🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 289
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی دهم ـ پدید آوردن نام اندازه : چنگه ، چکه ، دسته ، یکشبه ، دوروزه و مانند اینها.
چنگه در این عبارت که بگوییم : «یک چنگه برداشت» برای اندازه است : «باندازهی یک چنگ»
چکه آن اندازهی آب یا چیز روان دیگر را میگویند که برای یک بار چکیدن بس باشد.
دسته در عبارت «دستهگل» این معنی را دارد : «باندازهی یک دست گرفتن» یا شاید در آنجا نیز بمعنی گروه باشد که در پیش یاد کردیم.
یکشبه و دوروزه و مانندهای آنها نیز برای اندازه است. مثلاً اگر بگوییم : «از تهران تا قزوین راه یکشبه است» مقصود نشان دادن اندازهی راه میباشد.
این معنی نیز اندک است و قیاسی نمیتواند بود.
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی دهم ـ پدید آوردن نام اندازه : چنگه ، چکه ، دسته ، یکشبه ، دوروزه و مانند اینها.
چنگه در این عبارت که بگوییم : «یک چنگه برداشت» برای اندازه است : «باندازهی یک چنگ»
چکه آن اندازهی آب یا چیز روان دیگر را میگویند که برای یک بار چکیدن بس باشد.
دسته در عبارت «دستهگل» این معنی را دارد : «باندازهی یک دست گرفتن» یا شاید در آنجا نیز بمعنی گروه باشد که در پیش یاد کردیم.
یکشبه و دوروزه و مانندهای آنها نیز برای اندازه است. مثلاً اگر بگوییم : «از تهران تا قزوین راه یکشبه است» مقصود نشان دادن اندازهی راه میباشد.
این معنی نیز اندک است و قیاسی نمیتواند بود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی ۲ از ۲۳
امروز بدترین گرفتاری شرق اینست که روانها بیمار گردیده و دستههای انبوهی این ستودهخویی را از دست هشتهاند. در همه جا چنین است که پیشرفتگان و برجستگان هر کدام سخنانی را از کتابها و روزنامهها و زبانها فراگرفته و چیزهایی از اندیشهی خود بر آنها افزوده و کهنه و نو بهم درآمیخته و آن را سرمایهی خودنمایی گرفته و همین پابندش شده که بهیچ راستی نگراید و همواره درپی خودفروشی (1) باشد و با هر راستی نبرد کند و در هر زمینهای بگفتار پردازد ، همیشه زبانش گویا و گوشش ناشنوا باشد.
گفتم این بدترین گرفتاری است. زیرا این اندیشهها که بهیچ جایی نرسد سنگ راه رستگاری است. اینان که کمترین سودی را به تودهی خود نتوانند رسانید و کوچکترین گرهی را از کار جهان نتوانند گشود و چون چهار تن در انجمنی گرد آیند درزمان به پیکار برخیزند و بر سر و روی همدیگر کوبند و هرگاه چهار روز بگفتگو نشینند ، در یک زمینه همزبان و همداستان نگردند و کالاشان سراسر نادانی و خودنمایی و پراکندهاندیشی است ، از پیشرفت هر جنبشِ سودمند نیز جلوگیری کنند. خودشان که براستی نگرایند ، سنگ راه دیگران نیز شوند. و چون اینان دستهی انبوهی هستند و ما بارها یادشان خواهیم کرد ، اینست نام «بیماردلان» بایشان میدهیم.
دوباره میگویم : این بیماری پیشرفتگان راست. تودههای انبوه آن را ندارند. در این باره در تاریخ مشروطهی ایران گواهیهای بسیار روشن هست. در ایران چون گفتگوی مشروطه آغاز شد از تودهی انبوه هر کو شنید و معنی آن را دانست به یاریش برخاست ولی از پیشرفتگان کسانی که سود خود را در آن دیدند گراییدند و دیگران بازایستادند بلکه دشمنیها کردند و کمتر کسی از این دسته پاکدلانه مشروطه را پذیرفت و در راه آن کوشش کرد. فراوان بودند کسانی که بارها بمشروطه روآوردند و سپس چون سود خود را در سوی دیگر دیدند از آن بازگشتند. ما داستان اینها را یکایک نوشتهایم.
بهترین نمونه در این باره داستان مجاهدان و دشمنان ایشانست. در سال 1287 (1326 قمری) چون محمدعلیمیرزا مجلس[را] بتوپ بست و بنیاد مشروطه را برانداخت و همگی آنان که از برجستگان هواداری از مشروطه مینمودند بکنار رفتند ، کسانی به اروپا گریختند و کسانی پنهان شدند و پارهای به سفارتخانهها و قونسولخانهها پناه بردند. در این میان مردی از میان تودهی انبوه بهمدستی چند تن دیگر غیرت کرده در یک گوشهی تبریز جانبازانه ایستادگی کرد و بیرق قهرمانی برافراشت. این کار او را هر کو از تودهی انبوه شنید پاکدلانه به یاری شتافت و زیر بیرق او جا گرفت و چون روانها درست بود کسی این نکرد که خودنمایی آغازد و راه جدایی گیرد. همگی برادروار دست بهم دادند و بکوشش پرداختند و در برابر دشمنان درونی و بیرونی یک تیپ ایستادند. گمنام و نامدار و توانگر و کمچیز همگی دست یکی کردند. از شهرهای دور قفقاز دستهها به یاری شتافتند. سپس در گیلان و شهرهای دیگر از همان تودهی انبوه شورشها پدید آمد. کوتاهسخن آنکه بهترین نمونهی راستیپرستی و پاکدلی را نشان دادند و یک کار بسیار بزرگی را از پیش بردند. زیرا از یکسو مشروطه را دوباره به ایران بازگردانیدند و از یکسو سیزده ماه در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان ایستادگی کرده چون همگی یک تیپ بودند چیزی نباختند. اگرچه در این کارها کسانی از پیشرفتگان نیز دست داشتند ولی بیشتر کار را برخاستگان از تودهی انبوه انجام دادند و بنیاد را ایشان نهادند.
سپس محمدعلیمیرزا برافتاد و بار دیگر وزیران و دانشمندان و ادبا و فضلاء بمیان افتادند. یک دسته از اروپا بازگشتند. یک دسته از باغشاه درآمده به اینان پیوستند. اینان از بیماری روانها که گرفتار درد خودنمایی و رشک و کینه بودند همینکه دست بکار زدند چون هر یکی جز پیشرفت کار خود را نمیخواست و باهم از در فریبکاری بودند ، نخستین بدکرداریشان آن شد که نتوانستند در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان یک تیپ بایستند و هر یکی به تنهایی در نهان راه بسفارتخانهها پیدا کرد و اینبود همگی افزار دست ایشان شدند و در اندک زمانی کشاکش و دستهبندی پدید آوردند و کشور آرامی را بشورانیدند و از شومیِ ناپاکدرونی و کینهورزی و ناشایستگی ایشان چندین هزار مردان جانباز دلیر که جنبش سیزدهماهه آماده گردانیده بود و در آن هنگام بهترین نیرویی برای کشور بشمار میرفت همگی نابود شده و از میان رفت و شد آنچه در تاریخ نگاشتهایم.
آن نتیجهی راستیپرستی و دادپژوهی تودهی انبوه و این میوهی خودفروشی مردان بیماردل پیشرفته.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ خودفروشی ، خودنماییِ فزون و چشمگیرست.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی ۲ از ۲۳
امروز بدترین گرفتاری شرق اینست که روانها بیمار گردیده و دستههای انبوهی این ستودهخویی را از دست هشتهاند. در همه جا چنین است که پیشرفتگان و برجستگان هر کدام سخنانی را از کتابها و روزنامهها و زبانها فراگرفته و چیزهایی از اندیشهی خود بر آنها افزوده و کهنه و نو بهم درآمیخته و آن را سرمایهی خودنمایی گرفته و همین پابندش شده که بهیچ راستی نگراید و همواره درپی خودفروشی (1) باشد و با هر راستی نبرد کند و در هر زمینهای بگفتار پردازد ، همیشه زبانش گویا و گوشش ناشنوا باشد.
گفتم این بدترین گرفتاری است. زیرا این اندیشهها که بهیچ جایی نرسد سنگ راه رستگاری است. اینان که کمترین سودی را به تودهی خود نتوانند رسانید و کوچکترین گرهی را از کار جهان نتوانند گشود و چون چهار تن در انجمنی گرد آیند درزمان به پیکار برخیزند و بر سر و روی همدیگر کوبند و هرگاه چهار روز بگفتگو نشینند ، در یک زمینه همزبان و همداستان نگردند و کالاشان سراسر نادانی و خودنمایی و پراکندهاندیشی است ، از پیشرفت هر جنبشِ سودمند نیز جلوگیری کنند. خودشان که براستی نگرایند ، سنگ راه دیگران نیز شوند. و چون اینان دستهی انبوهی هستند و ما بارها یادشان خواهیم کرد ، اینست نام «بیماردلان» بایشان میدهیم.
دوباره میگویم : این بیماری پیشرفتگان راست. تودههای انبوه آن را ندارند. در این باره در تاریخ مشروطهی ایران گواهیهای بسیار روشن هست. در ایران چون گفتگوی مشروطه آغاز شد از تودهی انبوه هر کو شنید و معنی آن را دانست به یاریش برخاست ولی از پیشرفتگان کسانی که سود خود را در آن دیدند گراییدند و دیگران بازایستادند بلکه دشمنیها کردند و کمتر کسی از این دسته پاکدلانه مشروطه را پذیرفت و در راه آن کوشش کرد. فراوان بودند کسانی که بارها بمشروطه روآوردند و سپس چون سود خود را در سوی دیگر دیدند از آن بازگشتند. ما داستان اینها را یکایک نوشتهایم.
بهترین نمونه در این باره داستان مجاهدان و دشمنان ایشانست. در سال 1287 (1326 قمری) چون محمدعلیمیرزا مجلس[را] بتوپ بست و بنیاد مشروطه را برانداخت و همگی آنان که از برجستگان هواداری از مشروطه مینمودند بکنار رفتند ، کسانی به اروپا گریختند و کسانی پنهان شدند و پارهای به سفارتخانهها و قونسولخانهها پناه بردند. در این میان مردی از میان تودهی انبوه بهمدستی چند تن دیگر غیرت کرده در یک گوشهی تبریز جانبازانه ایستادگی کرد و بیرق قهرمانی برافراشت. این کار او را هر کو از تودهی انبوه شنید پاکدلانه به یاری شتافت و زیر بیرق او جا گرفت و چون روانها درست بود کسی این نکرد که خودنمایی آغازد و راه جدایی گیرد. همگی برادروار دست بهم دادند و بکوشش پرداختند و در برابر دشمنان درونی و بیرونی یک تیپ ایستادند. گمنام و نامدار و توانگر و کمچیز همگی دست یکی کردند. از شهرهای دور قفقاز دستهها به یاری شتافتند. سپس در گیلان و شهرهای دیگر از همان تودهی انبوه شورشها پدید آمد. کوتاهسخن آنکه بهترین نمونهی راستیپرستی و پاکدلی را نشان دادند و یک کار بسیار بزرگی را از پیش بردند. زیرا از یکسو مشروطه را دوباره به ایران بازگردانیدند و از یکسو سیزده ماه در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان ایستادگی کرده چون همگی یک تیپ بودند چیزی نباختند. اگرچه در این کارها کسانی از پیشرفتگان نیز دست داشتند ولی بیشتر کار را برخاستگان از تودهی انبوه انجام دادند و بنیاد را ایشان نهادند.
سپس محمدعلیمیرزا برافتاد و بار دیگر وزیران و دانشمندان و ادبا و فضلاء بمیان افتادند. یک دسته از اروپا بازگشتند. یک دسته از باغشاه درآمده به اینان پیوستند. اینان از بیماری روانها که گرفتار درد خودنمایی و رشک و کینه بودند همینکه دست بکار زدند چون هر یکی جز پیشرفت کار خود را نمیخواست و باهم از در فریبکاری بودند ، نخستین بدکرداریشان آن شد که نتوانستند در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان یک تیپ بایستند و هر یکی به تنهایی در نهان راه بسفارتخانهها پیدا کرد و اینبود همگی افزار دست ایشان شدند و در اندک زمانی کشاکش و دستهبندی پدید آوردند و کشور آرامی را بشورانیدند و از شومیِ ناپاکدرونی و کینهورزی و ناشایستگی ایشان چندین هزار مردان جانباز دلیر که جنبش سیزدهماهه آماده گردانیده بود و در آن هنگام بهترین نیرویی برای کشور بشمار میرفت همگی نابود شده و از میان رفت و شد آنچه در تاریخ نگاشتهایم.
آن نتیجهی راستیپرستی و دادپژوهی تودهی انبوه و این میوهی خودفروشی مردان بیماردل پیشرفته.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ خودفروشی ، خودنماییِ فزون و چشمگیرست.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 37ـ داستان شگفتی که رخ داد (تکهی دو از دو)
به هر حال وزارت عدلیه مرا در رتبهی شش میشناخت و بکمیسیون پیشنهاد کرد که برتبهی هفت «ترفیع» دهند. من بنتیجهی این پیشنهاد امید نمیداشتم. زیرا «کمیسیون ترفیع» در دست آقایان حاجیسیدنصرالله[تقوی] رئیس تمیز و سیدحبیبالله مدعیالعموم تمیز و صدرالاشراف و دیگران میبود ، و من با آنان «سلام علیک» هم نمیداشتم و همیشه دوری گزیده بودم. آنگاه چنین شناخته میبود که آنان از کسان بافهم و دانش بسیار بدشان آید و تا توانند جلو پیشرفت آنان را در کارهای وزارت عدلیه گیرند که مباد آنکه روزی بیاید و بپایهی آنان رسند و بهمچشمی پردازند. از این گذشته چون آنان در دیوان تمیز دستهای میبودند و هر یکی فرزندان و خویشان خود را در دادگاهها و ادارههای عدلیه جا داده بودند ، در ترفیعهایی که بایستی داد نخست این خویشان و بستگان خود را بدیده گرفتندی و بدیگران کمتر نوبت رسیدی.
اینها را دانسته بودم و یک چیز که سپس دانستهام آنست که این آقایان از پیرامونیان فروغی و خود از «دستهی بدخواه» میبودهاند ، و این از پرگرام کار آنان میبود که تا توانند کسان بافهم و جُربُزه را خوار داشته جلو پیشرفتشان گرفته دچار نومیدی سازند.
به هر حال کمیسیون کار خود را کرد ، و چون فهرستش بیرون آمد دیده شد که دربارهی من چنین نوشتهاند : «واجد رتبهی ٥ است. ترفیع او برتبهی ٦ محول بسال آینده میشود». از دیدن این ، چه من و چه وزارتخانه در شگفت شدیم. این کمیسیون برای «ترفیع» بود نه برای «تنزیل». مرا بالا نبردهاند ، پایین آوردن بهر چه بوده؟!. پیدا میبود که دشمنی بسیار با من میدارند. (1)
بآنانکه «ترفیع» داده بودند بیشترشان کسان بیدانش و بدنام میبودند ، و چهار تن از آنان پروندههای جزایی نیز میداشتند. یکی از ایشان ملا باقر میبود که در پیش نامش را برده نوشتهام که در قزوین از آزمایش گریزان میبود. از قزوین بمشهد رفته و «وکیل عمومی» پارکه شده و به یک دزدی برخاسته بود که سپس داستانش را خواهم نوشت. به آن بیدانشی و این دزدی کمیسیون او را شایندهی «ترفیع» شناخته بود. از سه تن دیگر در اینجا نام نمیبرم.
این رفتار کمیسیون بمن بسیار گران افتاد. بوزارتخانه رفته گفتم : «من آنان را متهم بخیانت خواهم گردانید و از وزارت عدلیه رسیدگی خواهم خواست». گفتند : «بهتر است خودمان ایشان را بخوانیم و گفتگو کنیم».
بهمین خواست نشستی برپا گردانیدند. چون پاسخ دیگر نمیداشتند گفته بودند : «اشتباه شده» ، و فهرست را خواسته و دیگر گردانیده بودند. من نیز به همان اندازه بس نموده سخنی نگفتم. ده سال که در عدلیه میبودم یک بار نامم به «کمیسیون ترفیع» رفت ، و آن داستانی چنین پیدا کرد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ پستی و خیانت این کسان هنگامی بهتر دانسته میگردد که در گفتار 39 چنانکه آمده ، داور چون کسروی را نمیشناخته از هر که پرسیده جز نیکی او را نگفته بودند.
🔸 37ـ داستان شگفتی که رخ داد (تکهی دو از دو)
به هر حال وزارت عدلیه مرا در رتبهی شش میشناخت و بکمیسیون پیشنهاد کرد که برتبهی هفت «ترفیع» دهند. من بنتیجهی این پیشنهاد امید نمیداشتم. زیرا «کمیسیون ترفیع» در دست آقایان حاجیسیدنصرالله[تقوی] رئیس تمیز و سیدحبیبالله مدعیالعموم تمیز و صدرالاشراف و دیگران میبود ، و من با آنان «سلام علیک» هم نمیداشتم و همیشه دوری گزیده بودم. آنگاه چنین شناخته میبود که آنان از کسان بافهم و دانش بسیار بدشان آید و تا توانند جلو پیشرفت آنان را در کارهای وزارت عدلیه گیرند که مباد آنکه روزی بیاید و بپایهی آنان رسند و بهمچشمی پردازند. از این گذشته چون آنان در دیوان تمیز دستهای میبودند و هر یکی فرزندان و خویشان خود را در دادگاهها و ادارههای عدلیه جا داده بودند ، در ترفیعهایی که بایستی داد نخست این خویشان و بستگان خود را بدیده گرفتندی و بدیگران کمتر نوبت رسیدی.
اینها را دانسته بودم و یک چیز که سپس دانستهام آنست که این آقایان از پیرامونیان فروغی و خود از «دستهی بدخواه» میبودهاند ، و این از پرگرام کار آنان میبود که تا توانند کسان بافهم و جُربُزه را خوار داشته جلو پیشرفتشان گرفته دچار نومیدی سازند.
به هر حال کمیسیون کار خود را کرد ، و چون فهرستش بیرون آمد دیده شد که دربارهی من چنین نوشتهاند : «واجد رتبهی ٥ است. ترفیع او برتبهی ٦ محول بسال آینده میشود». از دیدن این ، چه من و چه وزارتخانه در شگفت شدیم. این کمیسیون برای «ترفیع» بود نه برای «تنزیل». مرا بالا نبردهاند ، پایین آوردن بهر چه بوده؟!. پیدا میبود که دشمنی بسیار با من میدارند. (1)
بآنانکه «ترفیع» داده بودند بیشترشان کسان بیدانش و بدنام میبودند ، و چهار تن از آنان پروندههای جزایی نیز میداشتند. یکی از ایشان ملا باقر میبود که در پیش نامش را برده نوشتهام که در قزوین از آزمایش گریزان میبود. از قزوین بمشهد رفته و «وکیل عمومی» پارکه شده و به یک دزدی برخاسته بود که سپس داستانش را خواهم نوشت. به آن بیدانشی و این دزدی کمیسیون او را شایندهی «ترفیع» شناخته بود. از سه تن دیگر در اینجا نام نمیبرم.
این رفتار کمیسیون بمن بسیار گران افتاد. بوزارتخانه رفته گفتم : «من آنان را متهم بخیانت خواهم گردانید و از وزارت عدلیه رسیدگی خواهم خواست». گفتند : «بهتر است خودمان ایشان را بخوانیم و گفتگو کنیم».
بهمین خواست نشستی برپا گردانیدند. چون پاسخ دیگر نمیداشتند گفته بودند : «اشتباه شده» ، و فهرست را خواسته و دیگر گردانیده بودند. من نیز به همان اندازه بس نموده سخنی نگفتم. ده سال که در عدلیه میبودم یک بار نامم به «کمیسیون ترفیع» رفت ، و آن داستانی چنین پیدا کرد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ پستی و خیانت این کسان هنگامی بهتر دانسته میگردد که در گفتار 39 چنانکه آمده ، داور چون کسروی را نمیشناخته از هر که پرسیده جز نیکی او را نگفته بودند.
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 290
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی یازدهم ـ پدید آوردن نام نتیجه از فعل : تراشه ، خراشه ، افشره ، خاکروبه و مانند اینها.
تراشه آن چوبهای باریک است که از تراشیدن پدید آید.
خراشه جای خراشیدن است که بروی چیزی بماند.
افشره چیزی که از فشردن بدست بیآید.
خاکروبه هر آنچه از رُفتن گِرد آید بویژه خاک و مانند آن.
این معنی همچنان اندک است و جز در کلمههای کمی که از دیرینزمان بکار رفته در جای دیگری نمیتوان بکار برد.
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی یازدهم ـ پدید آوردن نام نتیجه از فعل : تراشه ، خراشه ، افشره ، خاکروبه و مانند اینها.
تراشه آن چوبهای باریک است که از تراشیدن پدید آید.
خراشه جای خراشیدن است که بروی چیزی بماند.
افشره چیزی که از فشردن بدست بیآید.
خاکروبه هر آنچه از رُفتن گِرد آید بویژه خاک و مانند آن.
این معنی همچنان اندک است و جز در کلمههای کمی که از دیرینزمان بکار رفته در جای دیگری نمیتوان بکار برد.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی ۳ از ۲۳
چون از شمارهی پیشتر بیاد کردن خویهای پاک پرداختیم و نخستین آنها «راستیپرستی» را شمردیم پارهای خوانندگان چشم داشتند درپی آن خویهای دیگری را یاد کنیم و یکایک بشماریم و به پایان رسانیم. ولی ما روا نمیداریم تنها بیاد کردن خویها بسنده نماییم. بشماریم و بپایان رسانیم ، بگوییم و بگذریم. چه ، این کاریست بسیار کسان کردهاند و میکنند. خود بدخویان زبانهاشان باین شمارش روانتر از دیگرانست.
ما در هیچ جا بگفتن بسنده نمیکنیم و همیشه میخواهیم بکوشیم و کاری انجام دهیم. نه اینکه بگوییم و درپی میوهی آن نباشیم. در اینجا نیز آرزوی ما آنست که هر گفتاری که میرانیم و یک خیم را به نیکی میستاییم یا به بدی یاد میکنیم بر روی آن چندان ایستادگی نماییم که نتیجهی روشنی پدیدار گردد.
کسانی که به خیمهای ناستودهای گرفتارند گرفتاری خود را درنمییابند و اینست که بجای پرداختن بخویشتن بدیگران میپردازند و از اینجاست که از شمردن خویهای نیک و بد و بازنمودن آنها چندان سودی بدست نیاید و این خود یکی از کارهای دربایست است که در شمارشِ هر خویی از اندازهی آلودگی مردم بآن نیز سخن رانیم و دلیل گرفتاریها را یاد کنیم. روشنتر بگویم ، ما میخواهیم پزشکی کنیم و بچارهی دردها کوشیم نه اینکه دردها و درمانها را فهرستوار بشماریم.
وانگاه چنانکه گفتیم راستیپرستی از گُهریترین (اصلیترین) خیمهای آدمی است و بسیار گرانمایه میباشد و افسوس که چنین ستودگیِ گرانبهایی بسیار اندک گردیده و کنون را بسیاری از مردمان (بویژه از دستهی پیشافتادگان و برجستگان) از آن دادهی خدایی ، بیبهره شدهاند.
باید دانست راستیپژوهی جز از راستی و جز از درستی میباشد و چنانکه گفتیم گهریتر از آنهاست. سخن را با مَثَل روشن میگردانیم : یک دزد از درستی بیبهره است ولی بسیار اینست که از راستیپژوهی بیبهره نباشد و هرگاه نزد وی سخن از زیانهای دزدی رود ، آن را پذیرد و هرگاه به مرد درستکاری برخورد ، خود را کوچکتر ازو گیرد. بسیاری از بدکرداران همین حال را دارند که از راستیپرستی بیبهره نیستند.
آنچه مردمان را از این خوی پاکیزه بیبهره گرداند ، درد خودنمایی و رشک و مانند اینهاست که بیشتر کسانِ پیشافتاده آلودهی آن باشند و اینانند که ما بیماردلان مینامیم. درماندگان هر کدام اندک مایه آگاهیهایی که از کهنه و نو و از درست و نادرست فراگرفته ، بشومی آن از یک نیروی بسیار گرانمایه بیبهره گردیده.
یک کسی که بسخنان پایهداری برخاسته و برستگاری توده میکوشد یا در راه پیشرفت یک کار بزرگی جانفشانی مینماید ، آنان که روان درست دارند بسوی او گرایند و ازو پشتیبانی دریغ نگویند. چنانکه همهی پیشرفتهای جهان از این راه بوده. لیکن بیماردلان نه تنها باو نگرایند و یاوری ننمایند ، از درون رنجیده هم میگردند و از بدگویی بازنایستند و دشمنی دریغ ندارند. هر یکی خواهد خود او راهی باز کند و چهبسا همان گفتهها را بنام خویش عنوان کند و مایهی خودنمایی گیرد و هیچگاه این نمیشود که یکی که پیش افتاد و بکاری برخاست ، دیگری نیز همراهی کند و به پشتیبانی او برخیزد. از بس این بیماری همگانی (عمومی) شده ، زشتی آن از میان برخاسته و کمتر کسی درمییابد که آن از بیماری روانست.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی ۳ از ۲۳
چون از شمارهی پیشتر بیاد کردن خویهای پاک پرداختیم و نخستین آنها «راستیپرستی» را شمردیم پارهای خوانندگان چشم داشتند درپی آن خویهای دیگری را یاد کنیم و یکایک بشماریم و به پایان رسانیم. ولی ما روا نمیداریم تنها بیاد کردن خویها بسنده نماییم. بشماریم و بپایان رسانیم ، بگوییم و بگذریم. چه ، این کاریست بسیار کسان کردهاند و میکنند. خود بدخویان زبانهاشان باین شمارش روانتر از دیگرانست.
ما در هیچ جا بگفتن بسنده نمیکنیم و همیشه میخواهیم بکوشیم و کاری انجام دهیم. نه اینکه بگوییم و درپی میوهی آن نباشیم. در اینجا نیز آرزوی ما آنست که هر گفتاری که میرانیم و یک خیم را به نیکی میستاییم یا به بدی یاد میکنیم بر روی آن چندان ایستادگی نماییم که نتیجهی روشنی پدیدار گردد.
کسانی که به خیمهای ناستودهای گرفتارند گرفتاری خود را درنمییابند و اینست که بجای پرداختن بخویشتن بدیگران میپردازند و از اینجاست که از شمردن خویهای نیک و بد و بازنمودن آنها چندان سودی بدست نیاید و این خود یکی از کارهای دربایست است که در شمارشِ هر خویی از اندازهی آلودگی مردم بآن نیز سخن رانیم و دلیل گرفتاریها را یاد کنیم. روشنتر بگویم ، ما میخواهیم پزشکی کنیم و بچارهی دردها کوشیم نه اینکه دردها و درمانها را فهرستوار بشماریم.
وانگاه چنانکه گفتیم راستیپرستی از گُهریترین (اصلیترین) خیمهای آدمی است و بسیار گرانمایه میباشد و افسوس که چنین ستودگیِ گرانبهایی بسیار اندک گردیده و کنون را بسیاری از مردمان (بویژه از دستهی پیشافتادگان و برجستگان) از آن دادهی خدایی ، بیبهره شدهاند.
باید دانست راستیپژوهی جز از راستی و جز از درستی میباشد و چنانکه گفتیم گهریتر از آنهاست. سخن را با مَثَل روشن میگردانیم : یک دزد از درستی بیبهره است ولی بسیار اینست که از راستیپژوهی بیبهره نباشد و هرگاه نزد وی سخن از زیانهای دزدی رود ، آن را پذیرد و هرگاه به مرد درستکاری برخورد ، خود را کوچکتر ازو گیرد. بسیاری از بدکرداران همین حال را دارند که از راستیپرستی بیبهره نیستند.
آنچه مردمان را از این خوی پاکیزه بیبهره گرداند ، درد خودنمایی و رشک و مانند اینهاست که بیشتر کسانِ پیشافتاده آلودهی آن باشند و اینانند که ما بیماردلان مینامیم. درماندگان هر کدام اندک مایه آگاهیهایی که از کهنه و نو و از درست و نادرست فراگرفته ، بشومی آن از یک نیروی بسیار گرانمایه بیبهره گردیده.
یک کسی که بسخنان پایهداری برخاسته و برستگاری توده میکوشد یا در راه پیشرفت یک کار بزرگی جانفشانی مینماید ، آنان که روان درست دارند بسوی او گرایند و ازو پشتیبانی دریغ نگویند. چنانکه همهی پیشرفتهای جهان از این راه بوده. لیکن بیماردلان نه تنها باو نگرایند و یاوری ننمایند ، از درون رنجیده هم میگردند و از بدگویی بازنایستند و دشمنی دریغ ندارند. هر یکی خواهد خود او راهی باز کند و چهبسا همان گفتهها را بنام خویش عنوان کند و مایهی خودنمایی گیرد و هیچگاه این نمیشود که یکی که پیش افتاد و بکاری برخاست ، دیگری نیز همراهی کند و به پشتیبانی او برخیزد. از بس این بیماری همگانی (عمومی) شده ، زشتی آن از میان برخاسته و کمتر کسی درمییابد که آن از بیماری روانست.
✴️ از کوزه همان برون تراود که دروست
🔸 مردمی که پیشوایانشان ملایان باشند چه شگفت که چنین نادان بار آیند.
ملایان چهل سال کشور و همه گونه امکانات آن را بدست داشتهاند. در این زمان دراز جهانی را که از آن بیکبار بیگانه بودند تا اندازهای شناختهاند ، به سفرهاشان به کشورهای پیشرفتهی جهان ، ماندن و زندگی کردن در آنجاها و بستری شدن در بهترین بیمارستانهای آنجا اعتراف کردهاند. با این حال همه راه مخالفت با دانشها و پیشرفتهای جهان را میپویند. همه در مسیر نادان نگاهداشتن مردم گام برمیدارند.
از اینجا آنچه از این کوزه بیرون میتراود همان آب لجن گرفتهایست که امیدی به پاکی و درستیش نیست.
گواه این سخن ، فراوان و یکی از آنها پیشامدهای شش ماهیست که بیماری کوید 19 بر کشور چیره شده (بهتر بگوییم : با ندانمکاریهای خود چیرهاش گردانیدهاند).
آنگاه هم که از سر ناچاری راه دانشی ، راهی را که سازمان بهداشت جهانی پیش پای جهانیان گزارده بکار بستند ، در این کار جدی نبودند. در این کار تا توانستند نگزاشتند هر جا کیششان در کار دانشی رخنهای پدید میآورد بسود دانش و تندرستی مردم دستورهای کیشی را کنار نهند. در جایی که نیک میدانستند این کارها به بهای جان مردم خواهد انجامید. اینهاست که باید گفت این شگفتکاریها از ماهیت این حکومت است.
یا باید باور کنیم از این حکومت هیچ کاری جز خیانت برنمیآید یا اینکه بگوییم از سر نادانی و نافهمی در برابر دانشها و حقایق زندگی و چیزهای آشکار و همهفهم ایستادگی و سرپیچی میکنند. چگونگی آنکه در همین داستان کوید 19 آن راهنماییهای بهداشتی جهانی که همه از آن پیروی کردند ، از ملایان همه گونه سرپیچی و قانونشکنی دیده شد.
اگر خوشگمان بوده ، گمان خیانت به سردمداران نبریم باید اینان را در هوش و فهم و خرد همردهی کودکان و نوجوانان دانست.
«استانداردهای» بهداشتی برای جلوگیری از این بیماری را دانشمندان جهان معتبر شناختهاند. آیا نباید بیشترین پروا را به آنها داشت و بیشترین سختگیری را نشان داد و هر دستوری که به خلاف آن بود جلوش ایستاد؟!
پس چرا کاری نکردند و نمیکنند؟! شاید کسانی درخواستهای پیاپی تلویزیون و دولتیان از مردم به رعایت شیوهنامهها را نشانهی کوشش دولت و حکومت در این زمینه بدانند. ولی راستی اینست که نیمی از آن سخنرانیها جز رویهکاری (ظاهرسازی) نبود. به این دلیل که همه بیاد دارند برای کماهمیتترین کارها که سود کیششان در آن بود مثلاً ناچار گردانیدن زنان به سر کردن روسری ، در هر چهارراهی یک پاترول گشت ارشاد و یک مشت کمیتهای و پاسدار مردم را میپایید ، پس چگونه است که همین کار را دربارهی ماسک زدن نکردند؟! چگونه است که جلو سفر مردم بشمال را نگرفتند؟! چگونه است که تا چند ماه همین ماسک زدن را در تلویزیون و در تریبونها به ریشخند گرفتند؟! (زیرا یا خودشان ماسک نمیزدند یا ماسک را زیر چانه میآوردند یا با کسانی که ماسک نزدهاند عادی گفتگو میکردند یا فاصلهی ایمن را رعایت نمیکردند. همچنین کارهای غیربهداشتی و ضدآموزشی دیگری که در گزارشها دیده میشد)
هنوز هم بیکبار از ریشخند بازنایستادهاند. چه هر روز دهها ایراد در ماسک زدن یا رعایت نکردن فاصلههای ایمن دست اندرکاران دولت و تلویزیون دیده میشود.
از اینها گذشته چنانکه گفتیم میوههای حکومت ملایان بیتناسب با درختش نیست.
در بالا سخن از نگاه داشتن ارج و اهمیت قانون و شیوهنامهها و جلوگیری از قانونشکنی و ناچار گردانیدن مردم به رعایت آنها و در نتیجه نگاهداشتن تندرستی و جان مردم و کاستن از کار فزون کارکنان بیمارستانها بود. در زیر زمینهی سخن ما همه آموزش و تربیت مردم است. این زمینه نیز اهمیت بسیاری دارد.
باز هم خوشگمانی نموده قصد خیانت را از کارهاشان کنار میشماریم. ولی میپرسیم به چه علتی شما کوششهای ستاد مبارزه با کرونا را پوچ میگردانید؟! چرا نمیگزارید آنها سکاندار تصمیمهایی شوند که با بهداشت و تندرستی مردم همبستگی دارد؟! در کجای جهان ملا و امام جمعه و جماعت تصمیم گیرنده است؟! هنگامی که گفته شد بتخانههای شیعیان بیمناکترین جاها برای واگیری این بیماریست و باید بسته شوند چرا بازشان کردید؟! تکیهها را با رعایت شیوهنامههای بهداشتی گشادن چه معنی دارد؟! مگر نمیدانیم چه کسانی به تکیهها میآیند و آنها چه اندازه بیپروا به شیوهنامهها هستند؟! چرا در این هنگامهی بیماری و کشتار روزانهی آن میخواهید مردم همچنان در نادانی بمانند و مایهی کشتار روزانهی کمابیش 200 تن گردید و بجای کرونا ، کارکنان بیمارستانها را «شکست دهید»؟!
👇
🔸 مردمی که پیشوایانشان ملایان باشند چه شگفت که چنین نادان بار آیند.
ملایان چهل سال کشور و همه گونه امکانات آن را بدست داشتهاند. در این زمان دراز جهانی را که از آن بیکبار بیگانه بودند تا اندازهای شناختهاند ، به سفرهاشان به کشورهای پیشرفتهی جهان ، ماندن و زندگی کردن در آنجاها و بستری شدن در بهترین بیمارستانهای آنجا اعتراف کردهاند. با این حال همه راه مخالفت با دانشها و پیشرفتهای جهان را میپویند. همه در مسیر نادان نگاهداشتن مردم گام برمیدارند.
از اینجا آنچه از این کوزه بیرون میتراود همان آب لجن گرفتهایست که امیدی به پاکی و درستیش نیست.
گواه این سخن ، فراوان و یکی از آنها پیشامدهای شش ماهیست که بیماری کوید 19 بر کشور چیره شده (بهتر بگوییم : با ندانمکاریهای خود چیرهاش گردانیدهاند).
آنگاه هم که از سر ناچاری راه دانشی ، راهی را که سازمان بهداشت جهانی پیش پای جهانیان گزارده بکار بستند ، در این کار جدی نبودند. در این کار تا توانستند نگزاشتند هر جا کیششان در کار دانشی رخنهای پدید میآورد بسود دانش و تندرستی مردم دستورهای کیشی را کنار نهند. در جایی که نیک میدانستند این کارها به بهای جان مردم خواهد انجامید. اینهاست که باید گفت این شگفتکاریها از ماهیت این حکومت است.
یا باید باور کنیم از این حکومت هیچ کاری جز خیانت برنمیآید یا اینکه بگوییم از سر نادانی و نافهمی در برابر دانشها و حقایق زندگی و چیزهای آشکار و همهفهم ایستادگی و سرپیچی میکنند. چگونگی آنکه در همین داستان کوید 19 آن راهنماییهای بهداشتی جهانی که همه از آن پیروی کردند ، از ملایان همه گونه سرپیچی و قانونشکنی دیده شد.
اگر خوشگمان بوده ، گمان خیانت به سردمداران نبریم باید اینان را در هوش و فهم و خرد همردهی کودکان و نوجوانان دانست.
«استانداردهای» بهداشتی برای جلوگیری از این بیماری را دانشمندان جهان معتبر شناختهاند. آیا نباید بیشترین پروا را به آنها داشت و بیشترین سختگیری را نشان داد و هر دستوری که به خلاف آن بود جلوش ایستاد؟!
پس چرا کاری نکردند و نمیکنند؟! شاید کسانی درخواستهای پیاپی تلویزیون و دولتیان از مردم به رعایت شیوهنامهها را نشانهی کوشش دولت و حکومت در این زمینه بدانند. ولی راستی اینست که نیمی از آن سخنرانیها جز رویهکاری (ظاهرسازی) نبود. به این دلیل که همه بیاد دارند برای کماهمیتترین کارها که سود کیششان در آن بود مثلاً ناچار گردانیدن زنان به سر کردن روسری ، در هر چهارراهی یک پاترول گشت ارشاد و یک مشت کمیتهای و پاسدار مردم را میپایید ، پس چگونه است که همین کار را دربارهی ماسک زدن نکردند؟! چگونه است که جلو سفر مردم بشمال را نگرفتند؟! چگونه است که تا چند ماه همین ماسک زدن را در تلویزیون و در تریبونها به ریشخند گرفتند؟! (زیرا یا خودشان ماسک نمیزدند یا ماسک را زیر چانه میآوردند یا با کسانی که ماسک نزدهاند عادی گفتگو میکردند یا فاصلهی ایمن را رعایت نمیکردند. همچنین کارهای غیربهداشتی و ضدآموزشی دیگری که در گزارشها دیده میشد)
هنوز هم بیکبار از ریشخند بازنایستادهاند. چه هر روز دهها ایراد در ماسک زدن یا رعایت نکردن فاصلههای ایمن دست اندرکاران دولت و تلویزیون دیده میشود.
از اینها گذشته چنانکه گفتیم میوههای حکومت ملایان بیتناسب با درختش نیست.
در بالا سخن از نگاه داشتن ارج و اهمیت قانون و شیوهنامهها و جلوگیری از قانونشکنی و ناچار گردانیدن مردم به رعایت آنها و در نتیجه نگاهداشتن تندرستی و جان مردم و کاستن از کار فزون کارکنان بیمارستانها بود. در زیر زمینهی سخن ما همه آموزش و تربیت مردم است. این زمینه نیز اهمیت بسیاری دارد.
باز هم خوشگمانی نموده قصد خیانت را از کارهاشان کنار میشماریم. ولی میپرسیم به چه علتی شما کوششهای ستاد مبارزه با کرونا را پوچ میگردانید؟! چرا نمیگزارید آنها سکاندار تصمیمهایی شوند که با بهداشت و تندرستی مردم همبستگی دارد؟! در کجای جهان ملا و امام جمعه و جماعت تصمیم گیرنده است؟! هنگامی که گفته شد بتخانههای شیعیان بیمناکترین جاها برای واگیری این بیماریست و باید بسته شوند چرا بازشان کردید؟! تکیهها را با رعایت شیوهنامههای بهداشتی گشادن چه معنی دارد؟! مگر نمیدانیم چه کسانی به تکیهها میآیند و آنها چه اندازه بیپروا به شیوهنامهها هستند؟! چرا در این هنگامهی بیماری و کشتار روزانهی آن میخواهید مردم همچنان در نادانی بمانند و مایهی کشتار روزانهی کمابیش 200 تن گردید و بجای کرونا ، کارکنان بیمارستانها را «شکست دهید»؟!
👇
ای نادانان ، یک قاعدهای که گزاشته میشود تا زمانی نیرو و اثر خود را دارد که کاری یا سخنی به آخشیج (ضد) آن پدیدار نشود. اینکه از یکسو به مردم بگویید باید فاصلهی 1.5 تا 2 متر از یکدیگر داشته باشید و از سوی دیگر تلویزیون گفتگوی وزیری را نشان دهد که دو تن در راست و چپ وزیر هر کدام به فاصلهی یک وجب ازو ایستادهاند این چه پیامی به مردم میدهد؟! چه درسی میدهد؟!
نمیتوان از یکسو از پزشکی نوین پیروی کرد و شیوهنامه برای مردم از روی آن نوشت و از سوی دیگر نسخههای پیرهزنانه را راهنمای درمان یا جلوگیری از بیماری گرفت.
اینکه شنیدهاید شترسواری دولا دولا نمیشود ملایان با شاهکارهای ششماهی خود در برابر این بیماری میخواهند بگویند ما کردیم و شد.
حکومت ملایان هنوز نخواسته یک مشت شیاد را از میدان پزشکی کشور بیرون گرداند تا تندرستی مردم دچار بیم و آسیب نگردد :
از سویی وزیر بهداشت و یاران ستاد مبارزه با کرونای او میکوشند از راه دانش معتبر و جهانی پزشکی نوین به جلوگیری از گسترش این بیماری بپردازند و از سویی یک مشت شیاد هرچه آنها میریسند اینها پشم میگردانند.
تلویزیون حکومت ملایی چه شگفت که به مردم پیروی از دانشهای نوین را یاد نمیدهد. این نمیفهمد که تأثیرگزاری پند و مؤثر افتادن آن یک شرطش اینست که مردم آخشیج آن را نشنوند. اینست میبینید بیخردانه تریبونها را در اختیار شیادان میگزارد تا مردم را هرچه آشفتهاندیشتر و در نتیجه درماندهتر و بیکارهتر بگردانند. خوانندگان از اینجا بدانند یک علت عمده که از انبوه مردم سستکاری یا بیپروایی در این زمینه دیده میشود میوهی وارونهکاریهای سردمداران حکومت و تلویزیون و اینگونه برنامههایش میباشد.
کلیپی که در زیر میآید یکی از دهها گواه بر سخن ماست.
نخستین کلیپ از شیادی بنام حسین خیراندیش است. نظام پزشکی یک بار توانست دکان او را ببندد ولی او از دیوان عدالت اداری حکم بازگشادن دکانش را بازگرفت!.
اگر در این کشور از در و دیوارش خرافات و شیادی میبارد خوانندگان علتش را بدانند : شیادان و گمراهگردانان آزاد و مردان و زنان بافهم و خرد در بندند.
کلیپ دوم نیز از شیادی دیگر بنام روازاده است ـ پیش از آنکه ادعاهایی که داشت از یادها برود. باشد که روزی حکومت ملایان به این پرسش پاسخ دهد : چگونه است که این شیادان ، آزادی گفتار و دکانداری دارند ولی صدها مرد و زن آزاده بصرف تنها ایرادهای بحقی که به ملایان گرفتهاند باید در زندانها بمانند؟!.
👇
نمیتوان از یکسو از پزشکی نوین پیروی کرد و شیوهنامه برای مردم از روی آن نوشت و از سوی دیگر نسخههای پیرهزنانه را راهنمای درمان یا جلوگیری از بیماری گرفت.
اینکه شنیدهاید شترسواری دولا دولا نمیشود ملایان با شاهکارهای ششماهی خود در برابر این بیماری میخواهند بگویند ما کردیم و شد.
حکومت ملایان هنوز نخواسته یک مشت شیاد را از میدان پزشکی کشور بیرون گرداند تا تندرستی مردم دچار بیم و آسیب نگردد :
از سویی وزیر بهداشت و یاران ستاد مبارزه با کرونای او میکوشند از راه دانش معتبر و جهانی پزشکی نوین به جلوگیری از گسترش این بیماری بپردازند و از سویی یک مشت شیاد هرچه آنها میریسند اینها پشم میگردانند.
تلویزیون حکومت ملایی چه شگفت که به مردم پیروی از دانشهای نوین را یاد نمیدهد. این نمیفهمد که تأثیرگزاری پند و مؤثر افتادن آن یک شرطش اینست که مردم آخشیج آن را نشنوند. اینست میبینید بیخردانه تریبونها را در اختیار شیادان میگزارد تا مردم را هرچه آشفتهاندیشتر و در نتیجه درماندهتر و بیکارهتر بگردانند. خوانندگان از اینجا بدانند یک علت عمده که از انبوه مردم سستکاری یا بیپروایی در این زمینه دیده میشود میوهی وارونهکاریهای سردمداران حکومت و تلویزیون و اینگونه برنامههایش میباشد.
کلیپی که در زیر میآید یکی از دهها گواه بر سخن ماست.
نخستین کلیپ از شیادی بنام حسین خیراندیش است. نظام پزشکی یک بار توانست دکان او را ببندد ولی او از دیوان عدالت اداری حکم بازگشادن دکانش را بازگرفت!.
اگر در این کشور از در و دیوارش خرافات و شیادی میبارد خوانندگان علتش را بدانند : شیادان و گمراهگردانان آزاد و مردان و زنان بافهم و خرد در بندند.
کلیپ دوم نیز از شیادی دیگر بنام روازاده است ـ پیش از آنکه ادعاهایی که داشت از یادها برود. باشد که روزی حکومت ملایان به این پرسش پاسخ دهد : چگونه است که این شیادان ، آزادی گفتار و دکانداری دارند ولی صدها مرد و زن آزاده بصرف تنها ایرادهای بحقی که به ملایان گرفتهاند باید در زندانها بمانند؟!.
👇
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
شیاد حسین خیراندیش با نمک به جنگ کوید 19 میرود.
👇
👇
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
شیاد روازاده و ادعاهای رسوایش.
آیا اگر خیرهرو نبود باز بکارش ادامه میداد؟!
آیا اگر خیرهرو نبود باز بکارش ادامه میداد؟!
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 38ـ کار بازرسی که بمن دادند
در پایان سال ١٣٠٤ وزارت عدلیه تکانی بخود داده ادارهی «مستشاری» را برانداخت. این داستان درازی میدارد که در سالهای نخست مشروطه که در ایران عدلیه بنیاد نهادند ، میرزا حسنخان مشیرالدوله و برادرش مؤتمنالملک «اصول محاکمات» عثمانی را که از فرانسه ترجمه شده بود از روی نسخهی عربی ترجمه کردند ، و از روی شیفتگی که به اروپاییان میداشتند ، «مستشاری» از فرانسه بنام مسیو پِرنی (1) با ماهانهی گزاف به ایران آوردند و همان ترجمه را دوباره بفرانسه بازگردانیدند که او ببیند و بپسندد و دستینه گزارد. این کار بیهوده که کرده شد و انجام یافت «مستشار» را رها نکردند و ادارهای در عدلیه با یک ترجمان و پیشخدمت و منشی برایش بنیاد گزارده نگه داشتند که تا آن سال همچنان بازمیماند.
بارها در آن باره ایراد گرفته شده بود. ولی وزارت عدلیه پروا نمیداشت تا این سال تکانی بخود داده «مستشار» را رها کرد و ادارهاش را بهمزد ، و از جایگاه بودجهی آن ، یک ادارهی «بازرسی عالی» برپا گردانید که چهار تن بازرس بودند و من یکی از ایشان بودم. این بیش از همه برای کار دادن بما بود.
بدینسان از آغاز سال ١٣٠٥ نام بازرس میداشتم. در همان روزها کار دیگری نیز بمن واگزار شد. چگونگی آنکه از سالها وزارت عدلیه «محکمهی انتظامی» نداشته و هرچه شکایت از داوران شده بود همچنان نارسیده میماند. نزدیک بصد پرونده روی هم چیده شده بود. از اینرو وزارتخانه چهار دادگاه انتظامی برپا گردانید که رئیس یکی از آنها من میبودم. یک رشته پروندهها بنزد ما فرستاده شد.
این داستان چون شنیدنیست مینویسم : میرزامحمود نامی که بازپرس مشهد میبوده و با کیسهی پر از آنجا بازگشته بود ، چهار پرونده میداشت. مثلاً دزد بنامی را که ژاندارم پس از چندگاه دنبال کردن دستگیر گردانیده بعدلیه آورده بود ، این بازپرسْ شبانه او را بشهربانی نفرستاده و در عدلیه آزاد گزارده و او کفشهای سرایدار را نیز دزدیده گریخته بود. گمان بسیار میرفت که پول گرفته و آن کار را کرده.
مردی با چنین آلودگیها ، ما گفتگو کرده برآن نهاده بودیم که حکم به بیرون کردنش از عدلیه بدهیم. همان روز دیدیم معاون که کفیل وزارت نیز میبود (2) ، میرزامحمود را بپشت سرش انداخته بدادگاه درآمد و سرپا رو بمن گرفته با نیمخند گفت : «آقای کسروی ، به این میرزامحمودخان کاری دادهایم و باید برود. منتظر تمام شدن پروندههاست. آنها را زودتر تمام کنید».
خواست او پیدا میبود و من نیک میدانستم که از پولهای رشوه که کارمندان عدلیه میگیرند بخشی به این معاون میرسید. لیکن خود را بآن راه نزده گفتم : «ولی باید به او کاری داده نشود». این را که شنید رو ترش کرد و بازگردید. از اینسو فردا که خواستیم رأی دهیم ، دو تن اندام[=عضو] که با من میبودند از اندیشهی خود بازگشته رأی به یک درجه «تنزیل» دادند و من در رأی خود تنها ماندم.
اما بازرسی ، یک سفر بعنوان آن به قم رفتم و بس. برخی پروندهها نیز دیدم که داستان درازی میدارد. نُه ماه با این میبودم ، و چون بودجهی سال نگذشته بود ، دانسته نشد به چه شُوندی هنگام گذرانیدن آن ، ادارهی بازرسی را از میان بردند ، و چون ما حقوق شش ماه گرفته بودیم تنها آن را «تصویب» کرده بازمانده را از میان بردند. چنین نهاده شد که بآن سه ماه هم «حقوق انتظار خدمت» دهند. لیکن در همان روزها داور وزیر شد و عدلیه را بیکبار از میان برد و آن نیز بما داده نشد.
این بمن گران افتاد. زیرا چنین زیانی رسیده ، از آنسو یک دور بیکاری که دانسته نبود کی پایان پذیرد برویمان باز میشد. اینست سستی را سزا ندیدم و چون با داور هیچ گونه آشنایی نمیداشتم و از نام او بدم میآمد ، یاسایی را که از نزدیکان داور و با من نیز آشنا میبود دیده چگونگی را گفتم. و چون آن سه تن بازرس دیگر هم میکوشیدند نتیجه آن شد که داور قانونی گذرانید و آن حقوق را بما داد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ F. A. Perny
2ـ مصطفا عدل (منصورالسلطنه)
🔸 38ـ کار بازرسی که بمن دادند
در پایان سال ١٣٠٤ وزارت عدلیه تکانی بخود داده ادارهی «مستشاری» را برانداخت. این داستان درازی میدارد که در سالهای نخست مشروطه که در ایران عدلیه بنیاد نهادند ، میرزا حسنخان مشیرالدوله و برادرش مؤتمنالملک «اصول محاکمات» عثمانی را که از فرانسه ترجمه شده بود از روی نسخهی عربی ترجمه کردند ، و از روی شیفتگی که به اروپاییان میداشتند ، «مستشاری» از فرانسه بنام مسیو پِرنی (1) با ماهانهی گزاف به ایران آوردند و همان ترجمه را دوباره بفرانسه بازگردانیدند که او ببیند و بپسندد و دستینه گزارد. این کار بیهوده که کرده شد و انجام یافت «مستشار» را رها نکردند و ادارهای در عدلیه با یک ترجمان و پیشخدمت و منشی برایش بنیاد گزارده نگه داشتند که تا آن سال همچنان بازمیماند.
بارها در آن باره ایراد گرفته شده بود. ولی وزارت عدلیه پروا نمیداشت تا این سال تکانی بخود داده «مستشار» را رها کرد و ادارهاش را بهمزد ، و از جایگاه بودجهی آن ، یک ادارهی «بازرسی عالی» برپا گردانید که چهار تن بازرس بودند و من یکی از ایشان بودم. این بیش از همه برای کار دادن بما بود.
بدینسان از آغاز سال ١٣٠٥ نام بازرس میداشتم. در همان روزها کار دیگری نیز بمن واگزار شد. چگونگی آنکه از سالها وزارت عدلیه «محکمهی انتظامی» نداشته و هرچه شکایت از داوران شده بود همچنان نارسیده میماند. نزدیک بصد پرونده روی هم چیده شده بود. از اینرو وزارتخانه چهار دادگاه انتظامی برپا گردانید که رئیس یکی از آنها من میبودم. یک رشته پروندهها بنزد ما فرستاده شد.
این داستان چون شنیدنیست مینویسم : میرزامحمود نامی که بازپرس مشهد میبوده و با کیسهی پر از آنجا بازگشته بود ، چهار پرونده میداشت. مثلاً دزد بنامی را که ژاندارم پس از چندگاه دنبال کردن دستگیر گردانیده بعدلیه آورده بود ، این بازپرسْ شبانه او را بشهربانی نفرستاده و در عدلیه آزاد گزارده و او کفشهای سرایدار را نیز دزدیده گریخته بود. گمان بسیار میرفت که پول گرفته و آن کار را کرده.
مردی با چنین آلودگیها ، ما گفتگو کرده برآن نهاده بودیم که حکم به بیرون کردنش از عدلیه بدهیم. همان روز دیدیم معاون که کفیل وزارت نیز میبود (2) ، میرزامحمود را بپشت سرش انداخته بدادگاه درآمد و سرپا رو بمن گرفته با نیمخند گفت : «آقای کسروی ، به این میرزامحمودخان کاری دادهایم و باید برود. منتظر تمام شدن پروندههاست. آنها را زودتر تمام کنید».
خواست او پیدا میبود و من نیک میدانستم که از پولهای رشوه که کارمندان عدلیه میگیرند بخشی به این معاون میرسید. لیکن خود را بآن راه نزده گفتم : «ولی باید به او کاری داده نشود». این را که شنید رو ترش کرد و بازگردید. از اینسو فردا که خواستیم رأی دهیم ، دو تن اندام[=عضو] که با من میبودند از اندیشهی خود بازگشته رأی به یک درجه «تنزیل» دادند و من در رأی خود تنها ماندم.
اما بازرسی ، یک سفر بعنوان آن به قم رفتم و بس. برخی پروندهها نیز دیدم که داستان درازی میدارد. نُه ماه با این میبودم ، و چون بودجهی سال نگذشته بود ، دانسته نشد به چه شُوندی هنگام گذرانیدن آن ، ادارهی بازرسی را از میان بردند ، و چون ما حقوق شش ماه گرفته بودیم تنها آن را «تصویب» کرده بازمانده را از میان بردند. چنین نهاده شد که بآن سه ماه هم «حقوق انتظار خدمت» دهند. لیکن در همان روزها داور وزیر شد و عدلیه را بیکبار از میان برد و آن نیز بما داده نشد.
این بمن گران افتاد. زیرا چنین زیانی رسیده ، از آنسو یک دور بیکاری که دانسته نبود کی پایان پذیرد برویمان باز میشد. اینست سستی را سزا ندیدم و چون با داور هیچ گونه آشنایی نمیداشتم و از نام او بدم میآمد ، یاسایی را که از نزدیکان داور و با من نیز آشنا میبود دیده چگونگی را گفتم. و چون آن سه تن بازرس دیگر هم میکوشیدند نتیجه آن شد که داور قانونی گذرانید و آن حقوق را بما داد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ F. A. Perny
2ـ مصطفا عدل (منصورالسلطنه)
✴️ خدمات «مفاخر ملی» را بنویسید تا شناخته گردند
آقای کسروی ـ دلتنگ نباشید از اینکه پارهای روزنامههای ننگین و هواداران بیخرد آنها در برابر نوشتههای پر از حقایق پرچم بیاوهگوییهایی میپردازند ـ مطمئن باشید ایرانیان اینقدر بیشعور نیستند که نیک را از بد ، راست را از دروغ تمیز ندهند.
کسانی که پرچم را میخوانند و بحقایق آن پی میبرند میدانند که در همهی نوشتههای آن ایرادی که قابل رد باشد یافت نمیشود. اینکه پارهای نویسندگان بیحقیقت که نوشتههایشان عبارت از مزخرفات ـ مداحی ـ هتاکی و پیچیدگی باین و آن و از راههای نامشروع پول بدست آوردن و روزنامههای خود را راه انداختن میباشد پیشرفت پرچم را برنتافته بوسایل گوناگون چنگ زده میخواهند مردم را بر علیه پرچم بشورانند و این بیخردان نه پاسخی دارند که با دلیل خردپذیر بنویسند و نه استعدادی که حقایق را بپذیرند اینست که با مغالطهکاری و هوچیگری و نسبتهای دروغ هیاهو راه انداخته میخواهند از آب گلآلود ماهی بگیرند. این نامردان باید بدانند که تودهی ایران اینها را بهتر شناخته و میدانی به این یاوهگویان نخواهند داد و اینها بجزای خیانتهای خودشان خواهند رسید.
مینویسند «پرچم بمفاخر ما توهین کرده است» من از آقای نویسنده سئوال میکنم شما کدام اشخاص را مفاخر مینامید؟ اگر راست میگویید و خیال دیگری ندارید تاریخ حیات آن مفاخر را با خدماتی که به ایران و ایرانی کردهاند شرح دهید تا بدانیم در مقابل چه خدماتی که بکشور و تودهی ایران کرده مفاخر ما شدهاند. بنویسید و آنها را بما معرفی نمایید و وقتی که ایرانیان دیدند که واقعاً آنها بزرگان و دانشمندان بوده و کارهایی برای کشور و توده انجام دادهاند آنوقت آنها را دوست داشته و احترام خواهند کرد و الاّ با گفتن و نوشتن «مفاخر ایران» نتیجهای در دست نخواهد بود.
میدانم که هیچ یک از این آقایان این کار را نخواهند کرد زیرا بهتر میدانند که اگر تاریخ حیات این شعرا را بنویسند مشتشان باز خواهد شد. پارهای از این شعرا عمرشان را در دربارهای پادشاهان و حکمرانانِ جابر و بیگانه با چاپلوسی و مداحی بسر داده و قسمت دیگر در خرابات و خانقاهها نشسته بادهخواری شاهدبازی و سادهپرستی و پشت پا زدن بدین و آیین خدایی و شرافت و مردانگی و غیرت را شعر ساخته درمیان ایرانیان رواج دادهاند و در تمام عمرشان یک روز هم باشد پی کسب و کاری نرفته و همیشه نان از دست دیگران خوردهاند و بمردم درس مفتخواری و بیدردی آموختهاند خلاصه در مسجد نشسته میخانه را تعریف کردهاند نان ایران را خورده تیشه بریشهی ایرانیان زدهاند و این تشتت افکار و اختلاف عقاید و مسئلهی جبر و تفویض که باعث زبونی و درماندگی ایران است بیش از همه نتیجهی شعرها و گفتههای شعرای گذشته است ـ من معنی طرفداری از اینها را نمیدانم اگر دیگران میدانند بنویسند تا دانسته شود. آخر مردهپرستی تا کی؟!
ما باید گذشته را کنار گذاشته در فکر اصلاح زندگانی خودمان باشیم ـ آقای کسروی شما که کمر همت بسته و در راه اصلاح تودهی ایران هیچگونه فداکاری دریغ نمیگویید خسته نشوید و بهیاهوی بیخردان اهمیت نداده به پیشرفت حقایق بکوشید که خدا پشتیبان شما است.
تبریز ـ محمدتقی فروتن
(پرچم روزانه ش 154)
آقای کسروی ـ دلتنگ نباشید از اینکه پارهای روزنامههای ننگین و هواداران بیخرد آنها در برابر نوشتههای پر از حقایق پرچم بیاوهگوییهایی میپردازند ـ مطمئن باشید ایرانیان اینقدر بیشعور نیستند که نیک را از بد ، راست را از دروغ تمیز ندهند.
کسانی که پرچم را میخوانند و بحقایق آن پی میبرند میدانند که در همهی نوشتههای آن ایرادی که قابل رد باشد یافت نمیشود. اینکه پارهای نویسندگان بیحقیقت که نوشتههایشان عبارت از مزخرفات ـ مداحی ـ هتاکی و پیچیدگی باین و آن و از راههای نامشروع پول بدست آوردن و روزنامههای خود را راه انداختن میباشد پیشرفت پرچم را برنتافته بوسایل گوناگون چنگ زده میخواهند مردم را بر علیه پرچم بشورانند و این بیخردان نه پاسخی دارند که با دلیل خردپذیر بنویسند و نه استعدادی که حقایق را بپذیرند اینست که با مغالطهکاری و هوچیگری و نسبتهای دروغ هیاهو راه انداخته میخواهند از آب گلآلود ماهی بگیرند. این نامردان باید بدانند که تودهی ایران اینها را بهتر شناخته و میدانی به این یاوهگویان نخواهند داد و اینها بجزای خیانتهای خودشان خواهند رسید.
مینویسند «پرچم بمفاخر ما توهین کرده است» من از آقای نویسنده سئوال میکنم شما کدام اشخاص را مفاخر مینامید؟ اگر راست میگویید و خیال دیگری ندارید تاریخ حیات آن مفاخر را با خدماتی که به ایران و ایرانی کردهاند شرح دهید تا بدانیم در مقابل چه خدماتی که بکشور و تودهی ایران کرده مفاخر ما شدهاند. بنویسید و آنها را بما معرفی نمایید و وقتی که ایرانیان دیدند که واقعاً آنها بزرگان و دانشمندان بوده و کارهایی برای کشور و توده انجام دادهاند آنوقت آنها را دوست داشته و احترام خواهند کرد و الاّ با گفتن و نوشتن «مفاخر ایران» نتیجهای در دست نخواهد بود.
میدانم که هیچ یک از این آقایان این کار را نخواهند کرد زیرا بهتر میدانند که اگر تاریخ حیات این شعرا را بنویسند مشتشان باز خواهد شد. پارهای از این شعرا عمرشان را در دربارهای پادشاهان و حکمرانانِ جابر و بیگانه با چاپلوسی و مداحی بسر داده و قسمت دیگر در خرابات و خانقاهها نشسته بادهخواری شاهدبازی و سادهپرستی و پشت پا زدن بدین و آیین خدایی و شرافت و مردانگی و غیرت را شعر ساخته درمیان ایرانیان رواج دادهاند و در تمام عمرشان یک روز هم باشد پی کسب و کاری نرفته و همیشه نان از دست دیگران خوردهاند و بمردم درس مفتخواری و بیدردی آموختهاند خلاصه در مسجد نشسته میخانه را تعریف کردهاند نان ایران را خورده تیشه بریشهی ایرانیان زدهاند و این تشتت افکار و اختلاف عقاید و مسئلهی جبر و تفویض که باعث زبونی و درماندگی ایران است بیش از همه نتیجهی شعرها و گفتههای شعرای گذشته است ـ من معنی طرفداری از اینها را نمیدانم اگر دیگران میدانند بنویسند تا دانسته شود. آخر مردهپرستی تا کی؟!
ما باید گذشته را کنار گذاشته در فکر اصلاح زندگانی خودمان باشیم ـ آقای کسروی شما که کمر همت بسته و در راه اصلاح تودهی ایران هیچگونه فداکاری دریغ نمیگویید خسته نشوید و بهیاهوی بیخردان اهمیت نداده به پیشرفت حقایق بکوشید که خدا پشتیبان شما است.
تبریز ـ محمدتقی فروتن
(پرچم روزانه ش 154)
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 291
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی دوازدهم ـ جایگاه : بیدک ، انجیرک ، توتک ، بادامک ، گوزک ، کهریزک ، آسیاوک ، گاوکشک ، انجیره ، گردکانه ، دارک ، تَشک ، خواتونک ، گیلک و بسیار مانندهای اینها.
بیدک نام چندین آبادیست که از جمله یکی در دماوند و دیگری در فارس است و بیشک «جایگاه بید» معنی دارد.
انجیرک دیهی در کرمانشاه میباشد.
توتک آبادیای در پیرامون تهران است.
بادامک در بسیار جاهاست از جمله بادامک قزوین که یکی از جنگهای مشروطه در آنجا روی داده معروف است.
گوزک دیهی در تهران و گوز یا جوز بمعنی گردوست.
کهریزک در چند فرسخی تهران میباشد.
گاوکشک دیهی در فارس است.
انجیره نیز از آبادیهای فارس میباشد.
گردکانه آبادیای در کرمانشاه است.
دارک در فارس است و دار بمعنی درخت میباشد.
تشک دیهی در فارس و تش سبکشدهی آتش میباشد.
خواتونک و گیلک در فارس است و این یکی گویا نشیمن گیلان بوده است.
درمیان نامهای آبادی از این گونه نامها بیشمار است که نگارنده در کتاب دیگری گفتگو از آنها کرده. در آذربایجان گاهی این معنی را با «جوق» یا «جه» آوردهاند چنانکه در کلمههای «محمودجق» و «زاویه جوق» و «قزلجه» و مانندهای آن. قزاجه درست هممعنای نام «سرخه» است که در پیرامون تهران و این سامانها فراوان یافت میشود.
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی دوازدهم ـ جایگاه : بیدک ، انجیرک ، توتک ، بادامک ، گوزک ، کهریزک ، آسیاوک ، گاوکشک ، انجیره ، گردکانه ، دارک ، تَشک ، خواتونک ، گیلک و بسیار مانندهای اینها.
بیدک نام چندین آبادیست که از جمله یکی در دماوند و دیگری در فارس است و بیشک «جایگاه بید» معنی دارد.
انجیرک دیهی در کرمانشاه میباشد.
توتک آبادیای در پیرامون تهران است.
بادامک در بسیار جاهاست از جمله بادامک قزوین که یکی از جنگهای مشروطه در آنجا روی داده معروف است.
گوزک دیهی در تهران و گوز یا جوز بمعنی گردوست.
کهریزک در چند فرسخی تهران میباشد.
گاوکشک دیهی در فارس است.
انجیره نیز از آبادیهای فارس میباشد.
گردکانه آبادیای در کرمانشاه است.
دارک در فارس است و دار بمعنی درخت میباشد.
تشک دیهی در فارس و تش سبکشدهی آتش میباشد.
خواتونک و گیلک در فارس است و این یکی گویا نشیمن گیلان بوده است.
درمیان نامهای آبادی از این گونه نامها بیشمار است که نگارنده در کتاب دیگری گفتگو از آنها کرده. در آذربایجان گاهی این معنی را با «جوق» یا «جه» آوردهاند چنانکه در کلمههای «محمودجق» و «زاویه جوق» و «قزلجه» و مانندهای آن. قزاجه درست هممعنای نام «سرخه» است که در پیرامون تهران و این سامانها فراوان یافت میشود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا 19ـ خویهای پاک ـ تکهی ۴ از ۲۳
تاریخچهی چهارسالهی پیمان پر از اینگونه رفتارهاست. بماند آنکه مردان عامی که از دانش و مایه تهیدست و تنها سرمایهشان نویسندگی و گویندگی است ، با ما به نبرد برخاستند و بماند آنکه صدها کسان که بگمان خود با ما هماندیشه هستند ، بجای همدستی و یاوری ، گفتههای ما را دستاویز پولاندوزی گرفتند. صدها کسانی آشکاره با ما دشمنی مینمایند که این راهنماییها را چرا میکنید. شاید خوانندگان پیمان فراموش نکردهاند که چون در سال یکم و دوم سخن از شرق و غرب میراندیم ، مردی گفتارهایی در یکی از روزنامهها نوشت که بگمان خود پاسخ گفتههای ما بود و یکی از عنوانهایی که پیش میکشید این بود که نگارندهی گفتارهای پیمان خود را از همه بالاتر میگیرد و این را گناه بزرگی بر ما میشمرد. اگر کسی جستجو کند ، نگارندهی پیمان تاکنون در هیچ جا یادی از خود بمیان نیاورده و هرگز نامی برای خود نگزارده ، خود را بالاتر از دیگران گرفتن او ، جز از این نیست که لغزشهای آنان را بازمینماید و این کار را از روی دلیلهای بسیار روشن میکند و هیچگاه پیرامون گفتارهای بیپایه نمیگردد. سخنانی که ما دربارهی شرق و غرب چه در سال یکم و دوم پیمان و چه در دو بخش آیین نگاشتهایم ، چندان استوارست که خود غربیان آنها را براست میدارند. این بدبخت آشکاره میگوید : چرا آن سخنان را مینویسید؟!. آیا این از بیماری روان نیست؟!.
دیگری در همان روزها نامهای فرستاده چنین نوشت : «پیمان بسخنان بسیار بزرگ برخاسته!». هر کسی که بهره از خرد دارد و روانش رنجور نیست ، این بآسانی داند که بسخنان بزرگ برخاستن هنگامی نارواست که کسی مایهی آن را نداشته باشد و سخنانی را که آغاز کند بپایان نتواند رسانید. لیکن اگر کسی بسخنان بزرگی برخاست و آن را بپایان رسانید ، نه تنها ناروا نیست ، خود مایهی سرفرازی همگی است. خُنُک مردمی که چنین کسی از میان ایشان برخیزد! پیشرفت جهان همیشه در سایهی سخنان بزرگ بوده! لیکن چه کند فرومایهی بیماردل که حوصلهاش آن را برنمیتابد!
آری آنچه ما دربارهی شرق و غرب نوشتیم سخنان بسیار بزرگی بود و پاکدلان آنها را پذیرفتند. لیکن این دردمند میگوید : «ما چون آنها را نمیدانستیم ، شما نیز نبایستی آنها را بازنمودن».
مرد دیگری نگارشهای ما را دربارهی فلسفه عنوان نموده ، با زبان تندی چنین مینویسد : «چه شده که چندین هزار فیلسوف نفهمیدهاند؟!..» میگویم : ما را چه کار با آنکه چه شد چندین هزار فیلسوف نفهمیدهاند؟!.. شما نوشتههای ما را بخوانید. اگر درست نیست پاسخ بنگارید. اگر درست است بسیار خرسند باشید که یک رشته نادانیهای چندین هزارساله از میان برخاسته و از اینکه ما لغزشهای چندین هزار فیلسوف را بازنمودهایم استواری کار ما را نیک بشناسید و دلگرمی بیشتر نمایید و بر پشتیبانی و یاوری برخیزید. اگر درپی راستی هستید ، اگر روانتان بیمار نیست ، راهِ کار اینست. این جز از درد رشکمندی و خودخواهی نتواند بود که بر ما توپید و فزونی شمارهی فیلسوفان را برخ ما کشید. در جایی که ما لغزشهایی بآن روشنی از فیلسوفان پیدا کردهایم آیا از آنکه شمارهی آنان فزون میباشد ، زبان بسته ، پرده بروی آن لغزشها بکشیم؟!.. آیا از آنهمه آسیبهایی که از رهگذر فلسفه به خردها رسیده چشم پوشیم؟!..
اینها بماند ، گفتاری که امسال دربارهی گونههای هشتگانهی گذشته (ماضی) آوردیم ، آن نیز مایهی آزردگی کسانی شد. یک رشته معنیهای ارجدار که در زبان فارسی بوده و سپس در نتیجهی آشفتگیِ آن ، از میان رفته و ما امروز آنها را یادآوری میکنیم ، بجای آنکه سپاس گزارند و خشنودی نمایند ، تنها از اینکه ببازار خودفروشی یکمشت نادان شکست میآورد ، زبان بدگویی باز میکنند. اینان آن شوریدهمغزانیاند که به هر گونه زبونی و بازماندگی خرسندی دارند و به هنرنمایی کسی خرسندی ندارند.
تاریخچهی چهارسالهی پیمان پر از اینگونه رفتارهاست. بماند آنکه مردان عامی که از دانش و مایه تهیدست و تنها سرمایهشان نویسندگی و گویندگی است ، با ما به نبرد برخاستند و بماند آنکه صدها کسان که بگمان خود با ما هماندیشه هستند ، بجای همدستی و یاوری ، گفتههای ما را دستاویز پولاندوزی گرفتند. صدها کسانی آشکاره با ما دشمنی مینمایند که این راهنماییها را چرا میکنید. شاید خوانندگان پیمان فراموش نکردهاند که چون در سال یکم و دوم سخن از شرق و غرب میراندیم ، مردی گفتارهایی در یکی از روزنامهها نوشت که بگمان خود پاسخ گفتههای ما بود و یکی از عنوانهایی که پیش میکشید این بود که نگارندهی گفتارهای پیمان خود را از همه بالاتر میگیرد و این را گناه بزرگی بر ما میشمرد. اگر کسی جستجو کند ، نگارندهی پیمان تاکنون در هیچ جا یادی از خود بمیان نیاورده و هرگز نامی برای خود نگزارده ، خود را بالاتر از دیگران گرفتن او ، جز از این نیست که لغزشهای آنان را بازمینماید و این کار را از روی دلیلهای بسیار روشن میکند و هیچگاه پیرامون گفتارهای بیپایه نمیگردد. سخنانی که ما دربارهی شرق و غرب چه در سال یکم و دوم پیمان و چه در دو بخش آیین نگاشتهایم ، چندان استوارست که خود غربیان آنها را براست میدارند. این بدبخت آشکاره میگوید : چرا آن سخنان را مینویسید؟!. آیا این از بیماری روان نیست؟!.
دیگری در همان روزها نامهای فرستاده چنین نوشت : «پیمان بسخنان بسیار بزرگ برخاسته!». هر کسی که بهره از خرد دارد و روانش رنجور نیست ، این بآسانی داند که بسخنان بزرگ برخاستن هنگامی نارواست که کسی مایهی آن را نداشته باشد و سخنانی را که آغاز کند بپایان نتواند رسانید. لیکن اگر کسی بسخنان بزرگی برخاست و آن را بپایان رسانید ، نه تنها ناروا نیست ، خود مایهی سرفرازی همگی است. خُنُک مردمی که چنین کسی از میان ایشان برخیزد! پیشرفت جهان همیشه در سایهی سخنان بزرگ بوده! لیکن چه کند فرومایهی بیماردل که حوصلهاش آن را برنمیتابد!
آری آنچه ما دربارهی شرق و غرب نوشتیم سخنان بسیار بزرگی بود و پاکدلان آنها را پذیرفتند. لیکن این دردمند میگوید : «ما چون آنها را نمیدانستیم ، شما نیز نبایستی آنها را بازنمودن».
مرد دیگری نگارشهای ما را دربارهی فلسفه عنوان نموده ، با زبان تندی چنین مینویسد : «چه شده که چندین هزار فیلسوف نفهمیدهاند؟!..» میگویم : ما را چه کار با آنکه چه شد چندین هزار فیلسوف نفهمیدهاند؟!.. شما نوشتههای ما را بخوانید. اگر درست نیست پاسخ بنگارید. اگر درست است بسیار خرسند باشید که یک رشته نادانیهای چندین هزارساله از میان برخاسته و از اینکه ما لغزشهای چندین هزار فیلسوف را بازنمودهایم استواری کار ما را نیک بشناسید و دلگرمی بیشتر نمایید و بر پشتیبانی و یاوری برخیزید. اگر درپی راستی هستید ، اگر روانتان بیمار نیست ، راهِ کار اینست. این جز از درد رشکمندی و خودخواهی نتواند بود که بر ما توپید و فزونی شمارهی فیلسوفان را برخ ما کشید. در جایی که ما لغزشهایی بآن روشنی از فیلسوفان پیدا کردهایم آیا از آنکه شمارهی آنان فزون میباشد ، زبان بسته ، پرده بروی آن لغزشها بکشیم؟!.. آیا از آنهمه آسیبهایی که از رهگذر فلسفه به خردها رسیده چشم پوشیم؟!..
اینها بماند ، گفتاری که امسال دربارهی گونههای هشتگانهی گذشته (ماضی) آوردیم ، آن نیز مایهی آزردگی کسانی شد. یک رشته معنیهای ارجدار که در زبان فارسی بوده و سپس در نتیجهی آشفتگیِ آن ، از میان رفته و ما امروز آنها را یادآوری میکنیم ، بجای آنکه سپاس گزارند و خشنودی نمایند ، تنها از اینکه ببازار خودفروشی یکمشت نادان شکست میآورد ، زبان بدگویی باز میکنند. اینان آن شوریدهمغزانیاند که به هر گونه زبونی و بازماندگی خرسندی دارند و به هنرنمایی کسی خرسندی ندارند.