🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 39ـ چگونه مدعیالعموم تهران گردیدم (تکهی دو از دو)
آنشب میهمانانی داشتم و بیشتر گفتگو از کلاهی شدن من میرفت و برخی ایراد گرفتند. گفتم : ما که از کفش پا آغاز کرده یکایک پوشاکها را دیگر گردانیده بودیم ، از نگاه داشتن عمامهی تنها چه سود توانستی بود؟!. چند گز تنزیف سیاه یا سفید چه ارجی داشته که در پیرامون آن سخنی رود؟. شما اگر سخن میرانید از آن برانید که داور بهر چه مرا برگزیده؟. آیا راستست که چون نیکی مرا شنیده بآن ارج گزارده؟.. آیا بداور چنین گمانی توان برد؟.
راستی را این خود چیستانی میبود و سپس که دانسته شد داستانش این بوده : سردار معظم یا تیمورتاش که این زمان وزیر دربار میبود ، چنانکه نوشتهام از زمان وزارت عدلیهاش مرا میشناخت. چندی پیش هم بدیدنش رفته یک نسخه از کتاب آذری برایش برده بودم که آن را پسندیده و ستایشها نمود.
در این میان که داور عدلیه را بهم زده از نو میساخت او چند تنی را پیشنهاد کرده که یکی از آنها من بودهام. راستست که داور از هر که پرسیده جز نیکی مرا نشنیده. ولی آنچه کارگر افتاده پیشنهاد وزیر دربار بوده. این را سپس خود تیمورتاش با من گفت.
به هر حال دو سه روز نگذشت که عدلیهی نوین (بگفتهی داور : عدلیهی دنیاپسند) با شکوه بسیار در پیشگاه شاه نوین (رضاشاه) گشایش یافت (1) و من «مدعیالعموم» تهران میبودم.
پارکه بسیار آبرومند شده بود : چند تنی از جوانان آراسته و زیرک ، از جمله اللهیارخان صالح و میرزااحمد مقبل و میرزاکاظمخان (پسر صدرالاشراف) «وکیل عمومی» میبودند.
از همان روز ما بکار پرداختیم. پروندههای پسافتاده با زندانیهای پا در هوا بسیار میداشتیم. از روز دوم یا سوم درد دندان سختی مرا گرفتار گردانید. با آنحال تا توانستم از کار بازنماندم.
لیکن جای سخن میبود که آیا خواهم توانست در مدعیالعمومی بمانم؟. زیرا مدعیالعموم کسی بایست بود که از یکسو دستورهای داور و از سوی دیگر خواهشهای شهربانی را از قانون جلوتر گیرد و آنها را از خود خشنود گرداند. چنین کاری از من بر نیامدی. آنگاه چنانکه سپس دانسته شد میرزا کاظمخان خواهای جایگاه من میبوده و از گام نخست میکوشیده که با تیره گردانیدن اندیشهی داور دربارهی من بآرزوی خود رسد. پدرش بهمراهی حاجیسیدنصرالله و دیگران بدگوییهایی از من میکردهاند.
همان روز دوم یا سوم بود که پروندهای از شهربانی رسید که کسی را بیآنکه گناهش شُوندِ بازداشتن باشد بعنوان «حسبالامر» بازداشته و پرونده را فرستاده بودند که ما همداستانی نماییم و «قرار بازداشت» دهیم. من همداستانی ننمودم و گفتم آزادش کنند. دو روز دیگر نقیبزادهی تبریزی که یکی از وکلای عدلیه و خود مرد خودخواهیست ، نامهای آورد که به داور و عدلیه بد گفته و از جمله نوشته بود داور این عدلیه را بخواهش انگلیسها بنیاد گزارده. من چون نخواستم بکار ناسنجیده و بیهودهی او ارجی گزارم نامه را بجریان نینداخته در کشو میز نگه داشتم و میباید بگویم سود عدلیه را نیز در آن دیدم. میرزاکاظمخان به این دو کار رنگ و روی دیگر داده بداور گفته بود.
از همانجا رمیدگی میانهی من با داور آغاز شد. داور با زبان معاون «میرزامصطفاخان کاظمی» پیام گلهآمیز فرستاد و من پاسخهای نرمخویانه دادم. لیکن چاره نپذیرفت و نیرنگ کار خود را کرد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ پنج اردیبهشت 1306
🔸 39ـ چگونه مدعیالعموم تهران گردیدم (تکهی دو از دو)
آنشب میهمانانی داشتم و بیشتر گفتگو از کلاهی شدن من میرفت و برخی ایراد گرفتند. گفتم : ما که از کفش پا آغاز کرده یکایک پوشاکها را دیگر گردانیده بودیم ، از نگاه داشتن عمامهی تنها چه سود توانستی بود؟!. چند گز تنزیف سیاه یا سفید چه ارجی داشته که در پیرامون آن سخنی رود؟. شما اگر سخن میرانید از آن برانید که داور بهر چه مرا برگزیده؟. آیا راستست که چون نیکی مرا شنیده بآن ارج گزارده؟.. آیا بداور چنین گمانی توان برد؟.
راستی را این خود چیستانی میبود و سپس که دانسته شد داستانش این بوده : سردار معظم یا تیمورتاش که این زمان وزیر دربار میبود ، چنانکه نوشتهام از زمان وزارت عدلیهاش مرا میشناخت. چندی پیش هم بدیدنش رفته یک نسخه از کتاب آذری برایش برده بودم که آن را پسندیده و ستایشها نمود.
در این میان که داور عدلیه را بهم زده از نو میساخت او چند تنی را پیشنهاد کرده که یکی از آنها من بودهام. راستست که داور از هر که پرسیده جز نیکی مرا نشنیده. ولی آنچه کارگر افتاده پیشنهاد وزیر دربار بوده. این را سپس خود تیمورتاش با من گفت.
به هر حال دو سه روز نگذشت که عدلیهی نوین (بگفتهی داور : عدلیهی دنیاپسند) با شکوه بسیار در پیشگاه شاه نوین (رضاشاه) گشایش یافت (1) و من «مدعیالعموم» تهران میبودم.
پارکه بسیار آبرومند شده بود : چند تنی از جوانان آراسته و زیرک ، از جمله اللهیارخان صالح و میرزااحمد مقبل و میرزاکاظمخان (پسر صدرالاشراف) «وکیل عمومی» میبودند.
از همان روز ما بکار پرداختیم. پروندههای پسافتاده با زندانیهای پا در هوا بسیار میداشتیم. از روز دوم یا سوم درد دندان سختی مرا گرفتار گردانید. با آنحال تا توانستم از کار بازنماندم.
لیکن جای سخن میبود که آیا خواهم توانست در مدعیالعمومی بمانم؟. زیرا مدعیالعموم کسی بایست بود که از یکسو دستورهای داور و از سوی دیگر خواهشهای شهربانی را از قانون جلوتر گیرد و آنها را از خود خشنود گرداند. چنین کاری از من بر نیامدی. آنگاه چنانکه سپس دانسته شد میرزا کاظمخان خواهای جایگاه من میبوده و از گام نخست میکوشیده که با تیره گردانیدن اندیشهی داور دربارهی من بآرزوی خود رسد. پدرش بهمراهی حاجیسیدنصرالله و دیگران بدگوییهایی از من میکردهاند.
همان روز دوم یا سوم بود که پروندهای از شهربانی رسید که کسی را بیآنکه گناهش شُوندِ بازداشتن باشد بعنوان «حسبالامر» بازداشته و پرونده را فرستاده بودند که ما همداستانی نماییم و «قرار بازداشت» دهیم. من همداستانی ننمودم و گفتم آزادش کنند. دو روز دیگر نقیبزادهی تبریزی که یکی از وکلای عدلیه و خود مرد خودخواهیست ، نامهای آورد که به داور و عدلیه بد گفته و از جمله نوشته بود داور این عدلیه را بخواهش انگلیسها بنیاد گزارده. من چون نخواستم بکار ناسنجیده و بیهودهی او ارجی گزارم نامه را بجریان نینداخته در کشو میز نگه داشتم و میباید بگویم سود عدلیه را نیز در آن دیدم. میرزاکاظمخان به این دو کار رنگ و روی دیگر داده بداور گفته بود.
از همانجا رمیدگی میانهی من با داور آغاز شد. داور با زبان معاون «میرزامصطفاخان کاظمی» پیام گلهآمیز فرستاد و من پاسخهای نرمخویانه دادم. لیکن چاره نپذیرفت و نیرنگ کار خود را کرد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ پنج اردیبهشت 1306
گفتارهایی از مهنامهی پیمان 5.pdf
260.3 KB
🔶 دردها و درمانها ، یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان (۵)
🔸 (همهی تکهها یکجا در یک فایل)
🔹 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن میخواهند
🔹 رویهکاریها
🔹 هر کاری از بهر نتیجهای باید بود
🔸 (همهی تکهها یکجا در یک فایل)
🔹 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن میخواهند
🔹 رویهکاریها
🔹 هر کاری از بهر نتیجهای باید بود
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 293
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی پانزدهم ـ شناختگی : این معنی در نگارشها و زبان ادبی بکار نمیرود. ولی در زبان گفتگو معروف است. چنانکه میگویند : «مأموره دم در است» این جمله را در جایی بکار میبرند که شنونده مأمور را شناخته و بامید آمدن او نشسته باشد. گاهی نیز برای فهمانیدن این معنی بکلمههایی که هاء دارد هاء دیگر میافزایند چنانکه میگویند : «گربهه دررفت» ، «دایهه امروز پیدایش نیست» ، «کاسهه را بیار».
پابرگی :
1ـ شاید بتوان گفت در واژههایی مانند «زنکه» و «مردکه» ، پسوند کاف دو بار بکار رفته : کاف نشان بیارجی و هاء نشان شناختگی است. ـ ف
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی پانزدهم ـ شناختگی : این معنی در نگارشها و زبان ادبی بکار نمیرود. ولی در زبان گفتگو معروف است. چنانکه میگویند : «مأموره دم در است» این جمله را در جایی بکار میبرند که شنونده مأمور را شناخته و بامید آمدن او نشسته باشد. گاهی نیز برای فهمانیدن این معنی بکلمههایی که هاء دارد هاء دیگر میافزایند چنانکه میگویند : «گربهه دررفت» ، «دایهه امروز پیدایش نیست» ، «کاسهه را بیار».
پابرگی :
1ـ شاید بتوان گفت در واژههایی مانند «زنکه» و «مردکه» ، پسوند کاف دو بار بکار رفته : کاف نشان بیارجی و هاء نشان شناختگی است. ـ ف
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 6
شما اگر گذرتان به دیهی [dih = دِه] افتد و روستاییان را بینید که شیوهی کشاورزی را نیک نمیدانند و برآن شوید که بنام مردمی دیرزمانی در آنجا نشیمن گرفته ، کشاورزی بآنان یاد دهید ولی در این میان دیگری در آن کار بر شما پیشی جوید و شما که دوباره به دیه بازگردید ببینید آن مرد دست اندر کار شده ، آیا نه اینست که خرسندی میکنید و روستاییان را به پیروی از آن مرد وامیدارید و هرگاه تخم یا ابزارهایی همراه بردهاید آنها را نیز بآن مرد میسپارید و سپاسمند و خرسند بشهر بازمیگردید؟!.. آیا تواند بود که شما از آن مرد آزردگی نمایید و همچشمانه شما نیز بیک رشته کوششهای دیگری درمیان روستاییان برخیزید که هم خود را به رنج انداخته و هم کوششهای او را بینتیجه گردانید؟!.. اگر چنین کاری از یکی سر زد نه اینست که نشان آشفتگی مغز او خواهد بود؟!..
دربارهی راهنمایی بمردمان نیز همینست. آن کسان که بگفتگو از خدا و جهان و آیین زندگانی میپردازند و اندرزگویی مینمایند ، همگی بدرد خودفروشی گرفتارند و باین کار جز بهوس خودنمایی برنمیخیزند و اینست هر یکی بر سر آنست که خویشتن سخنانی گوید و نویسد و هیچ یکی درپی آن نیست که از دیگری هواداری نماید و هر یکی از آنکه دیگری در آن راه بکوشش برخاسته خشمناک است. بویژه اگر آن دیگری بسخنان بزرگ و برجستهای برخیزد که هرچه بیشتر مایهی خشم خواهد بود.
این خود کار بس شگفتیست که یک دسته کسانی که ارجدارترین خیم آدمیگری را که راستیپرستی باشد ، از دست داده و بیک رشته از بدترین بیماریهای روانی از خودخواهی و رشک آلوده گردیدهاند ، براهنمایی توده و پیراستن خویها برخیزند! داستان اینان داستان آن دیوانه است که بزور دیوانگی بآرزوی پزشکی افتد و به هر کسی که رسد ، یک رشته سخنان پزشکانه بر زبان راند.
اگرچه گفتگوی ما از زمینهی دیگری بود ولی چون از پیمان و بدخواهان آن مثل آوردیم میدانم کسانی خواهند گفت : «چرا دیگران پیروی از پیمان کنند؟! چرا پیمان از آنان پیروی ننماید؟!..» اگر خواستاران هم نگویند ، دیگران خواهند گفت. چنانکه همیشه از اینگونه خردهها میگیرند. اینست پاسخ آن را در اینجا مینگارم :
نخست میپرسم : پیمان پیرویِ که را نماید و چه را نماید؟!. کدام کس یا چیزی در برابر است تا جای این گفتگو باشد؟!.. بارها گفتهایم برخاستن برهنماییِ توده شرطهایی دارد و بیش از همه باید راه روشنی درمیان باشد وانگاه باید رهنما بر روی گفتههای خود بایستد و هر زمان بهوس سخن دیگری نراند و به امید این و از ترس آن ، گفتار خود را دیگر نسازد ، جز رستگاری جهانیان را نخواهد و جز خدا پروای کسی را ننماید. پیمان چنین کاری را پیش گرفته است و این چیزیست که هر کس آن را میداند. آیا در برابر او دیگری نیز هست تا گفته شود پیمان از آن پیروی کند؟!.
ما در این چند سال هرگز ندیدیم یکی یا چند تنی با ما بخردانه برابری کنند. جز یکمشت هوسهای نادانی که هر زمان برنگ دیگری درآید نشنیدیم و جز یک رشته اندیشههای پراکندهی گمراه ندیدیم. کدام کسیست که یک راهی را مینماید و بر سر آن ایستادگی دارد؟! یک دسته نادانانِ درمانده که خودشان نیز نمیدانند چه میخواهند اینانند که همیشه خود را با ما برابر میسازند!
بارها گفتهایم : ما از پیش خود سخنی نداریم و هرگز نمیخواهیم بر سر گفتاری بخیره[=بیجهت] ایستادگی نماییم. ما میگوییم : بیایید خرد را داور سازیم و سود و زیان و نیک و بد ، همه را از هم جدا گردانیم. میگوییم : بیایید باین پراکندهاندیشیها که جهان را فراگرفته چاره نماییم. خودمان نیز هیچ گامی را بیهمراهی خرد برنمیداریم و هرگز بهوس نمیگراییم. پس کسانی که پیمان را پیروی نمایند خرد خود را پیروی کردهاند ، بر ارج آدمیگری خود افزودهاند.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 6
شما اگر گذرتان به دیهی [dih = دِه] افتد و روستاییان را بینید که شیوهی کشاورزی را نیک نمیدانند و برآن شوید که بنام مردمی دیرزمانی در آنجا نشیمن گرفته ، کشاورزی بآنان یاد دهید ولی در این میان دیگری در آن کار بر شما پیشی جوید و شما که دوباره به دیه بازگردید ببینید آن مرد دست اندر کار شده ، آیا نه اینست که خرسندی میکنید و روستاییان را به پیروی از آن مرد وامیدارید و هرگاه تخم یا ابزارهایی همراه بردهاید آنها را نیز بآن مرد میسپارید و سپاسمند و خرسند بشهر بازمیگردید؟!.. آیا تواند بود که شما از آن مرد آزردگی نمایید و همچشمانه شما نیز بیک رشته کوششهای دیگری درمیان روستاییان برخیزید که هم خود را به رنج انداخته و هم کوششهای او را بینتیجه گردانید؟!.. اگر چنین کاری از یکی سر زد نه اینست که نشان آشفتگی مغز او خواهد بود؟!..
دربارهی راهنمایی بمردمان نیز همینست. آن کسان که بگفتگو از خدا و جهان و آیین زندگانی میپردازند و اندرزگویی مینمایند ، همگی بدرد خودفروشی گرفتارند و باین کار جز بهوس خودنمایی برنمیخیزند و اینست هر یکی بر سر آنست که خویشتن سخنانی گوید و نویسد و هیچ یکی درپی آن نیست که از دیگری هواداری نماید و هر یکی از آنکه دیگری در آن راه بکوشش برخاسته خشمناک است. بویژه اگر آن دیگری بسخنان بزرگ و برجستهای برخیزد که هرچه بیشتر مایهی خشم خواهد بود.
این خود کار بس شگفتیست که یک دسته کسانی که ارجدارترین خیم آدمیگری را که راستیپرستی باشد ، از دست داده و بیک رشته از بدترین بیماریهای روانی از خودخواهی و رشک آلوده گردیدهاند ، براهنمایی توده و پیراستن خویها برخیزند! داستان اینان داستان آن دیوانه است که بزور دیوانگی بآرزوی پزشکی افتد و به هر کسی که رسد ، یک رشته سخنان پزشکانه بر زبان راند.
اگرچه گفتگوی ما از زمینهی دیگری بود ولی چون از پیمان و بدخواهان آن مثل آوردیم میدانم کسانی خواهند گفت : «چرا دیگران پیروی از پیمان کنند؟! چرا پیمان از آنان پیروی ننماید؟!..» اگر خواستاران هم نگویند ، دیگران خواهند گفت. چنانکه همیشه از اینگونه خردهها میگیرند. اینست پاسخ آن را در اینجا مینگارم :
نخست میپرسم : پیمان پیرویِ که را نماید و چه را نماید؟!. کدام کس یا چیزی در برابر است تا جای این گفتگو باشد؟!.. بارها گفتهایم برخاستن برهنماییِ توده شرطهایی دارد و بیش از همه باید راه روشنی درمیان باشد وانگاه باید رهنما بر روی گفتههای خود بایستد و هر زمان بهوس سخن دیگری نراند و به امید این و از ترس آن ، گفتار خود را دیگر نسازد ، جز رستگاری جهانیان را نخواهد و جز خدا پروای کسی را ننماید. پیمان چنین کاری را پیش گرفته است و این چیزیست که هر کس آن را میداند. آیا در برابر او دیگری نیز هست تا گفته شود پیمان از آن پیروی کند؟!.
ما در این چند سال هرگز ندیدیم یکی یا چند تنی با ما بخردانه برابری کنند. جز یکمشت هوسهای نادانی که هر زمان برنگ دیگری درآید نشنیدیم و جز یک رشته اندیشههای پراکندهی گمراه ندیدیم. کدام کسیست که یک راهی را مینماید و بر سر آن ایستادگی دارد؟! یک دسته نادانانِ درمانده که خودشان نیز نمیدانند چه میخواهند اینانند که همیشه خود را با ما برابر میسازند!
بارها گفتهایم : ما از پیش خود سخنی نداریم و هرگز نمیخواهیم بر سر گفتاری بخیره[=بیجهت] ایستادگی نماییم. ما میگوییم : بیایید خرد را داور سازیم و سود و زیان و نیک و بد ، همه را از هم جدا گردانیم. میگوییم : بیایید باین پراکندهاندیشیها که جهان را فراگرفته چاره نماییم. خودمان نیز هیچ گامی را بیهمراهی خرد برنمیداریم و هرگز بهوس نمیگراییم. پس کسانی که پیمان را پیروی نمایند خرد خود را پیروی کردهاند ، بر ارج آدمیگری خود افزودهاند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکهی یک از دو)
هنوز بیست روز از گشایش عدلیه نمیگذشت که روزی دیدم مرا با تلفن بوزارتخانه خواستند و چون رفتم معاون بسخن پرداخته داستانی سرود که در خراسان کاری دلگداز پیش آمده. سواری از گمرک کشته شده. رئیس با کسانی از گمرک بنام جستجو از جنازهی او به دیهی ریختهاند و تاراج کردهاند و دستهای را از روستاییان گرفته بشکنجه کشیدهاند ؛ چنانکه یکی از ایشان سر خود را بریده ، و چون اعلیحضرت از این داستان بسیار خشمناکند و از سوی دیگر عدلیهی خراسان بسته است از دیوان تمیز درخواست کردیم که رسیدگی قضیه را بحوزهی تهران احاله دهد و شما باید همین امروز آهنگ خراسان کنید و قضیه را سخت دنبال کنید و مقصرین را هر که باشد بتوقیف آورید. برخی دوسیههای دیگر نیز هست که فهرست آنها بشما داده خواهد شد. همین اکنون بروید از بانک ششصد تومان بگیرید. اتومبیلی هم برای شما آماده شده. یک تن بازپرس و یک مأمور ژاندارم همراه شما خواهند بود.
اینها را چنان میگفت که من گمان دیگری نبردم. با آنکه کسی را در تهران برای سرکشی بخانه نمیداشتم از پذیرفتن خواهش وزارتخانه سر نپیچیدم. همان ساعت برخاسته رفتم و از بانک پول گرفتم و بخانه آمده چیزهای خریدنی را خریدم و به اندازهی دررفت بیست روز پول دادم. رویهمرفته کارهای خود را انجام داده هنگام عصر با همراهان سوار اتومبیل شده روانه گردیدیم.
سه شب در راه بودیم تا بمشهد رسیدیم و یکسره بعمارت عدلیه رفته نشیمن گزیدیم. فردا برخاسته بجستجو پرداختیم. دانسته شد آن داستان دلگداز که گفته میشود هشت و نه ماه پیش بوده که از سوی مدعیالعموم مشهد دنبال شده و پرونده پدید آمده و بدیوان جنایی فرستاده شده که چون در آن میان عدلیه بهم زده شده همچنان بازمانده.
از دفتر پرونده را جسته و بدست آورده خواندیم. راستی را داستان دلگدازی بود. کوتاهشدهی آن اینست که قاسم نام سوار گمرک با دست قاچاقچیان کشته شده ، و چون جنازهی او بدست نیامده میرزاتقی ایلچی رئیس گمرک که گمانش بروستاییان «باغ سنگان» میرفته با رئیس مالیهی تربت جام و دیگران دستهای بسته و سوار اسبها گردیده بآن دیه تاختهاند و کسانی را گرفته و آورده ببازپرس کشیدهاند و فشارها دادهاند و چون چیزی بدست نیامده بار دیگر به دیه تاخته و این بار شلیکها کردهاند که چند زنی ترسیده و بچه انداختهاند. این بار هم کسانی را دستگیر کرده بردهاند و شبانه بزمی گسترده سیزده تن از کارکنان دولت فراهم نشسته بامداد از دستگیران بازپرسها کردهاند و شکنجههای گوناگون بآنان رسانیدهاند. یکی از ایشان عبدالرحمان صوفی نام که ملا نیز میبوده پس از شکنجه که بیتاب شده بوده او را کشیده در حیاط بروی خاکها انداختهاند و پس از زمانی دیدهاند که سرش بریده شده. میگفتهاند خودش بریده. ولی باور کردنی نمیبود.
از بزهکاران تنها تقیخان ایلچی در زندان میبود. دیگران آزاد مانده در ادارهها بسر کار میبودند. من نوشتم که آنها را بیکار گردانند. پیشکار مالیه که آمریکایی میبود بقانون پروایی نمینمود. ناچار شدم یادآوریش کنم که یک شرط کنترات او گردن گزاردن بقانونهای ایران بوده و این یادآوری درو هنایید و بزهکاران را از اداره بیرون راند.
سپس چگونگی را به تهران نوشته پاسخ را میبیوسیدم. پروندههایی که فهرست داده بودند درآوردیم. یکی پروندهی ملا باقر میبود که نامش برده گفتهام «کمیسیون ترفیع» یک رتبه بالایش برده بود. این در مشهد «وکیل عمومی» میبوده. سیدبیبی نام زنی میمیرد و چون توانگر میبوده و کسی را نمیداشته ، او فرستاده میشود که داراکش (1) را فهرست[کند] و به «مخزن» بیاورد. آخوند آزمند خودداری نتوانسته دو رشته ناراستی کرده و هر دو دانسته شده بود.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ داراک : آنچه دارند (مال)
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکهی یک از دو)
هنوز بیست روز از گشایش عدلیه نمیگذشت که روزی دیدم مرا با تلفن بوزارتخانه خواستند و چون رفتم معاون بسخن پرداخته داستانی سرود که در خراسان کاری دلگداز پیش آمده. سواری از گمرک کشته شده. رئیس با کسانی از گمرک بنام جستجو از جنازهی او به دیهی ریختهاند و تاراج کردهاند و دستهای را از روستاییان گرفته بشکنجه کشیدهاند ؛ چنانکه یکی از ایشان سر خود را بریده ، و چون اعلیحضرت از این داستان بسیار خشمناکند و از سوی دیگر عدلیهی خراسان بسته است از دیوان تمیز درخواست کردیم که رسیدگی قضیه را بحوزهی تهران احاله دهد و شما باید همین امروز آهنگ خراسان کنید و قضیه را سخت دنبال کنید و مقصرین را هر که باشد بتوقیف آورید. برخی دوسیههای دیگر نیز هست که فهرست آنها بشما داده خواهد شد. همین اکنون بروید از بانک ششصد تومان بگیرید. اتومبیلی هم برای شما آماده شده. یک تن بازپرس و یک مأمور ژاندارم همراه شما خواهند بود.
اینها را چنان میگفت که من گمان دیگری نبردم. با آنکه کسی را در تهران برای سرکشی بخانه نمیداشتم از پذیرفتن خواهش وزارتخانه سر نپیچیدم. همان ساعت برخاسته رفتم و از بانک پول گرفتم و بخانه آمده چیزهای خریدنی را خریدم و به اندازهی دررفت بیست روز پول دادم. رویهمرفته کارهای خود را انجام داده هنگام عصر با همراهان سوار اتومبیل شده روانه گردیدیم.
سه شب در راه بودیم تا بمشهد رسیدیم و یکسره بعمارت عدلیه رفته نشیمن گزیدیم. فردا برخاسته بجستجو پرداختیم. دانسته شد آن داستان دلگداز که گفته میشود هشت و نه ماه پیش بوده که از سوی مدعیالعموم مشهد دنبال شده و پرونده پدید آمده و بدیوان جنایی فرستاده شده که چون در آن میان عدلیه بهم زده شده همچنان بازمانده.
از دفتر پرونده را جسته و بدست آورده خواندیم. راستی را داستان دلگدازی بود. کوتاهشدهی آن اینست که قاسم نام سوار گمرک با دست قاچاقچیان کشته شده ، و چون جنازهی او بدست نیامده میرزاتقی ایلچی رئیس گمرک که گمانش بروستاییان «باغ سنگان» میرفته با رئیس مالیهی تربت جام و دیگران دستهای بسته و سوار اسبها گردیده بآن دیه تاختهاند و کسانی را گرفته و آورده ببازپرس کشیدهاند و فشارها دادهاند و چون چیزی بدست نیامده بار دیگر به دیه تاخته و این بار شلیکها کردهاند که چند زنی ترسیده و بچه انداختهاند. این بار هم کسانی را دستگیر کرده بردهاند و شبانه بزمی گسترده سیزده تن از کارکنان دولت فراهم نشسته بامداد از دستگیران بازپرسها کردهاند و شکنجههای گوناگون بآنان رسانیدهاند. یکی از ایشان عبدالرحمان صوفی نام که ملا نیز میبوده پس از شکنجه که بیتاب شده بوده او را کشیده در حیاط بروی خاکها انداختهاند و پس از زمانی دیدهاند که سرش بریده شده. میگفتهاند خودش بریده. ولی باور کردنی نمیبود.
از بزهکاران تنها تقیخان ایلچی در زندان میبود. دیگران آزاد مانده در ادارهها بسر کار میبودند. من نوشتم که آنها را بیکار گردانند. پیشکار مالیه که آمریکایی میبود بقانون پروایی نمینمود. ناچار شدم یادآوریش کنم که یک شرط کنترات او گردن گزاردن بقانونهای ایران بوده و این یادآوری درو هنایید و بزهکاران را از اداره بیرون راند.
سپس چگونگی را به تهران نوشته پاسخ را میبیوسیدم. پروندههایی که فهرست داده بودند درآوردیم. یکی پروندهی ملا باقر میبود که نامش برده گفتهام «کمیسیون ترفیع» یک رتبه بالایش برده بود. این در مشهد «وکیل عمومی» میبوده. سیدبیبی نام زنی میمیرد و چون توانگر میبوده و کسی را نمیداشته ، او فرستاده میشود که داراکش (1) را فهرست[کند] و به «مخزن» بیاورد. آخوند آزمند خودداری نتوانسته دو رشته ناراستی کرده و هر دو دانسته شده بود.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ داراک : آنچه دارند (مال)
زندگانی من 34 و 35.pdf
1.6 MB
🔸 زندگانی من
بندهای 34 و 35 یکجا در یک فایل
🔹 34- نخست بار که به تهران رسیدم
🔹 35- باز گفتگو با بهائیان
(پایان کتاب)
بندهای 34 و 35 یکجا در یک فایل
🔹 34- نخست بار که به تهران رسیدم
🔹 35- باز گفتگو با بهائیان
(پایان کتاب)
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 294
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی شانزدهم ـ مادینگی : این معنی چون بسیار باریک است و امروز از میان رفته باید شرح درازی دربارهی آن برانیم : در هر زبانی برای جدا کردن مادینه از نرینه نشانهایی هست. بویژه در زبانهای باستان که این نشان بیشتر بوده. ولی در فارسی نه در زبان امروزی و نه در زبانهای باستان چنان نشانی دیده نمیشود. جز اینکه در جستجو چنین برمیآید که یکی از معنیهای کاف همین بوده که مادینه را از نرینه جدا گرداند. دلیلهایی که بر این سخن هست یکی آنکه در زمان هخامنشیان حکمرانان بزرگ را «شهربان» (یا بلهجهی آن زمان خشثرپاون) مینامیدند که بمعنی نگاهدار کشور بوده چه شهر بعمنی کشور بکار میرفته. از آنسوی در زمان ساسانیان میبینیم زن پادشاه را «شهربانو» میخوانند و ما چنین میپنداریم که این کلمه همان شهربان است که چون بر زن گفته میشود و او که گفتیم گاهی جانشین کاف بوده بآخر آن افزوده گردیده. (1) خود از همین جاست که «بانو» بمعنی «بیبی» یا «خانم» گردیده. همین حال را دارد کلمهی «کدبانو» که باید گفت همان «کدبان» است و واو برای مادینگی افزوده شده چه کد بمعنای خانه میباشد و «کدبان» نگاهدار خانه و «کدبانو» زن نگاهدار خانه است (2). فردوسی نیز شهربانو را بجای «ملکه» بکار برده در آنجا که از زبان اسفندیار میگوید :
تو را بانوی شهر ایران کنم بزور و بدل کار شیران کنم
دلیل دیگر داستان کردی و کردیه است که در تاریخ ساسانیان نگاشتهاند. کردی از نزدیکان خسرو پرویز بود و بمیانجیگری وی خسرو خواهرش کردیه را بزنی گرفت و ازو فرزندی یافت. این داستها را دینوری نوشته و فردوسی بنظم سروده و اینکه نام برادری کردی و نام خواهر وی کردیه (که بیگمان اصل آن کردیک است) بوده این خود میرساند که کاف در فارسی بجای نشانهی مادینگی بکار میرفته.
دلیل سوم در تاریخهای یونان نام روخشانا معروف است و او دختریست که بگفتهی یونانیان پدرش پادشاه بلخ و بگفتهی شاهنامه پدر وی دارا آخرین پادشاه هخامنشی بوده و به هر حال زن اسکندر ماکیدونی گردیده است. در کتابهای فارسی آن را «روشنک» گردانیدهاند. چنانکه فردوسی میگوید :
کجا مادرش روشنک نام کرد جهان را بدو شاد و پدرام کرد
و این کار مؤلفان فارسی اگرچه بیایراد نیست زیرا در زمان هخامنشیان آن نام را «روخشانا» میخواندهاند ولی از دیدهی اینکه فردوسی و دیگران قاعدهی زمان ساسانیان را بدیده گرفتهاند ایراد چندانی بر آنان نیست زیرا یقین است در این زمان کلمه را «روشنک» میخواندهاند. از آنسوی ما آگاهی داریم که مردان را هم «روخشن» یا «روشن» مینامیدهاند. چنانکه پلوتارخ کسی را با این نام Roxanes یاد میکند که ثمیستوکلیس یونانی در دربار ارتخشتر دیده. پس این دلیل دیگر است که در فارسی تفاوت میانهی زن و مرد با کاف گزارده میشده است.
گذشته از آنکه در زبانهای دیگری از زبانهای آری نیز ما این تفاوت را در میانهی زن و مرد مییابیم از جمله در لاتین نشانهی مادینگی در نامهای زنان الف بوده چنانکه در Julius و Julia و در Octavius و Octavia و مانندهای اینها (3). این الف در فارسی نیز بوده که سپس تبدیل به کاف یافته است. زیرا چنانکه گفتیم (4) در زبان هخامنشیان بجای پسوند کاف الف بکار میرفته و اینست که گفتیم «روشنک» در آن زمان «روخشانا» بوده است.
پابرگیها :
1ـ این واو در آخر نام «سپاکو» که دایهی کوروش بزرگ بوده نیز آمده که بمعنی «سگ ماده» میباشد و نرینهی آن گویا «سپاکا» یا «سپاک» بوده است. امروزه نیز در برخی از گویشهای بومی صدای نزدیک به «فتحه» که یادگار همان کاف است در آخر واژهها میافزایند و از آن مادینه درست میکنند مانند گو (گاو نر) گوه (گاو ماده) و خر (خر نر) خره (خر ماده) در یکی از گویشهای پیرامون قزوین. ـ (یحیای ذکاء)
2ـ مقصود زنی که نگاهدارِ خانه است. ـ ف
در زبان پهلوی چندین واژه هست که در آنها کاف نشان مادینگی است. همچون «ماتک» (ماده) و «مانپتک» (صاحبخانهی زن) که نرینهی آن «مانپت» میباشد. ولی چیزی که در اینجا اندکی ناروشن میماند آنست که در پهلوی در واژههای بانو و کدبانو هم واو آمده و هم خود کاف باین گونه که آن دو «بانوک» و «کدبانوک» هم خوانده میشود. ـ (یحیای ذکاء)
3ـ یولیوس و اوکتاویوس دو قیصر مشهورند. یولیا دختر آن یکی و اوکتاویا خواهر این یکیست.
4ـ اینجا لغزشی روی داده. این موضوع دربارهی زبان آذری گفته شده (الف پیش از کاف) و مثالهایی از آن آورده شده : آشکارا ، بهدانا ، شرشرا ، جرجرا و مانندهای آنها. دربارهی زبان هخامنشیان تنها همان روخشانا یاد شده. ـ ف
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی شانزدهم ـ مادینگی : این معنی چون بسیار باریک است و امروز از میان رفته باید شرح درازی دربارهی آن برانیم : در هر زبانی برای جدا کردن مادینه از نرینه نشانهایی هست. بویژه در زبانهای باستان که این نشان بیشتر بوده. ولی در فارسی نه در زبان امروزی و نه در زبانهای باستان چنان نشانی دیده نمیشود. جز اینکه در جستجو چنین برمیآید که یکی از معنیهای کاف همین بوده که مادینه را از نرینه جدا گرداند. دلیلهایی که بر این سخن هست یکی آنکه در زمان هخامنشیان حکمرانان بزرگ را «شهربان» (یا بلهجهی آن زمان خشثرپاون) مینامیدند که بمعنی نگاهدار کشور بوده چه شهر بعمنی کشور بکار میرفته. از آنسوی در زمان ساسانیان میبینیم زن پادشاه را «شهربانو» میخوانند و ما چنین میپنداریم که این کلمه همان شهربان است که چون بر زن گفته میشود و او که گفتیم گاهی جانشین کاف بوده بآخر آن افزوده گردیده. (1) خود از همین جاست که «بانو» بمعنی «بیبی» یا «خانم» گردیده. همین حال را دارد کلمهی «کدبانو» که باید گفت همان «کدبان» است و واو برای مادینگی افزوده شده چه کد بمعنای خانه میباشد و «کدبان» نگاهدار خانه و «کدبانو» زن نگاهدار خانه است (2). فردوسی نیز شهربانو را بجای «ملکه» بکار برده در آنجا که از زبان اسفندیار میگوید :
تو را بانوی شهر ایران کنم بزور و بدل کار شیران کنم
دلیل دیگر داستان کردی و کردیه است که در تاریخ ساسانیان نگاشتهاند. کردی از نزدیکان خسرو پرویز بود و بمیانجیگری وی خسرو خواهرش کردیه را بزنی گرفت و ازو فرزندی یافت. این داستها را دینوری نوشته و فردوسی بنظم سروده و اینکه نام برادری کردی و نام خواهر وی کردیه (که بیگمان اصل آن کردیک است) بوده این خود میرساند که کاف در فارسی بجای نشانهی مادینگی بکار میرفته.
دلیل سوم در تاریخهای یونان نام روخشانا معروف است و او دختریست که بگفتهی یونانیان پدرش پادشاه بلخ و بگفتهی شاهنامه پدر وی دارا آخرین پادشاه هخامنشی بوده و به هر حال زن اسکندر ماکیدونی گردیده است. در کتابهای فارسی آن را «روشنک» گردانیدهاند. چنانکه فردوسی میگوید :
کجا مادرش روشنک نام کرد جهان را بدو شاد و پدرام کرد
و این کار مؤلفان فارسی اگرچه بیایراد نیست زیرا در زمان هخامنشیان آن نام را «روخشانا» میخواندهاند ولی از دیدهی اینکه فردوسی و دیگران قاعدهی زمان ساسانیان را بدیده گرفتهاند ایراد چندانی بر آنان نیست زیرا یقین است در این زمان کلمه را «روشنک» میخواندهاند. از آنسوی ما آگاهی داریم که مردان را هم «روخشن» یا «روشن» مینامیدهاند. چنانکه پلوتارخ کسی را با این نام Roxanes یاد میکند که ثمیستوکلیس یونانی در دربار ارتخشتر دیده. پس این دلیل دیگر است که در فارسی تفاوت میانهی زن و مرد با کاف گزارده میشده است.
گذشته از آنکه در زبانهای دیگری از زبانهای آری نیز ما این تفاوت را در میانهی زن و مرد مییابیم از جمله در لاتین نشانهی مادینگی در نامهای زنان الف بوده چنانکه در Julius و Julia و در Octavius و Octavia و مانندهای اینها (3). این الف در فارسی نیز بوده که سپس تبدیل به کاف یافته است. زیرا چنانکه گفتیم (4) در زبان هخامنشیان بجای پسوند کاف الف بکار میرفته و اینست که گفتیم «روشنک» در آن زمان «روخشانا» بوده است.
پابرگیها :
1ـ این واو در آخر نام «سپاکو» که دایهی کوروش بزرگ بوده نیز آمده که بمعنی «سگ ماده» میباشد و نرینهی آن گویا «سپاکا» یا «سپاک» بوده است. امروزه نیز در برخی از گویشهای بومی صدای نزدیک به «فتحه» که یادگار همان کاف است در آخر واژهها میافزایند و از آن مادینه درست میکنند مانند گو (گاو نر) گوه (گاو ماده) و خر (خر نر) خره (خر ماده) در یکی از گویشهای پیرامون قزوین. ـ (یحیای ذکاء)
2ـ مقصود زنی که نگاهدارِ خانه است. ـ ف
در زبان پهلوی چندین واژه هست که در آنها کاف نشان مادینگی است. همچون «ماتک» (ماده) و «مانپتک» (صاحبخانهی زن) که نرینهی آن «مانپت» میباشد. ولی چیزی که در اینجا اندکی ناروشن میماند آنست که در پهلوی در واژههای بانو و کدبانو هم واو آمده و هم خود کاف باین گونه که آن دو «بانوک» و «کدبانوک» هم خوانده میشود. ـ (یحیای ذکاء)
3ـ یولیوس و اوکتاویوس دو قیصر مشهورند. یولیا دختر آن یکی و اوکتاویا خواهر این یکیست.
4ـ اینجا لغزشی روی داده. این موضوع دربارهی زبان آذری گفته شده (الف پیش از کاف) و مثالهایی از آن آورده شده : آشکارا ، بهدانا ، شرشرا ، جرجرا و مانندهای آنها. دربارهی زبان هخامنشیان تنها همان روخشانا یاد شده. ـ ف
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 7
بارها کسانی نزد ما آمده از پارهای نگارشهای پیمان ناخرسندی مینمایند و ما یگانه پاسخی که بایشان داریم همینست که : بروید و درست بیندیشید و خرد را داور سازید تا از ناخرسندی بیرون آیید و همیشه آزمودهایم که رفتهاند و برنگشتهاند.
چندی پیش مردی آمده چنین گفت : من با نگارشهای پیمان صدی نود هماندیشهام و همیشه در انجمنها گفتههای او را رواج میدهم. ولی ایرادهایی هم دارم. گفتم ایرادهایت را بنویس و بفرست. آن صدی ده که با ما هماندیشه نیستی بازنمای ، اگر پایهای از خرد و دانش دارد شاید ما با شما هماندیشه گردیم. این نیز رفت و دیگر نیامد.
سخن گو بدرازی انجامد ، این زمینه بسخن درازی نیاز دارد تا روشن گردد. یک بیماریای که انبوه کسان گرفتار آن هستند ولی درنمییابند ، باید آن را هرچه روشنتر بازنمود تا دریابند. شما اگر در بیابان به تشنهای که در طلب آبست برخورید و یک کاسه آب پاکیزه بجلوش گیرید و آن مرد بجای آنکه سپاسمندانه آب را گیرد و آتش تشنگی را فرونشاند ، ابروها درهم کشد و با شما از در پیکار درآید که : «چه شد شما آب پیدا کردید و من نکردم؟!...» آیا چنان کسی دیوانه و بیمارخرد شمرده نخواهد شد؟!..
ما آشکاره میبینیم این کسان از شنیدن راستیها از زبان دیگری خشم میگیرند و این خود دلیل بسیار روشن بر بیماری ایشان است.
یک دسته اگر بیماردل نباشند ، باری باید از کار خود نتیجه بخواهند. یک مرد درستخرد هیچ کاری را جز برای نتیجه نمیکند. آیا اینان از این کوششهای خود که مینویسند و میگویند ، چه سودی را چشم دارند؟!. اگر بیازمایید و بسنجید خواهید دید هیچ سودی را چشم ندارند. اگر درپی نتیجهای بودند این بآسانی میدانستند که باید همدستی نمایند. شما اگر بانجمنی از مردم سادهی روستایی برخورید و چنان خواهید بآنان اندرزهایی سرایید و چیزهایی یاد دهید و یکی از شماها که سخنی راند ، دیگران بنوبت خود آن را دوباره گویند و براستی آن گواهی دهند ، بیگمان شنوندگان آن را درست یاد گیرند و در دلهای خود جا دهند ولی هرگاه سخنی که یکی از شماها راند ، دیگران هر یکی آن را ناشنیده گیرد و هر یکی بنوبت خود بسخن دیگری پردازد ، بیگمان شنوندگان بهیچ کدام ارج نگزارند و جز پریشانیِ اندیشه بهره نگیرند. وانگاه از رفتارتان چنین فهمند که سخنرانی جز برای خودنمایی نیست و آنان نیز هر کدام همان راه را پیش گیرند.
این آزمایش بسیار روشنی است که هر کسی که اندک بهره از خرد دارد آن را دریابد و اینست هر چند تنی که خواستند بیک کاری برخیزند باید پیش از همه پایهی همدستی و همکاری را استوار گردانند ولی بآن کسان اگر شما پیشنهاد همدستی کنید بیگمان از شما میرنجند و آنچه هرگز بآن نگرایند همکاریست که این خود آشکاره میرساند درپی نتیجه نمیباشند.
از این گونه دلیلها چندانست که بشمار نیاید. این بآسانی توان دریافت که این دسته که بنام راهنمایی توده بگفتن و نوشتن برخاستهاند و هر یکی از راه دیگری میکوشد نه در جستجوی راستیها میباشند و نه رستگاری توده را میخواهند و این کارهای ایشان جز برای خودنمایی نیست و اینانند که خیم راستیپرستی را از دست هِشتهاند. اما زیانهای این بیماری ، باید آن را در گفتار دیگری بازنماییم. ...
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 7
بارها کسانی نزد ما آمده از پارهای نگارشهای پیمان ناخرسندی مینمایند و ما یگانه پاسخی که بایشان داریم همینست که : بروید و درست بیندیشید و خرد را داور سازید تا از ناخرسندی بیرون آیید و همیشه آزمودهایم که رفتهاند و برنگشتهاند.
چندی پیش مردی آمده چنین گفت : من با نگارشهای پیمان صدی نود هماندیشهام و همیشه در انجمنها گفتههای او را رواج میدهم. ولی ایرادهایی هم دارم. گفتم ایرادهایت را بنویس و بفرست. آن صدی ده که با ما هماندیشه نیستی بازنمای ، اگر پایهای از خرد و دانش دارد شاید ما با شما هماندیشه گردیم. این نیز رفت و دیگر نیامد.
سخن گو بدرازی انجامد ، این زمینه بسخن درازی نیاز دارد تا روشن گردد. یک بیماریای که انبوه کسان گرفتار آن هستند ولی درنمییابند ، باید آن را هرچه روشنتر بازنمود تا دریابند. شما اگر در بیابان به تشنهای که در طلب آبست برخورید و یک کاسه آب پاکیزه بجلوش گیرید و آن مرد بجای آنکه سپاسمندانه آب را گیرد و آتش تشنگی را فرونشاند ، ابروها درهم کشد و با شما از در پیکار درآید که : «چه شد شما آب پیدا کردید و من نکردم؟!...» آیا چنان کسی دیوانه و بیمارخرد شمرده نخواهد شد؟!..
ما آشکاره میبینیم این کسان از شنیدن راستیها از زبان دیگری خشم میگیرند و این خود دلیل بسیار روشن بر بیماری ایشان است.
یک دسته اگر بیماردل نباشند ، باری باید از کار خود نتیجه بخواهند. یک مرد درستخرد هیچ کاری را جز برای نتیجه نمیکند. آیا اینان از این کوششهای خود که مینویسند و میگویند ، چه سودی را چشم دارند؟!. اگر بیازمایید و بسنجید خواهید دید هیچ سودی را چشم ندارند. اگر درپی نتیجهای بودند این بآسانی میدانستند که باید همدستی نمایند. شما اگر بانجمنی از مردم سادهی روستایی برخورید و چنان خواهید بآنان اندرزهایی سرایید و چیزهایی یاد دهید و یکی از شماها که سخنی راند ، دیگران بنوبت خود آن را دوباره گویند و براستی آن گواهی دهند ، بیگمان شنوندگان آن را درست یاد گیرند و در دلهای خود جا دهند ولی هرگاه سخنی که یکی از شماها راند ، دیگران هر یکی آن را ناشنیده گیرد و هر یکی بنوبت خود بسخن دیگری پردازد ، بیگمان شنوندگان بهیچ کدام ارج نگزارند و جز پریشانیِ اندیشه بهره نگیرند. وانگاه از رفتارتان چنین فهمند که سخنرانی جز برای خودنمایی نیست و آنان نیز هر کدام همان راه را پیش گیرند.
این آزمایش بسیار روشنی است که هر کسی که اندک بهره از خرد دارد آن را دریابد و اینست هر چند تنی که خواستند بیک کاری برخیزند باید پیش از همه پایهی همدستی و همکاری را استوار گردانند ولی بآن کسان اگر شما پیشنهاد همدستی کنید بیگمان از شما میرنجند و آنچه هرگز بآن نگرایند همکاریست که این خود آشکاره میرساند درپی نتیجه نمیباشند.
از این گونه دلیلها چندانست که بشمار نیاید. این بآسانی توان دریافت که این دسته که بنام راهنمایی توده بگفتن و نوشتن برخاستهاند و هر یکی از راه دیگری میکوشد نه در جستجوی راستیها میباشند و نه رستگاری توده را میخواهند و این کارهای ایشان جز برای خودنمایی نیست و اینانند که خیم راستیپرستی را از دست هِشتهاند. اما زیانهای این بیماری ، باید آن را در گفتار دیگری بازنماییم. ...
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکهی دو از دو)
این پروندهها را نیز به تهران فرستادیم. چون دیگر کار نمیداشتیم بگردش و تماشا پرداختیم. بارها به صحن و حرم میرفتیم و رفتار مردم را تماشا میکردیم و شیوهی بتپرستی ایرانیان را تماشا میکردیم. در اینجا سالوسکاری بیش از اندازه میبود. بسیاری از کارکنان عدلیهی پیش که در آنجا میبودند بدیدن ما میآمدند و درمیان گفتگو بیش از هر چیزی میخواستند دلبستگی خود را به «آستان قدس حضرت ثامن الائمه» بما بفهمانند. برخی از ایشان بستگی بآن آستان پیدا کرده سمت «جاروکشی» میداشتند. روزی پزشک شهربانی بدیدن آمد و پس از سالوسکاریها پرسید : «راستی شما نماز را قصر میخوانید یا تمام؟!». گفتم : «اگر مسئله میپرسید ما چون نمیدانیم چند روز خواهیم ماند بایستی نماز را قصر بخوانیم. ولی ما که نمازی نمیخوانیم». خواستم بدش بیاید و لب از سالوسکاری ببندد. سپس گفتم : شما مگر ملایید که سخن از نماز میرانید؟!. شما باید بما از تندرستی گفتگو کنید و دستورهایی بما دهید. این را که گفتم بیکبار خاموش گردید.
والی خراسان شریفالدوله که از تبریز همدیگر را میشناختیم بما مهربانی بسیار میکرد. آقای کیا مدعیالعمومِ پیش پذیراییهایی بسیاری مینمود. من فرصت یافته یک روز بدیدن کتابخانهی آستانه رفتم و بسیاری از کتابهای آنجا را دیدم. حاجیحسینآقامَلِک (1) بدیدن آمد و ما را به وکیلآباد که دیه خودشانست میهمان برد. در آنجا نیز کتابخانه میداشت و دو روز که ماندیم من سودجویی کرده یادداشتها برداشتم.
بدیدن گور نادرشاه نیز رفته خشنود گردیدم که از آن حال بد بیرون آورده شده. ممتازالدوله «رئیس مجلس یکم» در مشهد میبود. روزی هم با او به توس رفته گردیدیم. گور فردوسی را در باغی نشان میدادند. بسر آن رفته یادی ازو کردیم و از زردآلوهای شیرینی که در پیرامونش بزمین ریخته بود چند تا برداشته خوردیم.
در توس زنها را دیدیم که کفشهای زرد آخوندانه (کفشهای پوستخربزهای) بپا میکنند. بشوخی برخاستیم و گفتیم : «خراسانیان چنانکه مردانشان دستار میبندند و همه علمایند ، زنانشان هم کفش زرد میپوشند و همه علمایند».
در مشهد آنچه بسیار میشنیدیم سخن از کلنل محمدتقیخان و ستایش از دلیری و کوشایی و پاکدامنی آن افسر جوان میبود. دانسته شد داستان جایی ژرف در دلهای بسیاری باز کرده. چنانکه نوشتهام هنگامی که داستان کلنل در خراسان رخ میداد من در راه تبریز و تهران میبودم و از داستان آگاهی نیکی نیافته بودم. در اینجا آهها و افسوسهایی که میشنیدم در من نیز میهنایید و به سرگذشت آن جوان دلیر و کوشا که میباید او را از شمار جلالالدین خوارزمشاه و لطفعلیخان زند گرفت ، دلبستگی پیدا میکردم. بارها به ناآزمودگی او که مفت خود را بکشتن داده افسوس خوردم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دارندهی کتابخانهی ملک در تهران
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکهی دو از دو)
این پروندهها را نیز به تهران فرستادیم. چون دیگر کار نمیداشتیم بگردش و تماشا پرداختیم. بارها به صحن و حرم میرفتیم و رفتار مردم را تماشا میکردیم و شیوهی بتپرستی ایرانیان را تماشا میکردیم. در اینجا سالوسکاری بیش از اندازه میبود. بسیاری از کارکنان عدلیهی پیش که در آنجا میبودند بدیدن ما میآمدند و درمیان گفتگو بیش از هر چیزی میخواستند دلبستگی خود را به «آستان قدس حضرت ثامن الائمه» بما بفهمانند. برخی از ایشان بستگی بآن آستان پیدا کرده سمت «جاروکشی» میداشتند. روزی پزشک شهربانی بدیدن آمد و پس از سالوسکاریها پرسید : «راستی شما نماز را قصر میخوانید یا تمام؟!». گفتم : «اگر مسئله میپرسید ما چون نمیدانیم چند روز خواهیم ماند بایستی نماز را قصر بخوانیم. ولی ما که نمازی نمیخوانیم». خواستم بدش بیاید و لب از سالوسکاری ببندد. سپس گفتم : شما مگر ملایید که سخن از نماز میرانید؟!. شما باید بما از تندرستی گفتگو کنید و دستورهایی بما دهید. این را که گفتم بیکبار خاموش گردید.
والی خراسان شریفالدوله که از تبریز همدیگر را میشناختیم بما مهربانی بسیار میکرد. آقای کیا مدعیالعمومِ پیش پذیراییهایی بسیاری مینمود. من فرصت یافته یک روز بدیدن کتابخانهی آستانه رفتم و بسیاری از کتابهای آنجا را دیدم. حاجیحسینآقامَلِک (1) بدیدن آمد و ما را به وکیلآباد که دیه خودشانست میهمان برد. در آنجا نیز کتابخانه میداشت و دو روز که ماندیم من سودجویی کرده یادداشتها برداشتم.
بدیدن گور نادرشاه نیز رفته خشنود گردیدم که از آن حال بد بیرون آورده شده. ممتازالدوله «رئیس مجلس یکم» در مشهد میبود. روزی هم با او به توس رفته گردیدیم. گور فردوسی را در باغی نشان میدادند. بسر آن رفته یادی ازو کردیم و از زردآلوهای شیرینی که در پیرامونش بزمین ریخته بود چند تا برداشته خوردیم.
در توس زنها را دیدیم که کفشهای زرد آخوندانه (کفشهای پوستخربزهای) بپا میکنند. بشوخی برخاستیم و گفتیم : «خراسانیان چنانکه مردانشان دستار میبندند و همه علمایند ، زنانشان هم کفش زرد میپوشند و همه علمایند».
در مشهد آنچه بسیار میشنیدیم سخن از کلنل محمدتقیخان و ستایش از دلیری و کوشایی و پاکدامنی آن افسر جوان میبود. دانسته شد داستان جایی ژرف در دلهای بسیاری باز کرده. چنانکه نوشتهام هنگامی که داستان کلنل در خراسان رخ میداد من در راه تبریز و تهران میبودم و از داستان آگاهی نیکی نیافته بودم. در اینجا آهها و افسوسهایی که میشنیدم در من نیز میهنایید و به سرگذشت آن جوان دلیر و کوشا که میباید او را از شمار جلالالدین خوارزمشاه و لطفعلیخان زند گرفت ، دلبستگی پیدا میکردم. بارها به ناآزمودگی او که مفت خود را بکشتن داده افسوس خوردم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دارندهی کتابخانهی ملک در تهران
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
در راه سیاست.pdf
2.6 MB
📘 در راه سیاست
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : سه پایهی سیاست ، سرچشمهی نیروی توده ، گمراهیهای سیاسی ، آلودگیهای توده و لزوم چاره به آن ، تأثیر فرهنگ بر سیاست ، رفتار با همسایگان ، احزاب و شایندگان راهبری کشور ، استقلال ، شرط بهرهمندی از پیشرفتهای اندیشهای و دانشی جهان ، جایگاه اقتصاد کشور در کشاکش سرمایهداری و کمونیزم ، تکانی که باید خردها خورند ، همراهی با جنبشهای نیکخواهانهی جهانی ، روزهای نیکی که جهانیان را تواند بود.
📊 شمار ساتها : ۹۵
🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : سه پایهی سیاست ، سرچشمهی نیروی توده ، گمراهیهای سیاسی ، آلودگیهای توده و لزوم چاره به آن ، تأثیر فرهنگ بر سیاست ، رفتار با همسایگان ، احزاب و شایندگان راهبری کشور ، استقلال ، شرط بهرهمندی از پیشرفتهای اندیشهای و دانشی جهان ، جایگاه اقتصاد کشور در کشاکش سرمایهداری و کمونیزم ، تکانی که باید خردها خورند ، همراهی با جنبشهای نیکخواهانهی جهانی ، روزهای نیکی که جهانیان را تواند بود.
📊 شمار ساتها : ۹۵
🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 295
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی هفدهم ـ دوره و زمان : هزاره ، صده ، چله (چهله) ، دهه و مانند اینها.
هزاره یک دورهی هزارساله است. این عبارت در کتابهای زردشتی بسیار بکار رفته. زیرا آنان جهان را بچندین هزاره بخش میکنند و برای هر یکی داستانهایی دارند.
صده دورهی صدساله است که در زبانهای اروپایی هم چنین تعبیری رواج دارد و اینکه امروز بجای آن کلمهی قرن را بکار میبرند بیجاست و باید صده را بکار برد.
چله که اصل آن چهله است بسیار معروف است زیرا گذشته از آنکه صوفیان ریاضت چهل روزهی خود را با این نام میخوانند و مسلمانان در چهل روز پس از مرگِ هر کسی بار دیگر یادی ازو میکنند و آن را چله میخوانند یک بخشی از زمستان نیز با این نام خوانده میشود. در شعر خاقانی «پنجاهه» نیز بکار رفته.
دهه نیز دورهی دهروزه را میگویند و بسیار بکار میرود.
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی هفدهم ـ دوره و زمان : هزاره ، صده ، چله (چهله) ، دهه و مانند اینها.
هزاره یک دورهی هزارساله است. این عبارت در کتابهای زردشتی بسیار بکار رفته. زیرا آنان جهان را بچندین هزاره بخش میکنند و برای هر یکی داستانهایی دارند.
صده دورهی صدساله است که در زبانهای اروپایی هم چنین تعبیری رواج دارد و اینکه امروز بجای آن کلمهی قرن را بکار میبرند بیجاست و باید صده را بکار برد.
چله که اصل آن چهله است بسیار معروف است زیرا گذشته از آنکه صوفیان ریاضت چهل روزهی خود را با این نام میخوانند و مسلمانان در چهل روز پس از مرگِ هر کسی بار دیگر یادی ازو میکنند و آن را چله میخوانند یک بخشی از زمستان نیز با این نام خوانده میشود. در شعر خاقانی «پنجاهه» نیز بکار رفته.
دهه نیز دورهی دهروزه را میگویند و بسیار بکار میرود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 8
آنچه تا اینجا نوشتیم در چند جمله میتوان کوتاه نمود :
1) گُهریترین و گرانمایهترین خوی آدمیان راستیپرستی ایشانست. یک آدمی که روانش بیمار نیست همیشه درپی راستیها (حقایق) باشد و چون بیک راستی برخورد ، خشنود گردد و آن را پذیرد و بهواداریش کوشد.
2) در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی این خوی پاک است.
3) بیشتر مردمان ـ بویژه کسان چیزخوان ـ از این خوی پاک بیبهره شدهاند. هر کسی چیزهایی را از کهنه و نو فراگرفته و آن سنگ راهش گردیده و بسیاری نیز آلودهی خودخواهیاند.
4) آلودهتر از همه آن کسانیند که دعوی پیشوایی و راهنمایی دارند و بگفتن و نوشتن میپردازند.
5) دلیل این سخن آنکه اینان از گفتهها و نوشتههای خود نتیجه نمیخواهند و از همدستی و همزبانی با یکدیگر سخت گریزانند و کاری را که انجام دادن میخواهند اگر دیگری پیش افتاد و انجام داد بجای آنکه خشنود گردند و سپاس گزارند و به پشتیبانی و یاوری برخیزند ، میرنجند و زبان ببدگویی باز میکنند.
در این باره در گفتارهای پیش دلیلها آوردیم و مثالها زدیم. در اینجا نیز یک دلیل روشن دیگر یاد میکنیم : اگر دیده باشید در بیشتر انجمنها همینکه چهار و پنج تن فراهم نشستند و سخن آغاز شد بیدرنگ گفتگو از بدی رفتار و کردار مردم بمیان آید. هر کس داستانی یا سرگذشتی بازگفته از بدخویی آشنایان و دوستان و خویشان خود بگله پردازد کمکم بسخن دامنه داده بگفتگو از نیک و بد توده درآیند و دلسوزیها کنند و نومیدیها نمایند و سرانجام بآنجا رسد که گویند : «ما نمیشویم».
این چیزیست که در بیشتر نشستها پیش آید. امروز پررواجترین کارها گله از بدخویی مردم میباشد. خرد و کلان و دانا و کانا و نیک و بد این عادت را دارند و آن را یک گونه دلسوزی بحال جهان میشناسند.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 8
آنچه تا اینجا نوشتیم در چند جمله میتوان کوتاه نمود :
1) گُهریترین و گرانمایهترین خوی آدمیان راستیپرستی ایشانست. یک آدمی که روانش بیمار نیست همیشه درپی راستیها (حقایق) باشد و چون بیک راستی برخورد ، خشنود گردد و آن را پذیرد و بهواداریش کوشد.
2) در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی این خوی پاک است.
3) بیشتر مردمان ـ بویژه کسان چیزخوان ـ از این خوی پاک بیبهره شدهاند. هر کسی چیزهایی را از کهنه و نو فراگرفته و آن سنگ راهش گردیده و بسیاری نیز آلودهی خودخواهیاند.
4) آلودهتر از همه آن کسانیند که دعوی پیشوایی و راهنمایی دارند و بگفتن و نوشتن میپردازند.
5) دلیل این سخن آنکه اینان از گفتهها و نوشتههای خود نتیجه نمیخواهند و از همدستی و همزبانی با یکدیگر سخت گریزانند و کاری را که انجام دادن میخواهند اگر دیگری پیش افتاد و انجام داد بجای آنکه خشنود گردند و سپاس گزارند و به پشتیبانی و یاوری برخیزند ، میرنجند و زبان ببدگویی باز میکنند.
در این باره در گفتارهای پیش دلیلها آوردیم و مثالها زدیم. در اینجا نیز یک دلیل روشن دیگر یاد میکنیم : اگر دیده باشید در بیشتر انجمنها همینکه چهار و پنج تن فراهم نشستند و سخن آغاز شد بیدرنگ گفتگو از بدی رفتار و کردار مردم بمیان آید. هر کس داستانی یا سرگذشتی بازگفته از بدخویی آشنایان و دوستان و خویشان خود بگله پردازد کمکم بسخن دامنه داده بگفتگو از نیک و بد توده درآیند و دلسوزیها کنند و نومیدیها نمایند و سرانجام بآنجا رسد که گویند : «ما نمیشویم».
این چیزیست که در بیشتر نشستها پیش آید. امروز پررواجترین کارها گله از بدخویی مردم میباشد. خرد و کلان و دانا و کانا و نیک و بد این عادت را دارند و آن را یک گونه دلسوزی بحال جهان میشناسند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 41ـ سفر شیروان (تکهی یک از دو)
دو هفته کمابیش پاسخ تهران را میبیوسیدیم. شبی تلگراف رمزی رسید. چون کشف کردیم در این زمینه میبود : «چنانکه آگاهی رسیده در شیروان کارکنان دارایی و شهربانی زنی را شکنجه کردهاند و او خود را بچاه انداخته و کشته. در مجلس از دولت استیضاح کردهاند. چون چگونگی دانسته نیست ، بیدرنگ بشیروان روید و داستان را دنبال کنید و راپورتی با تلگراف بفرستید. قرار احاله از دیوان تمیز صادر شده».
چون تلگراف را خواندیم همان شبانه فرستادیم اتومبیل گرفتیم و برئیس شهربانی نوشته پایوری ازو خواستیم که نایب علیاصغر نامی را فرستادند. بامداد آماده بودیم و راه افتادیم. درمیان راه نایب علیاصغر که با بازپرس در پشت سر من نشسته بودند ، سخن از کلنل محمدتقیخان میراند. ستایشها میکرد و افسوسها میخورد. چون راه مشهد و قوچان را میپیمودیم ، تپههای سر راه را نشان میداد و میگفت : «در اینجا کلنل فلان جنگ را کرد ، در آنجا فلان داستان رخ داد.» تا به یک جا رسید و آهی از دل برآورد و گفت : «در اینجا بود که کلنل را کشتند. بروی آن تپه سرش را بریدند».
این رفتار او مرا سخت سَهانید (1). خودم که از درون ناآسوده میبودم ، این گفتار و رفتار او ناآسودهترم گردانید. دانستم جوان باغیرتیست و ارجش شناختم.
نیمه روز به قوچان رسیدیم. اتومبیل در جلو ادارهی حکمرانی ایستاد و من بدرون رفتم. گفته شد : «حضرت حکمران به اندرون رفته». گفتم : با او کاری نمیداریم. زنی که در شیروان خود را بچاه انداخته و کشته در اینجا دوسیه نمیدارد؟. مدیر دفتر گفت : «آن موضوع هشتاد تومان را میفرمایید؟.». من در شگفت شدم و گفتم : «هرچه هست دوسیهاش دربیاور ببینم». پروندهای درآورد و همان سرپا نگریسته دیدیم داستان بر سر هشتاد تومان بوده که از صندوق مالیه دزدیده شده و آن شکنجهها که رفته و آن زن بدبختی که ناچار شده و خود را کشته ، سیوشش روز گذشته و فراموش شده. ولی آن هشتاد تومان فراموش نشده و رئیس مالیهی شیروان پیاپی نامهها بحکومت نوشته و دنبال کرده.
گفتم : من این دوسیه را میبرم. بآقای حکمران بگویید مدعیالعموم تهران میبود و به شیروان میرفت. گفت : «چند روز پیش حکمران خودش به شیروان رفته بود. زندانبان آنجا را همراه آورده همینجاست».
گفتم : او را بخوانید. خواندند دیدیم جوانی ژولیده است. چون در اتومبیل جا میداشتیم او را نیز گزارده راه افتادیم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سهیدن (همچون جهیدن) = برانگیخته شدن احساسات. سهانیدن = برانگیختن احساسات.
🔸 41ـ سفر شیروان (تکهی یک از دو)
دو هفته کمابیش پاسخ تهران را میبیوسیدیم. شبی تلگراف رمزی رسید. چون کشف کردیم در این زمینه میبود : «چنانکه آگاهی رسیده در شیروان کارکنان دارایی و شهربانی زنی را شکنجه کردهاند و او خود را بچاه انداخته و کشته. در مجلس از دولت استیضاح کردهاند. چون چگونگی دانسته نیست ، بیدرنگ بشیروان روید و داستان را دنبال کنید و راپورتی با تلگراف بفرستید. قرار احاله از دیوان تمیز صادر شده».
چون تلگراف را خواندیم همان شبانه فرستادیم اتومبیل گرفتیم و برئیس شهربانی نوشته پایوری ازو خواستیم که نایب علیاصغر نامی را فرستادند. بامداد آماده بودیم و راه افتادیم. درمیان راه نایب علیاصغر که با بازپرس در پشت سر من نشسته بودند ، سخن از کلنل محمدتقیخان میراند. ستایشها میکرد و افسوسها میخورد. چون راه مشهد و قوچان را میپیمودیم ، تپههای سر راه را نشان میداد و میگفت : «در اینجا کلنل فلان جنگ را کرد ، در آنجا فلان داستان رخ داد.» تا به یک جا رسید و آهی از دل برآورد و گفت : «در اینجا بود که کلنل را کشتند. بروی آن تپه سرش را بریدند».
این رفتار او مرا سخت سَهانید (1). خودم که از درون ناآسوده میبودم ، این گفتار و رفتار او ناآسودهترم گردانید. دانستم جوان باغیرتیست و ارجش شناختم.
نیمه روز به قوچان رسیدیم. اتومبیل در جلو ادارهی حکمرانی ایستاد و من بدرون رفتم. گفته شد : «حضرت حکمران به اندرون رفته». گفتم : با او کاری نمیداریم. زنی که در شیروان خود را بچاه انداخته و کشته در اینجا دوسیه نمیدارد؟. مدیر دفتر گفت : «آن موضوع هشتاد تومان را میفرمایید؟.». من در شگفت شدم و گفتم : «هرچه هست دوسیهاش دربیاور ببینم». پروندهای درآورد و همان سرپا نگریسته دیدیم داستان بر سر هشتاد تومان بوده که از صندوق مالیه دزدیده شده و آن شکنجهها که رفته و آن زن بدبختی که ناچار شده و خود را کشته ، سیوشش روز گذشته و فراموش شده. ولی آن هشتاد تومان فراموش نشده و رئیس مالیهی شیروان پیاپی نامهها بحکومت نوشته و دنبال کرده.
گفتم : من این دوسیه را میبرم. بآقای حکمران بگویید مدعیالعموم تهران میبود و به شیروان میرفت. گفت : «چند روز پیش حکمران خودش به شیروان رفته بود. زندانبان آنجا را همراه آورده همینجاست».
گفتم : او را بخوانید. خواندند دیدیم جوانی ژولیده است. چون در اتومبیل جا میداشتیم او را نیز گزارده راه افتادیم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سهیدن (همچون جهیدن) = برانگیخته شدن احساسات. سهانیدن = برانگیختن احساسات.