرنجاند. پس از آن ببیند آیا دیگری پیش ازو بچنین کاری پرداخته یا نه. اگر پرداخته پاکدلانه به یاری او برخیزد و آواز بآواز او بیندازد که هم اثرش بیشتر گردد و شنوندگان زودتر و بهتر پذیرند و هم به رنج فراوان نیاز نیفتد. پس از آن بزمینهای که درآمده و گفتگو میدارد آن را درست بسنجد و بفهمد و در گفتههای خود همگی آن را دنبال کند. اگر گفتگو از دین است بهمهی گوشههای آن درآید و تنها بیک سخن نارسا بسنده نکند. هرگاه سخن از خویهای نیکوست همگی آنها را بشمارد و یک کار درستی را انجام دهد. پس از آن گفتاری که میراند بر سر آن ایستادگی نماید و تنها بیک بار گفتن و یا نوشتن بسنده نکند و آنچه امروز میگوید فردا آن را فراموش نسازد و بگفتههای ناسازگار برنخیزد. پس از آن هرچه میگوید خویشتن بکار بندد و کردار با گفتار یکی گرداند. گذشته از همهی اینها در گفتگو از زیست آدمیان و اینگونه زمینههای سترگ گوینده باید یا خویشتن راهی را باز کند و چنین شایستگیای را دارا باشد و یا از یک راهشناس دیگری پیروی نموده پایهی گفتههای خود را بر آن بگزارد وگرنه یک سخن از اینجا و یک سخن از آنجا جز زیان نتیجه نخواهد داد. اینست شرطهایی که برای گفتن و نوشتن در این زمینهها در کار است.
ولی ما میبینیم کسانی که گفتارنویسی میکنند هرگز دربند این شرطها نیستند و اگر راستی را بخواهیم ، اینان جز راه هوس نمیپویند و این را هم یک گونه خودنمایی میشناسند و روزنامه یا مهنامه را جز نمایشگاهی نمیدانند که هر کسی در آن هنر خود را نماید.
این بیماری ریشهی دیگری دارد. امروز هر کسی که چند سالی در یک مدرسه بسر داده و بیک رشتهای از فقه و اصول و نحو عربی و منطق و مانند این پرداخته و یا دبیرستانی را بپایان رسانیده و نمونههایی از این دانش و آن دانش فراگرفته و یا بخویشتن از این کتاب و از آن روزنامه چیزهایی آموخته هر یکی بهمین مایهی اندک بسنده نموده خود را در راه رستگاری میشمارد بلکه هوس راهنمایی میکند و از درماندگی و کمخردی این نمیاندیشد که این چیزهایی که او در دل دارد آیا چه گرهی از کار جهان باز کند؟! بسیاری از جوانان همینکه چند اندیشهای فراگرفتند بگفتارنویسی میپردازند و این نمیفهمند که چنانکه ایشان را سر شنودن و یاد گرفتن نیست دیگران نیز همین حال را دارند و این چیزنگاری جز کار بیهوده نمیباشد. بلکه پارهای چندان کوتاهاندیشند که دربند شنیدن و نشنیدن دیگران نیستند و تنها گفتن یا نوشتن را میخواهند و از آن لذت مییابند. روشنتر بگویم : همچون کودکان از کار خود نتیجه نمیخواهند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 36ـ روزهای بیکاری را با چه میگذرانیدم (تکهی یک از دو)
در همان هنگامها (1) بیشتر ساعتهای خود را با خواندن و نوشتن بسر میبردم. یادداشتهایی که از خوزستان همراه آورده بودم ، در تهران فرصت داشتم که بکتابخانهها روم و دانستههای خود را درستتر گردانم و کتابها پدید آورم.
نخست چیزی که نوشتم و بچاپ رسانیدم دفتر «آذری یا زبان باستان آذربایجان» بود. داستانش آنکه چون در عثمانی مشروطه شد و دسته «ژُن ترک» رشتهی کارهای آن کشور را بدست گرفتند ، آنان سیاست خود را به «پانترکیزم» نهاده برآن کوشیدند که هرچه ترکست بسر خود گرد آورند و یک تودهی بزرگ با فرمانروایی نیرومند بنیاد گزارند ، و از جمله چشمشان را بآذربایجان و دیگر بخشهای ایران که بترکی سخن گفته میشود برگردانیدند. چون در آن باره گفتارها مینوشتند ، روزنامههای ایران بزبان آمدند و چند رشته کشاکشهایی درمیانه رخ داد. آنها مینوشتند آذربایجانیان ترکند و اینان پاسخ میدادند که نیستند. نه آنان دلیلی میآوردند و نه اینان. گاهی نیز سخنان تلخی بهمدیگر میزدند.
هنگامی که من از آذربایجان به تهران آمدم باز چنین کشاکشی درمیان میبود و روزنامهی ایران و دیگر روزنامهها گفتارهایی مینوشتند. از آن هنگام در اندیشهی من بود که بجستجوهای تاریخی پردازم و زمینه را از راه دانش روشن گردانم. بویژه که آذربایجانی میبودم و خود میخواستم تبار آذربایجانیان را بشناسم.
آنبود در این هنگام که بیکار میبودم و بخواندن کتابها میپرداختم در آن زمینه بآگاهیهای بسیار سودمند و ارجداری رسیدم و آنها را گرد آورده دفتری گردانیدم و بچاپش پرداختم.
این کتاب با همهی کوچکی چون زمینهی ارجداری را دنبال میکرد و نخست بار بود که در ایران کتابی بشیوهی دانشمندانه بیرون میآمد ، آوازهی بزرگی پیدا کرد و همبستگی من با انجمنهای دانشی از همانجا آغاز گردید.
چون چاپ کتاب در چاپخانهی شوروی میبود ، نخست دانشمندان روسی خواهان آن گردیدند و سفارت شوروی ده نسخه از آن خرید. مسیو چایکین (2) شرقشناس روسی که در تهران میبود ، خواستار دیدار من گردید. سپس دوست ما آقای محمدِ احمد «تقریظی» بآن در بخش انگلیسی «تایمز» عراق بچاپ رسانید و نسخههای کتاب را که به انجمنهای دانشی لندن فرستاده بود ، سر دنیسن راس (3) رئیس دانشکدهی زبانهای شرقی ، کوتاه شدهی آن را به انگلیسی ترجمه کرد. با پیشنهاد آقای محمد احمد و سر دنیسن راس مرا به اندامی در انجمن آسیایی همایونی (4) و در انجمن جغرافیایی آسیایی برگزیدند. همچنان به دو انجمنی در آمریکا (5) برگزیده شدم. پس از همه آکادمی آمریکا مرا از اندامان خود گردانید. اینها بدستاویز آن کتاب و خود نتیجهی مهربانی دوست دانشمند ما خانبهادر (یا محمد احمد) بود.
باز در همان هنگام «تاریخ پانصد سالهی خوزستان» را نوشته بپایان رسانیدم ، و چون دکتر افشار که میباید او را نیز از دوستان دانشمند خود شمارم مهنامهی «آینده» را بنیاد گزارده از من نیز گفتار خواسته بود ، کوتاهشدهی آن را در چند گفتار در آن مهنامه بچاپ رسانیدم.
درمیان جستجو از زبان آذری به یک داستان شگفت برخورده بودم ، و آن اینکه صفویان سید نبودهاند و تبار «سیادت» دربارهی آنها راست نیست. چون در دفتر «آذری» در حاشیهای این را نوشتم ، پس از پراکنده شدن آن دفتر میرزامحمدخان قزوینی از پاریس و کسان بسیاری از تهران بخردهگیریها پرداختند. بلکه کسانی از راه دشمنی پیش آمدند. از اینرو کوتاهشدهی دانستههای خود را در آن باره هم گفتارهایی کرده به «آینده» دادم که چون چاپ شد آوازهاش تا به اروپا رسید و برخی هایهویها پدید آورد. ولی کمی نگذشت که همه آن را پذیرفتند.
بدینسان روزهای بیکاری خود را با خواندن و نوشتن میگذرانیدم. اینها در زمینهی تاریخ میبود. جستجوهایی نیز دربارهی زبان میداشتم. گذشته از نیمزبانهای مازندرانی و شوشتری و دزفولی که پرداخته بودم ، جستجو از آذری که خود نیمزبان دیگری میبوده مرا بزمینهی زبانشناسی هرچه نزدیکتر گردانیده بود. جستجو از نیمزبانها را در تهران نیز دنبال میکردم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سال 1304
2ـ K.I.Chaikin
3ـ Sir Edward Denison Ross
4ـ The Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland
5ـ یکی از آنها The National Geographic Society بود.
🔸 36ـ روزهای بیکاری را با چه میگذرانیدم (تکهی یک از دو)
در همان هنگامها (1) بیشتر ساعتهای خود را با خواندن و نوشتن بسر میبردم. یادداشتهایی که از خوزستان همراه آورده بودم ، در تهران فرصت داشتم که بکتابخانهها روم و دانستههای خود را درستتر گردانم و کتابها پدید آورم.
نخست چیزی که نوشتم و بچاپ رسانیدم دفتر «آذری یا زبان باستان آذربایجان» بود. داستانش آنکه چون در عثمانی مشروطه شد و دسته «ژُن ترک» رشتهی کارهای آن کشور را بدست گرفتند ، آنان سیاست خود را به «پانترکیزم» نهاده برآن کوشیدند که هرچه ترکست بسر خود گرد آورند و یک تودهی بزرگ با فرمانروایی نیرومند بنیاد گزارند ، و از جمله چشمشان را بآذربایجان و دیگر بخشهای ایران که بترکی سخن گفته میشود برگردانیدند. چون در آن باره گفتارها مینوشتند ، روزنامههای ایران بزبان آمدند و چند رشته کشاکشهایی درمیانه رخ داد. آنها مینوشتند آذربایجانیان ترکند و اینان پاسخ میدادند که نیستند. نه آنان دلیلی میآوردند و نه اینان. گاهی نیز سخنان تلخی بهمدیگر میزدند.
هنگامی که من از آذربایجان به تهران آمدم باز چنین کشاکشی درمیان میبود و روزنامهی ایران و دیگر روزنامهها گفتارهایی مینوشتند. از آن هنگام در اندیشهی من بود که بجستجوهای تاریخی پردازم و زمینه را از راه دانش روشن گردانم. بویژه که آذربایجانی میبودم و خود میخواستم تبار آذربایجانیان را بشناسم.
آنبود در این هنگام که بیکار میبودم و بخواندن کتابها میپرداختم در آن زمینه بآگاهیهای بسیار سودمند و ارجداری رسیدم و آنها را گرد آورده دفتری گردانیدم و بچاپش پرداختم.
این کتاب با همهی کوچکی چون زمینهی ارجداری را دنبال میکرد و نخست بار بود که در ایران کتابی بشیوهی دانشمندانه بیرون میآمد ، آوازهی بزرگی پیدا کرد و همبستگی من با انجمنهای دانشی از همانجا آغاز گردید.
چون چاپ کتاب در چاپخانهی شوروی میبود ، نخست دانشمندان روسی خواهان آن گردیدند و سفارت شوروی ده نسخه از آن خرید. مسیو چایکین (2) شرقشناس روسی که در تهران میبود ، خواستار دیدار من گردید. سپس دوست ما آقای محمدِ احمد «تقریظی» بآن در بخش انگلیسی «تایمز» عراق بچاپ رسانید و نسخههای کتاب را که به انجمنهای دانشی لندن فرستاده بود ، سر دنیسن راس (3) رئیس دانشکدهی زبانهای شرقی ، کوتاه شدهی آن را به انگلیسی ترجمه کرد. با پیشنهاد آقای محمد احمد و سر دنیسن راس مرا به اندامی در انجمن آسیایی همایونی (4) و در انجمن جغرافیایی آسیایی برگزیدند. همچنان به دو انجمنی در آمریکا (5) برگزیده شدم. پس از همه آکادمی آمریکا مرا از اندامان خود گردانید. اینها بدستاویز آن کتاب و خود نتیجهی مهربانی دوست دانشمند ما خانبهادر (یا محمد احمد) بود.
باز در همان هنگام «تاریخ پانصد سالهی خوزستان» را نوشته بپایان رسانیدم ، و چون دکتر افشار که میباید او را نیز از دوستان دانشمند خود شمارم مهنامهی «آینده» را بنیاد گزارده از من نیز گفتار خواسته بود ، کوتاهشدهی آن را در چند گفتار در آن مهنامه بچاپ رسانیدم.
درمیان جستجو از زبان آذری به یک داستان شگفت برخورده بودم ، و آن اینکه صفویان سید نبودهاند و تبار «سیادت» دربارهی آنها راست نیست. چون در دفتر «آذری» در حاشیهای این را نوشتم ، پس از پراکنده شدن آن دفتر میرزامحمدخان قزوینی از پاریس و کسان بسیاری از تهران بخردهگیریها پرداختند. بلکه کسانی از راه دشمنی پیش آمدند. از اینرو کوتاهشدهی دانستههای خود را در آن باره هم گفتارهایی کرده به «آینده» دادم که چون چاپ شد آوازهاش تا به اروپا رسید و برخی هایهویها پدید آورد. ولی کمی نگذشت که همه آن را پذیرفتند.
بدینسان روزهای بیکاری خود را با خواندن و نوشتن میگذرانیدم. اینها در زمینهی تاریخ میبود. جستجوهایی نیز دربارهی زبان میداشتم. گذشته از نیمزبانهای مازندرانی و شوشتری و دزفولی که پرداخته بودم ، جستجو از آذری که خود نیمزبان دیگری میبوده مرا بزمینهی زبانشناسی هرچه نزدیکتر گردانیده بود. جستجو از نیمزبانها را در تهران نیز دنبال میکردم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سال 1304
2ـ K.I.Chaikin
3ـ Sir Edward Denison Ross
4ـ The Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland
5ـ یکی از آنها The National Geographic Society بود.
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 11
بتازگی یکی از یاران به تبریز رفته بود. میگوید : به یکی از ادارهها رفتم. گفته میشد نود درصد از مایند. مرا شگفت افتاده که آقای استاندار پیشنهاد کرده که هر که از پاکدینانست در آذربایجان نگزارده بجای دیگر فرستند. جناب استاندار چرا این نمیداند که همهی پاکدینان کارمند دولت نیستند تا در زیر دست او باشند. آنگاه گرفتم که چنان کاری کرده شد و آذربایجان از این گروه تهی گردید. چند ماه دیگر باز گروهی پدید خواهد آمد. چند سال پیش نه این سخنان میبود و نه کسی هوادار آنها شمرده میشد. آنهمه کسان در این چند سال پدید آمدهاند و باز کسان دیگری پدید توانند آمد.
جناب استاندار چیزی را که هزار بار آزموده شده چرا میآزماید؟!. اگر جلو هر چیزی را با زور توان گرفت جلو فهم و دریافت را نتوان گرفت. داستان آمیغها [=حقایق] داستان آب روانست که چون جلوش را گیرند بزور و فشار افزاید و نیرویش بیشتر گردد.
جناب استاندار چرا آن نکرد که چون به تبریز رسید و از آن «جنایتها» آگاه گردید بشهربانی دستور دهد که بزهکاران را دنبال کند و پرونده پدید آورده بدادگاه فرستد؟!. چرا آن نکرد که بوحشیگریهای بسیار پست مراغه (که هنوز هم پایان نیافته) پایان دهد و آبروی توده و کشور را نگاه دارد؟! چرا آن نکرد که بملایان پاسخ داده بگوید : «آنان مینویسند و دلیل میآورند ، شما نیز بنویسید و دلیل آورید. وحشیگری جز مایهی رسوایی نیست!..» چرا اینها را نکرد که هم قانون را روان گرداند و هم نام نیکی از خود بیادگار گزارد؟!. چرا بجای همهی اینها پا میفشارد که خاندان مقدم را که آنهمه گزند و آسیب دیدهاند آواره گرداند؟!.
جناب استاندار چرا نمیاندیشد که آن تلگرافهای قانونشکنانهی پیاپی که میفرستد روزی خواهد بود که باید پاسخ دهد؟!.
گفته شد [کتاب] «[در] پاسخ بدخواهان» در همه جا نیک هناییده[=اثر کرده] و از تبریز و دیگر جاها نامههایی رسیده.
آقای کسروی گفت : ما هیچ نمیخواستیم چنان کتابی نویسیم و از دشواریهای قرآن سخن رانیم. قرآن در نزد ما گرامیست و ما تا میتوانیم باید پاس آن را داریم. ولی امروز قرآن افزاری در دست فریبکاران و سودجویان گردیده و این یکی از کارهای ماست که آن کتاب ورجاوند را از دست ناپاک آنان بگیریم.
ببینید : فلان جوان یا فلان مرد چون زمانی در قم یا در جای دیگر بدرس عربی پرداخته بجای آنکه پی کاری رود قرآن را دستاویز میگیرد و بفریبکاری و مفتخواری میپردازد.
مثلاً جوانی زنجانی پسر فلان مسگر یا بَهمان آهنگر ، از کار گریخته و زمانی در قم گذرانیده و مزهی مفتخواری را چشیده به تهران میآید و در اینجا با این سختی زندگانی بآرزوی زن گرفتن و خانه آراستن میافتد و بجای آنکه در بازار بداد و ستد پردازد یا در نزد بازرگانی نویسندگی کند یا در عدلیه وکالت پذیرد ، همهی اینها را فراموش میکند و قرآن را دستاویز یاوهبافیها و مردمفریبیها میگیرد و با پولهای مفت بشکمچرانی و کامگزاری میپردازد.
شنیدنیست که چند سال پیش این مرد بنزد من آمده بود و چنین میخواست که من هرچه میگویم بنام قرآن گویم ، و دلیل آورده چنین میگفت : «شما هر سخنی که میخواهید از قرآن توان درآورد». سپس بسخن درازی پرداخته چنین بازنمود که از جملهی «أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا» (1) یک «اصول مالی» بسیار تازهای درآورده است و آن را با گشادی و درازی با من بازمیگفت.
گفتم : این «اصول مالی» را پیش از آنکه شما از جملههای قرآن درآورید کارل مارکس و شاگردان او فهمیده و نوشتهاند و شما نیز آن را از روزنامهها برداشتهاید. آری شما میتوانید هر چیزی را از قرآن بفهمید بشرط آنکه کسی از پیش گفته باشد و شما بشنوید. شما توانید پس از آنکه گالیله و کِپلِر و دیگران گردش زمین را بگرد خورشید و بگرد خود و مانند اینها را از روی دلیلهای دانشی فهمیدند و نوشتند و در جهان پراکندند همانها را از آیههای قرآن درآورید.
ولی اینها همه بازیچه است. شما را بهتر بودی اگر بجای اینها از قرآن فهمیدیدی که مفتخواری و بیکاری گناهی بزرگست و هر کسی در توده باید به یک کاری یا پیشهای پردازد تا چرخ زندگانی راه افتد. کسی که سخن از «اصول مالی» میراند بایستی این را هم بفهمد.
قرآن بدینسان در دست آنان بازیچه است و این کار بسیار نیکست که ما آن کتاب ارجمند را از این خواری برهانیم.
پابرگی :
1ـ سورهی نساء (4) ، آیهی 5. ـ و
بتازگی یکی از یاران به تبریز رفته بود. میگوید : به یکی از ادارهها رفتم. گفته میشد نود درصد از مایند. مرا شگفت افتاده که آقای استاندار پیشنهاد کرده که هر که از پاکدینانست در آذربایجان نگزارده بجای دیگر فرستند. جناب استاندار چرا این نمیداند که همهی پاکدینان کارمند دولت نیستند تا در زیر دست او باشند. آنگاه گرفتم که چنان کاری کرده شد و آذربایجان از این گروه تهی گردید. چند ماه دیگر باز گروهی پدید خواهد آمد. چند سال پیش نه این سخنان میبود و نه کسی هوادار آنها شمرده میشد. آنهمه کسان در این چند سال پدید آمدهاند و باز کسان دیگری پدید توانند آمد.
جناب استاندار چیزی را که هزار بار آزموده شده چرا میآزماید؟!. اگر جلو هر چیزی را با زور توان گرفت جلو فهم و دریافت را نتوان گرفت. داستان آمیغها [=حقایق] داستان آب روانست که چون جلوش را گیرند بزور و فشار افزاید و نیرویش بیشتر گردد.
جناب استاندار چرا آن نکرد که چون به تبریز رسید و از آن «جنایتها» آگاه گردید بشهربانی دستور دهد که بزهکاران را دنبال کند و پرونده پدید آورده بدادگاه فرستد؟!. چرا آن نکرد که بوحشیگریهای بسیار پست مراغه (که هنوز هم پایان نیافته) پایان دهد و آبروی توده و کشور را نگاه دارد؟! چرا آن نکرد که بملایان پاسخ داده بگوید : «آنان مینویسند و دلیل میآورند ، شما نیز بنویسید و دلیل آورید. وحشیگری جز مایهی رسوایی نیست!..» چرا اینها را نکرد که هم قانون را روان گرداند و هم نام نیکی از خود بیادگار گزارد؟!. چرا بجای همهی اینها پا میفشارد که خاندان مقدم را که آنهمه گزند و آسیب دیدهاند آواره گرداند؟!.
جناب استاندار چرا نمیاندیشد که آن تلگرافهای قانونشکنانهی پیاپی که میفرستد روزی خواهد بود که باید پاسخ دهد؟!.
گفته شد [کتاب] «[در] پاسخ بدخواهان» در همه جا نیک هناییده[=اثر کرده] و از تبریز و دیگر جاها نامههایی رسیده.
آقای کسروی گفت : ما هیچ نمیخواستیم چنان کتابی نویسیم و از دشواریهای قرآن سخن رانیم. قرآن در نزد ما گرامیست و ما تا میتوانیم باید پاس آن را داریم. ولی امروز قرآن افزاری در دست فریبکاران و سودجویان گردیده و این یکی از کارهای ماست که آن کتاب ورجاوند را از دست ناپاک آنان بگیریم.
ببینید : فلان جوان یا فلان مرد چون زمانی در قم یا در جای دیگر بدرس عربی پرداخته بجای آنکه پی کاری رود قرآن را دستاویز میگیرد و بفریبکاری و مفتخواری میپردازد.
مثلاً جوانی زنجانی پسر فلان مسگر یا بَهمان آهنگر ، از کار گریخته و زمانی در قم گذرانیده و مزهی مفتخواری را چشیده به تهران میآید و در اینجا با این سختی زندگانی بآرزوی زن گرفتن و خانه آراستن میافتد و بجای آنکه در بازار بداد و ستد پردازد یا در نزد بازرگانی نویسندگی کند یا در عدلیه وکالت پذیرد ، همهی اینها را فراموش میکند و قرآن را دستاویز یاوهبافیها و مردمفریبیها میگیرد و با پولهای مفت بشکمچرانی و کامگزاری میپردازد.
شنیدنیست که چند سال پیش این مرد بنزد من آمده بود و چنین میخواست که من هرچه میگویم بنام قرآن گویم ، و دلیل آورده چنین میگفت : «شما هر سخنی که میخواهید از قرآن توان درآورد». سپس بسخن درازی پرداخته چنین بازنمود که از جملهی «أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا» (1) یک «اصول مالی» بسیار تازهای درآورده است و آن را با گشادی و درازی با من بازمیگفت.
گفتم : این «اصول مالی» را پیش از آنکه شما از جملههای قرآن درآورید کارل مارکس و شاگردان او فهمیده و نوشتهاند و شما نیز آن را از روزنامهها برداشتهاید. آری شما میتوانید هر چیزی را از قرآن بفهمید بشرط آنکه کسی از پیش گفته باشد و شما بشنوید. شما توانید پس از آنکه گالیله و کِپلِر و دیگران گردش زمین را بگرد خورشید و بگرد خود و مانند اینها را از روی دلیلهای دانشی فهمیدند و نوشتند و در جهان پراکندند همانها را از آیههای قرآن درآورید.
ولی اینها همه بازیچه است. شما را بهتر بودی اگر بجای اینها از قرآن فهمیدیدی که مفتخواری و بیکاری گناهی بزرگست و هر کسی در توده باید به یک کاری یا پیشهای پردازد تا چرخ زندگانی راه افتد. کسی که سخن از «اصول مالی» میراند بایستی این را هم بفهمد.
قرآن بدینسان در دست آنان بازیچه است و این کار بسیار نیکست که ما آن کتاب ارجمند را از این خواری برهانیم.
پابرگی :
1ـ سورهی نساء (4) ، آیهی 5. ـ و
گفتارهایی از مهنامهی پیمان 4.pdf
580.2 KB
🔶 دردها و درمانها ، یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان (۴)
🔸 پاکخویی (همهی تکهها یکجا در یک فایل)
🔸 پاکخویی (همهی تکهها یکجا در یک فایل)
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 287
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی هشتم ـ پدید آوردن اسم از بانگ : بدبدک ، غرغره ، فرفره ، ترقه ، شرشرا ، جرجرا ، سوتک ، پفک ، تفک ، فشک و مانندهای اینها.
بدبدک با پیش هر دو باء نام مرغی است که در فارسی شانهسر نیز گویند و چون او آوازهی «بُدبُد» درمیآورد از اینجا او را بدبدک نامیدهاند. چنانکه در ترکی و ارمنی «بوبو» و در عربی «هدهد» خوانده میشود که مقصود از آنها نیز آواز مرغ است و چنانکه در زبانهای اروپایی که من میشناسم نیز همین حال هست.
غرغره یا غرغرک معروفست که چون بانگ غرغر میکند با این نام خوانده شده است.
فرفره نام بازیچهی کودکان است.
ترقه را میدانیم که چون میترکد و بانگ ترق بیرون میدهد با این نام آمده.
شرشرا و جرجرا کلمهی آذری است که آن یکی بآبشارهای کوچک گفته میشود که آب از آن فرود افتد و صدای شرشر دهد و این یکی نام بازیچه است.
سوتک چون صدای سوت میدهد با این نام خوانده شده و همان حال را دارد پفک که آواز پف ازو درمیآید.
تفک همانست که امروز تفنگ نامیده میشود. این ابزار گویا در آخرهای قرن نهم هجری یا در آغاز قرن دهم بایران آمده و چنانکه در برخی کتابها دیده میشود آوردن آن را بنام ملاحسین کاشفی معروف مینگارند که گویا از هند یا از استانبول آورده باشد. ولی رواج کار بردن آن در زمان شاهتهماسب یکم صفوی بوده. داستان شکست شاهاسماعیل در چالدران گویا یکی از جهتهای آن همین باشد که ایرانیان تفنگ نداشتند ولی عثمانیان داشتند. باری چون این ابزار در آغاز پیدایش خود با باروت کار میکرد و آواز تف از آن برمیخاست از این جهت «تفک» نامیده شده همچنان فشک که چون فش از آن درمیآید با این نام خوانده شده است. دلیل اینکه شکل درست این کلمهها تفک و فشک است آنکه شعرای آغاز دورهی صفوی همگی آن را تفک یاد کردهاند :
تفکها اندر آن صحرای خونخوار شرار افشان همه چون شعلهی نار
ز پس دود تفک بر آسمان شد رخ خورشید در ظلمت نهان شد
از این گونه شعرها فراوانست. نیز در کتابهایی که در آن زمانها تألیف یافته و نوشته شده اگر جستجو نماییم در همه جا «تفک» نوشتهاند. (1) نیز تازیان که این دو کلمه را از فارسی برداشتهاند آنها را «تفکة» و «فشکة» میخوانند و این دلیل دیگر بر درستی گفتار ماست. اما کلمههای تفنگ و فشنگ که امروز بکار میرود باید دانست که فارسیزبانان همیشه پیش از باء و کاف نونی در کلمه میافزایند و این شیوه را ما از باستانترین زمان درمیان فارسیزبانان مییابیم.
در این دو کلمه نیز چون در زبانها نونی پیش از کاف افزوده شده و کاف گاف گردیده اینست که شکل آنها دیگرگونه شده. بعبارت دیگر تفنگ و فشنگ شکل عامیانهی کلمههاست بدانسان که «زیرنگ» شکل عامیانهی «زیرک» میباشد.
این معنی پسوند را نیز باید گفت امروز چندان معروف نیست و از اینجا نمیتوان آن را قیاسی شمرد.
پابرگی :
1ـ در آذربایجان هنوز هم این دو کلمه را «تفک» و «فشک» تلفظ میکنند. ـ گ
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی هشتم ـ پدید آوردن اسم از بانگ : بدبدک ، غرغره ، فرفره ، ترقه ، شرشرا ، جرجرا ، سوتک ، پفک ، تفک ، فشک و مانندهای اینها.
بدبدک با پیش هر دو باء نام مرغی است که در فارسی شانهسر نیز گویند و چون او آوازهی «بُدبُد» درمیآورد از اینجا او را بدبدک نامیدهاند. چنانکه در ترکی و ارمنی «بوبو» و در عربی «هدهد» خوانده میشود که مقصود از آنها نیز آواز مرغ است و چنانکه در زبانهای اروپایی که من میشناسم نیز همین حال هست.
غرغره یا غرغرک معروفست که چون بانگ غرغر میکند با این نام خوانده شده است.
فرفره نام بازیچهی کودکان است.
ترقه را میدانیم که چون میترکد و بانگ ترق بیرون میدهد با این نام آمده.
شرشرا و جرجرا کلمهی آذری است که آن یکی بآبشارهای کوچک گفته میشود که آب از آن فرود افتد و صدای شرشر دهد و این یکی نام بازیچه است.
سوتک چون صدای سوت میدهد با این نام خوانده شده و همان حال را دارد پفک که آواز پف ازو درمیآید.
تفک همانست که امروز تفنگ نامیده میشود. این ابزار گویا در آخرهای قرن نهم هجری یا در آغاز قرن دهم بایران آمده و چنانکه در برخی کتابها دیده میشود آوردن آن را بنام ملاحسین کاشفی معروف مینگارند که گویا از هند یا از استانبول آورده باشد. ولی رواج کار بردن آن در زمان شاهتهماسب یکم صفوی بوده. داستان شکست شاهاسماعیل در چالدران گویا یکی از جهتهای آن همین باشد که ایرانیان تفنگ نداشتند ولی عثمانیان داشتند. باری چون این ابزار در آغاز پیدایش خود با باروت کار میکرد و آواز تف از آن برمیخاست از این جهت «تفک» نامیده شده همچنان فشک که چون فش از آن درمیآید با این نام خوانده شده است. دلیل اینکه شکل درست این کلمهها تفک و فشک است آنکه شعرای آغاز دورهی صفوی همگی آن را تفک یاد کردهاند :
تفکها اندر آن صحرای خونخوار شرار افشان همه چون شعلهی نار
ز پس دود تفک بر آسمان شد رخ خورشید در ظلمت نهان شد
از این گونه شعرها فراوانست. نیز در کتابهایی که در آن زمانها تألیف یافته و نوشته شده اگر جستجو نماییم در همه جا «تفک» نوشتهاند. (1) نیز تازیان که این دو کلمه را از فارسی برداشتهاند آنها را «تفکة» و «فشکة» میخوانند و این دلیل دیگر بر درستی گفتار ماست. اما کلمههای تفنگ و فشنگ که امروز بکار میرود باید دانست که فارسیزبانان همیشه پیش از باء و کاف نونی در کلمه میافزایند و این شیوه را ما از باستانترین زمان درمیان فارسیزبانان مییابیم.
در این دو کلمه نیز چون در زبانها نونی پیش از کاف افزوده شده و کاف گاف گردیده اینست که شکل آنها دیگرگونه شده. بعبارت دیگر تفنگ و فشنگ شکل عامیانهی کلمههاست بدانسان که «زیرنگ» شکل عامیانهی «زیرک» میباشد.
این معنی پسوند را نیز باید گفت امروز چندان معروف نیست و از اینجا نمیتوان آن را قیاسی شمرد.
پابرگی :
1ـ در آذربایجان هنوز هم این دو کلمه را «تفک» و «فشک» تلفظ میکنند. ـ گ
🔶 18ـ هر کاری از بهر نتیجهای باید بود (تکهی دو از دو)
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
اگر در انجمنی چند تنی از اینان گرد آیند خواهند دید هر کسی سخن خود را میگوید و ارجی بگفتهی دیگری نمیگزارد. همگی میگویند و هیچ یکی گوش نمیدهد. اگر شما یک زمینهی دشواری را پیشنهاد کنید (مثلاً از آفریدگار و کارهای او پرسشی نمایید) خواهید دید هیچ یک نمیگوید این از اندازهی فهم من بیرونست. خُرد و بزرگ هر کدام پاسخی میدهد. هر یکی از راه دانش خود پیش میآید : صوفی از راه صوفیگری ، فیلسوف از راه فلسفه ، شاعر از روی پندارهای شاعرانه ، ملا از روی خبر. هر یکی باین بسنده میکند که بگوید و این نمیاندیشد در چنین زمینهای سخن از همچو منی چه خواهند پذیرفت!
اگر روزنامههای آغاز مشروطه را بخوانید در آن هنگام که زندگانی کهن بهم خورده و بار سنگینی بدوش پیشروان کشور افتاده بود که بایستی کسان خردمندی پیش افتاده چه دربارهی کشورداری و چه در زمینهی زندگانی توده راههایی بنمایند و دیگران پاکدلانه از ایشان پیروی نمایند و بدینسان توده را برستگاری رسانند بیخردانه هر کسی اندک مایهی اندوختهی مغزی خود را سرمایهی رستگاری میشناخت و چنین میخواست از آن راه ، کارها پیش رود. اگرهم کسانی اندیشههایی را از اروپا یاد گرفته بودند هر کدام آن را با دانستههای خود بهم درآمیخت. بودند کسانی که از اصول یا از فلسفه یا از صوفیگری گفتارها میپرداختند یا پیاپی خبرهای عربی میآوردند و یا شعر میسرودند. اگر بیماری نبود این درمییافتند که از اینگونه خودنماییها جز زیان سودی بدست نیاید. در پارلمان نیز همین رفتار را مینمودند.
اینها همه از سستی خردها و خود از بدترین بیماریهاست. این آلودگی زیانهای بسیاری را دربر دارد و بدترین آنها اینکه چنین کسانی از «راستیپژوهی» که از نیکوترین خویهای آدمیست بیبهره میگردند و هرگاه بیک راهنمایی که برستگاری جهان میکوشد برخوردند با او نیز از در خودخواهی درآیند و از گرویدن و پیروی کردن بازمانند و هرگز روی رستگاری نبینند.
اینان آن درماندگانیند که در بیابان بیمناک زندگانی نه خود راه میشناسند که گام بردارند و پیش بروند و نه آن پاکدلی را دارند که پی راهنمایی را گرفته رستگار گردند. در آنجا که ایستادهاند گامهایی پس و پیش برمیدارند و سر میگردانند.
ما را شگفت میافتد که اینگونه بیماران خود را به پیمان نزدیک میسازند. یک دسته از این راه پیش میآیند که بگفتههای پیمان پردازند : یکی را بگویند نیک است و یکی را نارسا شمارند یا به تندی ستایند که این خردهگیریها را جز بانگیزهی بیماری نمیکنند و اینست نتیجهای هم از این کار خود نمیخواهند. زیرا بارها آزمودیم که کسی که گفتار پیمان را نارسا یا نادرست میشمارد چون گفتیم گفتاری خود او بنگارد ننگاشت و دیگر آن رشته را رها کرد. بلکه شاید گفتههای خود را پاک فراموش نمود. زیرا جز بر زبان آوردن آن و خودنمایی مقصودی دیگری نداشت که انجام داد و بپایان رسانید.
یک دستهی دیگر پیمان را میدان هنرنمایی یا هوسبازی خود میگیرند و چنانکه گله کردیم گفتارهای بیجا و یا شعرهای ناسازگار گفته و نوشته و برای چاپ میفرستند و چنین میخواهند ما را از آلودگیهای خود بیبهره نگزارند. اینگونه چیزنویسی در همه جا رواج دارد. هرچه هست کار بینتیجهایست. ما بارها گفتهایم بسخن جز بهنگام نیاز نباید پرداخت.
اگر کارها از روی خرد است هر کسی باید نخست بخود پردازد : جهان را بشناسد ، معنی زندگانی را دریابد ، براستیها پی برد ، خویهای نیک و بد را بداند ، بدانشهای سودمند پردازد ، از تاریخ آگاهی پیدا کند ، از جهان آزمایش بدست آورد. پس از اینهاست که بآرزوی پیشوایی و پندآموزی بیفتد و با شرطهایی که گفتیم بآن پردازد.
این خود آلودگیست که در یک توده هر کسی از گام نخست به پندآموزی برخیزد و بهوس سخنانی گوید و نویسد. بویژه از نوجوانان که هیچ شایسته نیست باین کارها پردازند. هنگام جوانی ، یاد گرفتن راست نه یاد دادن را. این شیوه در ایران بود که بجوانان گفتگو در انجمن پیران را نازیبا شمردندی و خود شیوهی بسیار بجایی بود. یک جوان نورسیده چه دانش از جهان و چه آزمایش از زندگی دارد که بدیگران بیاموزد؟! جوان هرچه هوشیار باشد باز خامیها در کار او خواهد بود. چه راه زندگی بیش از همه بآزمایش شناخته شود وآنگاه خرد که مایهی دانشها اوست سال بسال فزونی گیرد. ...
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
اگر در انجمنی چند تنی از اینان گرد آیند خواهند دید هر کسی سخن خود را میگوید و ارجی بگفتهی دیگری نمیگزارد. همگی میگویند و هیچ یکی گوش نمیدهد. اگر شما یک زمینهی دشواری را پیشنهاد کنید (مثلاً از آفریدگار و کارهای او پرسشی نمایید) خواهید دید هیچ یک نمیگوید این از اندازهی فهم من بیرونست. خُرد و بزرگ هر کدام پاسخی میدهد. هر یکی از راه دانش خود پیش میآید : صوفی از راه صوفیگری ، فیلسوف از راه فلسفه ، شاعر از روی پندارهای شاعرانه ، ملا از روی خبر. هر یکی باین بسنده میکند که بگوید و این نمیاندیشد در چنین زمینهای سخن از همچو منی چه خواهند پذیرفت!
اگر روزنامههای آغاز مشروطه را بخوانید در آن هنگام که زندگانی کهن بهم خورده و بار سنگینی بدوش پیشروان کشور افتاده بود که بایستی کسان خردمندی پیش افتاده چه دربارهی کشورداری و چه در زمینهی زندگانی توده راههایی بنمایند و دیگران پاکدلانه از ایشان پیروی نمایند و بدینسان توده را برستگاری رسانند بیخردانه هر کسی اندک مایهی اندوختهی مغزی خود را سرمایهی رستگاری میشناخت و چنین میخواست از آن راه ، کارها پیش رود. اگرهم کسانی اندیشههایی را از اروپا یاد گرفته بودند هر کدام آن را با دانستههای خود بهم درآمیخت. بودند کسانی که از اصول یا از فلسفه یا از صوفیگری گفتارها میپرداختند یا پیاپی خبرهای عربی میآوردند و یا شعر میسرودند. اگر بیماری نبود این درمییافتند که از اینگونه خودنماییها جز زیان سودی بدست نیاید. در پارلمان نیز همین رفتار را مینمودند.
اینها همه از سستی خردها و خود از بدترین بیماریهاست. این آلودگی زیانهای بسیاری را دربر دارد و بدترین آنها اینکه چنین کسانی از «راستیپژوهی» که از نیکوترین خویهای آدمیست بیبهره میگردند و هرگاه بیک راهنمایی که برستگاری جهان میکوشد برخوردند با او نیز از در خودخواهی درآیند و از گرویدن و پیروی کردن بازمانند و هرگز روی رستگاری نبینند.
اینان آن درماندگانیند که در بیابان بیمناک زندگانی نه خود راه میشناسند که گام بردارند و پیش بروند و نه آن پاکدلی را دارند که پی راهنمایی را گرفته رستگار گردند. در آنجا که ایستادهاند گامهایی پس و پیش برمیدارند و سر میگردانند.
ما را شگفت میافتد که اینگونه بیماران خود را به پیمان نزدیک میسازند. یک دسته از این راه پیش میآیند که بگفتههای پیمان پردازند : یکی را بگویند نیک است و یکی را نارسا شمارند یا به تندی ستایند که این خردهگیریها را جز بانگیزهی بیماری نمیکنند و اینست نتیجهای هم از این کار خود نمیخواهند. زیرا بارها آزمودیم که کسی که گفتار پیمان را نارسا یا نادرست میشمارد چون گفتیم گفتاری خود او بنگارد ننگاشت و دیگر آن رشته را رها کرد. بلکه شاید گفتههای خود را پاک فراموش نمود. زیرا جز بر زبان آوردن آن و خودنمایی مقصودی دیگری نداشت که انجام داد و بپایان رسانید.
یک دستهی دیگر پیمان را میدان هنرنمایی یا هوسبازی خود میگیرند و چنانکه گله کردیم گفتارهای بیجا و یا شعرهای ناسازگار گفته و نوشته و برای چاپ میفرستند و چنین میخواهند ما را از آلودگیهای خود بیبهره نگزارند. اینگونه چیزنویسی در همه جا رواج دارد. هرچه هست کار بینتیجهایست. ما بارها گفتهایم بسخن جز بهنگام نیاز نباید پرداخت.
اگر کارها از روی خرد است هر کسی باید نخست بخود پردازد : جهان را بشناسد ، معنی زندگانی را دریابد ، براستیها پی برد ، خویهای نیک و بد را بداند ، بدانشهای سودمند پردازد ، از تاریخ آگاهی پیدا کند ، از جهان آزمایش بدست آورد. پس از اینهاست که بآرزوی پیشوایی و پندآموزی بیفتد و با شرطهایی که گفتیم بآن پردازد.
این خود آلودگیست که در یک توده هر کسی از گام نخست به پندآموزی برخیزد و بهوس سخنانی گوید و نویسد. بویژه از نوجوانان که هیچ شایسته نیست باین کارها پردازند. هنگام جوانی ، یاد گرفتن راست نه یاد دادن را. این شیوه در ایران بود که بجوانان گفتگو در انجمن پیران را نازیبا شمردندی و خود شیوهی بسیار بجایی بود. یک جوان نورسیده چه دانش از جهان و چه آزمایش از زندگی دارد که بدیگران بیاموزد؟! جوان هرچه هوشیار باشد باز خامیها در کار او خواهد بود. چه راه زندگی بیش از همه بآزمایش شناخته شود وآنگاه خرد که مایهی دانشها اوست سال بسال فزونی گیرد. ...
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 36ـ روزهای بیکاری را با چه میگذرانیدم (تکهی دو از دو)
یک داستان شیرینتر آن بود که آقای ملکنژاد که این زمان در تهران میبود و هر روز همدیگر را میدیدیم در این باره بتکان سختی افتاده کمکهای سودمندی بمن میکرد. چون همسرش دماوندیست واژههای دماوندی را گرد آورده برای من میآورد. سفری به خوار (1) رفت و در آنجا زبانهای سُرخهای و اِلیکایی را دنبال کرد و یادداشتهای سودمندی پدید آورد و فرستاد. شنیده بود در سمنان جوانی بنام محمدباقر نَیّری هست که نصابی با شعر دربارهی نیمزبان سمنانی ساخته. با او بنامهنویسیها پرداخت و یادداشتها از زبان و از شعرهای سمنانی ، و همچنین از نصاب آقای نیّری بدست آورد. آشنایی من با آقای نیّری (که اکنون یکی از ارجدارترین یاران ماست) از همینجا آغاز شده.
از این دنبال کردن و جستجو ، من گذشته از آنکه بآگاهیهای ژرفی دربارهی زبان فارسی رسیدم و نتیجههای تاریخی و دانشی بسیار بدست آوردم ، این نتیجه هم پیدا شد که دانستیم در ایران ، گذشته از نیمزبانهای مازندرانی و گیلکی و تالش و کردی و خوزستانی و سمنانی که شناخته است ، نیمزبانهای ناشناختهی دیگر بسیار است. مثلاً سرخه که دیهی در خوار است ، ما در آنجا نیمزبانی پیدا کردیم. جهودان همدان که زبان نژادی خود را فراموش کرده و از دست داده ، یک نیمزبان ویژه میدارند. جوانی از خود آنان که در تهران درس میخواند چون جستجوی مرا از نیمزبانها شنیده بود بنزد من آمد و چند بار باهم نشستیم و من یادداشتها از آن نیمزبان کردم.
دانسته شد این جهودان که همانا از فرزندان آن دسته جهودانند که در کلده دستگیر میبودهاند و از زمان هخامنشیان به ایران آمده جا گزیدهاند ، از همان زمانها زبان جهودی را از دست داده و زبان ایرانی یاد گرفتهاند. ولی آن زبان را به همان حال دوهزار سال پیش نگه داشتهاند که اکنون نیمزبانی شمرده میشود.
چون در این کتاب از نیمزبانهای مازندرانی و شوشتری نمونههایی یاد کردهام از سمنانی نیز نمونه میآورم. نعیما نامی در این زبان شعرهایی گفته و این دو بیت ازوست :
آن روز که کاروان جون بار کرن در راه عدم قافله ایوار کرن
اَ اشتر لاغـرون (2) و موبـار پـره ترسن که سرصراطی وادار کرن
(آن روز که کاروان جان بار کنند ، در راه نیستی قافله ایوار کنند ، من شتر لاغری هستم و بار من بسیار است. میترسم که سر صراط بازدارند).
این بیت نیز ازوست :
اَ سر بریده گرگون موگل پی پشترایشه پرپر مکرون خین میپاشون ا سریره
(من ماکیان سر بریدهام از نزد من پستر رو پرپر میکنم و خون میپاشم از سرم).
چنانکه در این شعرها نیز دیده میشود در سمنانی بجای «من» ، «اَ» آورده میشود (همزهی زبردار) و این یادگار «ازم» اوستایی و «ادم» هخامنشی است که بازمانده.
یک چیز دانستنی آن که در این نیمزبان (همچون انگلیسی و برخی زبانهای دیگر) در «ضمیر» جدایی میانهی زن و مرد گزارده میشود بدینسان :
ژین: او (در زن) ژو: او (در مرد)
ژینه : او را (در زن) ژوره (3) : او را (در مرد)
کوتاه سخن : بیکاریهای سال ١٣٠٤ مرا به این کارها واداشت. بویژه که بمیهمانی نمیرفتم و جز با ملکنژاد که دوستیمان با او رویهی برادری گرفته بود با کسی آمیزش نمیداشتم. روزهایی که از خوزستان بازگشته بودم ، دستهای که خود را نویسنده و «ادیب» میشناختند ، چون مرا نیز از خودشان میشمردند بمیهمانیها میخواندند. گاهی نیز بخانهی من میآمدند. ولی چون دیدم مرا با آنان سازشی نتواند بود ، رها کردم و پا کشیدم.
در این هنگام در تهران داستان تاریخیِ بزرگ رخ میداد ، و آن اینکه پادشاهی خاندان قاجاری پایان پذیرفته خاندان پهلوی بروی کار میآمد. من چندان سرگرم کارهای خود میبودم که از پیشامد آگاهی نیافته بودم ، و چون روز نهم آبان آوای توپی برخاست پرسیدم : «چه توپیست؟!». گفتند : «مگر شما در این شهر نبودید؟.. قاجاریه برافتاد. سردارسپه رئیس موقتی دولت گردید. در مدرسهی نظام هنگامه است». این را شنیده من نیز نیم ساعت برای تماشا رفتم. سپس هم یک روز بتماشای «مجلس مبعوثان» که برپا گردیده بود رفتم. بیش از اینها بهره نداشتم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شهری که نامش در 1319 خ. به گرمسار دیگر گردید.
2ـ اصل : لاغون
3ـ اصل : زوره که گویا اشتباه چاپیست.
🔸 36ـ روزهای بیکاری را با چه میگذرانیدم (تکهی دو از دو)
یک داستان شیرینتر آن بود که آقای ملکنژاد که این زمان در تهران میبود و هر روز همدیگر را میدیدیم در این باره بتکان سختی افتاده کمکهای سودمندی بمن میکرد. چون همسرش دماوندیست واژههای دماوندی را گرد آورده برای من میآورد. سفری به خوار (1) رفت و در آنجا زبانهای سُرخهای و اِلیکایی را دنبال کرد و یادداشتهای سودمندی پدید آورد و فرستاد. شنیده بود در سمنان جوانی بنام محمدباقر نَیّری هست که نصابی با شعر دربارهی نیمزبان سمنانی ساخته. با او بنامهنویسیها پرداخت و یادداشتها از زبان و از شعرهای سمنانی ، و همچنین از نصاب آقای نیّری بدست آورد. آشنایی من با آقای نیّری (که اکنون یکی از ارجدارترین یاران ماست) از همینجا آغاز شده.
از این دنبال کردن و جستجو ، من گذشته از آنکه بآگاهیهای ژرفی دربارهی زبان فارسی رسیدم و نتیجههای تاریخی و دانشی بسیار بدست آوردم ، این نتیجه هم پیدا شد که دانستیم در ایران ، گذشته از نیمزبانهای مازندرانی و گیلکی و تالش و کردی و خوزستانی و سمنانی که شناخته است ، نیمزبانهای ناشناختهی دیگر بسیار است. مثلاً سرخه که دیهی در خوار است ، ما در آنجا نیمزبانی پیدا کردیم. جهودان همدان که زبان نژادی خود را فراموش کرده و از دست داده ، یک نیمزبان ویژه میدارند. جوانی از خود آنان که در تهران درس میخواند چون جستجوی مرا از نیمزبانها شنیده بود بنزد من آمد و چند بار باهم نشستیم و من یادداشتها از آن نیمزبان کردم.
دانسته شد این جهودان که همانا از فرزندان آن دسته جهودانند که در کلده دستگیر میبودهاند و از زمان هخامنشیان به ایران آمده جا گزیدهاند ، از همان زمانها زبان جهودی را از دست داده و زبان ایرانی یاد گرفتهاند. ولی آن زبان را به همان حال دوهزار سال پیش نگه داشتهاند که اکنون نیمزبانی شمرده میشود.
چون در این کتاب از نیمزبانهای مازندرانی و شوشتری نمونههایی یاد کردهام از سمنانی نیز نمونه میآورم. نعیما نامی در این زبان شعرهایی گفته و این دو بیت ازوست :
آن روز که کاروان جون بار کرن در راه عدم قافله ایوار کرن
اَ اشتر لاغـرون (2) و موبـار پـره ترسن که سرصراطی وادار کرن
(آن روز که کاروان جان بار کنند ، در راه نیستی قافله ایوار کنند ، من شتر لاغری هستم و بار من بسیار است. میترسم که سر صراط بازدارند).
این بیت نیز ازوست :
اَ سر بریده گرگون موگل پی پشترایشه پرپر مکرون خین میپاشون ا سریره
(من ماکیان سر بریدهام از نزد من پستر رو پرپر میکنم و خون میپاشم از سرم).
چنانکه در این شعرها نیز دیده میشود در سمنانی بجای «من» ، «اَ» آورده میشود (همزهی زبردار) و این یادگار «ازم» اوستایی و «ادم» هخامنشی است که بازمانده.
یک چیز دانستنی آن که در این نیمزبان (همچون انگلیسی و برخی زبانهای دیگر) در «ضمیر» جدایی میانهی زن و مرد گزارده میشود بدینسان :
ژین: او (در زن) ژو: او (در مرد)
ژینه : او را (در زن) ژوره (3) : او را (در مرد)
کوتاه سخن : بیکاریهای سال ١٣٠٤ مرا به این کارها واداشت. بویژه که بمیهمانی نمیرفتم و جز با ملکنژاد که دوستیمان با او رویهی برادری گرفته بود با کسی آمیزش نمیداشتم. روزهایی که از خوزستان بازگشته بودم ، دستهای که خود را نویسنده و «ادیب» میشناختند ، چون مرا نیز از خودشان میشمردند بمیهمانیها میخواندند. گاهی نیز بخانهی من میآمدند. ولی چون دیدم مرا با آنان سازشی نتواند بود ، رها کردم و پا کشیدم.
در این هنگام در تهران داستان تاریخیِ بزرگ رخ میداد ، و آن اینکه پادشاهی خاندان قاجاری پایان پذیرفته خاندان پهلوی بروی کار میآمد. من چندان سرگرم کارهای خود میبودم که از پیشامد آگاهی نیافته بودم ، و چون روز نهم آبان آوای توپی برخاست پرسیدم : «چه توپیست؟!». گفتند : «مگر شما در این شهر نبودید؟.. قاجاریه برافتاد. سردارسپه رئیس موقتی دولت گردید. در مدرسهی نظام هنگامه است». این را شنیده من نیز نیم ساعت برای تماشا رفتم. سپس هم یک روز بتماشای «مجلس مبعوثان» که برپا گردیده بود رفتم. بیش از اینها بهره نداشتم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شهری که نامش در 1319 خ. به گرمسار دیگر گردید.
2ـ اصل : لاغون
3ـ اصل : زوره که گویا اشتباه چاپیست.
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 12
گفته شد نویسندگان دفترچهی «تناقضات پیمان و پرچم» خود را در زیر نام «توحیدی» پنهان گردانیدهاند ، پس از رسیدن کتاب «[در] پاسخ بدخواهان» به تبریز ، باز راه بدخویی را گرفتهاند و نامهای بدفتر پرچم فرستاده این بار چنین نوشتهاند : آقای کسروی بقرآن باوری نداشته است و ندارد و باآنکه از «تقیه» بد میگوید خودش «تقیه» میکند و آنچه را که در ارجمندی قرآن مینویسد جز آن راه نمیباشد.
گفته شد : چه «خاله خوش خاطر»اند که با آن دشمنیها و بدخواهیها که نمودهاند نامه هم مینویسند.
آقای کسروی گفت : آن نامه را میدانم و پاسخ آن را من با یک داستانی میدهم : دو سال پیش روزی از خیابان فردوسی میرفتم. سیدی با عمامه و ریش که میشناسم از گدایان گردنکلفت تبریز است مرا دید و رو بسویم آورد : «آی عمواُغلی ، تعصب من بشما میرسد با چند سر کلفت درماندهایم. چند تومانی باید بما بدهید.» گفتم : من پولی که بشما بدهم ندارم. چند بار این پاسخ را دادم ولی پروایی نکرد و همچنان ترانهسرایان میآمد. در نیمهی راه با یکی از آشنایان برخوردیم و باهم ایستاده سخن میراندیم و چون او رشته را رها نمیکرد من ناچار شده گفتم : «من پولی که بمفتخوار بدهم ندارم.» دیدم رو خیره گردانید و چنین گفت : «معلوم شد شما سید هم نیستید». گفتم : تو میخواهی مرا سید بشناس و میخواهی نشناس. خواهشی که دارم رهایم کن و پی کار خود رو. بآن آشنا گفتم : این مرد دنبال من افتاده مرا عمواُغلی خود گردانیده ، خواهشها کرده و لابهها نموده. اکنون چون نومید شده مرا به سیدی هم نمیشناسد. راستی هم آن سیدی که او میشناسد من نمیدارم.
نویسندگان آن نامه نیز دیروز مرا باوردارنده بقرآن میشناختند و در تبریز به نزدم آمده و به تهران نامهها فرستاده دشواریهای قرآن را میپرسیدند. کنون چون نومید گردیدهاند مرا دارای باوری بقرآن نمیشناسند. من بآنان نیز میگویم : «شما مرا باوردارنده بقرآن میشناسید بشناسید ، نمیشناسید نشناسید ، پی کار خود روید و ما را بحال خود گزارید.»
اینکه نوشتهاند من تقیه کردهام باید گفت : پس آن ایرادهایی که به عنوان «تناقض» گرفته و هایهوی راه انداخته بودند بیکبار بیبنیاد میبوده. زیرا در «تقیه» آدم تواند دو سخنی بآخشیج هم بگوید و «تناقض» هم شمرده نشود. مثلاً آدم یک روز «قرآنی» باشد و شیعیان را «مشرک» شناسند و یک روز هم نوشته چاپ کرده درمیان مردم بپراکند که : «بحمدالله و توفیقه دین ما اسلام و مذهب ما شیعهی اثنا عشریه است» و هیچ «تناقض» نباشد. پس باید گفت : آن دفترچهی «تناقضات پیمان و پرچم» بیکباره بیجا بوده و رنج آقایان بیهوده گردیده.
گفته شد نویسندگان دفترچهی «تناقضات پیمان و پرچم» خود را در زیر نام «توحیدی» پنهان گردانیدهاند ، پس از رسیدن کتاب «[در] پاسخ بدخواهان» به تبریز ، باز راه بدخویی را گرفتهاند و نامهای بدفتر پرچم فرستاده این بار چنین نوشتهاند : آقای کسروی بقرآن باوری نداشته است و ندارد و باآنکه از «تقیه» بد میگوید خودش «تقیه» میکند و آنچه را که در ارجمندی قرآن مینویسد جز آن راه نمیباشد.
گفته شد : چه «خاله خوش خاطر»اند که با آن دشمنیها و بدخواهیها که نمودهاند نامه هم مینویسند.
آقای کسروی گفت : آن نامه را میدانم و پاسخ آن را من با یک داستانی میدهم : دو سال پیش روزی از خیابان فردوسی میرفتم. سیدی با عمامه و ریش که میشناسم از گدایان گردنکلفت تبریز است مرا دید و رو بسویم آورد : «آی عمواُغلی ، تعصب من بشما میرسد با چند سر کلفت درماندهایم. چند تومانی باید بما بدهید.» گفتم : من پولی که بشما بدهم ندارم. چند بار این پاسخ را دادم ولی پروایی نکرد و همچنان ترانهسرایان میآمد. در نیمهی راه با یکی از آشنایان برخوردیم و باهم ایستاده سخن میراندیم و چون او رشته را رها نمیکرد من ناچار شده گفتم : «من پولی که بمفتخوار بدهم ندارم.» دیدم رو خیره گردانید و چنین گفت : «معلوم شد شما سید هم نیستید». گفتم : تو میخواهی مرا سید بشناس و میخواهی نشناس. خواهشی که دارم رهایم کن و پی کار خود رو. بآن آشنا گفتم : این مرد دنبال من افتاده مرا عمواُغلی خود گردانیده ، خواهشها کرده و لابهها نموده. اکنون چون نومید شده مرا به سیدی هم نمیشناسد. راستی هم آن سیدی که او میشناسد من نمیدارم.
نویسندگان آن نامه نیز دیروز مرا باوردارنده بقرآن میشناختند و در تبریز به نزدم آمده و به تهران نامهها فرستاده دشواریهای قرآن را میپرسیدند. کنون چون نومید گردیدهاند مرا دارای باوری بقرآن نمیشناسند. من بآنان نیز میگویم : «شما مرا باوردارنده بقرآن میشناسید بشناسید ، نمیشناسید نشناسید ، پی کار خود روید و ما را بحال خود گزارید.»
اینکه نوشتهاند من تقیه کردهام باید گفت : پس آن ایرادهایی که به عنوان «تناقض» گرفته و هایهوی راه انداخته بودند بیکبار بیبنیاد میبوده. زیرا در «تقیه» آدم تواند دو سخنی بآخشیج هم بگوید و «تناقض» هم شمرده نشود. مثلاً آدم یک روز «قرآنی» باشد و شیعیان را «مشرک» شناسند و یک روز هم نوشته چاپ کرده درمیان مردم بپراکند که : «بحمدالله و توفیقه دین ما اسلام و مذهب ما شیعهی اثنا عشریه است» و هیچ «تناقض» نباشد. پس باید گفت : آن دفترچهی «تناقضات پیمان و پرچم» بیکباره بیجا بوده و رنج آقایان بیهوده گردیده.